੩. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ
੪. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋਤਿ ਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਪਦਤ੍ਥੋਤਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ. ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵੋ. ਕਮੋਤਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਤਿ ਏਤ੍ਤਕਪ੍ਪਮਾਣਭਾਵੋ. ਹੇਤ੍ਵਾਦੀਤਿ ਹੇਤੁਫਲਭੂਮਿਉਪਨਿਸਾਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣਨਯਾ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਹਾਰਸਙ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਸੁਖਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਯੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦੀਯਤੀਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਸੁਖਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਾਦਿਵੇਦਨਾ ਵਿਯ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਪਿ ਅਵੀਤਰਾਗਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪੀ’’ਤਿ. ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਮਤ੍ਥੋ – ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਸ੍ਸਾਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਿਭਾਵਤੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਸੁਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਪੀ’’ਤਿ. ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਟ੍ਠਮ੍ਪੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਅਨਵਸੇਸਾ ਸਾਸਵਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤੇਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਦੁਕ੍ਖਾਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਾ ਏਵ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਗਹਿਤਾ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਸੁਖਸਭਾਵਾ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਸਨ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਏਸਾ ਪਣੀਤੇ ਸੁਖੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੮੮; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੬੭). ‘‘ਸੁਖਪਰਿਯਾਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਟ੍ਠਤਾਮਤ੍ਤਤੋਪਿ ਲੇਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯਤਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਆਦੀਨਵੋ ਦੋਸਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਨਤਾਯ ਦੋਸੋ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਪੀਲ਼ਨਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਦੀਨਵੋ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਤਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਦੋਸਤ੍ਥਤਂ ਆਦੀਨਵਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਕਪਣਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਤੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਦੋਸਕਪਣਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਨਿਸ੍ਸਰਤੀਤਿ ਵਿਵਿਤ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਵਿਵੇਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ. ਪੁਰਿਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾਨਂ. ਉਪਾਯੋ ਚਾਤਿਆਦੀਸੁ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ, ਫਲਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਭੇਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸਾਨਂ.
ਕਾਮਭਵਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵਾ ਏਵ ਗਹਿਤਾ, ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਚ ਸਞ੍ਞੀਭਵਾਦਯੋ ਚ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵਾਦਯੋ ਚ ਗਹਿਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਭਵਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਯਾਵਦੇਵ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਨੁ ਚ…ਪੇ… ਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸਂ ਚੋਦੇਤਿ. ਇਤਰੋ ‘‘ਸਚ੍ਚਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨੁਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਞ੍ਚ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਹਰਤਿ. ‘‘ਪਰਮ੍ਪਰਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਵਿਯ ਨ ਪਰਤੋਘੋਸੋ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਧਮ੍ਮਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਨੀਯਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਕ੍ਖਾਤਾਰੋ ਤਥਾਗਤਾ, ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਪਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਝਾਯਿਨੋ ਮਾਰਬਨ੍ਧਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੭੬) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਦਧਿਗਮਕਾਰਣਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਕਾਰਣਂ ਸਿਯਾ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵਹੇਤੂ’’ਤਿ, ਤੇਨ ਚਰਿਮਤ੍ਤਭਾਵਹੇਤੁਭੂਤਂ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਦਤਿ.
‘‘ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚ, ਏਵਂ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਯ ਫਲਭਾਵਸਾਧਨਂ. ਯੇਨ ਹਿ ਵਿਧਿਨਾ ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋ, ਮਚ੍ਚੁਤਰਣਞ੍ਚ ਸਿਯਾ, ਸੋ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ. ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਸਮੁਗ੍ਘਾਤਮਚ੍ਚੁਤਰਣਾਨਂ ਫਲਭਾਵੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ.
‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ’’ਤਿ ਪਨ ਗਾਥਾਯਂ ਲੋਕਿਯਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਫਲਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਇਦਂ ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਫਲਂ. ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਂ, ਸੋ ਉਪਾਯੋ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਤੇਨ ਨਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਪਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸੋਭਾ.
ਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਏਤ੍ਥਾਪਿ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਰੋਤਿ.
ਸਰੂਪਤੋ ਆਗਤਾਨਿ ‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੬-੨੮). ਏਕਦੇਸੇਨ ਆਗਤਾਨਿ ‘‘ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੩), ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੭), ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਮੇਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਯਦਿਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੪; ੩.੪੧). ਨ ਸਰੂਪੇਨ ਆਗਤਾਨਿ ਯਥਾ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ. ਅਤ੍ਥਵਸੇਨਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਾਦਿਅਤ੍ਥਵਸੇਨ. ਨ ਪਪਞ੍ਚਿਤੋਤਿ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤੋ.
੨. ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਅਤਿਦੇਸੇਨ ਵਿਚਿਯਮਾਨਵਚਨਸੇਸੋ ਅਤਿਦਿਟ੍ਠੋ. ਭਾਵਤ੍ਥੇ ਤੋਹਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ’’ਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਨ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਤਾ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਨ੍ਤਿ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਪੁਬ੍ਬਾਪਰਤੋ ਇਮਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਨ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਿਮਦੇਸਨਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਨਿਮਿਤ੍ਤਪਵਤ੍ਤਉਪਰਿਦੇਸਨਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਪਦਾਪੇਕ੍ਖਂ. ‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾਅਨੁਗੀਤਿਯੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸੋ ਵਿਚਯਹਾਰਪਦਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਪਦਸ੍ਸਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਗਾਥਾਯਂ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਆਮ, ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚਮੇਵਾ’’ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ‘‘ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ, ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ, ਫਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ‘‘ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਕਿਂ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੋ ਕੁਸਲਟ੍ਠੋ, ਉਦਾਹੁ ਸੁਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ, ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਠਪਨਂ. ‘‘ਕਿਂ ਪਨੇਤੇ ਕੁਸਲਾਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵਾ ਏਕਤ੍ਥਾ, ਉਦਾਹੁ ਨਾਨਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਨਂ ਸਾਵਸੇਸਂ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਨ ਸਾਵਸੇਸਤਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਯਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ. ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰਂ. ਸੇਸਂ ਵਿਚਯਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਸ੍ਸਾਦਹੇਤੁ ਯਾਵ ਆਣਤ੍ਤਿਹੇਤੂਤਿ ਏਵਂ ਹੇਤੂਨਮ੍ਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸੁਖਸੁਖਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਸੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਂਸੋ, ਸੇਸਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਤਦਨ੍ਵਾਯਿਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਦਾਨਮਯਂ, ਸੀਲਮਯਞ੍ਚ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ. ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ਆਦੀਨਵੋ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਨਂ ਤਦਵਰੋਧਤੋ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਪਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਕਾਮਾਨਂ ਓਕਾਰੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਨਾ, ਇਤ੍ਤਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾਦੀਹਿ ਚ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ. ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਯਥਾਰਹਂ ਤਦਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਦਾ. ਫਲਂ ਦੇਸਨਾਫਲਮੇਵ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਦੇਸਨਾ. ਉਪਾਯੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਉਪਾਯੋਵ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ. ਆਣਤ੍ਤਿ ਉਪਦੇਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਰਾਗਗ੍ਗਿਆਦੀਹਿ ਲੋਕਸ੍ਸ ਆਦਿਤ੍ਤਤਾ, ਸਤ੍ਥੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯੋਗੋ ਚ ਹੇਤੁ.
ਤਥਾ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਸਮੁਦਯੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਆਦੀਨਵੋ, ਮਗ੍ਗਨਿਰੋਧੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਮਗ੍ਗੋ ਵਾ ਉਪਾਯੋ, ਤਦੁਪਦੇਸੋ ਆਣਤ੍ਤਿ, ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਕਥਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਮੁਕ੍ਕਂਸਿਕਾਯ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਭਾਵੇਨ ਵਿਚਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਦਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੇਤੁ. ਸੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਞਾਤੁਕਾਮਤਾ, ਕਥੇਕੁਕਾਮਤਾ ਚ. ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਞਾਤੁਕਾਮਤਾ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਇਤਰਾ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹੋ ਹੇਤੁ. ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.
੩. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਾਨਂ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਾਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਦਂ ਗਹਿਤਂ, ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਞ੍ਹਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ. ਵਿਚਯਹਾਰਪਦਤ੍ਥਾ ਏਵ ਹਿ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸਹਿਤਾ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰਾਦੀਨਂ ਪਦਤ੍ਥਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਿਕਭਾਵਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਤੇਯੇਵ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਾ. ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਤਾਵਿਸਿਟ੍ਠਾ, ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ ਚ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਦਿਵਿਭਾਵਨਾਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਹਾਰਸ੍ਸ, ਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨ, ਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਚ ਆਵਟ੍ਟਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਆਵਟ੍ਟਹਾਰਸ੍ਸ, ਭੂਮਿਵਿਭਾਗਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਰਿਯਾਯਵੇਵਚਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਵੇਵਚਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਭਵਾਦਿਪਞ੍ਞਾਪਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਸ੍ਸ, ਖਨ੍ਧਾਦਿਮੁਖੇਹਿ ਓਤਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਓਤਰਣਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਦਪਦਤ੍ਥਪਞ੍ਹਾਰਮ੍ਭਸੋਧਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਸੋਧਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਪਰਿਕ੍ਖਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤਾਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਸਮਾਰੋਪਨਹਾਰਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਾ. ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਤਾ, ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਅਵਿਲੋਮਨਂ ਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਤਾ, ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਵਿਲੋਮਨਞ੍ਚ ਅਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤੀਨਂ ਹੇਤੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
੪. ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦੀਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਸਾਧਾਰਣਂ, ਅਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚ ਦੇਯ੍ਯਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਯਥਾਰਹਂ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਂ. ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ਪਠਮਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਪਦੇਸਵਿਸਯੋ, ਏਵਂ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਦਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਿਕਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ ਤਂਤਂਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣਤੋ ਪਦੇਸਵਿਸਯੋ ਏਵ, ਨ ਅਨਵਸੇਸਧਮ੍ਮਵਿਸਯੋਤਿ. ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਾਨਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਯਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਾਨਿਦ੍ਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰੋ, ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰੋ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਟਿਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤਾਵਿਸੇਸਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਸਤਿਪਿ ਕਾਰਣਵਿਚਾਰਣਭਾਵੇ ਅਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ.
੫. ਯਥਾ ‘‘ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਸਮਾਨਪਦੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਏਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਾਨਸਦ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਏਕਰਸਟ੍ਠੇਨ ਭਾਵਨਾ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਕਥਾ. ੪੭੩) ਵਿਯ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕਸਦ੍ਦੋ ਸਮਾਨਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿ. ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਅਨ-ਸਦ੍ਦੋ, ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਤਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਉਪਲਕ੍ਖਣਾ. ‘‘ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੪੧, ੩੫੭, ੩੫੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੨੪), ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਹਚਾਰਿਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸਞ੍ਞਾਸਹਗਤਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾ. ‘‘ਦਦਂ ਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਗਨ੍ਥਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੬; ਸੁ. ਨਿ. ੧੮੯) ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾ. ਪਿਯਵਚਨਤ੍ਥਚਰਿਯਾ ਸਮਾਨਤ੍ਤਤਾਪਿ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਮਿਤ੍ਤਗਨ੍ਥਨਕਿਚ੍ਚੇਨ ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ. ‘‘ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਯ, ਏਵਂ ਸਞ੍ਞਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਏਵਾਤਿ ਤੇਪਿ ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਚੇਤਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੫), ‘‘ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਚੇਤੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੯੩). ਏਵਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਏਵਮਾਦਿਪਿ ਉਦਾਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਸਮਾਨਫਲਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਫਲਂ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਦੀਨਮ੍ਪੀਤਿ ਤੇਪਿ ਤਤ੍ਥ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਆਯੂਹਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੪) ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਤੇਹਿ ਵਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਏਵਮਾਦੀਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥਾਦਿਵਸੇਨਪਿ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਧਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ, ‘‘ਸਹਚਾਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨ.
੬. ‘‘ਫੁਸਨਟ੍ਠੇਨ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ, ਤਂ ਪਨ ਪਦਸ੍ਸੇਵ, ਨ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਨਿਬ੍ਬਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਨਿਦਾਨਾਨਿਪੇਤ੍ਥ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੁਖੇਨੇਵ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨਿਬ੍ਬਚਨਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਨ੍ਧੀਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸੇਸਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥਪਰਿਯੇਸਨਾ’’ਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਦਿ.
੭. ‘‘ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਰਣਭੂਤੇਪਿ ਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਭਾਗਤੋ, ਵਿਸਭਾਗਤੋ ਚ ਆਵਟ੍ਟਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਨ੍ਤਿਵਸੇਨ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਯ ਵਿਨਾਪਿ ਆਵਟ੍ਟਨਂ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ. ਪਦਸ੍ਸ ਵਾ ਸਦ੍ਦਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਦਤ੍ਥੋ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ‘‘ਆਰਮ੍ਭਥ ਨਿਕ੍ਕਮਥਾਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੫; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੯; ਪੇਟਕੋ. ੩੮; ਮਿ. ਪ. ੫.੧.੪) ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੯) ਏਤ੍ਥ ਯ੍ਵਾਯਮਾਰਮ੍ਭਧਾਤੁਆਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਵੀਰਿਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵੀਰਿਯਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸੇਸਕਂ ਨਾਮਗਹਿਤਤੋ ਇਤਰਂ, ਤਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਂ ਵਾ ਸਿਯਾ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਅਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ’’ਤਿ. ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਥਕਥਨੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦੇਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨਪਿ ਆਵਟ੍ਟਨਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ.
੮. ਨਾਮਵਸੇਨਾਤਿ ਸਾਧਾਰਣਨਾਮਵਸੇਨ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਨਿਯਤਾਨਞ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਕਿਲੇਸਾ ਸਾਧਾਰਣਾ’’ਤਿਆਗਤਤ੍ਤਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੪) ‘‘ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾਦਿਨਾਮਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨਾਤਿ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਇਧ ‘‘ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਸਾਧਾਰਣਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੪). ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਨਾਮਤੋ, ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਚ ਆਵੇਣਿਕਤਾਯ. ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਫਲਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਫਲਟ੍ਠਤਾ, ਭਬ੍ਬਾਨਂ ਭਬ੍ਬਤਾ, ਅਭਬ੍ਬਾਨਂ ਅਭਬ੍ਬਤਾ ਅਸਾਧਾਰਣਾ.
੯. ‘‘ਭਾਵਿਤੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਭਾਵਨਾਕਿਰਿਯਾਯ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਕਾਲਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਭਾਵਨਾ ਚੇਤ੍ਥ ਆਸੇਵਨਾਤਿ, ਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋਪਿ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋਤਿ ਵਿਪਕ੍ਖਤੋ. ਵਿਸਦਿਸੂਦਾਹਰਣੇਨ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਧਮ੍ਮਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾ ਹੇਸਾ.
੧੦. ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਪਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਾ.
੧੧. ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਦੇਸਨਾ. ਪਭਵੋ ਸਮੁਦਯੋ.
੧੨. ‘‘ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵੁਤ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ ਚ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
੧੩. ‘‘ਗਾਥਾਰੁਲ਼੍ਹੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤੋਵ ਪਞ੍ਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਇਤਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਬ੍ਯਾਕਤੇ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਆਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਤੇਨ ਆਰਮ੍ਭਸੋਧਨਸ੍ਸ ਵਿਸਯਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਪਦਪੁਚ੍ਛਾਸੋਧਨਮ੍ਪਿ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਪੁਨ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਮ੍ਹੀਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸੋਧਨੇਨ ਹਿ ਪਞ੍ਹਾਸੋਧਨਂ. ਪਞ੍ਹੇਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯਂ. ਗਾਥਾਯਨ੍ਤਿ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ, ਤੇਨ ਗਾਥਾਯਂ, ਸੁਤ੍ਤਗੇਯ੍ਯਾਦੀਸੁ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਮਾਰਬ੍ਭਾਤਿ ਯਂ ਸੀਲਾਦਿਮਾਰਬ੍ਭ ਗਾਥਾਦੀਸੁ ਦੇਸਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਭੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਕਾਰਿਨੀ, ‘‘ਕਾ ਏਤ੍ਥ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ, ਕਾ ਪਞ੍ਹਾਸੁਦ੍ਧਿ, ਕਾ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਾਕਾਰਿਨੀ ਪੁਚ੍ਛਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਸੁਦ੍ਧਾਸੁਦ੍ਧਪਰਿਕ੍ਖਾਤਿ ਯੋਜਨਾ.
੧੪. ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ‘‘ਜਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਭੇਦੋ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਾਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਜਾਤਿਆਦਿਂ, ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਂ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਦਾ ਯੋ ਕਾਲਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਸ੍ਵੇ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰੋ, ਤਦਾ ਸੋ ਤਂਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ‘‘ਅਜ੍ਜਾ’’ਤਿ, ਪੁਨ ਤਂਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ‘‘ਹਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਤੀਤਿ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਸਭਾਵਾ ਏਤੇ ਕਾਲਵਿਸੇਸਾ. ਦਿਸਾਯਪਿ ‘‘ਏਕਂ ਅਵਧਿਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾ ਦਿਸਾ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਸਭਾਵਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਜਾਤਿਆਦਿਅਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਸਚ੍ਚਾਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਸਚ੍ਚਸਾਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਿਅਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਸਚ੍ਚਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਸੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਏਸ ਨਯੋ ਸਮੁਦਯਾਦੀਸੁਪੀ’’ਤਿ.
੧੬. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਥਾਰੁਤਂ ਯਥਾਕਥਿਤਂ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਧਿਗਤਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਂ, ਨ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਾਦਿਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਰਾਧਿਗਤਂ. ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਭਾਵਨਾਵ ਕਥਿਤਾ, ਨ ਪਹਾਨਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਨਯਸਙ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ
੧੭. ਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਹਿ ਕਰਣਭੂਤਾਹਿ. ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਪਕ੍ਖੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੋ, ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਿਕੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ, ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਦੀਨਿ ਮਗ੍ਗਾਨੁਗੁਣੋ ਗਹਣਾਕਾਰੋ ਅਨੁਗਾਹਣਨਯੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਨਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਨਯਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਨਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
੧੮. ਬਾਧਕਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਬਾਧਕਪਭਵਸਨ੍ਤਿਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਤੋ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਬਾਧਕਅਪ੍ਪਭਵਅਸਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਾਭਾਵੇਨ. ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਅਮੁਸਾਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਅਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋਤਿ ਅਰਿਯਸਭਾਵਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਨ ਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋ ਏਕਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੧੯. ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨਯਕੋਵਿਦਾਤਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਧਮ੍ਮਨਯਕੁਸਲਾ, ਏਕਤ੍ਤਾਦਿਨਯਕੁਸਲਾ ਵਾ.
੨੦. ਅਤ੍ਥਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੂਤਿ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧) ਸੁਤ੍ਤੇ ਕਤਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੁ ਚੇਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਕਤਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਚ. ‘‘ਵੋਦਾਨਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਕੁਸਲਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਤ੍ਥਂ ਮਨਸਾ ਵੋਲੋਕਯਤੇਤਿ ਯੋਜਨਾ.
੨੧. ਯਦਿ ਕਰਣਭੂਤਂ, ਕਥਂ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੇਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵੋਲੋਕਯਨਸਮਾਨਯਨਭਾਵਤੋ ਵੋਹਾਰਭੂਤੋ, ਕਮ੍ਮਭੂਤੋ ਚ ਨਯੋ, ਨ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਾਦਯੋ ਵਿਯ ਅਤ੍ਥਭੂਤੋਤਿ ‘‘ਵੋਹਾਰਨਯੋ, ਕਮ੍ਮਨਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩. ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਪਦੇਤਿ ਉਚ੍ਚਾਰਣਵੇਲਾਯਂ ਪਦੇ ਅਸਮਤ੍ਤੇ, ਵਿਪ੍ਪਕਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਹਿ ‘‘ਪਦ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇ ਸਮਞ੍ਞਾ ਸਿਯਾ, ਨ ‘‘ਅਕ੍ਖਰ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪਦਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਤਾਯ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਯਂ ਖਰਨ੍ਤਂ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਵਣ੍ਣੋ ਅਵੇਵਚਨਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯੋ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਕਾਰਾਦਿਵਣ੍ਣਵਿਸੇਸਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ, ਨ ਵਣ੍ਣਸਾਮਞ੍ਞਂ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਵਣ੍ਣੋ ਅਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ.
ਅਕ੍ਖਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਨ ਵਣ੍ਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਵਣ੍ਣੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਨਨੁ ਪਦੇਨ, ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਸਂਵਣ੍ਣੀਯਤਿ, ਨ ਅਕ੍ਖਰੇਨਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਵਣ੍ਣੋ ਏਵ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਦਾਦਿਭਾਵੇਨਾਤਿ ਪਦਵਾਕ੍ਯਭਾਵੇਨ. ਯਥਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਕੇਤਂ. ਅਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਮਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕੋ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ ਇਮਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯੋਤਿ ਯਥਾਗਹਿਤਸਙ੍ਕੇਤਾਨੁਰੂਪਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਵਾਚਕਵਚਨੀਯਭਾਵੋ. ਅਥ ਵਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਨਾਭਾਵੋ, ਸੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਏਕਕ੍ਖਰਂ ਨਾਮਪਦਂ ‘‘ਮਾ ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਮਾ-ਕਾਰਾਦਿ. ਕੇਚੀਤਿ ਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸਿਨੋ. ਤੇ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ‘‘ਮਨਸਾਦੇਸਨਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਰਾਹੁਲਾਚਰਿਯੋ ‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਕਰੁਣਾਨਂ ਮਨਸਾਦੇਸਨਾ ਵਾਚਾਯ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਕ੍ਖਰਸਞ੍ਞਿਤਾ’’ਤਿ ਆਹ.
ਸਤ੍ਵਪ੍ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਬ੍ਯਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਨਾਮਪਦੇ ਹਿ ਦ੍ਰਬ੍ਯਮਾਵਿਭੂਤਰੂਪਂ, ਕਿਰਿਯਾ ਅਨਾਵਿਭੂਤਰੂਪਾ ਯਥਾ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪). ਆਖ੍ਯਾਤਪਦੇ ਪਨ ਕਿਰਿਯਾ ਆਵਿਭੂਤਰੂਪਾ, ਦ੍ਰਬ੍ਯਮਨਾਵਿਭੂਤਰੂਪਂ ਯਥਾ ‘‘ਫੁਸਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਸਤ੍ਵਕਿਰਿਯਾਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਗ੍ਗਹਣਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧਹੇਤੁ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਦੀਪਨਤੋ, ਯਥਾ ‘‘ਚਿਰਪ੍ਪਵਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੧੯) ਏਤ੍ਥ ਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਸਨਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਯੋਗਵਿਸਿਟ੍ਠਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ, ਮਾ ਏਵਂ ਮਨਸਾਕਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਜੋਤਕੋ ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ. ‘‘ਏਵਂਸੀਲਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੨) ਏਵਂਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੩; ਮ. ਨਿ. ੩. ੧੯੮; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੭੮) ਸਤ੍ਵਵਿਸੇਸਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਸੇਸਨਿਪਾਤਪਦਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਿਰਿਯਾਯ…ਪੇ… ਨਿਪਾਤਪਦ’’ਨ੍ਤਿ.
ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਾਭਿਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੋ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਦਾਭਿਹਿਤਂ ਪਦੇਹਿ ਕਥਿਤਂ, ਯੋ ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਦੁਭਯਂ, ਯਦਿ ਪਦਸਮੁਦਾਯੋ ਵਾਕ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਸ ਕੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਯਾਵਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਤਾਵਤਾ ਏਕਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਬਹੂਪੇਤ੍ਥ ਪਕਾਰੇ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਤੇਹਿ, ਸਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਾਬ੍ਯਯਂ ਸਕਾਰਕਂ ਸਵਿਸੇਸਨਂ ‘‘ਵਾਕ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਨੁ ਚ ਪਦੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜੀਯਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਪਦਮਤ੍ਤਸਵਨੇਪਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਆਕਾਰੇਸੁ ਵਾਕ੍ਯਵਿਭਾਗੇਸੁ ਅਭਿਹਿਤਂ ਕਥਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਆਕਾਰਾਭਿਹਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ. ‘‘ਅਭਿਹਿਤਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.
‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਵਾ ਮਗ੍ਗੀਯਤਿ, ਕਿਲੇਸੇ ਵਾ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੬) ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਨਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਨਿਰਵਸੇਸਦੇਸਨਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ. ਪਦੇਹੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਵਯਵਭੂਤੇਹਿ, ਵਾਕ੍ਯਤੋ ਵਿਭਜ੍ਜਮਾਨੇਹਿ ਵਾ ਆਖ੍ਯਾਤਾਦਿਪਦੇਹਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗੋ’’ਤਿ, ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਪਕਤਿਪਚ੍ਚਯਲੋਪਾਦੇਸਾਦਿਵਸੇਨ ਅਕ੍ਖਰਵਿਭਾਗੋ ਆਕਾਰੋ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਪਦਵਿਭਾਗੋ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ, ਵਾਕ੍ਯਵਿਭਾਗੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਵਣ੍ਣਪਦਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਹਿ ਅਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਛ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠਂ ਪਦਂ. ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਕ੍ਖਰਂ ਪਦਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਆਕਾਰੋ ਤਥੇਵ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਛਟ੍ਠਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾਯਂ ਏਵਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਵਾ ਆਕਾਰਪਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬੋ ਸਦ੍ਦਵੋਹਾਰੋ ਵਿਭਤ੍ਤੇਹਿ, ਅਵਿਭਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਅਕ੍ਖਰਪਦਵਾਕ੍ਯੇਹੇਵ, ਤਦਞ੍ਞਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਾਨਿਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ.
੨੪. ਕਾਸਨਾਸਦ੍ਦੋ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਸੀਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਦੇਹਿ ਤਾਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ, ਪਕਾਸਨਾ ਚ ਹੋਤੁ, ਪਦਾਵਧਿਕਾਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾਤਿ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧੋ. ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਕ੍ਖਰਕਰਣਂ ਸਙ੍ਕਾਸਨਭੂਤਂ ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਰਿਯਂ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਾਧਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਵਿਭਜਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਕਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਸਮਾਹਾਰੋਤਿ ਅਯਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦਸਮਾਸੋ. ਉਭਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਿਵਰਣਾ, ਵਿਭਜਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦ੍ਵਯੇਨ. ਏਤੇਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵ-ਕਾਰੋ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਤੇਹਿ ਏਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ…ਪੇ… ਅਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਅਨੂਨਾਵਧਾਰਣਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਗ੍ਘਟਨਾਦੀਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਪਞ੍ਚਨਨਯਾਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
੨੫. ਸਮ੍ਮਾ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਅਵਿਪਰੀਤਂ, ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਚ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਹਿਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨੂਨਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬੋ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਅਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਪਦਅਤ੍ਥਨਯੇਹਿ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ.
੨੬. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਮੂਲਪਦਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ? ਪਦਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਭਾਵਤੋ. ਮੂਲਪਦਾਨਿ ਹਿ ਨਯਾਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯਂ ਨਯੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਤੋ ਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਕੋਚਿ ਨੇਤ੍ਤਿਪਦਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ.
ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰਣਭੂਤਾਯ. ਹਾਰਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਹਾਰਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬਾ. ਸ੍ਵਾਯਨ੍ਤਿ ਸੋ ਅਯਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਕ੍ਕਮੋ. ਯੇਨ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ ਦੇਸਿਤਾ, ਤੇਨੇਵ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਤਿ. ਏਵਂ ਸਿਦ੍ਧੇਤਿ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧੇ. ਅਯਂ ਆਰਮ੍ਭੋਤਿ ‘‘ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਠਮ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤੋ ਆਰਮ੍ਭੋ. ਇਮਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਨਿਯਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ.
ਯਦਿ ਦੇਸਿਤਕ੍ਕਮੇਨੇਵ ਹਾਰਨਯਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਂ, ਕਿਂ ਸੋ ਕਮੋ ਕਾਰਣਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ, ਉਦਾਹੁ ਕਾਰਣਸਾਪੇਕ੍ਖੋਤਿ? ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਯਦਿ ਤਾਵ ਕਾਰਣਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ ਹਾਰਨਯਾਨਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੋ, ਅਨੇਕੇ ਅਤ੍ਥਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਅਵਸ੍ਸਂ ਏਕੇਨ ਕਮੇਨ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਕਮੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਂ, ਤਥਾ ਸਤਿ ਨਿਯਮੋ ਨਿਰਤ੍ਥਕੋ ਸਿਯਾ. ਅਥ ਕਾਰਣਸਾਪੇਕ੍ਖੋ, ਕਿਂ ਤਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ? ਇਤਰੋ ਕਾਰਣਗਵੇਸਨਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਏਵੇਤ੍ਥ ਗਵੇਸਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਨਾਯਮਨੁਯੋਗੋ ਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇ ਨਿਵਿਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਨ ਪਨ ਮਯਂ ਦੇਵਾਨਂਪਿਯਸ੍ਸ ਮਨੋਰਥਵਿਘਾਤਾਯ ਚੇਤੇਮਾ’’ਤਿ ਕਮਕਾਰਣਂ ਵਿਚਾਰੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਪਿਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰਸ੍ਸ ਤਾਵ ਆਦਿਤੋ ਦੇਸਨਾਯ ਕਾਰਣਂ ਪਤਿਟ੍ਠਪੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਨਿਸ੍ਸਰਣਾਨਿ, ਸਰੀਰਂ ਆਣਤ੍ਤਿ. ਪਕਤਿਯਾ ਸਭਾਵੇਨ. ਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਭਾਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ.
‘‘ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਰੋਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਇਤਰੇਸੁਪਿ.
ਵਿਚਯਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਵਿਚਯਹਾਰਾਨਨ੍ਤਰਂ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਥਾ ਹੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੇ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਭਾਵਾਨਂ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤਾਯ ਗਹਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਪੁਬ੍ਬਾਪਰਾਨੁਸਨ੍ਧਿਆਦਿਅਤ੍ਥਤੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਤੋ ਉਦ੍ਧਟਾਨਂ ਸਂਵਣ੍ਣਿਯਮਾਨਸੁਤ੍ਤੇ ਆਨੀਤਾਨਂ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਸਦ੍ਦਤੋ, ਪਮਾਣਨ੍ਤਰਤੋ ਚ ਲਦ੍ਧਾਨਂ ਇਧ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ’’ਤਿ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਅਭਿਨਿਰੋਪੇਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ, ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਤਂ ਨਾਮਂ ਅਭਿਨਿਰੋਪੇਤਿ, ‘‘ਅਯਮੇਵਂਨਾਮੋ’’ਤਿ ਵੋਹਰਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਅਨਵਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ਤਥਾਤਿ ਯਥਾ ਅਨਵਸੇਸਤ੍ਥਾਵਬੋਧਦੀਪਕਂ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਕਤਂ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਪਾਲ਼ਿਯਂ, ਏਵਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਗਬ੍ਭਮੁਪੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਸਦ੍ਦਵਤੀ ਅਤ੍ਥਾ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਉਦ੍ਧਟਾਤਿ ਉਪਸਂਹਾਰਤ੍ਥੋ ਤਥਾ-ਸਦ੍ਦੋ.
ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਰਸਂਸਨ੍ਦਨਸ੍ਸ ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਾਵਟ੍ਟਨੂਪਾਯਭਾਵਤੋ ਏਵ. ਯਤੋਤਿ ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਾਵਟ੍ਟਨਸ੍ਸ ਸਾਧਾਰਣਾਦਿਧਮ੍ਮਵਿਭਜਨੂਪਾਯਤ੍ਤਾ. ਪਟਿਵਿਭਤ੍ਤਸਭਾਵੇਤਿ ਪਟਿਭਾਗਭਾਵੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਸਭਾਵੇ.
ਤੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਧਮ੍ਮਾ. ਨ ਪਰਿਯਾਯਵਿਭਾਵਨਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਭਾਗਪਰਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਰਿਯਾ…ਪੇ… ਸੁਬੋਧਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ.
ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸੋਧਨਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ. ਆਰਮ੍ਭਵਿਸੋਧਨਂ ਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਥਕਥਨਂ. ਤਦੁਭਯਵਿਚਾਰੋ ਧਾਤਾਦੀਸੁ ਅਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਧਾਤਾਯਤਨਾ…ਪੇ… ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਸੁਦ੍ਧੋ ਆਰਮ੍ਭੋਤਿਆਦਿਪਾਲ਼ਿਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨਪਿ ਅਯਮੇਵਤ੍ਥੋ ਉਦਾਹਟੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
‘‘ਕਾਰਣਾਕਾਰੋ’’ਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਪਭੇਦਤੋ ਦੇਸਨਾਕਾਰੋਤਿ ਵੇਵਚਨਂ. ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਨੀਤਿ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਰੋਪਿਯਮਾਨਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਤਥਤ੍ਤਾਵਬੋਧਾਯਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਾਵਗਮਮੁਖੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਾਯ.
ਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਯੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਨਯਤ੍ਤਯੂਪਦੇਸੋ ‘‘ਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਪ੍ਪਯੋਜਿਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਤ੍ਤਯਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਤਦੁਪਦੇਸਫਲਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਯੋਜੇਤਿ ਨਾਮਾਤਿ. ਤਦਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵਾਤਿ ਤੇਸਂ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ ਦੇਸਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨੇਵ. ਤੇਤਿ ਤਯੋ ਅਤ੍ਥਨਯਾ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਆਦੀਨਂ. ਯਥਾ ਉਦ੍ਦੇਸਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਖੇਪਮਜ੍ਝਿਮਵਿਤ੍ਥਾਰਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਉਪਕਾਰਤਾ, ਏਵਂ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਨਯਾਨਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥਨਯਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ਤਸ੍ਸਂ ਭੂਮਿਯਂ.
ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਦਾਨਂ. ਅਨੇਕਧਾ ਸਦ੍ਦਨਯਤੋ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯਤੋ ਚਾਤਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ. ਪਦਤ੍ਥੋ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ. ਵਿਧਿ ਅਨੁਵਾਦੋਤਿ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਧਿਵਚਨਂ, ਅਯਮਨੁਵਾਦੋਤਿ ਅਯਂ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਮਾਧਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਪਰਿਹਰਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਨੁਸਨ੍ਧੀਯਾ ਅਨੁਰੂਪਂ ਨਿਗਮੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯਾਯ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਯਾ ਸੁਤ੍ਤੇ ਉਪਰਿ ਦੇਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਗਮੇਤਬ੍ਬਾ. ਪਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਫਲਂ. ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਸਨ੍ਧੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧਿਆਦਿਅਨੁਸਨ੍ਧਿ. ਉਪੋਗ੍ਘਾਟੋਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਚਾਲਨਾਤਿ ਚੋਦਨਾ. ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਹਾਰੋ.
ਪਕਤਿਆਦਿਪਦਾਵਯਵਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਕਥਨਂ ਭੇਦਕਥਾ ਯਥਾ ‘‘ਦਿਬ੍ਬਨ੍ਤੀਤਿ ਦੇਵਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੫੩). ਪਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਕਥਨਂ ਤਤ੍ਵਕਥਾ ਯਥਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਯਮ੍ਭੂ ਅਨਾਚਰਿਯਕੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੧). ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ ਵੇਵਚਨਗ੍ਗਹਣਂ ਯਥਾ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬). ਵਿਚਯਯੁਤ੍ਤਿਚਤੁਬ੍ਯੂਹਪਰਿਵਤ੍ਤਨਹਾਰੇਕਦੇਸਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਵੇਵਚਨਹਾਰਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਚਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇ ਇਧ ਕਤਿਪਯਹਾਰਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ.
ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਹੇਤੁਨੋ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਞਾਪਕਹੇਤੂਪਿ ਞਾਣਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਕਾਰਕੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਕਾਰਕੋ ਸਮ੍ਪਾਪਕੋਤਿ ਦੁਵਿਧੋ’’ਤਿ. ਪੁਨ ਚਕ੍ਖੁਬੀਜਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਮੇਵ ਕਾਰਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੁਨ…ਪੇ… ਤਿਵਿਧੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਤਯੋ ਕੁਸਲਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੦੫੯-੧੦੬੦) ਆਗਤਾ ਅਲੋਭਾਦਯੋ, ਲੋਭਾਦਯੋ ਚ ਹੇਤੁਹੇਤੁ ਨਾਮ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਭੂਤਾ ਹੇਤੁ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਭੂਤਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪਨਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੩.੮੬) ਆਗਤੋ ਪਚ੍ਚਯਹੇਤੁ ਨਾਮ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਂ ਪਤਿ ਉਤ੍ਤਮਹੇਤੁ ਨਾਮ. ਚਕ੍ਖਾਦਿਬੀਜਾਦਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਅਙ੍ਕੁਰਾਦੀਨਂ ਅਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁ ਨਾਮ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਭਾਵੇ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਫਲਵਿਸੇਸਹੇਤੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਂ, ਸਦ੍ਦਮਗ੍ਗਾਨਂ ਪਨ ਞਾਪਕਸਮ੍ਪਾਪਕਹੇਤੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਙ੍ਕੁਰਾਦਿਕਸ੍ਸ ਅਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁ ਬੀਜਾਦਿਸਮਾਨਜਾਤਿਯਹੇਤੁਤਾਯ ਸਭਾਗਹੇਤੁ. ਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁ ਭੁਸਸਲਿਲਾਦਿਅਸਮਾਨਜਾਤਿਯਤਾਯ ਅਸਭਾਗਹੇਤੁ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਿਕੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਹੇਤੁ, ਇਤਰੋ ਬਾਹਿਰਹੇਤੁ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਸਨ੍ਤਾਨਿਕੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਹੇਤੁ, ਇਤਰੋ ਬਾਹਿਰਹੇਤੂ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕੋ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕੋ. ਪਰਮ੍ਪਰਹੇਤੁ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ.
ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਿਯੇਪਿ ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਾਨਂ ਅਧਿਗਮਾਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਂ ਪਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਫਲਭਾਵੋ ਉਪਚਾਰਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਫਲਪਰਿਯਾਯੋ ਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ.
ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨਭੂਮਿ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ. ਪਟਿਪਨ੍ਨਭੂਮਿ ਫਲਧਮ੍ਮਾ.
ਕਿਚ੍ਚਤੋਤਿ ਸਰਸਤੋ. ਲਕ੍ਖਣਤੋਤਿ ਉਪਲਕ੍ਖਣਤੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਤੋਤਿ ਸਮਾਨਭਾਵਤੋ. ਤੇਨ ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾ, ਸਮਾਨਫਲਤਾ, ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਚ ਗਹਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.
ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਯੋਗਵਿਪ੍ਪਯੋਗਵਿਰੋਧਪਕਰਣਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਨਯਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਤਾਵਨਯਵਿਭਾਗੋ – ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਂ ਏਵਂ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਂ, ਯਥਯਿਦਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੪੮) ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾ ਗਹਿਤਾ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਚੇਤਸਿਕਾਨਮ੍ਪਿ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਨੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਦੀਪਨਤੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਞ੍ਞਿਨੋ’’ਤਿ. ਸਞ੍ਞਾਸਹਿਤਤਾਵਚਨੇਨ ਹਿ ਨੇਸਂ ਵੇਦਨਾਚੇਤਨਾਦਿਵਨ੍ਤਤਾਪਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਤਿ.
ਵਿਪ੍ਪਯੋਗਤੋ – ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ. ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਸਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਪ੍ਪਯੋਗਤੋ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਸਞ੍ਞਿਨੋ’’ਤਿ. ਸਞ੍ਞਾਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਪਵਤ੍ਤਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਨ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
ਵਿਰੋਧਤੋ – ‘‘ਅਟ੍ਠਮਕੋ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕਪਾਲ਼ਿ.੪੩੯), ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ’’ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ਮਾਤਿਕਾ ੭.੩੬) ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂ ਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਸਂਯੋਜਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਥਾ ‘‘ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੪; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੭) ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਸਂਯੋਜਨਪ੍ਪਹਾਨਂ, ‘‘ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦੪; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੭) ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਨਵਸੇਸਸਂਯੋਜਨਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
ਪਕਰਣਤੋ – ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਮਾਤਿਕਾ). ਅਧਿਕਾਰਤੋ ਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਨ ਕਥਿਤਾਤਿ ਞਾਯਤਿ. ‘‘ਉਪਧੀ ਹਿ ਨਰਸ੍ਸ ਸੋਚਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨, ੧੪੪) ਚ. ਬਾਹਿਰਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ‘‘ਉਪਧੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.
ਲਿਙ੍ਗਤੋ – ‘‘ਸੀਤੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਣ੍ਹੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯). ਸੀਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਹਿ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸੇਵ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਰੂਪਭਾਵੋ, ਨ ਇਤਰਸ੍ਸ.
ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਤੋ – ‘‘ਕਾਯਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ, ਕਾਯਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਾ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਹਿ ਪੁਰਿਮੋ ਕਾਯਸਦ੍ਦੋ ਸਮੂਹਵਾਚੀ, ਇਤਰੋ ਆਯਤਨਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਾਨਤੋ ਪਸਾਦਵਾਚੀ.
ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ – ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮; ਮਹਾਵ. ੫੪), ਸਬ੍ਬੇ ਤਸਨ੍ਤਿ ਦਣ੍ਡਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੨੯) ਚ, ਤਥਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ…ਪੇ… ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੫੫੬; ੩.੩੦੮; ਮ. ਨਿ. ੧.੭੭, ੨੩੨, ੪੫੯, ੫੦੯; ੨.੩੦੯; ੩.੨੩੦; ਵਿਭ. ੬੪੨). ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸਤਿਪਿ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸਸਤ੍ਤਵਾਚਕਤ੍ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਤਤਾ ਸਾਪੇਕ੍ਖਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕਤ੍ਤਾ ਪਦੇਸਵਾਚੀ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋ, ਲੋਕਸਦ੍ਦੋਪਿ ਸਤ੍ਤਵਾਚੀ. ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਹਿ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਤਿ. ਤਥਾ ‘‘ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੯੪-੨੯੫) ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਹਿ ਸਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋ, ਮਾਤੁਪਿਤੁਘਾਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤਾਪਵੇਦਨਤੋ, ਇਧ ਚ ਤਦਨੁਞ੍ਞਾਯ ਕਤਾਯ ਮਾਤੁਪਿਤੁਟ੍ਠਾਨਿਯਾ ਤਾਦਿਸਾ ਕੇਚਿ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਗਹਿਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਕੇ ਪਨ ਤੇਤਿ? ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਾ. ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਜਨਨੀ ਸਤ੍ਤਾਨਂ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਜਨੇਤਿ ਪੁਰਿਸ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੫੫-੫੭) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਿਤੁਟ੍ਠਾਨਿਯੋ ਮਾਨੋ ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਤੋ ‘‘ਅਹਂ ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਰੁਞ੍ਞੋ, ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਯਥਾ. ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਦੇਸਪਕਤਿਆਦਯੋ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ.
ਲਬ੍ਭਮਾਨਪਦਤ੍ਥਨਿਦ੍ਧਾਰਣਮੁਖੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਅਸ੍ਸਾਦਾਦਿਹਾਰਪਦਤ੍ਥਨਿਦ੍ਧਾਰਣਦ੍ਵਾਰੇਨ. ਯਥਾਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਯਂ ਯਂ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਰੂਪਂ ਵਾ ਯਥਾਲਕ੍ਖਣਂ. ਹੇਤੁਫਲਾਦੀਨਿ ਉਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਦਾਨਿ ਹੇਤੁਫਲਾਦਯੋ ਯੇ ਯਸ੍ਮਿਂ ਹਾਰੇ ਸਵਿਸੇਸਂ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.