ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੇ

ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣ-ਟੀਕਾ

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਮ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧ ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਸਂ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੧ ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਦਨਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਭਵਨਿਸ੍ਸਯਵਿਸੁਦ੍ਧਿਪਟਿਵੇਦਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਬਹੁਮਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਤੇਸਂ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਕ੍ਕਮਲਦ੍ਧਬ੍ਬਾਯ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਹਿਤਸੁਖਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਂ. ਅਥ ਵਾ ਮਙ੍ਗਲਭਾਵਤੋ, ਸਬ੍ਬਕਿਰਿਯਾਸੁ ਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਭਾਵਤੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਮ੍ਮਾਚਰਿਤਭਾਵਤੋ, ਆਯਤਿਂ ਪਰੇਸਂ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਗਤਿਆਪਜ੍ਜਨਤੋ ਚ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾ. ਅਥ ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਂ ਪੂਜਨੀਯਪੂਜਾਪੁਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਯਥਾਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬਲਾਨੁਪ੍ਪਦਾਨਤ੍ਥਂ, ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਤਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਕੋਚਨਤ੍ਥਂ, ਤਦੁਭਯਂ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਪਰਿਸਮਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਇਦਮੇਵ ਚ ਪਯੋਜਨਂ ਆਚਰਿਯੇਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਵਨ੍ਦਨਾਜਨਿਤਂ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸ ਤੇਜਸਾ’’ਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਤ੍ਤਯਪੂਜਾ ਹਿ ਨਿਰਤਿਸਯਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਅਪਰਿਮੇਯ੍ਯਪ੍ਪਭਾਵੋ ਪੁਞ੍ਞਾਤਿਸਯੋਤਿ ਬਹੁਵਿਧਨ੍ਤਰਾਯੇਪਿ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯਨਿਬਨ੍ਧਨਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਾਯ ਪਹੋਤਿ, ਭਯਾਦਿਉਪਦ੍ਦਵਞ੍ਚ ਨਿਵਾਰੇਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਪੂਜਾਰਹੇ ਪੂਜਯਤੋ, ਬੁਦ੍ਧੇ ਯਦਿ ਵ ਸਾਵਕੇ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੯੫; ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੦.੧) ਚ,

ਤਥਾ –

‘‘ਯੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੁਦ੍ਧੇ ਪਸਨ੍ਨਾ, ਅਗ੍ਗੇ ਤੇ ਪਸਨ੍ਨਾ, ਅਗ੍ਗੇ ਖੋ ਪਨ ਪਸਨ੍ਨਾਨਂ ਅਗ੍ਗੋ ਵਿਪਾਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪; ਇਤਿਵੁ. ੯੦) ਚ,

ਤਥਾ –

‘‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਕਿਤ੍ਤਯਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਕਾਯੇ ਭਵਤਿ ਯਾ ਪੀਤਿ;

ਵਰਮੇਵ ਹਿ ਸਾ ਪੀਤਿ, ਕਸਿਣੇਨਪਿ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਸ੍ਸ;

‘‘‘ਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ…ਪੇ… ‘ਸਙ੍ਘੋ’ਤਿ…ਪੇ… ਦੀਪਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੬; ਇਤਿਵੁ. ਅਟ੍ਠ ੯੦; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਮ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧; ਅ. ਨਿ. ਟੀ. ੨.੪.੩੪) ਚ,

ਤਥਾ –

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਸਮਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਥਾਗਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਨੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਦੋਸ…ਪੇ… ਨ ਮੋਹਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ੧੧.੧੧) ਚ,

ਤਥਾ –

‘‘ਅਰਞ੍ਞੇ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਵਾ…ਪੇ…;

ਭਯਂ ਵਾ ਛਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ, ਲੋਮਹਂਸੋ ਨ ਹੇਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੯) ਚ;

ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਵਨ੍ਦਨਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਗੁਣਾਤਿਸਯਯੋਗਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਗਾਥਾਤ੍ਤਯਮਾਹ. ਗੁਣਾਤਿਸਯਯੋਗੇਨ ਹਿ ਵਨ੍ਦਨਾਰਹਭਾਵੋ, ਵਨ੍ਦਨਾਰਹੇ ਚ ਕਤਾ ਵਨ੍ਦਨਾ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਸਾ ਨੇਤ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਯਥਾਨੁਲੋਮਸਾਸਨਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਾ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਭਾਵਿਨੀ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾ ਨ ਵਿਨਯਦੇਸਨਾ ਵਿਯ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਨਾਪਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਅਥ ਖੋ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਤਦੁਭਯਪ੍ਪਧਾਨਦੇਸਨਾਵਿਸੇਸਵਿਭਾਵਨਂ ਤਾਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਥੋਮਨਂ ਕਾਤੁਂ ਤਮ੍ਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਸੇਸਰਤਨਾਨਂ ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਂ ਨਾਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਕਿਰਤੀਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਮ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧; ਸਂ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੧; ਅ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੧) ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤਿ ਅਪਨੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਣਾਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਕਾਰੁਣਿਕਂ ਹਿਂਸਤਿ ਵਿਬਾਧਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਮ੍ਪਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵਾ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਸਾਧੂਨਂ ਹਦਯਖੇਦਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਮਿਤਿ ਵਾ ਸੁਖਂ, ਤਂ ਰੁਨ੍ਧਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ. ਏਸਾ ਹਿ ਪਰਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਕਾਮਤਾਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਤ੍ਤਸੁਖਨਿਰਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਕਾਰੁਣਿਕਾਨਂ ਸੁਖਂ ਰੁਨ੍ਧਤਿ ਵਿਬਨ੍ਧਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਰਿਯਤਿ ਦੁਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ਪਸਾਰਿਯਤੀਤਿ ਵਾ ਕਰੁਣਾ, ਕਰੁਣਾਯ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਕਾਰੁਣਿਕੋ ਯਥਾ ‘‘ਦੋਵਾਰਿਕੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੭.੬੭). ਯਥਾ ਹਿ ਦ੍ਵਾਰਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋਪਿ ਦ੍ਵਾਰਪਟਿਬਦ੍ਧਜੀਵਿਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਦ੍ਵਾਰਾਨਤਿਵਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਦੋਵਾਰਿਕੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਭਗਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋਪਿ ਕਰੁਣਾਨਤਿਵਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਕਰੁਣਾਯ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਕਾਰੁਣਿਕੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਿ ਯਾਵ ਮਹਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾ ਲੋਕਹਿਤਤ੍ਥਮੇਵ ਲੋਕਨਾਥਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ. ਮਹਨ੍ਤੋ ਕਾਰੁਣਿਕੋਤਿ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕੋ. ਸਤਿਪਿ ਭਗਵਤੋ ਤਦਞ੍ਞਗੁਣਾਨਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਮਹਨ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਰੁਣਿਕਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਾਨੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾਵਸੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਮਹਨ੍ਤਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਯਥਾ ‘‘ਮਹਾਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੋ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਤ੍ਥੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਅਤ੍ਥਸਾਧਨਤੋ ਕਰੁਣਂ ਕਰੁਣਾਯਨਂ ਕਰੁਣਾਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਕਾਰੁਣਿਕੋ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਂ, ਹਿਤੁਪਾਯਞ੍ਚ ਜਾਨਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਅਕਿਲਾਸੁਨੋ ਹਿਤੇਸਿਤਾ ਸਤ੍ਥਿਕਾ, ਨ ਤਥਾ ਅਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਕਰੁਣਾ ਕਰੁਣਾਯਨਂ ਸੀਲਂ ਪਕਤਿ ਸਭਾਵੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਰੁਣਿਕੋ. ਭਗਵਾ ਹਿ ਪਥਵੀਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਭਾਵਾ ਕਰੁਣਾਸਭਾਵੋ ਸਭਾਵਭੂਤਕਰੁਣੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਂ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸਮੇਵ. ਅਥ ਵਾ ਮਹਾਵਿਸਯਤਾਯ, ਮਹਾਨੁਭਾਵਤਾਯ, ਮਹਪ੍ਫਲਤਾਯ ਚ ਮਹਤੀ ਕਰੁਣਾਤਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਕਰੁਣਾ ਨਿਰਵਸੇਸੇਸੁ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਚ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਦਿਭੇਦਞ੍ਚ ਮਹਨ੍ਤਮੇਵ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕੋ, ਤਂ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਂ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੁਮਾਗਧਾਦਿਪਦਾਨਂ ਵਿਯ ਚੇਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਨਾਥਤੀਤਿ ਨਾਥੋ, ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖਂ ਆਸੀਸਤਿ ਪਤ੍ਥੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਮੇਤ੍ਤਾਯਨਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਹਿਤਸੁਖਾਸੀਸਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਕਰੁਣਾਯਨਵਸੇਨ ਪਠਮਪਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਨਾਥਤਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਗਤਂ ਕਿਲੇਸਬ੍ਯਸਨਂ ਉਪਤਾਪੇਤੀਤਿ ਨਾਥੋ, ਨਾਥਤੀਤਿ ਵਾ ਨਾਥੋ, ਯਾਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਗਵਾ ਹਿ ‘‘ਸਾਧੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੮.੭, ੮) ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਂ ਤਂ ਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾਪਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਨਿਯੋਜੇਤਿ. ਪਰਮੇਨ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਿਯੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇ ਵਾ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਈਸਤਿ ਅਭਿਭਵਤੀਤਿ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰੋ ਭਗਵਾ ‘‘ਨਾਥੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਨਾਥਂ.

ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਞੇਯ੍ਯਂ, ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਤਂ, ਅਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ. ਸਙ੍ਗਰਣਟ੍ਠੇਨ ਸਾਗਰੋ, ਪਤਿਤਪਤਿਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਥੁਲਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵੇਹਿ ਸਂਸੀਦਨਂ ਨਿਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਂ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਸਾਭਾਵੋ, ਸਾਰਾਗੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੩੮੯, ੩੯੧) ਵਿਯ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਸਙ੍ਗਰਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਵਾ ਸਙ੍ਗਰਕਰਣਟ੍ਠੇਨ, ਠਿਤਧਮ੍ਮਤਾਯ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਮਰਿਯਾਦਾ, ਇਮਂ ਵੇਲਂ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਾਮੀ’’ਤਿ ਲੋਕੇਨ ਸਙ੍ਗਰਂ ਸਙ੍ਕੇਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਗਰਣਂ ਵਾ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਗਲਨਂ ਸਨ੍ਦਨਂ ਉਦਕੇਨ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਾਗਰੋ. ਕਪ੍ਪਵੁਟ੍ਠਾਨਕਾਲੇ ਹਿ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੋ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਪਗ੍ਘਰਿਤ੍ਵਾ ਸਕਲਂ ਲੋਕਧਾਤੁਂ ਏਕੋਘਂ ਕਰੋਤੀਤਿ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਾਗਰਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਪੁਤ੍ਤੇਹਿ ਸਾਗਰੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ ਖਤੋਤਿ ਸਾਗਰੋ, ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੋ ਸਮੁਦ੍ਦਪ੍ਪਦੇਸੋ, ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾਯ ਰੁਲ਼੍ਹਿਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਤਥਾ ਵੋਹਰੀਯਤੀ’’ਤਿ. ਸਾਗਰਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਸਾਗਰੋ, ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ ਸਾਗਰੋਤਿ ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰੋ. ਸਦਿਸਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਪੁਥੁਲਦੁਤ੍ਤਰਗਮ੍ਭੀਰਾਨਾਦਿਕਾਲਿਕਤਾਹਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨਿਹੀਨਂ ਚੇਤਮੋਪਮ੍ਮਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸੇਵ ਸਾਤਿਸਯਾ ਪੁਥੁਲਤਾ ਅਪਰਿਮਾਣਲੋਕਧਾਤੁਬ੍ਯਾਪਨਤੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਤਰਣੀਯਤਾਯ ਦੁਤ੍ਤਰਤਾ, ਗਮ੍ਭੀਰਤਾ, ਆਦਿਕੋਟਿਰਹਿਤਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਨ ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਦੇਸਤ੍ਤਾ ਬਾਹਿਰਕਵੀਤਰਾਗੇਹਿਪਿ ਇਤ੍ਤਰੇਨ ਖਣੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਪਰਿਮਿਤਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ, ਪਰਿਮਿਤਕਾਲਤ੍ਤਾ ਚ. ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਸ੍ਸ ਪਾਰਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਗਤੋਤਿ ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੂ, ਤਂ ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੁਂ.

ਗਮਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਞਾਣਗਮਨਮੇਵ, ਨ ਇਤਰਂ ਞੇਯ੍ਯਗ੍ਗਹਣਤੋ, ਤਂ ਪਨ ਞਾਣਂ ਦੁਵਿਧਂ ਸਮ੍ਮਸਨਪਟਿਵੇਧਭੇਦਤੋ, ਤਥਾ ਹੇਤੁਫਲਭੇਦਤੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਿਚ੍ਛਂ ਵਤਾਯਂ ਲੋਕੋ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੫੭; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪, ੧੦; ਪੇਟਕੋ. ੨੩) ਕਰੁਣਾਯਨਵਸੇਨੇਵ ਅਭਿਨਿਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਨੇਕਾਕਾਰਵੋਕਾਰੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਂ ਭਗਵਤੋ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ ਛਤ੍ਤਿਂਸਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮੁਖੇਨ ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪਾਰਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਅਗਮਾਸਿ, ਯਂ ‘‘ਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ, ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਂ ‘‘ਮਹਾਬੋਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਾਰਗਮਨਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਿਯਾ, ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ ਹੇਤੁ, ਇਤਰਂ ਫਲਂ. ਸਹ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣੇਨ ਵਾ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ ਹੇਤੁ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਫਲਂ ਤਦਾਨਿਸਂਸਭਾਵਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਵਨ੍ਦੇਤਿ ਨਮਾਮਿ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਾਮਿ ਵਾ. ਸਣ੍ਹਟ੍ਠੇਨ ਨਿਪੁਣਾ, ਅਨੁਪਚਿਤਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰਾਨਂ ਅਗਾਧਟ੍ਠੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਾ, ਏਕਤ੍ਤਾਦਿਭੇਦਤੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਾਦਿਵਿਭਾਗਤੋ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਨਯਾ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰਵਿਚਿਤ੍ਰਨਯਾ, ਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰਵਿਚਿਤ੍ਰਨਯਾ ਦੇਸਨਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਪੁਣਗਮ੍ਭੀਰਵਿਚਿਤ੍ਰਨਯਦੇਸਨੋ, ਤਂ ਨਿਪੁਣ…ਪੇ… ਦੇਸਨਂ. ਨਯਤੀਤਿ ਵਾ ਨਯੋ, ਪਾਲ਼ਿਗਤਿ, ਸਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਿਪੁਣਾ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਾ, ਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾਨੁਲੋਮਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਨਾਨਾਵਿਧਤਾਯ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਅਨੁਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਦਿਵਸੇਨ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਾਦਿਲੋਕਿਯਾਦਿਤਦੁਭਯਵੋਮਿਸ੍ਸਤਾਦਿਵਸੇਨ, ਕੁਸਲਾਦਿਖਨ੍ਧਾਦਿਸਙ੍ਗਹਾਦਿਸਮਯਵਿਮੁਤ੍ਤਾਦਿਠਪਨਾਦਿਕੁਸਲਮੂਲਾਦਿਤਿਕਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਅਨੇਕਵਿਧਾ ਪਾਲ਼ਿਗਤੀਤਿ.

ਤਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ਦ੍ਵੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਪਰਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ. ਤੇਸੁ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਾਧਿਗਮਤੋ, ਸਵਾਸਨਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਪਰਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤੋ, ਪਟਿਵਿਰੁਦ੍ਧੇਸੁਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯਞਾਣਪਰਿਪਾਕਕਾਲਾਗਮਨਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਯੋਗਤੋ, ਆਸਯਤੋ ਚ ਦੁਵਿਧਾ, ਪਰਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਭੇਦਾ ਦੁਵਿਧਾ ਚ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਕਥਂ? ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਆਸਯਤੋ, ‘‘ਨਿਪੁਣ…ਪੇ… ਦੇਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਯੋਗਤੋ, ‘‘ਨਾਥ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਉਭਯਥਾਪਿ ਭਗਵਤੋ ਪਰਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਪਕਾਸਿਤਾ ਕਰੁਣਾਕਿਚ੍ਚਦੀਪਨਤੋ, ‘‘ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੁ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਾਤਿਸਯਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਰਮੁਕ੍ਕਂਸਗਤਞਾਣਕਿਚ੍ਚਦੀਪਨਤੋ.

ਅਥ ਵਾ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਹੇਤੁਤੋ, ਫਲਤੋ, ਉਪਕਾਰਤੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾ, ਸਾ ਪਨ ਪਠਮਪਦੇਨ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਫਲਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਾ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾ ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ ਚਾਤਿ. ਤਾਸੁ ਪਧਾਨਭੂਤਾ ਞਾਣਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ‘‘ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੁ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਪਕਾਸਿਤਾ. ਪਧਾਨੇ ਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਆਨੁਭਾਵਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਨਾ ਕਦਾਚਿਪਿ ਧਮ੍ਮਕਾਯਸਿਰੀ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਉਪਕਾਰੋ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਅਬਾਹਿਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਿਵਿਧਯਾਨਮੁਖੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ, ਸਾ ‘‘ਨਾਥਂ, ਨਿਪੁਣ…ਪੇ… ਦੇਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਤ੍ਥ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਞ੍ਚੋਦਿਤਮਾਨਸੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਸਂਸਾਰਪਙ੍ਕਤੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰਣਤ੍ਥਂ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਧਿਗਤੋਤਿ ਕਰੁਣਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲਂ. ‘‘ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੁ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਮਗ੍ਗਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਂ ਪਨ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ ਸਹ ਪਞ੍ਞਾਪਾਰਮਿਯਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਹਿ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾਯੂਹਨਕਾਮਸੁਖਲ੍ਲਿਕਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਾਦਿਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਵਿਰਹਿਤਾ ਉਕ੍ਕਂਸਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਤਾ. ‘‘ਨਾਥ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਲੋਕਤ੍ਤਯਨਾਯਕਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਪਰਿਹਾਰਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਨਿਰਵਸੇਸਹਿਤਸੁਖਵਿਧਾਨਤਪ੍ਪਰਾਯ ਨਿਰਤਿਸਯਾਯ ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਪਜਾਯ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤੁਪਕਾਰਿਤਾਯ ਅਪਰਿਮਿਤਨਿਰੁਪਮਭਾਵਗੁਣਵਿਸੇਸਸਮਙ੍ਗਿਤਾਯ ਚ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੁਤ੍ਤਮੋ ਭਗਵਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਗਾਰਵਟ੍ਠਾਨਭੂਤਤਾਯ ਚ ‘‘ਨਾਥੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ‘‘ਨਿਪੁਣ…ਪੇ… ਦੇਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਯਾ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਂਸਾਰਮਹੋਘਤੋ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਰਣਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿ ਅਭਿਪਤ੍ਥਿਤਾ, ਤਞ੍ਚ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਰਣਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੇਸਨਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋ. ਇਮਿਨਾ ਭਗਵਤੋ ਸਾਤਿਸਯਾ ਪਰਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਇਤਰੇਹਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਤਦੁਭਯੇਨ ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਭਗਵਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਂ, ਉਤ੍ਤਮਵਨ੍ਦਨੀਯਭਾਵਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਵਨ੍ਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾ ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਦੇਨ ਭਗਵਤੋ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਏਵਂ ‘‘ਞੇਯ੍ਯਸਾਗਰਪਾਰਗੁ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਮਹਾਪਞ੍ਞਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਤੇਸੁ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਿਯੇਸੁ ਮਹਗ੍ਗਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਸਾਧਾਰਣਗੁਣਦੀਪਨਤੋ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਮਗ੍ਗਞਾਣਦੀਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਤਦੁਭਯਗ੍ਗਹਣਸਿਦ੍ਧੋ ਏਵ ਚਤ੍ਥੋ ਨਾਥਸਦ੍ਦੇਨ ਪਕਾਸੀਯਤਿ. ਕਰੁਣਾਵਚਨੇਨ ਉਪਗਮਨਂ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਵਚਨੇਨ ਅਪਗਮਨਂ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਨੁਰੂਪਂ ਭਗਵਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਲੋਕਵੋਹਾਰਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਕਰੁਣਾਯ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਮਞ੍ਞਾਯ ਅਨਤਿਧਾਵਨਂ. ਸਭਾਵਾਨਵਬੋਧੇਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਞ੍ਞਂ ਅਤਿਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਦਿਸਮ੍ਮਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਿਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਂ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਞਾਣਂ, ਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ, ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਞਾਣਂ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਞਾਣਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਸੇਸਾਸਾਧਾਰਣਞਾਣਾਨਿ, ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ, ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੧, ੧੭੮) ਅਕਮ੍ਪਨਞਾਣਾਨਿ, ਦਸ ਬਲਾਨਿ, ਚੁਦ੍ਦਸ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਾਨਿ, ਸੋਲ਼ਸ ਞਾਣਚਰਿਯਾ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯, ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੩੦੫; ਵਿਭ. ਮੂਲਟੀ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੩.੧੪੧), ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੪) ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਅਨੇਕੇਸਂ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਭੇਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਞਾਣਚਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਤ੍ਤਾਧਿਪਤਿਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤਿਤਾ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਲੋਕਨਾਥਭਾਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾਥਭਾਵੋ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪੁਬ੍ਬਕਾਰਿਭਾਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਤਞ੍ਞੁਤਾ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਪਰਨ੍ਤਪਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਨਤ੍ਤਨ੍ਤਪਤਾ. ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਕਰਧਮ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਰੇਸਂ ਤਾਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਯਂ ਤਾਰਣਂ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਅਨੁਗ੍ਗਹਚਿਤ੍ਤਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਤਂਨਿਦਾਨਭਾਵਤੋ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ, ਇਤਿ ਆਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਕਰੁਣਾਵਚਨੇਨ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਕਰੁਣਾਨਿਦਾਨਞ੍ਹਿ ਸੀਲਂ ਤਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਿਰਤਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਸਾ ਚ ਝਾਨਤ੍ਤਯਸਮ੍ਪਯੋਗਿਨੀਤਿ. ਪਞ੍ਞਾਵਚਨੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਸੀਲਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਆਦਿ, ਸਮਾਧਿ ਮਜ੍ਝੇ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਏਸੋ ਏਵ ਹਿ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੁਪਾਯੋ, ਯਦਿਦਂ ਨਯਗ੍ਗਾਹਣਂ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਕੋ ਨਾਮ ਸਮਤ੍ਥੋ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣੇ ਅਨੁਪਦਂ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਣੇਯ੍ਯ ਵਣ੍ਣਂ, ਕਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਚੇ ਅਞ੍ਞਮਭਾਸਮਾਨੋ;

ਖੀਯੇਥ ਕਪ੍ਪੋ ਚਿਰਦੀਘਮਨ੍ਤਰੇ, ਵਣ੍ਣੋ ਨ ਖੀਯੇਥ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੩੦੪; ੩.੧੪੧; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੪੨੫; ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫੩; ਅਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੭.੨੦; ਬੁ. ਵਂ. ਅਟ੍ਠ. ੪.੪; ਚਰਿਯਾ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਕਥਾ, ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ; ਮ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧; ਸਂ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੧; ਅ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੧; ਵਜਿਰ. ਟੀ. ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ; ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ);

ਤੇਨੇਵ ਚ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੇਨਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਨਂ ਪਤਿ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੪੫) ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਪਿਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਨ੍ਵਯੋ ਵਿਦਿਤੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੪੬) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਸਕਲਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਵਿਨ੍ਦਿਯਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਲੋਭਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਵਾ ਵਿਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਵਿਦਿਤਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਵਚਨਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਪਭੇਦਤੋ ਪਨ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਜ੍ਜਾ ਭਯਭੇਰਵਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਨਿਯਾਮੇਨੇਵ, ਅਟ੍ਠਪਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਜ੍ਜਾ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੭੮ ਆਦਯੋ) ਆਗਤਨਿਯਾਮੇਨੇਵ. ਚਰਨ੍ਤਿ ਤੇਹੀਤਿ ਚਰਣਾਨਿ, ਸੀਲਸਂਵਰਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਦਸ ਧਮ੍ਮਾ, ਇਤਿ ਇਮਾਹਿ ਵਿਜ੍ਜਾਹਿ, ਇਮੇਹਿ ਚ ਚਰਣੇਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਗਤਾਤਿ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ.

ਯੇਨਾਤਿ ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ, ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਕਿਰਿਯਾਸਾਧਕਤਮਭਾਵਤੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸਪਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤੇਵ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ. ਫਲਧਮ੍ਮੇ ਪਨ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਕਥਂ? ‘‘ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯ ਅਵੂਪਸਨ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਫਲਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਾਨੁਗੁਣਤਾ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਪਰਿਯੋਸਾਨਤਾ ਚਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਿਯਾ ਕਰਣਤ੍ਥੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਕਿਰਿਯਾਯ. ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਪਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਸਿਯਾ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਪ੍ਪਸਾਦਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਇਤਿਵੁ. ੯੦) ਅਗ੍ਗਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾਪਿ ਫਲਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਛਤ੍ਤਮਾਣਵਕਵਿਮਾਨਾਦੀਸੁ (ਵਿ. ਵ. ੮੮੬ ਆਦਯੋ) ਸਰਣੀਯਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਤੇਸਂ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਵਿਯ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਸਰਣਭਾਵੋ ਉਦ੍ਧਟੋ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਚੇਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਏਵ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਧਮ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇ ਹਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨਕਿਰਿਯਾਯ ਸਾਧਕਤਮਭੂਤਾ, ਨ ਇਤਰੇ. ਇਤਰੇਸਂ ਪਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨਤ੍ਥਤਾਯ ਨਿਯ੍ਯਾਨਤਾ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਸਮਕਾਲਮੇਵ ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮਧਿਗਮੋਤਿ? ਨਾਯਂ ਵਿਰੋਧੋ ਸਮਾਨਕਾਲਤਾਯ ਏਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੪, ੪੦੦; ੩.੪੨੧, ੪੨੫, ੪੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੪੩-੪੫; ੪.੬੦; ਕਥਾ. ੪੬੫, ੪੬੭). ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਵਾ ਪਦਸ੍ਸ ਵਤ੍ਤਮਾਨਕਾਲਤ੍ਥਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧੭) ਏਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵਚਨਸੇਸਮਨ੍ਤਰੇਨੇਵ ਪਦਯੋਜਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਯੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ਪਦਂ ਉਭਯਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਯੇਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਲੋਕਤੋਤਿ ਖਨ੍ਧਾਦਿਲੋਕਤੋ, ਵਟ੍ਟਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਫਲਪਰਿਯਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਧਮ੍ਮਂ. ਉਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ. ਤਥਾ ਹੇਸ ਅਤ੍ਤਨਾ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨਹੇਤੁਆਦਿਅਤ੍ਥੇਨ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਵਿਵੇਕਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ, ਫਲਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਨ੍ਤਭਾਵਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਚ ਸੇਟ੍ਠਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਤਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੯੦; ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪) ਆਦਿਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ.

ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਅਪਾਯਤੋ, ਸਂਸਾਰਤੋ ਚ ਅਪਤਮਾਨੇ ਕਤ੍ਵਾ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ. ਸਮ੍ਮਾ, ਸਾਮਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਅਨਾਵਰਣਞਾਣੋ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਭਗਵਾ, ਤੇਨ ਯਥਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਸਮਧਿਗਮੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣੀਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਆਸੇਵਨਾਯ ਭਾਵਨਾਯ ਬਹੁਲੀਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਯ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨੇਨ –

‘‘ਅਰਿਯਂ, ਵੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੩੬; ਪੇਟਕੋ. ੨੪). ਮਗ੍ਗਾਨਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਸੇਟ੍ਠੋ (ਧ. ਪ. ੨੭੩; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੭੦; ਪੇਟਕੋ. ੩੦). ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਵਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਵਾ, ਵਿਰਾਗੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੯੦; ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪). ਏਕਾਯਨੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਗ੍ਗੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੬; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੬੭, ੩੮੪). ਧਮ੍ਮਂ, ਵੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੦; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੫) –

ਆਦਿਵਚਨੇਹਿ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਨੇਨ ਚ ਪੂਜਿਤੋ ਮਾਨਿਤੋ ਅਪਚਿਤੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਿਤੋ, ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਿਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਨ੍ਦੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਨੇ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚ, ਸਬ੍ਬਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਚ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤਮੇਵ ਅਰਿਯਾਨਂ ਸਕਲਗੁਣਸਮਙ੍ਗਿਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਅਨਵਸੇਸਦੁਕ੍ਖਨਿਸ੍ਸਰਣਹੇਤੁਭੂਤਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪਵਰਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇਨ ਨਵਵਿਧਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਭਗਵਤਾਪਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਆਦਿਵਿਧਿਨਾ ਪੂਜਿਤਂ ਨਮਾਮਿ, ਅਭਿਤ੍ਥਵਾਮਿ ਵਾਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਯੇਨ ਲੋਕਤੋ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਭਾਵੋ, ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤੇਸੁ ਪਠਮੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਥਾ ਪਠਮੇਨ ਝਾਨਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਖਯਞਾਣਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਞਾਣਭਾਵੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਿਜ੍ਜੂਪਮਤਾਯ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਜਿਰੂਪਮਤਾਯ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਵਿਰਾਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਨਿਰੋਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਥਾ ਪਠਮੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਸਙ੍ਖਤਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਵਿਵੇਕਭਾਵੇਨ. ਪਠਮੇਨ ਵਾ ਅਧਿਪਤਿਭਾਵੇਨ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਅਮਤਭਾਵੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਠਮੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ, ਦੁਤਿਯੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਤਾਯ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਅਕਾਲਿਕਤਾਯ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕਤਾਯ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕਤਾਯ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ.

‘‘ਉਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤੇਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਭਾਵਦੀਪਨੇਨ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤਿ, ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਾਯ. ਸਬ੍ਬਦੋਸਾਪਗਮੇਨ ਹਿਸ੍ਸ ਪੂਜਨੀਯਤਾ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਾਯ ਚਸ੍ਸ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ, ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤਾਯ ਪਭਵਸਮ੍ਪਦਾ. ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰੀ ਅਨਵਸੇਸਦੋਸਸਮੁਗ੍ਘਾਟਨਤੋ, ਪਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਤਤੁਤ੍ਤਰਿ ਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ. ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਹਿ ਉਤ੍ਤਮੋਤਿ. ਤਥਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨਸ੍ਸ ਸਹ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਸੀਲਾਦੀਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਸਹ ਅਸਙ੍ਖਤਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗੁਣੇਹਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਥੋਮੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ ਥੋਮੇਤੁਂ ‘‘ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾਦਿਗੁਣੇਹਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੀਲਾਦਿਗੁਣੋ ਵਾ. ਅਰਿਯਾਨਞ੍ਹਿ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਹਤਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਾ ਸੀਲਾਦਯੋ ‘‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਪੁਥੂਜ੍ਜਨਾਨਂ, ਯਤੋ ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੭੪; ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ਉਦਾ. ੧੮) ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੋ ਥੋਮੀਯਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸੀਲਾਦਿਗੁਣੋ. ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਞ੍ਹਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧੇਨ ਸਹੇਵ ਯਥਾਰਹਂ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੂਤਿ ਮਗ੍ਗੇਸੁ, ਫਲੇਸੁ ਚ ਠਿਤੋ, ਮਗ੍ਗਟ੍ਠੋ, ਫਲਟ੍ਠੋ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੋਤਿ ਅਨਿਯਮਤੋ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਿਯਮਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਨਨੁ ਚ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੇ ਨ ਸਬ੍ਬੇ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਾ, ਨਾਪਿ ਸਬ੍ਬੇ ਫਲਟ੍ਠਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਵਯਵਧਮ੍ਮੇਨ ਪਨ ਸਮੁਦਾਯਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਏਵਮਾਹ ਯਥਾ ‘‘ਸਮਂ ਚੁਣ੍ਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਯੋਗਚੁਣ੍ਣਸ੍ਸ ਅਵਯਵੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਸਮਭਾਵੋ ਸਮੁਦਾਯੇ ਅਪਦਿਸੀਯਤਿ ‘‘ਸਮਂ ਚੁਣ੍ਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਵਯਵਭੂਤੇਸੁ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਫਲਟ੍ਠਭਾਵੋ ਸਮੁਦਾਯਭੂਤੇ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੇ ਠਿਤੋ ‘‘ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੂ’’ਤਿ ਅਪਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਆਰਕਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸੇਹਿ, ਅਨਯੇ ਨ ਇਰਿਯਨਤੋ, ਅਯੇ ਚ ਇਰਿਯਨਤੋ, ਸਦੇਵਕੇਨ ਚ ਲੋਕੇਨ ‘‘ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਰਣੀਯਤੋ ਅਰਿਯੋ, ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਸਂਹਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਘੋ, ਅਰਿਯੋ ਚ ਸੋ ਸਙ੍ਘੋ ਚਾਤਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘੋ, ਤਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ. ਪੁਜ੍ਜਭਵਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨਾਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਖਿਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਬੀਜਂ ਵਿਰੁਹਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਤਾਯਤਿ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੇਤ੍ਤਂ ਕੇਦਾਰਾਦਿ, ਖੇਤ੍ਤਂ ਵਿਯਾਤਿ ਖੇਤ੍ਤਂ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਮਹਪ੍ਫਲਭਾਵਕਰਣੇਨ ਵਿਰੁਹਨਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ. ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਵਨ੍ਦੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਨੁਜਾਤਪੁਤ੍ਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਪਭਵਸਮ੍ਪਦਾ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੂ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਂ, ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਦੀਪਨਤੋ, ਮਗ੍ਗਫਲਞਾਣਾਧਿਗਮਦੀਪਨਤੋ ਚ. ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਪਭਵਸਮ੍ਪਦਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਘਾਨਂ ਅਗ੍ਗਭਾਵਦੀਪਨਤੋ, ਸਦੇਵਕੇਨ ਚ ਲੋਕੇਨ ਅਰਣੀਯਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ‘‘ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਬਹੂਪਕਾਰਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਦੀਪਨਤੋ.

ਤਥਾ ‘‘ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਉਜੁਞਾਯਸਾਮੀਚਿਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੂ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਤਿਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨਵਿਭਾਗੇਨ ਅਨੇਕਭਾਵੇ ਚਤੁਪੁਰਿਸਯੁਗਅਟ੍ਠਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵਦੀਪਨਂ. ‘‘ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਹਿਤਸੁਖਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦੀਪਨਂ. ਤਥਾ ‘‘ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੂ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਰਣਗਮਨਸਬ੍ਭਾਵਦੀਪਨਂ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ‘‘ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨਸ੍ਸ ਵਿਹਤਵਿਧਸ੍ਤਕਿਲੇਸਾ ਅਨਵਸੇਸਾ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ‘‘ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਞ੍ਞੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗੁਣਵਿਸੇਸਾਨਂ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵਤਂ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਂ, ਵਨ੍ਦਨਾਰਹਭਾਵਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਵਨ੍ਦਨਾਕਿਰਿਯਾਯ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਰਣਗਮਨਞ੍ਚ ਸਾਵਕਾਨਂ ਸਬ੍ਬਗੁਣਾਨਂ ਆਦਿ, ਸਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਦਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਮਜ੍ਝੇ, ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਗੁਣਾ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਏਵਂ ਗਾਥਾਤ੍ਤਯੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਕਲਗੁਣਸਂਕਿਤ੍ਤਨਮੁਖੇਨ ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਂ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਪਯੋਜਨੇ ਪਰਿਣਾਮੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਨ੍ਦਨਾਜਨਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਵਨ੍ਦਨਾਜਨਿਤਨ੍ਤਿ ਵਨ੍ਦਨਾਕਾਰੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ, ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਾਭਿਤ੍ਥਵਨਵਸੇਨ, ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਵਸੇਨ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤੀਤਿ ਏਵਂ ‘‘ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਪ੍ਪਕਾਰੇਨ. ਰਤਿਜਨਨਟ੍ਠੇਨ ਰਤਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਾ, ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਾਦਿਭਾਵੋ ਵਾ ਰਤਨਟ੍ਠੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਂ ਮਹਗ੍ਘਞ੍ਚ, ਅਤੁਲਂ ਦੁਲ੍ਲਭਦਸ੍ਸਨਂ;

ਅਨੋਮਸਤ੍ਤਪਰਿਭੋਗਂ, ਰਤਨਂ ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ਅਟ੍ਠ. ੬.੩; ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੩; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੨੨੩; ਸੁ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨੨੬; ਮਹਾਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੦; ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ; ਮ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੪; ਸਂ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੪; ਅ. ਨਿ. ਟੀ. ੧.੧.੪; ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ);

ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਭਾਵਾਦਯੋ ਚ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਏਵ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਰਤਨਾਨਂ ਤਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ. ਹਤਨ੍ਤਰਾਯੋਤਿ ਵਿਧਸ੍ਤਉਪਦ੍ਦਵੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਏਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਸਾਦਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਰਤਨਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਚ ਖੇਤ੍ਤਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਉਪਘਾਤਕਉਪਦ੍ਦਵਾਨਂ ਵਿਹਨਨੇ ਸਮਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤੋ ਚੇਵ ਬਹਿ ਚ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਵਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਾਲੇਸੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕਿਰਿਯਾ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ ਵਨ੍ਦਨਾਜਨਿਤਂ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਤਸ੍ਸ. ਤੇਜਸਾਤਿ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਬਲੇਨ.

ਏਵਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਨ੍ਦਨਾਯ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਠਿਤਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਠਿਤਿਨ੍ਤਿ ਠਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਅਵਿਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ. ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੇਨਾਤਿ ਇਚ੍ਛਮਾਨੇਨ ਪਤ੍ਥਯਨ੍ਤੇਨ, ‘‘ਅਹੋਵਤਾਯਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿ ਚਿਰਂ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਤ੍ਥਯਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਚਿਰਨ੍ਤਿ ਦੀਘਕਾਲਂ, ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਪਰਿਮਾਣਂ ਕਾਲਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ. ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਹਿ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਅਰਿਯਗੁਣਾਨਂ ਨਯਨਤੋ ਨੇਤ੍ਤਿ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨੇਤ੍ਤਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਯਾ, ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਿਚਾਰਿਤੋ ਏਵ. ਥੇਰੇਨਾਤਿ ਥਿਰਗੁਣਯੁਤ੍ਤੇਨ. ਅਭਿਯਾਚਿਤੋਤਿ ਆਦਰਗਾਰਵੇਨ ਯਾਚਿਤੋ. ਅਭਿਮੁਖਂ ਵਾ ਯਾਚਿਤੋ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਚਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਵਾ ਯਾਚਿਤੋ, ਗਰੁਤਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਚਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ‘‘ਕਰੋਤੁ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਕਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਪਤਿ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਿਰਂ ਠਿਤਿਕਾਮੇਨ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਸਾਸਨੇ ਥਿਰਗੁਣਯੁਤ੍ਤੇਨ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨਾ ਆਦਰਗਾਰਵੇਨ, ਅਭਿਮੁਖਂ ਵਾ ਯਾਚਿਤੇਨ ਮੇ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਯਾਚਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤੁਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਠਿਤਿਂ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੇਨਾ’’ਤਿ ਗਾਥਾਯ.

ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਨਾਥਸ੍ਸਾਤਿ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ਪਸ੍ਸਤਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਚਕ੍ਖੁਨਾ, ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾ ਏਵ ਵਾ ਹਤ੍ਥਤਲੇ ਠਪਿਤਆਮਲਕਂ ਵਿਯ ਅਭਿਨੀਹਾਰਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੇਨ. ਤਾਦਿਨਾਤਿ ਤਾਦਿਭਾਵਯੁਤ੍ਤੇਨ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਿਕਾਰੇਨ, ‘‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਗਵਤਾ’’ਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ. ਠਪਿਤੋਤਿ –

‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੮੮, ੧੯੭) –

ਏਵਂ ਠਪਿਤੋ. ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸੇਹਿ ਮਹਨ੍ਤਾ ਸਾਵਕਾਤਿ ਮਹਾਸਾਵਕਾ (ਥੇਰਗਾ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੨੮੮; ਅ. ਨਿ. ਟੀ. ੨.੩.੫੯), ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ, ਤੇਸੁ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਤਰੋਤਿ, ਮਹਾਸਾਵਕੋ ਚ ਸੋ ਗੁਣਵਿਸੇਸਯੋਗਤੋ ਉਤ੍ਤਮੋ ਚਾਤਿ ਮਹਾਸਾਵਕੁਤ੍ਤਮੋ.

ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਸਾਤਿਸਯਾਨਂ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੀਭਾਵਾਨਂ, ਅਰਿਯਿਦ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪਰਮਸ੍ਸ ਚ ਚੇਤੋਵਸੀਭਾਵਸ੍ਸ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਵਸਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਥਾਦੀਸੁ ਸਵਿਸੇਸਭੇਦਗਤਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਤ੍ਤਾ ਪਭਿਨ੍ਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦੋ. ‘‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ, ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੫) ਅਨੇਕੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਭਗਵਤਾ ਪਸਂਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਪਸਂਸਿਤੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਸਂਭਾਵਿਤੋ, ਵਿਞ੍ਞੂਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਨੁਮੋਦਿਤਾਤਿ ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਕਚ੍ਚਾਨ, ਸਾਧੁ ਖੋ, ਤ੍ਵਂ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਅਭਾਸੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਮੋਦਿਤਾ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਿਰ ਸਮਯੇ ਅਯਂ ਮਹਾਥੇਰੋ ਜਮ੍ਬੁਵਨਸਣ੍ਡੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕਾਵਚਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਇਮਂ ਹਾਰਨਯਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ ਪਕਰਣਂ ਅਭਾਸਿ. ਭਾਸਿਤ੍ਵਾ ਚ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਯਥਾਭਾਸਿਤਂ ਇਮਂ ਪਕਰਣਂ ਭਗਵਤੋ ਨਿਵੇਦੇਸਿ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾ ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਤ੍ਵਂ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਤ੍ਵੇਵ ਧਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਨਾਮਗ੍ਗਹਣਂ ਅਕਾਸੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਦੇਸਨਾਹਾਰਾਦਿਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਨਯਾਦਿਹਾਰਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਨਂ ਗਤਿਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਸਦਾਯਤ੍ਤਾ, ਨਵਙ੍ਗਸ੍ਸਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ’’ਤਿ.

ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣੇਹੀਹਿ ਗਮ੍ਭੀਰੇਹਿ ਞਾਣੇਹਿ, ਨ ਸਦ੍ਧਾਮਤ੍ਤਕੇਨ, ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣੇਹਿ ਵਾ ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਹਿ ਅਰਿਯੇਹਿ. ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਤਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਾਤਿਵਿਸਯਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਰਮ੍ਭੇ ਸਂਸੀਦਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਮਂ ਸਾਸਨਗੁਣਾਦਿਉਪਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਦਾ ਉਸ੍ਸਾਹੇਸੀਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਪਿ ਨਿਕਾਯੇ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਪਞ੍ਚਪਿ ਮਹਾਨਿਕਾਯੇ ਅਨੁਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਵਟ੍ਠਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕਤਮੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਚ ਆਦੀਨਵੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਪੇਟਕੋਪਦੇਸਪਾਲ਼ਿਂ (ਪੇਟਕੋ. ੨੩) ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਇਧ ਦੇਸਨਾਹਾਰਾਦੀਨਂ ਪਦਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਪੇਟਕੇਨ ਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਨਾਮ. ‘‘ਯਥਾਬਲ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਬ੍ਬਥਾ ਸਬ੍ਬਭਾਗੇਨਾਪਿ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਮਯਾ ਨ ਸੁਕਰਾ ਕਾਤੁਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਞਾਣਬਲਾਨੁਰੂਪਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਨਿਰਤਿਮਾਨਤਂ ਦੀਪੇਤਿ.

ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਸੁਦ੍ਧਂ, ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਲਦ੍ਧਿਦੋਸੇਹਿ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸਿਤੇਹਿ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਸਨਿਕਾਯੇਪਿ ਪਦਤ੍ਥਨ੍ਤਰਪਰਿਕਪ੍ਪਨਾਦਿਨਾ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਤਾਦਿਸਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤਂ ਅਨਾਕੁਲਂ ਸੁਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ. ਵਿਵਿਧੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਨਿਚ੍ਛਿਨੋਤੀਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਗਣ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਖਿਲਮਦ੍ਦਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਕਥਾ, ਨਿਪੁਣੋ ਸੁਖੁਮੋ ਸਣ੍ਹੋ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਤ੍ਥੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਵਿਸਯਞਾਣਂ, ਨਿਪੁਣੋ ਛੇਕੋ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਤਂ ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ. ਸਮਯਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ, ਅਨਾਕੁਲੋ, ਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਚ, ਸਿਦ੍ਧਨ੍ਤਂ ਤਂ ਅਵਿਲੋਮੇਨ੍ਤੋ ਅਨੁਕੂਲਤੋ ਤਤ੍ਥ ਸਿਦ੍ਧਂਯੇਵ ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਂ ਪਕਾਸਯਨ੍ਤੋ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ.

ਪਮਾਦਲੇਖਨ੍ਤਿ ਅਪਰਭਾਗੇ ਪੋਤ੍ਥਕਾਰੁਲ਼੍ਹਕਾਲੇ ਪਮਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਲਿਖਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਪ੍ਪਮਾਦਪਾਠਂ. ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ. ਪਾਲ਼ਿਂ ਸਮ੍ਮਾ ਨਿਯੋਜਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਤਂ ਨੇਤ੍ਤਿਪਾਲ਼ਿਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਉਦਾਹਰਣਭਾਵੇਨ ਆਨੀਤਸੁਤ੍ਤੇ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਨਿਯੋਜੇਨ੍ਤੋ, ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਵਾ ਤਂ ਤਂ ਉਦਾਹਰਣਸੁਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਾਲ਼ਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਲਕ੍ਖਣਭੂਤੇ ਨੇਤ੍ਤਿਗਨ੍ਥੇ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਨਿਯੋਜੇਨ੍ਤੋ. ਉਪਦੇਸਨ੍ਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਉਪਨਿਸਂ ਨੇਤ੍ਤਿਹਦਯਂ. ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਪਟ੍ਠਾਨਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧਸ੍ਸ ਨੇਤ੍ਤਿਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਭਾਗੇਨ ਅਸਙ੍ਕਰਤੋ ਵਵਤ੍ਥਿਤੋ ਵਿਸਯੋ, ਤਂ. ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਸਾ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਅਭਿਯਾਚਿਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ‘‘ਠਿਤਿਂ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੇਨ ਚਿਰਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨੇਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਯੋਜਨਂ, ‘‘ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥਂ. ਸਂਵਣ੍ਣਿਯਮਾਨਾ ਹਿ ਪਕਰਣਤ੍ਥਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਪਿਣ੍ਡਤ੍ਥੋ. ‘‘ਤਮੁਪਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਂ.

ਇਦਾਨਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਸਵਨੇ ਨਿਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਤਿ ਅਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਓਸਾਨਗਾਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਉਭਯਤ੍ਥ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਨਿਸਾਮਯਥਾ’’ਤਿ.

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਵਚਨਤ੍ਥਜਾਨਨੇਨ ਵਿਦਿਤਪ੍ਪਕਰਣਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਰਣਕਥਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸੋਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਪਦਤ੍ਥਪਰਿਜਾਨਨਮੇਵ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਯੁਤ੍ਤਰੂਪਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਨੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ; ਯਸ੍ਸਾ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਨ੍ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ, ਸਾ ਨੇਤ੍ਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਨੇਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਵਾ ‘‘ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ ਯਾ ਨੇਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਨੇਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਨਯਨਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਕਤ੍ਤੁਕਰਣਾਧਿਕਰਣਸਾਧਨਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਵਚਨਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਂ ਨਯਤੀ’’ਤਿ ਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨਵਸੇਨ ਤਾਵ ਨੇਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਕਰਣਾਧਿਕਰਣਸਾਧਨਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਨਯਨ੍ਤਿ ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਉਪਦੇਸਾਧੀਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਸੁਤ੍ਤਾਵਬੋਧਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੇਟਕੇ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਾਯਿਤੁਕਾਮੇਨ ਸੁਤਮਯੇਨ ਅਤ੍ਥਾ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਾ, ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯੇਸਨਾਯ ਅਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀ ਭਵਤਿ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ ਪਞ੍ਚ ਨਯਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਮੂਲਪਦਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪੇਟਕੋ. ੩). ਹਾਰਨਯਵਿਚਾਰਣਾ ਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਨੇਤ੍ਤਿਉਪਦੇਸਾਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਪਰਤੋ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਯਂ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਮਹਾਵਿਸਯਾ ਚਾਯਂ ਨੇਤ੍ਤਿ ਕੁਤੋ ਪਭਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭਵਾ’’ਤਿ, ਏਤੇਨ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਪਮਾਣਭੂਤਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਤ੍ਤਿਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਾਪਰਿਦੀਪਨਪਰਂ, ਨ ਥੇਰਪ੍ਪਭਵਤਾਪਟਿਕ੍ਖੇਪਪਰਂ. ਥੇਰੋ ਹਿ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਨਿਕਾਯੇ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭੂਤਂ ਇਮਂ ਪਕਰਣਂ ਅਭਾਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਧਮ੍ਮੋ, ਯਦਿਦਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਤਾ.

ਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋਤਿ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗਤੋ. ਹਾਰਵਿਚਾਰਾਦਯੋ ਹਿ ਤਯੋ ਨੇਤ੍ਤਿਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗਾ, ਪਕਰਣਭੂਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਵਾ. ਤੀਣਿ ਹਿ ਏਤਾਨਿ ਪਕਰਣਾਨਿ ਤਯੋ ਅਧਿਕਾਰਾ, ਯਦਿਦਂ ਹਾਰਵਿਚਾਰਾਦਯੋ. ਪਾਲ਼ਿਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋਤਿ ਪਾਠਸਨ੍ਨਿਵੇਸਤੋ.

‘‘ਸਬ੍ਬੋ ਹਿ ਪਕਰਣਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਸਞ੍ਞਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚੋਦਕੋ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਮਾਹ. ਇਤਰੋ ਯਦਿਪਿ ਸਰੂਪਤੋ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਂ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਯਿਦਮੇਵ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਪੁਨ ‘‘ਤਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਰੋਤਿ. ਅਤ੍ਥਨਯਾ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਾਦਯੋ. ਸਙ੍ਖਾਰਤ੍ਤਿਕਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ, ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋ ਚ. ਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥਨਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਗਹੋ ਪਰਤੋ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਇਤਰੇ ਪਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾ, ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਚ ਕੁਸਲਾ ਚੇਤਨਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਅਕੁਸਲਾ ਚੇਤਨਾ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਕੁਸਲਾ ਚੇਤਨਾ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਸੋ ਏਵ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਨ ਤਿਵਿਧੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਇਤਿ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਤ੍ਤਿਕੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਧਮ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਦੁਤਿਯਤ੍ਤਿਕੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਏਵ ਚ ਪੁਰਿਮਤ੍ਤਿਕੇਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਯਤ੍ਥਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਵਾਰੇ. ਪੇਟਕੇਤਿ ਪੇਟਕੋਪਦੇਸੇ. ਸਮ੍ਪਤਮਾਨਾਤਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਤਾ. ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਧਿਪੁਥੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨੇਕੇਸਂ ਹਾਰਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਨੇਕਸਾਮਤ੍ਥਿਯਨਿਚਿਤਾ ਸਦ੍ਦਾ’’ਤਿ ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਨ ਸਰੂਪਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰੇ ਵਿਯ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇਸੁਪਿ ਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਤੋ ਉਦ੍ਧਟਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮੂਲਪਦਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਤਾਵ ਏਵਂ ਹੋਤੁ, ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਨਯਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਮੂਲਪਦਾਨਿਪਿ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਮੂਲਪਦੇਹਿ ਵਿਨਾ ਕਾਚਿ ਨਯਯੋਜਨਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਹਾਰਨਯਾ ਵਿਯ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸੋ, ਅਥ ਖੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਤਾਦਿਲਬ੍ਭਮਾਨਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਤਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਨੇਤ੍ਤਿਪਦਤ੍ਥੇਸੁ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਂ, ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇਸੁ ਚ ਅਨੁਦ੍ਧਟਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਏਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸਮਤ੍ਥੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਥਾ ਹਿ…ਪੇ… ਆਭਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ, ਤੇਨ ਥੇਰੇਨ ਭਾਸਿਤਭਾਵੋ ਵਿਯ ਭਗਵਤਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤਭਾਵੋਪਿ ਪਾਲ਼ਿਅਨੁਗਤੋ ਏਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਦਾਨਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਾਵਕ…ਪੇ… ਭਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਨਯਿਦਂ ਏਕਨ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਚ ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਭਾਵੋ ਨਿਦਾਨਾਵਚਨਸ੍ਸ, ਨਿਦਾਨਵਚਨਸ੍ਸ ਚ ਅਕਾਰਣਂ ਉਭਯਤ੍ਥਾਪਿ ਉਭਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਦਾਨਾਵਚਨੇਨ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਅਸਾਵਕਭਾਸਿਤਤਾ ਨ ਸਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਚ ਤਾਵਤਾ ਤਾਨਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਯੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ ਨਿਦਾਨਾਵਚਨਸ੍ਸ ਪਮਾਣਭਾਵਸਾਧਨਤਾ, ਤੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਪਮਾਣਭਾਵਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਦਾਨਾਵਚਨੇਨ ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰਹੇਤੁਮਾਹ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਪਯੋਗੋ ਨ ਨੇਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਦਾਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਭਾਵਤੋ. ਯਾ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਨ ਤਸ੍ਸਾ ਨਿਦਾਨਵਚਨਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਯਥਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦੀਨਞ੍ਚਾਤਿ.

‘‘ਅਯਂ ਵਿਭਾਗੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕਵਿਧਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਸਹਸ੍ਸਪ੍ਪਭੇਦਾ, ਤਾਵ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਪਕਰਣਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਪੁਨ ‘‘ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਕਰਣਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਗਮਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨਾਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਵਿਭਜਨਤੋ ਤਿਯਦ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਵਿਚਾਰਤੋ ਚਤੁਰੋਘਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਤੋ ਪਞ੍ਚਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਤੋ ਛਤਣ੍ਹਾਕਾਯੁਪਸਮਨਤੋ ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਾਦਿਸਤ੍ਤਵਾਰਸਙ੍ਗਹਤੋ ਅਟ੍ਠਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਦੀਪਨਤੋਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

੧. ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਬਨਾਮਸਦ੍ਦੋ ਕਮ੍ਮਸਾਧਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧਨਤ੍ਥੋ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ ਅਤ੍ਥਪਰਾਧੀਨੋ ਕੇਵਲੋ ਅਤ੍ਥਪਦਤ੍ਥਕੋ, ਸੋ ਪਦਤ੍ਥਵਿਪਰਿਯੇਸਕਾਰਿਨਾ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਭੂਤੇਨ ਸਦ੍ਦਪਦਤ੍ਥਕੋ ਜਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮਤੋ ਉਪਯੋਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ. ਲੋਕੋਤਿ ਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਏਵਂ ‘‘ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਂ ਗਾਥਾਪਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤੁਕਿਰਿਯਾਕਤ੍ਤੁਵਿਸੇਸਨਾਦਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਵਯਵਜੋਤਨਵਸੇਨ ਪਦਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਲੋਕਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਲੋਕਸਦ੍ਦੋ ਇਧ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਸਤ੍ਤਲੋਕਵਚਨੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੂਜਨਕਿਰਿਯਾਯੋਗ੍ਯਭੂਤਤਾਵਸੇਨਾ’’ਤਿ. ਸਾਸਨਨ੍ਤਰਧਾਨਤੋ ਪਰਂ ਪੂਜਨਾ ਅਞ੍ਞਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਯਥੇਤਰਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸੀਆਦਿਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ. ‘‘ਦੀਪਙ੍ਕਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਦਿਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸਦੇਸਨਾਯਂ (ਬੁ. ਵਂ. ੨.੭੫) ਭਗਵਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸੁਮੇਧਪਣ੍ਡਿਤਤ੍ਤਭਾਵੇਨ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ ਸੁਮੇਧਭੂਤੋ’’ਤਿ.

ਪਰਿਞ੍ਞਾਕ੍ਕਮੇਨਾਤਿ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਪਟਿਪਾਟਿਯਾ. ਲਕ੍ਖਣਾਵਬੋਧਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤਮੁਖਾਦੀਹੀ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਵੇਦਨੀਯਤਾਯ ਏਵ ਸਾਸਨਵਰਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਏਤੁ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਠੋ ਅਮਾਯਾਵੀ ਉਜੁਜਾਤਿਕੋ, ਅਹਮਨੁਸਾਸਾਮਿ, ਅਹਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ, ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਸਾਮਞ੍ਞੇਵ ਉਸ੍ਸਤਿ, ਸਾਮਂ ਦਕ੍ਖਿਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੮੧).

ਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਾਸਨਵਿਸਯੋ, ਲੋਕਪਾਲਸਦ੍ਦੋ ਸਤ੍ਥੁਵਿਸਯੋਪਿ ਲੋਕਂ ਪਤਿ ਗੁਣੀਭੂਤੋਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਕਥਂ ਸਤ੍ਥੁਵਿਸਯਤਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਸਲੋਕਪਾਲੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ, ਗੁਣੀਭੂਤੋਪਿ ਲੋਕਪਾਲਸਦ੍ਦੋ ਪਧਾਨਭੂਤੋ ਵਿਯ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਅਰਹਤਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦਕ੍ਕਮੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਥਕ੍ਕਮੋਤਿ.

ਧਮ੍ਮਗਾਰਵੇਨ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਪੂਜੇਨ੍ਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਬਨ੍ਧਵੇ ਅਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਪਜ੍ਜਨਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਹਿ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਗਵਤੋ…ਪੇ… ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਾਵਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਸ੍ਸ, ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਇਚ੍ਚਸ੍ਸਾਤਿ ਇਤਿ ਅਸ੍ਸ, ਏਵਂ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤਅਨਨ੍ਤਰਾਯਿਕਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਨਾਵਰਣਭਾਵਦੀਪਨੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਯੋਗੇਨ. ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਿਨਾ ਦਸਬਲ…ਪੇ… ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਆਵੇਣਿਕਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਦੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਾਨਿ, ਚਤੁਸਚ੍ਚਞਾਣਾਨਿ, ਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਨਿ, ਪਞ੍ਚਗਤਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਞਾਣਾਨਿ, ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾਞਾਣਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਅਰਿਯਧਨਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਅਟ੍ਠ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਅਕਮ੍ਪਨਞਾਣਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ, ਨਵ ਸਮਾਧਿਚਰਿਯਾ, ਨਵ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ, ਦਸ ਨਾਥਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਦਸ ਅਰਿਯਵਾਸਾ, ਦ੍ਵਾਦਸ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਾਕਾਰਾ, ਤੇਰਸ ਧੁਤਧਮ੍ਮਾ, ਚੁਦ੍ਦਸ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਾਨਿ, ਪਨ੍ਨਰਸ ਚਰਣਧਮ੍ਮਾ, ਸੋਲ਼ਸ ਞਾਣਚਰਿਯਾ, ਸੋਲ਼ਸ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤੀ, ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨਿ, ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਯਵਿਭਾਵਨਞਾਣਾਨਿ, ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਰੀਸ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਚਤੁਵੀਸਤਿਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਞ੍ਚਾਰਿਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਂ, ਅਨਨ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਪਵਿਚਯਦੇਸਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਾਨਿ ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣਵਿਸੇਸਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋ – ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਸਾ ਚ ਗੁਣਵਿਸਿਟ੍ਠਤਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾਮਹਾਪਞ੍ਞਾਹਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਤਾਹਿ ਸਤ੍ਥੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ‘‘ਬਹੁਕੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾ ਓਕ੍ਕਮਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੧੭) ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਯ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵ. ਤਤ੍ਥ ਕਰੁਣਾਯ ਭਗਵਤੋ ਚਰਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਕਰੁਣਾਯ ਸਤ੍ਤਾਧਿਪਤਿਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤਿਤਾ. ਕਰੁਣਾਯ ਲੋਕਨਾਥਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਨਾਥਤਾ. ਕਰੁਣਾਯ ਪੁਬ੍ਬਕਾਰਿਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਕਤਞ੍ਞੁਤਾ. ਕਰੁਣਾਯ ਅਪਰਨ੍ਤਪਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨਤ੍ਤਨ੍ਤਪਤਾ. ਕਰੁਣਾਯ ਬੁਦ੍ਧਕਰਧਮ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿ. ਕਰੁਣਾਯ ਪਰੇਸਂ ਤਾਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਯਂ ਤਾਰਣਂ. ਕਰੁਣਾਯ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਅਨੁਗ੍ਗਹਚਿਤ੍ਤਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਅਤ੍ਤਹਿਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਾਰਿਪੂਰੀ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੀਸੁਪਿ ਅਵਤ੍ਥਾਸੂਤਿ ਹੇਤੁਫਲਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰਾਵਤ੍ਥਾਸੁ.

ਅਭਿਸਮਯੋ ਪਟਿਵੇਧਸਾਸਨਸ੍ਸ, ਮਨਸਿਕਰਣਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਾਸਨਸ੍ਸ, ਸਵਨਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚਯਕਰਣਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਾਸਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਥਾਰਹ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਧ ‘‘ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਿਵਿਧਸ੍ਸਾਪਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਦੇਸਨਾਪੂਜਂ ਵਤ੍ਵਾ ਥੋਮਨਾਪੂਜਨਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਤਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਰਿਯਂ, ਵੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਥੋਮਨੇਨਾ’’ਤਿ ਪਦੇਨਾਪਿ ‘‘ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਪੂਜਨਾਦ੍ਵਯਸ੍ਸਾਪਿ ਵਾ ਵਸੇਨ ਇਧਾਪਿ ਪਦਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਰਿਯਭਾਵਾਦਯੋਤਿ ਅਰਿਯਸੇਟ੍ਠਅਗ੍ਗਭਾਵਾਦਯੋ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਾਦਯੋਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਹੇਤੁਦਸ੍ਸਨਾਦਯੋ. ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਯੋਤਿ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕਤਾਦਯੋ.

ਇਦਾਨਿ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਗੁਣਾਨਮ੍ਪਿ ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਪਕਾਸਿਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਬਾਲ੍ਯਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋਤਿ ਬਾਲਅਬ੍ਯਤ੍ਤਭਾਵਾਦਿਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ.

ਞਾਣਵਿਸੇਸੋ ਸੁਤਚਿਨ੍ਤਾਭਾਵਨਾਮਯਞਾਣਾਨਿ. ਸੋਤਬ੍ਬਮਨਸਿਕਾਤਬ੍ਬਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤਬ੍ਬਾਵਤ੍ਥਾ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੋ. ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਂ, ਅਤ੍ਥਪਦਞ੍ਚ. ਉਭਯਥਾਤਿ ਕਰਣਕਮ੍ਮਸਾਧਨਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ.

‘‘ਅਯਞ੍ਚ ਗਾਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਵਾਦੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਅਪਰੇ ‘‘ਥੇਰੇਨੇਵਾਯਂ ਗਾਥਾ ਭਾਸਿਤਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਤੂਪਨਾਯਿਕਾਪਿ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ ਏਵ ਯਥਾ ‘‘ਦਸਬਲਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਿਸਾਰਦੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੧-੨੨). ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਤਮੇ ਸੋਲ਼ਸ ਹਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਂ ਸਮਤ੍ਥਿਤਂ ਹੋਤਿ.

ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਮੁਖੇਨੇਵਾਤਿ ਮੂਲਪਦਸਙ੍ਖਾਤਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੇਨੇਵ. ਪਰਤੋ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਆਗਮਿਸ੍ਸਤਿ ‘‘ਤੀਣਿ ਚ ਨਯਾ ਅਨੂਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪ ਦ੍ਵਾਦਸਪਦ).

ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਕਤ੍ਤਰਿ ਕਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਦਤੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋਯਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਹਾਰਾ, ਨਯਾ ਚਾਤਿ ਉਭਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣਕੇਨ ਸਬ੍ਬਥਾ ਗਹਿਤਞ੍ਚੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਸਯਮੇਵ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੀਤਿ, ਏਤੇਨ ਹਾਰਨਯੇਸੁ ਵਸੀਭਾਵੇਨ ਸੁਤ੍ਤਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਸੁਕਰਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ‘‘ਦੇਸਨਾ, ਦੇਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਪਕਾਰੇਨ. ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਂ ਅਵਧਾਰੇਤ੍ਵਾ. ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠੇਸੁ ਦੇਸਨਾਦੇਸਿਤੇਸੁ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਪਦੇ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਵਿਜਾਨਨਕਿਰਿਯਾ.

ਦੇਸਨਾਦੇਸਿਤਾਨਿ ਚ ਯਾਵਦੇਵ ਵਿਜਾਨਨਤ੍ਥਾਨੀਤਿ ਵਿਜਾਨਨਂ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਤਮੇਵ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਜਾਨਨੇ’’ਤਿ ਆਹ.

ਏਤ੍ਥਾਹਾਤਿ ਨਵਙ੍ਗਸਾਸਨਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਵਚਨੇ ਆਹ ਚੋਦਕੋ. ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਨਵਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਵਵਤ੍ਥਿਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਕਰਰਹਿਤੇਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ਅਸੁਤ੍ਤਸਭਾਵਾਨੇਵ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਨੀਤਿ ਨਵਵਿਧਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਵਚਨਂ ਵਿਰੁਜ੍ਝੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਸੁਤ੍ਤਸਭਾਵਾਨਿ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਨਿ, ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਾਸਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਥਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਕਤਿਪਯਾਨਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਤਭਾਵੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸਾਨਤਿਵਤ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਸਬ੍ਬੇਸਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਯਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਸਙ੍ਗਹੇਸੂਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ. ਪੋਰਾਣਟ੍ਠਕਥਾਨਞ੍ਹਿ ਸਙ੍ਖੇਪਭੂਤਾ ਇਦਾਨਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ‘‘ਸਙ੍ਗਹਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਸਗਾਥਕਂ ਵਾ ਸਿਯਾ, ਨਿਗ੍ਗਾਥਕਂ ਵਾਤਿ ਅਙ੍ਗਦ੍ਵਯੇਨੇਵ ਤਦੁਭਯਙ੍ਗਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵੋ ਤਦੁਭਯਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਙ੍ਗਮੇਵ ਨ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਥਾਪਿ ਕਥਞ੍ਚਿ. ਸਿਯਾਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਧਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਅਯਂ ਦੋਸੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗੇਯ੍ਯਙ੍ਗਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਚੋਦਕੋ ‘‘ਗਾਥਾਵਿਰਹੇ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚੋਦੇਤਿ. ਇਤਰੋ ਪਨ ਓਕਾਸਵਿਧਿਤੋ ਅਨੋਕਾਸੋ ਵਿਧਿ ਬਲਵਾਤਿ ਞਾਯਂ ਗਾਥਾਵਿਰਹਿਤਂਯੇਵ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਨ੍ਤਿ, ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਾਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਤਥਾ ਹੀਤਿ ਤੇਨੇਵ ਕਾਰਣੇਨ, ਸਤਿਪਿ ਸਞ੍ਞਨ੍ਤਰਨਿਮਿਤ੍ਤਯੋਗੇ ਅਨੋਕਾਸਸਞ੍ਞਾਨਂ ਬਲਵਭਾਵੇਨੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਙ੍ਗਹਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਵਿਭਾਗੇਨਾਤਿ ਸਰੂਪਵਿਭਾਗੇਨ. ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਜੋਤੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾ. ਦਿਟ੍ਠਂ ਸਂਸਨ੍ਦੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾ, ਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਕਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਰਣਂ. ਵਿਮਤਿ ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾ. ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥਾ’’ਤਿ ਹਿ ਕਾ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਅਨੁਮਤੀਤਿ ਅਨੁਮਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ. ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ.

‘‘ਹਰੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਰਣਾਧਿਕਰਣਕਤ੍ਤੁਭਾਵਕਮ੍ਮਸਾਧਨਾਨਂ ਵਸੇਨ ਹਾਰ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਸਦਿਸਕਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹਾਰਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਨ ਗਨ੍ਥਕਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਗਨ੍ਥਾਦਿਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਹਾਰਕਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਹਾਰਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹਾਰਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਹਰਣਤੋ, ਰਮਣਤੋ ਚਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਮਨੋਹਰਾ ਮਨੋਰਮਾ ਚੇਤੇ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਿਸੇਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਉਪਪਤ੍ਤਿਸਾਧਨਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਨਨੁ ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਹਾਰਾ ਯੁਤ੍ਤਿਸਹਿਤਾ ਏਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੇਸਨਾਹਾਰੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ.

ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯੂਹੋ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਭਿਨ੍ਨਾਧਿਕਰਣਾਨਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥਸਮਾਸੋ ਲਬ੍ਭਤਿ ‘‘ਉਰਸਿਲੋਮੋ’’ਤਿਆਦੀਨਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਟੀ. ੩.੫੪, ੩੦੩) ਵਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸੇਸਨ੍ਤਿ ‘‘ਵਿਵਚਨਮੇਵ ਵੇਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ.

ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਵਗਾਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਸਮਾਧੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਿਹਰੀਯਨ੍ਤਿ. ਵਿਨਾ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨਾਤਿ ਜਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਭੇਦੋ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਾਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਦਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭਾਵਵਿਕਪ੍ਪਨਮਨ੍ਤਰੇਨ.

ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਦਿਮੁਖੇਨਾਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਵੇਵਚਨਭਾਵਨਾਪਹਾਨਮੁਖੇਨ. ਕੇਚੀਤਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਪਰਿਕ੍ਖਾਰਆਵਟ੍ਟਪਰਿਵਤ੍ਤਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਓਤਰਣੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ.

੨. ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵਯੋਗੋ. ਤਥਾਭੂਤਾਨਞ੍ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਸਨ੍ਤਾਨਸਿਦ੍ਧਤਾ ਏਕਤ੍ਤਨਯੋ. ਵਿਭਾਗੋ ਸਤਿਪਿ ਨੇਸਂ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੇ ਵਿਭਤ੍ਤਸਭਾਵਤਾ. ਅਞ੍ਞੋ ਏਵ ਹਿ ਹੇਤੁ, ਅਞ੍ਞਂ ਫਲਨ੍ਤਿ. ਬ੍ਯਾਪਾਰਵਿਰਹੋ ਨਿਰੀਹਤਾ. ਨ ਹਿ ਹੇਤੁਫਲਾਨਂ ਏਵਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਅਹਂ ਇਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਮਿ, ਇਮਿਨਾਹਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਅਨੁਰੂਪਫਲਤਾ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨੁਕੂਲਤਾ. ਸਮੂਹਾਦਿਂ ਉਪਾਦਾਯ ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਸਿਦ੍ਧਾ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਤਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਭਾਵੋ. ਪਥਵੀਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ ਪਰਮਤ੍ਥਸਭਾਵੋ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ – ਯਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨੇ, ਇਤਰਾਪੋਹੇ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਤੇਨ ਤਥਾ ਬੁਦ੍ਧਿ, ਇਦਂ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਚ੍ਚਂ ਯਥਾ ਘਟੇ, ਸਸਮ੍ਭਾਰਜਲੇ ਚ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾਯਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਾਯ.

ਅਨ੍ਤੋਤਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੋ. ਪਧਾਨਾਵਯਵੇਨਾਤਿ ਮੂਲਭਾਵੇਨ. ‘‘ਨਨ੍ਦੀ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩) ਤਣ੍ਹਾ ‘‘ਨਨ੍ਦੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸਙ੍ਗਾਮੇ ਚ ਨਨ੍ਦਿਂ ਚਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਮੋਦੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਯ, ਪਮੋਦਸ੍ਸ ਵਾ’’ਤਿ.

੩. ਜਾਤਿਭੇਦਤੋਤਿ ਕੁਸਲਾ, ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸਾ. ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋ ਅਨ੍ਤੋਨੀਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋਜੀਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਕੇਹਿ ਯੋਜੀਯਨ੍ਤਿ? ਸਂਵਣ੍ਣਨਕੇਹੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਹਿ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਖਮਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਗਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਤਦੇਕਟ੍ਠਭਾਵਤੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ‘‘ਨਵਹਿ ਪਦੇਹੀ’’ਤਿ ਸਹਯੋਗੇ ਕਰਣਵਚਨਂ, ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਕਰਣੇ. ‘‘ਏਤੇ ਖੋ’’ਤਿ ਚ ਪਾਠੋ. ਤਤ੍ਥ ਖੋ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਦਪੂਰਣਤਾ, ਅਵਧਾਰਣਤ੍ਥਤਾ ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਤੇ ਏਵਾਤਿ ਏਤੇ ਤਣ੍ਹਾਦਯੋ ਏਵ, ਨ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਟ੍ਠਾਰਸੇਵ ਨ ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ, ਅਧੋ ਵਾਤਿ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਮੂਲਪਦਨ੍ਤਰਾਭਾਵੋ, ਦੁਤਿਯਸ੍ਮਿਂ ਤੇਸਂ ਅਨੂਨਾਧਿਕਤਾ ਦੀਪਿਤਾ ਹੋਤਿ.

ਉਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

੪. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋਤਿ ਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤੋ. ਪਦਤ੍ਥੋਤਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ. ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵੋ. ਕਮੋਤਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੀ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾਤਿ ਏਤ੍ਤਕਪ੍ਪਮਾਣਭਾਵੋ. ਹੇਤ੍ਵਾਦੀਤਿ ਹੇਤੁਫਲਭੂਮਿਉਪਨਿਸਾਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਲਕ੍ਖਣਨਯਾ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਹਾਰਸਙ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਤਞ੍ਚ ਸੁਖਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਯੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦੀਯਤੀਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਸੁਖਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਾਦਿਵੇਦਨਾ ਵਿਯ ਮਨਾਪਿਯਰੂਪਾਦਿਪਿ ਅਵੀਤਰਾਗਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪੀ’’ਤਿ. ‘‘ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਮਤ੍ਥੋ – ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਸ੍ਸਾਦਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦਿਭਾਵਤੋ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸੇਸੁਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਪੀ’’ਤਿ. ਅਨਿਟ੍ਠਮ੍ਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਇਟ੍ਠਮ੍ਪੀਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਅਨਵਸੇਸਾ ਸਾਸਵਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤੇਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਦੁਕ੍ਖਾਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਾ ਏਵ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਗਹਿਤਾ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਸੁਖਸਭਾਵਾ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਾਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਸਨ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਏਸਾ ਪਣੀਤੇ ਸੁਖੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੮੮; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੬੭). ‘‘ਸੁਖਪਰਿਯਾਯਸਬ੍ਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਇਟ੍ਠਤਾਮਤ੍ਤਤੋਪਿ ਲੇਸੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਨੀਯਤਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਆਦੀਨਵੋ ਦੋਸਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਨਤਾਯ ਦੋਸੋ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਪੀਲ਼ਨਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਦੀਨਵੋ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਤਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਦੋਸਤ੍ਥਤਂ ਆਦੀਨਵਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਕਪਣਤ੍ਥਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਥ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਤੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਦੋਸਕਪਣਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਨਿਸ੍ਸਰਤੀਤਿ ਵਿਵਿਤ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਵਿਵੇਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਸਦ੍ਦਵਚਨੀਯਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ. ਪੁਰਿਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਵਤਾਨਂ. ਉਪਾਯੋ ਚਾਤਿਆਦੀਸੁ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਞ੍ਚਾ’’ਤਿ, ਫਲਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਭੇਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਵਿਸੇਸਾਨਂ.

ਕਾਮਭਵਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵਾ ਏਵ ਗਹਿਤਾ, ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਚ ਸਞ੍ਞੀਭਵਾਦਯੋ ਚ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵਾਦਯੋ ਚ ਗਹਿਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਭਵਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਯਾਵਦੇਵ ਅਨੁਪਾਦਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਾ ਭਗਵਤੋ ਦੇਸਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਨਨੁ ਚ…ਪੇ… ਨਿਪ੍ਫਾਦੀਯਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸਂ ਚੋਦੇਤਿ. ਇਤਰੋ ‘‘ਸਚ੍ਚਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨੁਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਞ੍ਚ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਹਰਤਿ. ‘‘ਪਰਮ੍ਪਰਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਵਿਯ ਨ ਪਰਤੋਘੋਸੋ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਧਮ੍ਮਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਨੀਯਤ੍ਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਅਕ੍ਖਾਤਾਰੋ ਤਥਾਗਤਾ, ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਪਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਝਾਯਿਨੋ ਮਾਰਬਨ੍ਧਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੭੬) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਦਧਿਗਮਕਾਰਣਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਕਾਰਣਂ ਸਿਯਾ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵਹੇਤੂ’’ਤਿ, ਤੇਨ ਚਰਿਮਤ੍ਤਭਾਵਹੇਤੁਭੂਤਂ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਦਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚ, ਏਵਂ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਟਿਪਦਾਯ ਫਲਭਾਵਸਾਧਨਂ. ਯੇਨ ਹਿ ਵਿਧਿਨਾ ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋ, ਮਚ੍ਚੁਤਰਣਞ੍ਚ ਸਿਯਾ, ਸੋ ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ. ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਸਮੁਗ੍ਘਾਤਮਚ੍ਚੁਤਰਣਾਨਂ ਫਲਭਾਵੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥਿ.

‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਹਵੇ’’ਤਿ ਪਨ ਗਾਥਾਯਂ ਲੋਕਿਯਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਫਲਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਇਦਂ ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਫਲਂ. ਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਂ, ਸੋ ਉਪਾਯੋ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਏਤੇਨ ਨਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਪਧਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸੋਭਾ.

ਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਆਹ – ‘‘ਏਤ੍ਥਾਪਿ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾਪਿ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਚਨਨ੍ਤਰੇ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਰੋਤਿ.

ਸਰੂਪਤੋ ਆਗਤਾਨਿ ‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੬-੨੮). ਏਕਦੇਸੇਨ ਆਗਤਾਨਿ ‘‘ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੫੩), ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੭), ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਮੇਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਯਦਿਦਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੪; ੩.੪੧). ਨ ਸਰੂਪੇਨ ਆਗਤਾਨਿ ਯਥਾ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ. ਅਤ੍ਥਵਸੇਨਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਾਦਿਅਤ੍ਥਵਸੇਨ. ਨ ਪਪਞ੍ਚਿਤੋਤਿ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤੋ.

੨. ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ ਅਤਿਦੇਸੇਨ ਵਿਚਿਯਮਾਨਵਚਨਸੇਸੋ ਅਤਿਦਿਟ੍ਠੋ. ਭਾਵਤ੍ਥੇ ਤੋਹਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ’’ਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਂ ਨ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਰੂਪਤਾ ਇਧ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਨ੍ਤਿ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਪੁਬ੍ਬਾਪਰਤੋ ਇਮਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਨ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਿਮਦੇਸਨਾਯ ਪੁਚ੍ਛਾਨਿਮਿਤ੍ਤਪਵਤ੍ਤਉਪਰਿਦੇਸਨਾਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਨੁਸਨ੍ਧੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਪਦਾਪੇਕ੍ਖਂ. ‘‘ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਾ ਇਮਿਨਾ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾਅਨੁਗੀਤਿਯੋ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸੋ ਵਿਚਯਹਾਰਪਦਤ੍ਥੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਪਦਸ੍ਸਾਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ਗਾਥਾਯਂ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਆਮ, ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚਮੇਵਾ’’ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਏਕਂਸਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ‘‘ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ, ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਮਗ੍ਗਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਂ, ਫਲਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਭਜ੍ਜਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ‘‘ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੇ ‘‘ਕਿਂ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੋ ਕੁਸਲਟ੍ਠੋ, ਉਦਾਹੁ ਸੁਖਵਿਪਾਕਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਬ੍ਯਾਕਰਣਂ. ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ, ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਠਪਨਂ. ‘‘ਕਿਂ ਪਨੇਤੇ ਕੁਸਲਾਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵਾ ਏਕਤ੍ਥਾ, ਉਦਾਹੁ ਨਾਨਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਨਂ ਸਾਵਸੇਸਂ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਨ ਸਾਵਸੇਸਤਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਯਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ. ਸਪ੍ਪਾਟਿਹੀਰਕਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰਂ. ਸੇਸਂ ਵਿਚਯਹਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਸ੍ਸਾਦਹੇਤੁ ਯਾਵ ਆਣਤ੍ਤਿਹੇਤੂਤਿ ਏਵਂ ਹੇਤੂਨਮ੍ਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸੁਖਸੁਖਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਸੋ ਵਿਸੇਸਤੋ ਸਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਂਸੋ, ਸੇਸਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਤਦਨ੍ਵਾਯਿਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਦਾਨਮਯਂ, ਸੀਲਮਯਞ੍ਚ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ. ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਲਕ੍ਖਣੋ ਆਦੀਨਵੋ. ਵਿਪਰਿਣਾਮਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਨਂ ਤਦਵਰੋਧਤੋ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਪਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਕਾਮਾਨਂ ਓਕਾਰੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਸਂਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਨਾ, ਇਤ੍ਤਰਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾਦੀਹਿ ਚ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਦਸ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ. ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਯਥਾਰਹਂ ਤਦਨੁਚ੍ਛਵਿਕਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਟਿਪਦਾ. ਫਲਂ ਦੇਸਨਾਫਲਮੇਵ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਦੇਸਨਾ. ਉਪਾਯੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਉਪਾਯੋਵ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਕ੍ਕਾਨਿ. ਆਣਤ੍ਤਿ ਉਪਦੇਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਰਾਗਗ੍ਗਿਆਦੀਹਿ ਲੋਕਸ੍ਸ ਆਦਿਤ੍ਤਤਾ, ਸਤ੍ਥੁ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯੋਗੋ ਚ ਹੇਤੁ.

ਤਥਾ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਸਮੁਦਯੇਨ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਆਦੀਨਵੋ, ਮਗ੍ਗਨਿਰੋਧੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਮਗ੍ਗੋ ਵਾ ਉਪਾਯੋ, ਤਦੁਪਦੇਸੋ ਆਣਤ੍ਤਿ, ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ ਫਲਂ. ਇਤਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਕਥਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਮੁਕ੍ਕਂਸਿਕਾਯ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਭਾਵੇਨ ਵਿਚਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਦਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੇਤੁ. ਸੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਞਾਤੁਕਾਮਤਾ, ਕਥੇਕੁਕਾਮਤਾ ਚ. ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਞਾਤੁਕਾਮਤਾ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਇਤਰਾ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹੋ ਹੇਤੁ. ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.

੩. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਾਨਂ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਾਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਦਂ ਗਹਿਤਂ, ਅਤ੍ਥਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਞ੍ਹਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ. ਵਿਚਯਹਾਰਪਦਤ੍ਥਾ ਏਵ ਹਿ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤਾਦਿਵਿਸੇਸਸਹਿਤਾ ਯੁਤ੍ਤਿਹਾਰਾਦੀਨਂ ਪਦਤ੍ਥਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਿਕਭਾਵਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਤੇਯੇਵ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਾ. ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਤਾਵਿਸਿਟ੍ਠਾ, ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਾ ਚ ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਦਿਵਿਭਾਵਨਾਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਚਤੁਬ੍ਯੂਹਹਾਰਸ੍ਸ, ਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨ, ਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਚ ਆਵਟ੍ਟਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਆਵਟ੍ਟਹਾਰਸ੍ਸ, ਭੂਮਿਵਿਭਾਗਾਦਿਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਰਿਯਾਯਵੇਵਚਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਵੇਵਚਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਭਵਾਦਿਪਞ੍ਞਾਪਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਸ੍ਸ, ਖਨ੍ਧਾਦਿਮੁਖੇਹਿ ਓਤਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਓਤਰਣਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਦਪਦਤ੍ਥਪਞ੍ਹਾਰਮ੍ਭਸੋਧਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਸੋਧਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਸਾਮਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਪਰਿਕ੍ਖਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਸ੍ਸ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਤਬ੍ਬਤਾਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਸਮਾਰੋਪਨਹਾਰਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਥਾ. ‘‘ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਤਾ, ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਅਵਿਲੋਮਨਂ ਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਤਾ, ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਵਿਲੋਮਨਞ੍ਚ ਅਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾਯੁਤ੍ਤੀਨਂ ਹੇਤੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੪. ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦੀਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਸਾਧਾਰਣਂ, ਅਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚ ਦੇਯ੍ਯਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਯਥਾਰਹਂ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਂ. ਯਾਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ਪਠਮਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਪਦੇਸਵਿਸਯੋ, ਏਵਂ ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਪਦਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਿਕਨਿਦ੍ਧਾਰਣੇਨ ਤਂਤਂਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣਤੋ ਪਦੇਸਵਿਸਯੋ ਏਵ, ਨ ਅਨਵਸੇਸਧਮ੍ਮਵਿਸਯੋਤਿ. ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਾਨਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ, ਤੇਸਞ੍ਚ ਯਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਾਨਿਦ੍ਧਾਰਣਲਕ੍ਖਣੋ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰੋ, ਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰੋ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਟਿਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਤਾਵਿਸੇਸਵਿਭਾਵਨਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਸਤਿਪਿ ਕਾਰਣਵਿਚਾਰਣਭਾਵੇ ਅਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਹਾਰਪਰਿਕ੍ਖਾਰਹਾਰਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ.

੫. ਯਥਾ ‘‘ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਸਮਾਨਪਦੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਏਕਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਾਨਸਦ੍ਦੋ, ਏਵਂ ਏਕਰਸਟ੍ਠੇਨ ਭਾਵਨਾ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਕਥਾ. ੪੭੩) ਵਿਯ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕਸਦ੍ਦੋ ਸਮਾਨਤ੍ਥੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਨਲਕ੍ਖਣਾ’’ਤਿ. ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਅਨ-ਸਦ੍ਦੋ, ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਤਾਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਉਪਲਕ੍ਖਣਾ. ‘‘ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੪੧, ੩੫੭, ੩੫੯; ਅ. ਨਿ. ੯.੨੪), ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਹਚਾਰਿਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸਞ੍ਞਾਸਹਗਤਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤਾ. ‘‘ਦਦਂ ਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਗਨ੍ਥਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੬; ਸੁ. ਨਿ. ੧੮੯) ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਤਾ. ਪਿਯਵਚਨਤ੍ਥਚਰਿਯਾ ਸਮਾਨਤ੍ਤਤਾਪਿ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਮਿਤ੍ਤਗਨ੍ਥਨਕਿਚ੍ਚੇਨ ਸਮਾਨਕਿਚ੍ਚਾ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ. ‘‘ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਯ, ਏਵਂ ਸਞ੍ਞਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿਨਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਏਵਾਤਿ ਤੇਪਿ ਸਮਾਨਹੇਤੁਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਜ੍ਜਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾ ਚੇਤਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੫), ‘‘ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਚੇਤੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੯੩). ਏਵਂ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਏਵਮਾਦਿਪਿ ਉਦਾਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪) ਸਮਾਨਫਲਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਫਲਂ, ਏਵਂ ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਾਦੀਨਮ੍ਪੀਤਿ ਤੇਪਿ ਤਤ੍ਥ ਗਹਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਆਯੂਹਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੪) ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਤੇਹਿ ਵਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ. ਏਵਮਾਦੀਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥਾਦਿਵਸੇਨਪਿ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਯ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਧਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ, ‘‘ਸਹਚਾਰਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨ.

੬. ‘‘ਫੁਸਨਟ੍ਠੇਨ ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ, ਤਂ ਪਨ ਪਦਸ੍ਸੇਵ, ਨ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਨਿਬ੍ਬਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਨਿਦਾਨਾਨਿਪੇਤ੍ਥ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੁਖੇਨੇਵ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨਿਬ੍ਬਚਨਪੁਬ੍ਬਾਪਰਸਨ੍ਧੀਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸੇਸਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥਪਰਿਯੇਸਨਾ’’ਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਦਿ.

੭. ‘‘ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਰਣਭੂਤੇਪਿ ਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਭਾਗਤੋ, ਵਿਸਭਾਗਤੋ ਚ ਆਵਟ੍ਟਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਨ੍ਤਿਵਸੇਨ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨਿਦ੍ਧਾਰਣਾਯ ਵਿਨਾਪਿ ਆਵਟ੍ਟਨਂ ਯੁਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ. ਪਦਸ੍ਸ ਵਾ ਸਦ੍ਦਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਦਤ੍ਥੋ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਕ੍ਖੇ ‘‘ਆਰਮ੍ਭਥ ਨਿਕ੍ਕਮਥਾਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੫; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੯; ਪੇਟਕੋ. ੩੮; ਮਿ. ਪ. ੫.੧.੪) ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੯) ਏਤ੍ਥ ਯ੍ਵਾਯਮਾਰਮ੍ਭਧਾਤੁਆਦਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਵੀਰਿਯਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵੀਰਿਯਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸੇਸਕਂ ਨਾਮਗਹਿਤਤੋ ਇਤਰਂ, ਤਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਂ ਵਾ ਸਿਯਾ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਸਭਾਗਤਾਯ ਅਗ੍ਗਹਣੇਨ ਵਾ’’ਤਿ. ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਸਭਾਗਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਧਾਰਣਭੂਤੇਨ ਅਤ੍ਥਕਥਨੇਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦੇਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਸਭਾਗਧਮ੍ਮਵਸੇਨਪਿ ਆਵਟ੍ਟਨਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ.

੮. ਨਾਮਵਸੇਨਾਤਿ ਸਾਧਾਰਣਨਾਮਵਸੇਨ. ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਨਿਯਤਾਨਞ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਕਿਲੇਸਾ ਸਾਧਾਰਣਾ’’ਤਿਆਗਤਤ੍ਤਾ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੪) ‘‘ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬਾਦਿਨਾਮਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨਾਤਿ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਇਧ ‘‘ਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾ ਸਾਧਾਰਣਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੩੪). ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਨਾਮਤੋ, ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਚ ਆਵੇਣਿਕਤਾਯ. ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਫਲਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਫਲਟ੍ਠਤਾ, ਭਬ੍ਬਾਨਂ ਭਬ੍ਬਤਾ, ਅਭਬ੍ਬਾਨਂ ਅਭਬ੍ਬਤਾ ਅਸਾਧਾਰਣਾ.

੯. ‘‘ਭਾਵਿਤੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਭਾਵਨਾਕਿਰਿਯਾਯ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਕਾਲਵਚਨਿਚ੍ਛਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਾਵੇਤਬ੍ਬੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਭਾਵਨਾ ਚੇਤ੍ਥ ਆਸੇਵਨਾਤਿ, ਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋਪਿ ਅਨਵਜ੍ਜਟ੍ਠੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋਤਿ ਵਿਪਕ੍ਖਤੋ. ਵਿਸਦਿਸੂਦਾਹਰਣੇਨ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਧਮ੍ਮਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਾ ਹੇਸਾ.

੧੦. ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਪਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਾ.

੧੧. ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਦੇਸਨਾ. ਪਭਵੋ ਸਮੁਦਯੋ.

੧੨. ‘‘ਅਵੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਵੁਤ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ ਚ-ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੧੩. ‘‘ਗਾਥਾਰੁਲ਼੍ਹੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤੋਵ ਪਞ੍ਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਇਤਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਬ੍ਯਾਕਤੇ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਆਰਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਤੇਨ ਆਰਮ੍ਭਸੋਧਨਸ੍ਸ ਵਿਸਯਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਪਦਪੁਚ੍ਛਾਸੋਧਨਮ੍ਪਿ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਪੁਨ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਮ੍ਹੀਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਸੋਧਨੇਨ ਹਿ ਪਞ੍ਹਾਸੋਧਨਂ. ਪਞ੍ਹੇਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯਂ. ਗਾਥਾਯਨ੍ਤਿ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ, ਤੇਨ ਗਾਥਾਯਂ, ਸੁਤ੍ਤਗੇਯ੍ਯਾਦੀਸੁ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਮਾਰਬ੍ਭਾਤਿ ਯਂ ਸੀਲਾਦਿਮਾਰਬ੍ਭ ਗਾਥਾਦੀਸੁ ਦੇਸਿਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਭੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਕਾਰਿਨੀ, ‘‘ਕਾ ਏਤ੍ਥ ਪਦਸੁਦ੍ਧਿ, ਕਾ ਪਞ੍ਹਾਸੁਦ੍ਧਿ, ਕਾ ਆਰਮ੍ਭਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਾਕਾਰਿਨੀ ਪੁਚ੍ਛਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਸੁਦ੍ਧਾਸੁਦ੍ਧਪਰਿਕ੍ਖਾਤਿ ਯੋਜਨਾ.

੧੪. ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ‘‘ਜਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਭੇਦੋ ਸਾਮਞ੍ਞਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਸਾਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਜਾਤਿਆਦਿਂ, ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸਂ ਵਿਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਨ ਵਿਕਪ੍ਪਯਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਦਾ ਯੋ ਕਾਲਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਸ੍ਵੇ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਵੋਹਾਰੋ, ਤਦਾ ਸੋ ਤਂਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ‘‘ਅਜ੍ਜਾ’’ਤਿ, ਪੁਨ ਤਂਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇ ‘‘ਹਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਤੀਤਿ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਸਭਾਵਾ ਏਤੇ ਕਾਲਵਿਸੇਸਾ. ਦਿਸਾਯਪਿ ‘‘ਏਕਂ ਅਵਧਿਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾ ਦਿਸਾ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਸਭਾਵਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਜਾਤਿਆਦਿਅਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖਵਿਸੇਸਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ਸਚ੍ਚਾਪੇਕ੍ਖਾਯਾਤਿ ਸਚ੍ਚਸਾਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਾਯ. ‘‘ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਿਅਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਾਮਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਸਚ੍ਚਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਿਸੇਸੋ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਏਸ ਨਯੋ ਸਮੁਦਯਾਦੀਸੁਪੀ’’ਤਿ.

੧੬. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਥਾਰੁਤਂ ਯਥਾਕਥਿਤਂ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਧਿਗਤਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤਂ, ਨ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਲਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦਨ੍ਤਰਸਨ੍ਨਿਧਾਨਾਦਿਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਰਾਧਿਗਤਂ. ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਭਾਵਨਾਵ ਕਥਿਤਾ, ਨ ਪਹਾਨਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਨਯਸਙ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭. ਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਹਿ ਕਰਣਭੂਤਾਹਿ. ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਪਕ੍ਖੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੋ, ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਿਕੋ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਨਯਨਲਕ੍ਖਣੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਵੋਦਾਨਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਯਾ, ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਦੀਨਿ ਮਗ੍ਗਾਨੁਗੁਣੋ ਗਹਣਾਕਾਰੋ ਅਨੁਗਾਹਣਨਯੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਨਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਨਯਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਨਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੧੮. ਬਾਧਕਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਬਾਧਕਪਭਵਸਨ੍ਤਿਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਤੋ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਬਾਧਕਅਪ੍ਪਭਵਅਸਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਭਾਵਾਭਾਵੇਨ. ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਤ੍ਤਾਤਿ ਅਮੁਸਾਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਅਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋਤਿ ਅਰਿਯਸਭਾਵਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਨ ਵਿਸਂਵਾਦਨਤੋ ਏਕਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੯. ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਨਯਕੋਵਿਦਾਤਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਧਮ੍ਮਨਯਕੁਸਲਾ, ਏਕਤ੍ਤਾਦਿਨਯਕੁਸਲਾ ਵਾ.

੨੦. ਅਤ੍ਥਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੂਤਿ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧) ਸੁਤ੍ਤੇ ਕਤਪਞ੍ਹਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਸੁ ਚੇਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਕਤਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਚ. ‘‘ਵੋਦਾਨਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਕੁਸਲਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨਯਸ੍ਸ ਯੋਜਨਤ੍ਥਂ ਮਨਸਾ ਵੋਲੋਕਯਤੇਤਿ ਯੋਜਨਾ.

੨੧. ਯਦਿ ਕਰਣਭੂਤਂ, ਕਥਂ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਭਾਵੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੇਨ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਦਿਸਾਭੂਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵੋਲੋਕਯਨਸਮਾਨਯਨਭਾਵਤੋ ਵੋਹਾਰਭੂਤੋ, ਕਮ੍ਮਭੂਤੋ ਚ ਨਯੋ, ਨ ਨਨ੍ਦਿਯਾਵਟ੍ਟਾਦਯੋ ਵਿਯ ਅਤ੍ਥਭੂਤੋਤਿ ‘‘ਵੋਹਾਰਨਯੋ, ਕਮ੍ਮਨਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਦ੍ਵਾਦਸਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੨੩. ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਪਦੇਤਿ ਉਚ੍ਚਾਰਣਵੇਲਾਯਂ ਪਦੇ ਅਸਮਤ੍ਤੇ, ਵਿਪ੍ਪਕਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਯੋਸਿਤੇ ਹਿ ‘‘ਪਦ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇ ਸਮਞ੍ਞਾ ਸਿਯਾ, ਨ ‘‘ਅਕ੍ਖਰ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਪਦਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਤਾਯ ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਯਂ ਖਰਨ੍ਤਂ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਵਣ੍ਣੋ ਅਵੇਵਚਨਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ਪਰਿਯਾਯਵਸੇਨ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ’’ਤਿ. ਨ ਹਿ ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯੋ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਕਾਰਾਦਿਵਣ੍ਣਵਿਸੇਸਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ, ਨ ਵਣ੍ਣਸਾਮਞ੍ਞਂ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਵਣ੍ਣੋ ਅਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ.

ਅਕ੍ਖਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਸਙ੍ਗੇਨ ਵਣ੍ਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਵਣ੍ਣੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਨਨੁ ਪਦੇਨ, ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਸਂਵਣ੍ਣੀਯਤਿ, ਨ ਅਕ੍ਖਰੇਨਾਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਵਣ੍ਣੋ ਏਵ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਦਾਦਿਭਾਵੇਨਾਤਿ ਪਦਵਾਕ੍ਯਭਾਵੇਨ. ਯਥਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਕੇਤਂ. ਅਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਮਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾਚਕੋ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ ਇਮਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯੋਤਿ ਯਥਾਗਹਿਤਸਙ੍ਕੇਤਾਨੁਰੂਪਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਵਾਚਕਵਚਨੀਯਭਾਵੋ. ਅਥ ਵਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਨਾਭਾਵੋ, ਸੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਏਕਕ੍ਖਰਂ ਨਾਮਪਦਂ ‘‘ਮਾ ਏਵਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਮਾ-ਕਾਰਾਦਿ. ਕੇਚੀਤਿ ਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸਿਨੋ. ਤੇ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ‘‘ਮਨਸਾਦੇਸਨਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਰਾਹੁਲਾਚਰਿਯੋ ‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਕਰੁਣਾਨਂ ਮਨਸਾਦੇਸਨਾ ਵਾਚਾਯ ਅਕ੍ਖਰਣਤੋ ਅਕ੍ਖਰਸਞ੍ਞਿਤਾ’’ਤਿ ਆਹ.

ਸਤ੍ਵਪ੍ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਬ੍ਯਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਨਾਮਪਦੇ ਹਿ ਦ੍ਰਬ੍ਯਮਾਵਿਭੂਤਰੂਪਂ, ਕਿਰਿਯਾ ਅਨਾਵਿਭੂਤਰੂਪਾ ਯਥਾ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧, ੩੯; ਮਹਾਵ. ੧; ਵਿਭ. ੨੨੫; ਉਦਾ. ੧; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੨੪). ਆਖ੍ਯਾਤਪਦੇ ਪਨ ਕਿਰਿਯਾ ਆਵਿਭੂਤਰੂਪਾ, ਦ੍ਰਬ੍ਯਮਨਾਵਿਭੂਤਰੂਪਂ ਯਥਾ ‘‘ਫੁਸਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਸਤ੍ਵਕਿਰਿਯਾਪ੍ਪਧਾਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਗ੍ਗਹਣਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧਹੇਤੁ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਦੀਪਨਤੋ, ਯਥਾ ‘‘ਚਿਰਪ੍ਪਵਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੧੯) ਏਤ੍ਥ ਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਸਨਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਯੋਗਵਿਸਿਟ੍ਠਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ, ਮਾ ਏਵਂ ਮਨਸਾਕਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਜੋਤਕੋ ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ. ‘‘ਏਵਂਸੀਲਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੨) ਏਵਂਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੩; ਮ. ਨਿ. ੩. ੧੯੮; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੭੮) ਸਤ੍ਵਵਿਸੇਸਸ੍ਸ. ਏਵਂ ਸੇਸਨਿਪਾਤਪਦਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਿਰਿਯਾਯ…ਪੇ… ਨਿਪਾਤਪਦ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਦਾਭਿਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੋ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਦਾਭਿਹਿਤਂ ਪਦੇਹਿ ਕਥਿਤਂ, ਯੋ ਪਦੇਹਿ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਦੁਭਯਂ, ਯਦਿ ਪਦਸਮੁਦਾਯੋ ਵਾਕ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਸ ਕੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਯਾਵਤਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਪਰਿਯੋਸਾਨਂ, ਤਾਵਤਾ ਏਕਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਬਹੂਪੇਤ੍ਥ ਪਕਾਰੇ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ ਤੇਹਿ, ਸਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਾਬ੍ਯਯਂ ਸਕਾਰਕਂ ਸਵਿਸੇਸਨਂ ‘‘ਵਾਕ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਨੁ ਚ ਪਦੇਨਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜੀਯਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਪਦਮਤ੍ਤਸਵਨੇਪਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਆਕਾਰੇਸੁ ਵਾਕ੍ਯਵਿਭਾਗੇਸੁ ਅਭਿਹਿਤਂ ਕਥਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਆਕਾਰਾਭਿਹਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ. ‘‘ਅਭਿਹਿਤਨ੍ਤਿ ਚ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਵਾ ਮਗ੍ਗੀਯਤਿ, ਕਿਲੇਸੇ ਵਾ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੬) ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਤਂਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਨਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਚਨਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਨਿਰਵਸੇਸਦੇਸਨਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ’’ਤਿ. ਪਦੇਹੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਵਯਵਭੂਤੇਹਿ, ਵਾਕ੍ਯਤੋ ਵਿਭਜ੍ਜਮਾਨੇਹਿ ਵਾ ਆਖ੍ਯਾਤਾਦਿਪਦੇਹਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗੋ’’ਤਿ, ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਅਪਰਿਯੋਸਿਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਪਕਤਿਪਚ੍ਚਯਲੋਪਾਦੇਸਾਦਿਵਸੇਨ ਅਕ੍ਖਰਵਿਭਾਗੋ ਆਕਾਰੋ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ ਪਦਵਿਭਾਗੋ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ, ਵਾਕ੍ਯਵਿਭਾਗੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਵਣ੍ਣਪਦਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਹਿ ਅਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਛ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਛਟ੍ਠਂ ਪਦਂ. ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਕ੍ਖਰਂ ਪਦਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਆਕਾਰੋ ਤਥੇਵ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਛਟ੍ਠਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਗਾਥਾਯਂ ਏਵਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਸਂਵਣ੍ਣਨਾਵਸੇਨ ਵਾ ਆਕਾਰਪਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬੋ ਸਦ੍ਦਵੋਹਾਰੋ ਵਿਭਤ੍ਤੇਹਿ, ਅਵਿਭਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਅਕ੍ਖਰਪਦਵਾਕ੍ਯੇਹੇਵ, ਤਦਞ੍ਞਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਾਨਿਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ.

੨੪. ਕਾਸਨਾਸਦ੍ਦੋ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਸੀਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਦੇਹਿ ਤਾਵ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ, ਪਕਾਸਨਾ ਚ ਹੋਤੁ, ਪਦਾਵਧਿਕਾਪਿ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਇਚ੍ਛਿਤਾਤਿ ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸੁਯ੍ਯਮਾਨੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਦਤ੍ਥਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧੋ. ‘‘ਅਕ੍ਖਰੇਹਿ ਸਙ੍ਕਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਕ੍ਖਰਕਰਣਂ ਸਙ੍ਕਾਸਨਭੂਤਂ ਉਗ੍ਘਟਨਕਿਰਿਯਂ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਾਧਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵਿਭਜਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਕਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਸਮਾਹਾਰੋਤਿ ਅਯਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦਸਮਾਸੋ. ਉਭਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਵਿਵਰਣਾ, ਵਿਭਜਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦ੍ਵਯੇਨ. ਏਤੇਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਵ-ਕਾਰੋ ਲੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਤੇਹਿ ਏਵਾ’’ਤਿ. ‘‘ਸਙ੍ਕਾਸਨਾ…ਪੇ… ਅਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਅਨੂਨਾਵਧਾਰਣਫਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਗ੍ਘਟਨਾਦੀਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਪਞ੍ਚਨਨਯਾਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

੨੫. ਸਮ੍ਮਾ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਅਵਿਪਰੀਤਂ, ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਚ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਹਿਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨੂਨਾ’’ਤਿ. ਸਬ੍ਬੋ ਹਿ ਪਾਲ਼ਿਅਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥਪਦਅਤ੍ਥਨਯੇਹਿ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ.