੧. ਭੂਤਗਾਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

‘‘ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੩.੯੦) ਇਮਿਨਾ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਮੂਲੇ ਨੀਲਭਾਵਂ ਆਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢਮਾਨਕੇ ਤਰੁਣਗਚ੍ਛੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਵਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇ ਮਹਨ੍ਤੇ ਰੁਕ੍ਖਗਚ੍ਛਾਦਿਕੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਜਾਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ‘‘ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤੀ’’ਤਿ, ‘‘ਅਹੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ‘‘ਜਾਤਾ ਵਡ੍ਢਿਤਾ’’ਤਿ. ਗਾਮੋਤਿ ਸਮੂਹੋ. ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਹਰਿਤਤਿਣਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਹਰਿਤਤਿਣਸ੍ਸ ਚੇਵ ਹਰਿਤਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਞ੍ਚ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਓਸਧਿਗਚ੍ਛਲਤਾਦਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਥੇ ਚ ਭੁਮ੍ਮਂ. ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਮਾਹ ‘‘ਭੂਤਗਾਮਪਾਤਬ੍ਯਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ.

ਨਨੁ ਚ ਰੁਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚਿਤ੍ਤਰਹਿਤਤਾਯ ਨ ਜੀਵਾ, ਚਿਤ੍ਤਰਹਿਤਤਾ ਚ ਪਰਿਫਨ੍ਦਾਭਾਵਤੋ, ਛਿਨ੍ਨੇਪਿ ਵਿਰੁਹਨਤੋ, ਵਿਸਦਿਸਜਾਤਿਕਭਾਵਤੋ, ਚਤੁਯੋਨਿਯਂ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਵੁਡ੍ਢਿ ਪਨ ਪਵਾਲ਼ਸਿਲਾਲਵਣਾਨਮ੍ਪਿ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਤੇਸਂ ਜੀਵਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ, ਵਿਸਯਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਨੇਸਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਾਮਤ੍ਤਂ ਸੁਪਨਂ ਵਿਯ ਚਿਞ੍ਚਾਦੀਨਂ, ਤਥਾ ਦੋਹਲ਼ਾਦਯੋ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਭੂਤਗਾਮਸ੍ਸ ਪਾਤਬ੍ਯਤਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ ਇਚ੍ਛਿਤਨ੍ਤਿ? ਸਮਣਅਸਾਰੁਪ੍ਪਤੋ, ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਖਣਤੋ ਚ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਜੀਵਸਞ੍ਞਿਨੋ ਹਿ ਮੋਘਪੁਰਿਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਪਾਚਿ. ੮੯). ਸਾਸਪਬੀਜਕਸੇਵਾਲਮ੍ਪੀਤਿ ਸਾਸਪਬੀਜਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸੇਵਾਲਮ੍ਪਿ, ਸਾਸਪਸੇਵਾਲਂ, ਬੀਜਕਸੇਵਾਲਮ੍ਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਸਪਸੇਵਾਲੋ ਨਾਮ ਸਾਸਪਮਤ੍ਤੋ ਖੁਦ੍ਦਕਸੇਵਾਲੋ. ਬੀਜਕਸੇਵਾਲੋ ਨਾਮ ਉਪਰਿ ਖੁਦ੍ਦਕਪਤ੍ਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਖੁਦ੍ਦਕਮੂਲੋ ਸੇਵਾਲੋ.

ਮੂਲਬੀਜਖਨ੍ਧਬੀਜਫਲ਼ੁਬੀਜਅਗ੍ਗਬੀਜਬੀਜਬੀਜਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮੂਲਮੇਵ ਬੀਜਂ ਮੂਲਬੀਜਂ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਮੂਲਬੀਜਂ ਹਲਿਦ੍ਦਿਆਦਿਕਂ. ਖਨ੍ਧਬੀਜਂ ਅਸ੍ਸਤ੍ਥਾਦਿਕਂ. ਫਲ਼ੁਬੀਜਂ ਉਚ੍ਛੁਆਦਿਕਂ. ਅਗ੍ਗਬੀਜਂ ਹਿਰਿਵੇਰਾਦਿਕਂ. ਬੀਜਂਬੀਜਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਣਾਦਿਕਂ. ਭਾਜਨਗਤਨ੍ਤਿ ਸਰਾਵਾਦਿਭਾਜਨਗਤਂ. ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਮੂਲਮਤ੍ਤਂ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਮੂਲਮਤ੍ਤਂ. ਮਤ੍ਤ ਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਪਣ੍ਣਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖਮਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਅਙ੍ਕੁਰਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਮੂਲਞ੍ਚ ਪਣ੍ਣਞ੍ਚ ਨਿਗ੍ਗਤਂ, ਭੂਤਗਾਮਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਵਿਦਤ੍ਥਿਮਤ੍ਤਾ ਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿ ਨਿਗ੍ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਿਦਤ੍ਥਿਮਤ੍ਤਾ ਅਨੀਲਵਣ੍ਣਾ ਪਤ੍ਤਵਟ੍ਟਿ ਨਿਕ੍ਖਮਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਹਰਿਤੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨੀਲਵਣ੍ਣੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਮੁਗ੍ਗਾਦੀਨਂ ਪਨ ਪਣ੍ਣੇਸੁ ਉਟ੍ਠਿਤੇਸੁ, ਵੀਹਿਆਦੀਨਂ ਵਾ ਅਙ੍ਕੁਰੇ ਹਰਿਤੇ ਭੂਤਗਾਮਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਿਆਦੀਸੁ.

ਭੂਤਗਾਮਬੀਜਗਾਮੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭੂਤਗਾਮਤੋ ਵਿਯੋਜਿਤਂ ਵਿਰੁਹਨਸਮਤ੍ਥਮੇਵ ਮੂਲਬੀਜਾਦਿਕਂ ਬੀਜਗਾਮੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਭਯਤ੍ਥਾਤਿ ਭੂਤਗਾਮਬੀਜਗਾਮੇਸੁ. ਅਤਥਾਸਞ੍ਞਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਭੂਤਗਾਮਾਬੀਜਗਾਮਸਞ੍ਞਿਸ੍ਸ. ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਅਭੂਤਗਾਮਾਬੀਜਗਾਮੇਸੁ ਅਭੂਤਗਾਮਾਬੀਜਗਾਮਸਞ੍ਞਿਸ੍ਸ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਤਿ ਪਾਸਾਣਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਵਾ ਪਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਾਖਂ ਵਾ ਕਡ੍ਢਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਕਤ੍ਤਰਦਣ੍ਡੇਨ ਵਾ ਭੂਮਿਂ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਿਣਾਨਿ ਕੁਪ੍ਪਨ੍ਤਿ. ਤਾਨਿ ਤੇਨ ‘‘ਵਿਕੋਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਅਵਿਕੋਪਿਤਤ੍ਤਾ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਵਿਕੋਪਿਤਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਵਿਕੋਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.

ਅਸਤਿਯਾਤਿ ਅਞ੍ਞਵਿਹਿਤੋ ਕੇਨਚਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਪਾਦਙ੍ਗੁਟ੍ਠਕੇਨ ਵਾ ਹਤ੍ਥੇਨ ਵਾ ਤਿਣਂ ਵਾ ਲਤਂ ਵਾ ਵਿਕੋਪੇਨ੍ਤੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਏਵਂ ਅਸਤਿਯਾ ਵਿਕੋਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.

ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ‘‘ਬੀਜਗਾਮੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਭੂਤਗਾਮੋ’’ਤਿ ਵਾ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਵਿਕੋਪੇਮੀ’’ਤਿ ਪਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਤਿਣੇ ਵਾ ਪਲਾਲਪੁਞ੍ਜੇ ਵਾ ਖਣਿਤ੍ਤਿਂ ਵਾ ਕੁਦਾਲਂ ਵਾ ਸਙ੍ਗੋਪਨਤ੍ਥਾਯ ਠਪੇਤਿ, ਡਯ੍ਹਮਾਨਹਤ੍ਥੋ ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਂ ਪਾਤੇਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਚੇ ਤਿਣਾਨਿ ਛਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਾ ਡਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਏਵਂ ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਕੋਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.

ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਅਗ੍ਗਿਨਾਤਿ ਕਟ੍ਠਗ੍ਗਿਗੋਮਯਗ੍ਗਿਆਦੀਸੁ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਅਗ੍ਗਿਨਾ, ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਲੋਹਖਣ੍ਡੇਨਪਿ ਆਦਿਤ੍ਤੇਨ. ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾਵਾਤਿ ਯਾਯ ਕਾਯਚਿ ਭਾਸਾਯ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾਵ. ਏਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਠਮਂ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਪਠਮਂ ਅਗ੍ਗਿਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾਵ ‘ਕਪ੍ਪਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੩.੯੩) ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਤਥੇਵਾਤਿ ‘ਕਪ੍ਪਿਯ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾਵ. ਅਸ੍ਸਮਹਿਂਸਸੂਕਰਮਿਗਗੋਰੂਪਾਨਂ ਪਨ ਖੁਰਾ ਅਤਿਖਿਣਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਕਤਮ੍ਪਿ ਅਕਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਗੋਮਹਿਂਸਾਦੀਨਂ ਖੁਰੇ’’ਤਿ. ਹਤ੍ਥਿਨਖਾ ਪਨ ਖੁਰਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਸੀਹਬ੍ਯਗ੍ਘਦੀਪਿਮਕ੍ਕਟਾਨਂ, ਸਕੁਨ੍ਤਾਨਞ੍ਚ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਨਖਾ ਤਿਖਿਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਹਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਆਹਟੇਨਪੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਯੇਹਿ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਤੇਹਿ ਤਤ੍ਥਜਾਤਕੇਹਿ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਸਤ੍ਥੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਛੇਦਂ ਵਾ ਵੇਧਂ ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮਤਿਦਿਸਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾਵ ਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਪ੍ਪਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਾਕਾਰਮੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯਂ ਕਰੋਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਪਰਿਜਿਤਾਦਿ ਕਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਚਨਂ ਪਨ ‘‘ਪੁਨਪਿ ਕਪ੍ਪਿਯਂ ਕਰੋਹੀਤਿ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾਵ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਪਠਮਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ.

ਏਕਸ੍ਮਿਂ…ਪੇ… ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਤੇ ਸਬ੍ਬਂ ਕਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਏਕਂਯੇਵ ‘‘ਕਪ੍ਪਿਯਂ ਕਰੋਮੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਪਿ ਕਪ੍ਪਿਯੇ ਕਤੇ ਏਕਾਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ. ਦਾਰੁਕਂ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਵਿਜ੍ਝਤਿ ਵਾ ਵਿਜ੍ਝਾਪੇਤਿ ਵਾ, ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਭਤ੍ਤਸਿਤ੍ਥੇ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਂ ਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਨ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਵਲ੍ਲਿਆਦੀਨਂ ਭਾਜਨਗਤਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਭਿਨ੍ਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਕਪ੍ਪਿਯਂ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਬੀਜਤੋ ਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਟਾਹਸ੍ਸ ਭਾਜਨਗਤਿਕਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਬੀਜਨ੍ਤਿ ਅਙ੍ਕੁਰਜਨਨਸਮਤ੍ਥਬੀਜਰਹਿਤਤਰੁਣਮ੍ਬਫਲਾਦਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਯਂ ਪਨ ਫਲਂ ਤਰੁਣਂ ਹੋਤਿ, ਅਬੀਜ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਬੀਜਂ ਨਾਮ ਬੀਜਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਂ ਅਮ੍ਬਪਨਸਾਦਿਫਲਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬੀਜਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਪ੍ਪਿਯਕਰਣਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਸਯਮੇਵ ਕਪ੍ਪਿਯਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਭੂਤਗਾਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.