੧. ਮੁਸਾਵਾਦਵਗ੍ਗੋ
੧. ਮੁਸਾਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮੁਸਾਤਿ ਅਭੂਤਂ ਅਤਚ੍ਛਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਵਾਦੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਭੂਤਤੋ ਤਚ੍ਛਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਂ, ਸਮ੍ਪਜਾਨਸ੍ਸ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਸੋ ਚ ਪਨ ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਕ੍ਖਣੇ, ਤਙ੍ਖਣੇ ਚ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ‘ਮੁਸਾ ਭਣਿਸ੍ਸ’ਨ੍ਤਿ, ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ‘ਮੁਸਾ ਭਣਾਮੀ’’’ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੪) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਵਚਨਕ੍ਖਣੇਪਿ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਏਤਞ੍ਹਿ ਦ੍ਵਯਂ ਅਙ੍ਗਭੂਤਂ, ਇਤਰਂ ਪਨ ਹੋਤੁ ਵਾ, ਮਾ ਵਾ, ਅਕਾਰਣਮੇਤਂ. ਨਨੁ ਚੇਤਂ ਭਣਨਮੇਵ ਞਾਯਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਣਨਞ੍ਚ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤਚ੍ਛਸ੍ਸ.
ਹਤ੍ਥਕਂ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥਕੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਨਾਮਂ. ਸਕ੍ਯਾਨਂ ਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ. ਬੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਕਿਰ ਸਕ੍ਯਕੁਲਤੋ ਅਸੀਤਿ ਪੁਰਿਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੁ, ਤੇਸਂ ਸੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ. ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਜਾਨਨਾਦਿਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਜਾਨਨਂ ਨਾਮ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਦੇ ਕਞ੍ਚਿ ਦੋਸਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨਾਯਂ ਮਮ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਅਵਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਨਿਦ੍ਦੋਸਤਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਮੇਵ ਅਯਂ ਵਾਦੋ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਪਟਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਅਵਜਾਨਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਨਞ੍ਞਂ ਪਟਿਚਰਣਂ, ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਭਾਸਨਂ, ਸਙ੍ਕੇਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸਂਵਾਦਕਰਣਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਆਪਤ੍ਤਿਭੇਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਉਤ੍ਤਰਿਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾਰੋਚਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਨੁਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਵੀਮਂਸਿਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨ ਦਿਟ੍ਠਮ੍ਪਿ ‘‘ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਮੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ. ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਭਣਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋ ਮਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਮੋਮੂਹਤ੍ਤਾ ਪਕ੍ਖਲਨ੍ਤੋ ‘‘ਚੀਵਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਚੀਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਭਣਤਿ, ਅਯਂ ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਭਣਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਭਣਤਿ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਸਾਮਣੇਰੇਨ ‘‘ਅਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯ੍ਹਂ ਉਪਜ੍ਝਾਯਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਕੇਲ਼ਿਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ ‘‘ਤਵ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ ਦਾਰੁਸਕਟਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਗਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਾ ਸਿਙ੍ਗਾਲਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਸ੍ਸਾਯਂ ਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਮਾਤੁਯਾ ਤੇ ਯਾਨੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿਯਾ ਕਦ੍ਦਮੇ ਲਗ੍ਗਚਕ੍ਕਂ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤਾਨਂ ਅਯਂ ਸਦ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵਾ ਏਵਂ ਨੇਵ ਦਵਾ, ਨ ਰਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਭਣਤਿ, ਸੋ ਆਪਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ. ਅਞ੍ਞਾ ਪੂਰਣਕਥਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ – ਏਕੋ ਗਾਮੇ ਥੋਕਂ ਤੇਲਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਆਗਤੋ ਸਾਮਣੇਰਂ ਭਣਤਿ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਅਜ੍ਜ ਕੁਹਿਂ ਗਤੋ, ਗਾਮੋ ਏਕਤੇਲੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ ਵਾ, ਪਚ੍ਛਿਕਾਯ ਠਪਿਤਂ ਪੂਵਖਣ੍ਡਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਗਾਮੇ ਪਚ੍ਛਿਕਾਹਿ ਪੂਵੇ ਚਾਰੇਸੁ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਅਯਂ ਮੁਸਾਵਾਦੋਵ ਹੋਤਿ. ਵਿਸਂਵਾਦਨਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾਤਿ ਵਿਸਂ ਵਾਦੇਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਸਂਵਾਦਨਂ, ਵਞ੍ਚਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ ਵਿਸਂਵਾਦਨਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਤਾ, ਵਿਸਂਵਾਦਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਮੁਸਾਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਓਮਸਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਓਮਸਵਾਦੇਤਿ ਖੁਂਸਨਗਰਹਣਵਚਨੇ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਂ ਨੇਵ ਕਣ੍ਣਸੁਖਂ, ਨ ਹਦਯਸੁਖਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਕਣ੍ਣਞ੍ਚੇਵ ਹਦਯਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਓਵਿਜ੍ਝਨਵਚਨੇ’’ਤਿ, ਜਾਤਿਆਦੀਹਿ ਘਟੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਜਾਤਿਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਜਾਤਿ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾ ਚੇਵ ਚਣ੍ਡਾਲਾਦਿ ਹੀਨਾ ਚ ਜਾਤਿ. ਨਾਮਂ ਨਾਮ ਅਵਕਣ੍ਣਕਾਦਿ ਹੀਨਞ੍ਚੇਵ ਬੁਦ੍ਧਰਕ੍ਖਿਤਾਦਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਨਾਮਂ. ਗੋਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਕੋਸਿਯਾਦਿ ਹੀਨਞ੍ਚੇਵ ਗੋਤਮਾਦਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਗੋਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਪੁਪ੍ਫਛਡ੍ਡਕਾਦਿ ਹੀਨਞ੍ਚੇਵ ਕਸਿਵਣਿਜ੍ਜਾਦਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਂ. ਸਿਪ੍ਪਂ ਨਾਮ ਨਲ਼ਕਾਰਾਦਿ ਹੀਨਞ੍ਚੇਵ ਮੁਦ੍ਦਾਗਣਨਾਦਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਸਿਪ੍ਪਂ. ਆਬਾਧੋ ਨਾਮ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਰੋਗੋ ਹੀਨੋਯੇਵ. ਅਥ ਵਾ ਮਧੁਮੇਹੋ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠੋ, ਸੇਸੋ ਹੀਨੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਾਮ ਅਤਿਦੀਘਾਦਿ ਹੀਨਞ੍ਚੇਵ ਨਾਤਿਦੀਘਾਦਿ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਂ. ਕਿਲੇਸੋ ਨਾਮ ਰਾਗਾਦਿਕੋ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਕਿਲੇਸੋ. ਆਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਾਦਿਕਾ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾ ਚੇਵ ਪਾਰਾਜਿਕਾਦਿ ਅਨੁਕ੍ਕਟ੍ਠਾ ਚ ਆਪਤ੍ਤਿ. ਅਕ੍ਕੋਸੋ ਨਾਮ ‘‘ਓਟ੍ਠੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ ਹੀਨੋ ਚੇਵ ‘‘ਪਣ੍ਡਿਤੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ (ਪਾਚਿ. ੧੫) ਉਕ੍ਕਟ੍ਠੋ ਚ ਅਕ੍ਕੋਸੋ.
ਯਥਾ ਤਥਾਤਿ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤਾਨਾਗਤਪਦਾਨਂ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਆਕਾਰੇਨ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਆਦਯੋ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਧ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਦਵਕਮ੍ਯਤਾ ਨਾਮ ਕੇਲ਼ਿਹਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਤਾ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਚੇਵ ਪਾਲ਼ਿਆਗਤਾਨਾਗਤਪਦੇਸੁ ਚਾਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਅਨੁਸਾਸਨਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਚਣ੍ਡਾਲੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿਕਾਯ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਪਾਲ਼ਿਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਅਨੁਸਿਟ੍ਠਿਯਂ ਠਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਦਾਨਿਪਿ ਚਣ੍ਡਾਲੋਸਿ, ਪਾਪਂ ਮਾ ਅਕਾਸਿ. ਮਾ ਤਮੋਤਮਪਰਾਯਣੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩੫) ਨਯੇਨ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਅਨੁਸਾਸਨਿਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਓਮਸਵਾਦਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਪੇਸੁਞ੍ਞਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਭਿਕ੍ਖੁਪੇਸੁਞ੍ਞੇਤਿ ਪਿਸਤੀਤਿ ਪਿਸੁਣਾ, ਯਾਯ ਵਾਚਾਯ ਸਮਗ੍ਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਅਵਯਵਭੂਤੇ ਵਗ੍ਗੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ ਵਾਚਾ ਪਿਸੁਣਾ, ਪਿਸੁਣਾ ਏਵ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ, ਤਾਯ ਵਾਚਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਿਸੁਣੋ, ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਭਿਕ੍ਖੁਪੇਸੁਞ੍ਞਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਪੇਸੁਞ੍ਞੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਸਂਹਟਪੇਸੁਞ੍ਞੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਜਾਤਿਆਦੀਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਦ੍ਵੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਉਪਸਂਹਰਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਭਾਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ‘‘ਏਵਮਹਂ ਏਤਸ੍ਸ ਪਿਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਭਾਵਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਤਾਯ. ਭੇਦਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਏਵਮਯਂ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਪਰੇਨ ਭੇਦਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਪਿਯਸੁਞ੍ਞਕਰਣਤੋ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੩.੩੬) ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ, ਯਾਯ ਵਾਚਾਯ ਯਸ੍ਸ ਤਂ ਭਾਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਹਦਯੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਿਯਭਾਵਂ, ਪਰਸ੍ਸ ਚ ਸੁਞ੍ਞਭਾਵਂ ਕਰੋਤਿ, ਸਾ ਵਾਚਾ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪੇਸੁਞ੍ਞਂ ਭਿਕ੍ਖੁਪੇਸੁਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ‘‘ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵਾਤਿ ‘‘ਜਾਤਿਆਦੀਹਿ ਅਕ੍ਕੋਸਵਤ੍ਥੂਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ.
ਪਾਲ਼ਿਮੁਤ੍ਤਕਅਕ੍ਕੋਸੂਪਸਂਹਾਰੇਤਿ ‘‘ਚੋਰੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਕ੍ਕੋਸਸ੍ਸ ਉਪਸਂਹਾਰੇ. ‘‘ਅਨਕ੍ਕੋਸਵਤ੍ਥੁਭੂਤਂ ਪਨ ਪੇਸੁਞ੍ਞਕਰਂ ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਂ, ਵਚਨਂ ਵਾ ਪਿਯਕਮ੍ਯਤਾਯ ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਇਮਿਨਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਨ ਆਪਤ੍ਤਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਦੁਕ੍ਕਟੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੩.੩੬) ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪਾਪਗਰਹਿਤਾਯ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਂ ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤਂ, ਏਕਞ੍ਚ ਖਮਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹੋ ਨਿਲ੍ਲਜ੍ਜੋ, ਈਦਿਸਮ੍ਪਿ ਨਾਮ ਭਵਨ੍ਤਂ ਪੁਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਕੇਵਲਂ ਪਾਪਗਰਹਿਤਾਯ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ.
ਪੇਸੁਞ੍ਞਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੪. ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਪਦਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਵਾਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਏਕਤੋ ਪਦਂ ਪਦਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਾਚੇਯ੍ਯ, ਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਵਾਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯੋ ਆਰੁਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਪਦਸੋ ਵਾਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਙ੍ਗੀਤਿਤ੍ਤਯਂ ਅਨਾਰੁਲ਼੍ਹਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੫) ਸੀਲੂਪਦੇਸ ਧੁਤਙ੍ਗਪਞ੍ਹਆਰਮ੍ਮਣਕਥਾ ਬੁਦ੍ਧਿਕਦਣ੍ਡਕਞ੍ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਅਸੁਭਕਥਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਮੇਣ੍ਡਕਮਿਲਿਨ੍ਦਪਞ੍ਹੇਸੁ ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਕਪ੍ਪਟਿਭਾਨੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਯਂ ਰਞ੍ਞੋ ਸਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਆਪਤ੍ਤਿ. ਵਣ੍ਣਪਿਟਕਅਙ੍ਗੁਲਿਮਾਲਪਿਟਕਰਟ੍ਠਪਾਲਗਜ੍ਜਿਤਆਲ਼ਵਕਗਜ੍ਜਿਤਗੂਲ਼੍ਹਮਗ੍ਗਗੂਲ਼੍ਹਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰਗੂਲ਼੍ਹਵਿਨਯਵੇਦਲ੍ਲਪਿਟਕਾਦੀਨਿ ਪਨ ਅਬੁਦ੍ਧਵਚਨਾਨਿਯੇਵ.
ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਂ ਪਦਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਦਾਨੁਪਦਅਨ੍ਵਕ੍ਖਰਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਦਨ੍ਤਿ ਏਕੋ ਗਾਥਾਪਾਦੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਅਨੁਪਦਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਪਾਦੋ. ਅਨ੍ਵਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ ਏਕੇਕਂ ਅਕ੍ਖਰਂ. ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਪੁਰਿਮਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਸਦਿਸਂ ਪਚ੍ਛਾਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਾ ਏਕਂ ਅਕ੍ਖਰਂ ਅਨ੍ਵਕ੍ਖਰਂ. ਅਕ੍ਖਰਸਮੂਹੋ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ. ਅਕ੍ਖਰਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮੂਹੋ ਪਦਂ. ਪਠਮਂ ਪਦਂ ਪਦਮੇਵ, ਦੁਤਿਯਂ ਅਨੁਪਦਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਤੇਸੁ ਪਦਾਦੀਸੁ ਯਂ ਕਞ੍ਚਿ ਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਭਿਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਞ੍ਚ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਪੁਗ੍ਗਲੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਦਾਦਿਗਣਨਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਏਤ੍ਥ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇਸੁ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੪੫) ਤਾਵ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧, ੨) ਏਕਮੇਕਂ ਪਦਂ ਸਾਮਣੇਰੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਏਕਤੋਯੇਵ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਦਗਣਨਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ. ਥੇਰੇਨ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਂ ਪਦਂ ਅਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਕਾਲੇ ਪਤ੍ਤੇਨ ਸਾਮਣੇਰੇਨ ਏਕਤੋ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪਦਗਣਨਾਯ. ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੩, ੩੫੬) ਵਚਨਕਾਲੇ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ‘‘ਰੂ’’ ਕਾਰਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਵਕ੍ਖਰਗਣਨਾਯ. ਏਸ ਨਯੋ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧੇਪਿ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੩, ੩੫੬) ਇਮਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਵਾਚਯਮਾਨੋ ਥੇਰੇਨ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਸਾਮਣੇਰੋ ਸੀਘਪਞ੍ਞਤਾਯ ‘‘ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਇਮਂ ਅਨਿਚ੍ਚਪਦਂ ਥੇਰਸ੍ਸ ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਪਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਭਣਨ੍ਤੋ ਵਾਚਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗਣਨਾਯ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਤਿਕਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਞ੍ਞਿਵੇਮਤਿਕਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਞ੍ਞੀਨਂ ਵਸੇਨ ਤੀਣਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਾਨਿ. ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਉਦ੍ਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇ ਏਕਤੋ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣੇ, ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ – ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਦਿਸਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਆਚਰਿਯੋ ‘‘ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਭਣਾਮੀ’’ਤਿ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਵਦਤਿ, ਆਚਰਿਯਸ੍ਸੇਵ ਆਪਤ੍ਤਿ. ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਦ੍ਵੇਪਿ ਠਿਤਾ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ, ਸਾਮਣੇਰੋ ਠਿਤੋ, ‘‘ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭਣਾਮੀ’’ਤਿ ਭਣਤੋ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਸਚੇ ਦਹਰੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਇਤਰੋ ਨਿਸੀਦਤਿ, ‘‘ਠਿਤਸ੍ਸ ਭਣਾਮੀ’’ਤਿ ਭਣਤੋਪਿ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਸਚੇ ਬਹੂਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਕੋ ਸਾਮਣੇਰੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇ ਪਦਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਵਾਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਚਿਤ੍ਤਕਾ ਆਪਤ੍ਤਿ. ਸਚੇ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਚਾਰਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਵਾ ਹੋਤਿ, ਯੇਸਂ ਵਾਚੇਤਿ, ਤੇਸੁ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਏਕੇਨ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨ ਪਲਾਯਨਕਗਨ੍ਥਂ ਨਾਮ ਗਣ੍ਹਾਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.
ਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣੇਤਿ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਤੋ ਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣੇ. ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇਤਿ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਦ੍ਦੇਸਗ੍ਗਹਣੇ. ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਗੁਣਗਨ੍ਥਂ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਚੇ ਏਕਗਾਥਾਯ ਏਕੋ ਪਾਦੋ ਨਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਵਸੇਸਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਗੁਣਗਨ੍ਥੋ ਨਾਮ. ਏਤੇਨ ਨਯੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਤਂ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਓਸਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਾਤਿ ਪਰਿਸਾਮਜ੍ਝੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਉਚ੍ਚਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ.
ਪਦਸੋਧਮ੍ਮਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਪਠਮਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਇਧ ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸੋ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮਾ’’ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੫੨) ਵਚਨਤੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੋਪਿ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਯੇਵ, ਸੋ ਚ ਖੋ ਨ ਸਬ੍ਬੋ, ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨ੍ਤਮਸੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਦਿਰਤ੍ਤਤਿਰਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਿਰਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਲੋਕਵੋਹਾਰਵਸੇਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਿਲਿਟ੍ਠਤਾਯ, ਮੁਖਾਰੁਲ਼੍ਹਤਾਯ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾ ਰਤ੍ਤੀਨਨ੍ਤਿ ਪਨ ਵਚਨਤ੍ਥਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਿਰਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦਿਰਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਹਸੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਕਤੋ ਸੇਯ੍ਯਂ. ਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਰਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਯਨਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਯਨਂ ਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸੇਨਾਸਨੇ ਸਯਨ੍ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ‘‘ਸਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਇਧ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ, ਏਕਸੇਸਨਯੇਨ ਵਾ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ’’ਤਿਆਦਿ.
ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਉਪਰਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਛਦਨੇਹਿ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੧), ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਵਤ੍ਥੇਨਾਪਿ ਸਬ੍ਬਮੇਵ ਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ, ਭੂਮਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਛਦਨਂ ਆਹਚ੍ਚ, ਅਨਾਹਚ੍ਚਾਪਿ ਵਾ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਦਿਯਡ੍ਢਹਤ੍ਥੁਬ੍ਬੇਧੇਨ ਪਾਕਾਰੇਨ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਵਤ੍ਥੇਨਾਪਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨਸਬ੍ਬਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਉਪਰਿ ਬਹੁਤਰਂ ਠਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ, ਅਪ੍ਪਂ ਅਚ੍ਛਨ੍ਨਂ, ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਚ ਬਹੁਤਰਂ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਅਪ੍ਪਂ ਅਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਛਨ੍ਨਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ, ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਛਨ੍ਨਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਵਾ.
ਵਿਦਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਸਮ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ ‘‘ਸੇਨਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸੇਯ੍ਯਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਰਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯ ਵਿਦਹੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਦਿਯਡ੍ਢਹਤ੍ਥੁਬ੍ਬੇਧੋ ਵਡ੍ਢਕਿਹਤ੍ਥੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਕੂਪਚਾਰੋਤਿ ਵਲਞ੍ਜਨਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਏਕਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਤਗਬ੍ਭਂ ਵਾ ਚਤੁਸਾਲਂ ਏਕੂਪਚਾਰਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਵਾਤਿ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਦਿਵਸੇ ਯਤ੍ਥ ਵੁਟ੍ਠਂ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸੇਨਾਸਨੇ ਵਾ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਵਾ ਤਾਦਿਸੇਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵੁਟ੍ਠਸੇਨਾਸਨੇ ਵਾ. ਤੇਨ ਵਾਤਿ ਯੇਨ ਸਹ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਦਿਵਸੇ ਵੁਟ੍ਠਂ, ਤੇਨ ਵਾ. ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾਤਿ ਯੇਨ ਸਹ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਦਿਵਸੇ ਵੁਟ੍ਠਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ. ਸਙ੍ਖੇਪੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਵਣ੍ਣਨਾ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਕਥਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਉਪਡ੍ਢਚ੍ਛਨ੍ਨਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦੀਸੂਤਿ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਸਬ੍ਬਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਦੁਕ੍ਕਟ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੩) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਗਹਣਂ. ਤਤਿਯਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪੁਰਾਰੁਣਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਤਿਯਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਰੁਣਤੋ ਪੁਰੇਤਰਮੇਵ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਅਰੁਣਂ ਬਹਿ ਉਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਦਿਵਸੇ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤੇ ਸੂਰਿਯੇ ਪੁਨ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਸਬ੍ਬਚ੍ਛਨ੍ਨਸਬ੍ਬਾਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦੀਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਸਬ੍ਬਅਚ੍ਛਨ੍ਨੇ, ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ’’ਤਿ (ਪਾਚਿ. ੫੪) ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾਨਂ, ‘‘ਉਪਡ੍ਢਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ, ਉਪਡ੍ਢਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ, ਚੂਲ਼ਕਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਚੂਲ਼ਕਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੫੩) ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਾਨਞ੍ਚ ਗਹਣਂ.
ਪਠਮਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਦੁਤਿਯਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ਜੀਵਮਾਨਕਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਯਾ. ‘‘ਮਤਿਤ੍ਥੀ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪਾਰਾਜਿਕਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ, ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਸਹਸੇਯ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ (ਵਜਿਰ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੫੫) ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਦਿਸ੍ਸਮਾਨਰੂਪਾਹਿ ਪਨ ਯਕ੍ਖਿਪੇਤੀਹਿ, ਮੇਥੁਨਸ੍ਸ ਅਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾਯ ਚ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਪਠਮਦਿਵਸੇਪੀਤਿ ਪਠਮਸ੍ਮਿਂ ਵਿਯ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਨ ਚਤੁਤ੍ਥੇਯੇਵ ਦਿਵਸੇ, ਅਥ ਖੋ ਇਧ ਪਠਮਦਿਵਸੇਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਇਧ ਦਿਵਸਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਪਨ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਵਤ੍ਥੁਕਸੇਨਾਸਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ ਸਹ ਨਿਪਜ੍ਜਨਂ, ਸੂਰਿਯਤ੍ਥਙ੍ਗਮਨਨ੍ਤਿ ਤੀਣਿ ਅਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਦੁਤਿਯਸਹਸੇਯ੍ਯਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਛਪ੍ਪਞ੍ਚਵਾਚਾਹੀਤਿ ਛਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਾਚਾਹਿ. ਵਾਚਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਥਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਤ੍ਤਰਿ ਛਪ੍ਪਞ੍ਚਵਾਚਾਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਞ੍ਚ. ਸਚੇ ਅਟ੍ਠਕਥਂ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ, ਜਾਤਕਾਦਿਵਤ੍ਥੁਂ ਵਾ ਕਥੇਤੁਕਾਮੋ ਹੋਤਿ, ਛਪ੍ਪਦਮਤ੍ਤਮੇਵ ਕਥੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥੇਨ੍ਤੇਨ ਏਕਂ ਪਦਂ ਪਾਲ਼ਿਤੋ, ਪਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋਤਿ ਏਵਂ ਛ ਪਦਾਨਿ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਵ ਕਥੇਤਬ੍ਬੋ. ਪੁਰਿਸੇਨਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਪੁਰਿਸੇਨ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਵਿਗ੍ਗਹਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.
ਤਿਕਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮੇ ਮਾਤੁਗਾਮਸਞ੍ਞਿਵੇਮਤਿਕਅਮਾਤੁਗਾਮਸਞ੍ਞੀਨਂ ਵਸੇਨ ਤੀਣਿ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਾਨਿ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਦੇਸੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇ ਪੁਨ ਆਗਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ, ਏਵਂ ਪਨ ਏਕਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨ ਮਾਤੁਗਾਮਸਤਸ੍ਸਾਪਿ ਦੇਸੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ‘‘ਵਿਞ੍ਞੁਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਅਵਿਞ੍ਞਿਤ੍ਥਿਯਾਪਿ ਦੇਸਯਤੋ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਇਰਿਯਾਪਥਪਰਿਵਤ੍ਤਾਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਇਰਿਯਾਪਥਪਰਿਵਤ੍ਤਾਭਾਵੋ. ਕਪ੍ਪਿਯਕਾਰਕਸ੍ਸਾਭਾਵੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਕਪ੍ਪਿਯਕਾਰਕਸ੍ਸਾਭਾਵੋ, ਦੁਤਿਯਾਨਿਯਤੇ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਮਨੁਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਰਿਯਾਕਿਰਿਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਰਿ ਛਪ੍ਪਞ੍ਚਵਾਚਾਹਿ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਕਿਰਿਯਾ, ਕਪ੍ਪਿਯਕਾਰਕਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਅਕਿਰਿਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਭੂਤਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ‘‘ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਾਚਿ. ੭੧) ਉਜੁਕਮੇਵ. ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਰੋਚਿਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਯੋ ਤੇ ਵਿਹਾਰੇ ਵਸਿ, ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿ, ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਾਚਿ. ੭੫) ਅਞ੍ਞਾਪਦੇਸੇਨ ਭਣਿਤਂ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਕਾਲੇ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੭੭), ਪਨ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵਾ ਅਤਿਕਡ੍ਢਿਯਮਾਨੇਨ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭੂਤਂ ਆਰੋਚੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਅਨਤਿਕਡ੍ਢਿਯਮਾਨੇਨਾਪਿ (ਸਾਰਤ੍ਥ. ਟੀ. ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ ੩.੭੭) ਤਥਾਰੂਪੇ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਆਰੋਚੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਤੇਨੇਵ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਵਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਥੇਰੋ ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯ ਵਾਯਾਮਂ ਮਾ ਅਕਾਸਿ, ਖੀਣਾਸਵੋ ਤਯਾ ਉਪਵਦਿਤੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਥੇਰੇਨ ਚ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ, ਆਵੁਸੋ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਦਹਰਭਿਕ੍ਖੁ ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਆਹ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵੋਚ. ‘‘ਕਾਰਕੋ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਞਤ੍ਵਾਪਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਮੋਘਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜਨਾਯ, ਸਮ੍ਪਹਂਸਨਾਯ ਚ ਅਰਿਯਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਥਾਰੂਪੇ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਉਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਆਰੋਚਯਤੋ’’ਤਿ. ਸੁਤਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸੀਲਗੁਣਂ ਪਨ ਅਨੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸਪਿ ਆਰੋਚੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਇਧ ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਵੇਦਨਾਟ੍ਟਾਨਂ ਗਹਣਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤੀਤਿ ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਾਦਿਭਾਵੇ ਸਤਿ. ਇਧ ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇ ਪਦਭਾਜਨਿਯਂ ਨ ਗਹਿਤਾ. ਅਚਿਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਜਾਨਨਚਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਅਚਿਤ੍ਤਕਂ. ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਦ੍ਵਿਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੇਯੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਾ ਝਾਨਲਾਭਿਨੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਲੋਭਵਸੇਨ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਨ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤੀਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਅਭਾਵਤੋ ‘‘ਦ੍ਵਿਵੇਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਭੂਤਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੯. ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ‘ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਰਾਜਿਕਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ. ਆਯਤਿਂ ਸਂਵਰਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ‘‘ਏਵਮੇਸ ਪਰੇਸੁ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨਾਪਿ ਆਯਤਿਂ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਆਯਤਿਂ ਸਂਵਰਤ੍ਥਾਯ. ਆਪਤ੍ਤੀਨਞ੍ਚ ਕੁਲਾਨਞ੍ਚ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਕਤ੍ਵਾ ਵਾਤਿ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਾ ਆਪਤ੍ਤਿਯੋ ਆਰੋਚੇਤਬ੍ਬਾ, ਏਤ੍ਤਕੇਸੁ ਕੁਲੇਸੁ ਆਰੋਚੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਆਪਤ੍ਤੀਨਞ੍ਚ ਕੁਲਾਨਞ੍ਚ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਕਤ੍ਵਾ ਵਾ.
ਅਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਯਾਤਿ ਪਾਰਾਜਿਕਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਪਞ੍ਚਾਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਅਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਯ ਆਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਅਵਸੇਸੇ ਛ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇਤਿ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਵਜ੍ਜਿਤੇ ਸੇਸੇ ਛ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ. ਪੁਰਿਮਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਵੇਰਮਣਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸ੍ਸ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਸਙ੍ਖਾਤਂ ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ. ਇਤਰਂ ਅਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਕਾਲਭੋਜਨਾਦਿਕਪਞ੍ਚਕਂ, ਸੁਕ੍ਕਵਿਸਟ੍ਠਿਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਅਤ੍ਤਕਾਮਞ੍ਚੇਤਿ ਅਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰਂ. ਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਸੁਕ੍ਕਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਿਂ ਆਪਨ੍ਨੋ, ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ, ਅਤ੍ਤਕਾਮਂ, ਕਾਯਸਂਸਗ੍ਗਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਆਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਆਪਨ੍ਨੋ, ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਂ, ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਂ, ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਂ, ਪਾਟਿਦੇਸਨੀਯਂ, ਦੁਕ੍ਕਟਂ, ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਆਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਪਾਰਾਜਿਕਂ ਅਨਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਕਙ੍ਖਾ. ਅਟ੍ਠ. ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ. ਸਵਤ੍ਥੁਕੋਤਿ ਵਤ੍ਥੁਨਾ ਸਹ ਘਟਿਤੋ.
ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਾਰੋਚਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੦. ਪਥਵੀਖਣਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਪਾਸਾਣਸਕ੍ਖਰਕਥਲਮਰੁਮ੍ਬਵਾਲੁਕਾਦੀਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮੁਟ੍ਠਿਪ੍ਪਮਾਣਤੋ ਉਪਰਿ ਪਾਸਾਣਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਮੁਟ੍ਠਿਪ੍ਪਮਾਣਾ ਸਕ੍ਖਰਾ. ਕਥਲਾਤਿ ਕਪਾਲਖਣ੍ਡਾਨਿ. ਮਰੁਮ੍ਬਾਤਿ ਕਟਸਕ੍ਖਰਾ. ਵਾਲੁਕਾ ਵਾਲਿਕਾਯੇਵ. ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਤਤਿਯਭਾਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਤਿਯੋ ਭਾਗੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਤੋ ਪਂਸੁਂ ਵਾ ਮਤ੍ਤਿਕਂ ਵਾ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਤੇ ਦ੍ਵੇ ਕੋਟ੍ਠਾਸਾ ਪਂਸੁ ਵਾ ਮਤ੍ਤਿਕਾ ਵਾ ਏਕੋ ਪਾਸਾਣਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਹੋਤਿ, ਅਯਂ ਮਿਸ੍ਸਕਪਥਵੀ ਨਾਮਾਤਿ. ਓਵਟ੍ਠੋ ਨਾਮ ਦੇਵੇਨ ਓਵਟ੍ਠੋ (ਪਾਚਿ. ੮੬). ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਦਭਾਜਨਿਯਂ, ਸੀਹਲ਼ਟ੍ਠਕਥਾਯਮੇਵ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਧਿਕਤਰਪਾਸਾਣਾਦਿਮਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਕਤਰਪਾਸਾਣਾਦੀਹਿ ਮਿਸ੍ਸਾ, ਅਦਡ੍ਢਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਮਾਣਤੋ ਅਧਿਕਤਰਪਾਸਾਣਾਦਿਮਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਵੁਤ੍ਤਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਊਨਕਚਤੁਮਾਸੋਵਟ੍ਠਪਥਵਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾਦਿਭੇਦਾਯਾਤਿ ਸੁਦ੍ਧਾ ਪਾਸਾਣਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾ, ਸਾ ਆਦਿ ਯਸ੍ਸ ਭੇਦਸ੍ਸ ਸੋ ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾਦਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸੁਦ੍ਧਸਕ੍ਖਰਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾਦਿਭੇਦੋ ਯਸ੍ਸਾ ਸਾ ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾਦਿਭੇਦਾ, ਤਾਯ ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾਦਿਭੇਦਾਯ, ਸੁਦ੍ਧਪਾਸਾਣਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਯਂ ਖਣਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯੋ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਪਾਦਙ੍ਗੁਟ੍ਠਕੇਨਪਿ ਖਣਤਿ, ਉਦਕਮ੍ਪਿ ਛਡ੍ਡੇਨ੍ਤੋ ਭਿਨ੍ਦਤਿ, ਪਾਦਙ੍ਗੁਟ੍ਠਕੇਨਪਿ ਵਿਲਿਖਤਿ, ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪਚਨ੍ਤੋ ਦਹਤਿ, ਸੋ ਸਬ੍ਬੋ ਖਣਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਖਣਨਭੇਦਨਵਿਲੇਖਨਪਚਨਾਦੀਹਿ ਵਿਕੋਪੇਤੀਤਿ. ਪਤ੍ਤਂ ਪਚਨ੍ਤੇਨ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੭) ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਕ੍ਕਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਪਚਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਦਡ੍ਢਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਅਗ੍ਗਿਂ ਠਪੇਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਪਤ੍ਤਪਚਨਕਪਾਲਸ੍ਸ ਪਨ ਉਪਰਿ ਅਗ੍ਗਿਂ ਠਪੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਦਾਰੂਨਂ ਉਪਰਿ ਠਪੇਤਿ, ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਤਾਨਿ ਦਹਨ੍ਤੋ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਥਵਿਂ ਦਹਤਿ, ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਇਟ੍ਠਕਪਾਸਾਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਇਟ੍ਠਕਾਦੀਨਂਯੇਵ ਉਪਰਿ ਠਪੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤੇਸਂ ਅਨੁਪਾਦਾਨਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਤਾਨਿ ਅਗ੍ਗਿਸ੍ਸ ਉਪਾਦਾਨਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੁਕ੍ਖਖਾਣੁਰੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁਪਿ ਅਗ੍ਗਿਂ ਦਾਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ‘‘ਪਥਵਿਂ ਅਪਤ੍ਤਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਤ੍ਵਾ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਦੇਤਿ, ਵਟ੍ਟਤਿ. ਪਚ੍ਛਾ ਨਿਬ੍ਬਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਅਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵਾਤਿ ‘‘ਖਣਨਭੇਦਨਵਿਲਿਖਨਪਚਨਾਦੀਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਨੇਵ ਨਯੇਨ. ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਇਤਰੋਤਿ ਆਣਾਪਕੋ.
‘‘ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਖਣਾ’’ਤਿ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੬) ਵਦਤਿ, ਵਟ੍ਟਤਿ. ਖਤਾਯੇਵ ਪੋਕ੍ਖਰਣੀ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਕਪ੍ਪਿਯਵੋਹਾਰੋ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਵਾਪਿਂ, ਤਲ਼ਾਕਂ, ਆਵਾਟਂ ਖਣਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ. ‘‘ਇਮਂ ਓਕਾਸਂ ਖਣ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਓਕਾਸੇ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਖਣਾ’’ਤਿ ਪਨ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ‘‘ਕਨ੍ਦਂ ਖਣ ਮੂਲਂ ਖਣਾ’’ਤਿ ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ‘‘ਇਮਂ ਵਲ੍ਲਿਂ ਖਣ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਓਕਾਸੇ ਕਨ੍ਦਂ ਵਾ ਮੂਲਂ ਵਾ ਖਣਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਓਕਾਸਂ ਅਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਆਤਪੇਨ ਸੁਕ੍ਖਕਦ੍ਦਮੋ ਚ ਫਲਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਯੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਥਵਿਯਾ ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ, ਤਮੇਵ ਅਪਨੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਗੋਕਣ੍ਟਕੇਪਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਆਤਪੇਨ…ਪੇ… ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਗੋਕਣ੍ਟਕੋ (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੮੬) ਨਾਮ ਗਾਵੀਨਂ ਖੁਰਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਦ੍ਦਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਿਮਤਲੇਨ ਭੂਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਵਿਕੋਪੇਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਤਿਤਨਦਿਤਟਨ੍ਤਿ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਦਿਸਾਮਨ੍ਤਾ ਪਤਿਤਂ ਓਮਕਚਾਤੁਮਾਸਂ ਓਵਟ੍ਠਂ ਨਦਿਤਟਂ. ਸਚੇ ਪਨ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਉਦਕੇਯੇਵ ਪਕਤਿ, ਦੇਵੇ ਅਤਿਰੇਕਚਾਤੁਮਾਸਂ ਓਵਟ੍ਠੇਪਿ ਉਦਕੇਯੇਵ ਉਦਕਸ੍ਸ ਪਤਿਤਤ੍ਤਾ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਮਹਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਙ੍ਗਲਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿਕਾਪਿਣ੍ਡਨ੍ਤਿ ਮਹਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਸਿਤਟ੍ਠਾਨੇ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਥਵਿਯਾ ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਨਙ੍ਗਲਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿਕਾਪਿਣ੍ਡਂ. ਏਵਮਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਕੂਟਾਸਿਞ੍ਚਨਯੋਗ੍ਗਤਨੁਕਕਦ੍ਦਮਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਰੁਕ੍ਖਾਦਿਪਵਟ੍ਟਨੇਨ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਾਸਾਣਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਵਾ ਪਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਕਤ੍ਤਰਦਣ੍ਡੇਨ ਵਾ ਆਹਚ੍ਚ ਆਹਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਥਵੀ ਭਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਾ ‘‘ਤੇਨ ਭਿਨ੍ਦਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਅਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਇਤਿ ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਰੁਕ੍ਖਾਦਿਪ੍ਪਵਟ੍ਟਨੇਨ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਅਸਤਿਯਾ ਪਾਦਙ੍ਗੁਟ੍ਠਕਾਦੀਹਿ ਵਿਲਿਖਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋ ਅਞ੍ਞਵਿਹਿਤੋ ਕੇਨਚਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਪਾਦਙ੍ਗੁਟ੍ਠਕੇਨ ਵਾ ਕਤ੍ਤਰਯਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਪਥਵਿਂ ਵਿਲਿਖਨ੍ਤੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਅਸਤਿਯਾ ਪਾਦਙ੍ਗੁਟ੍ਠਕਾਦੀਹਿ ਵਿਲਿਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ.
ਪਥਵੀਖਣਨਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਮੁਸਾਵਾਦਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.