੩. ਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ

੪੩੫-੪੮੨. ਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰੇ ਲੋਕਿਯਅਬ੍ਯਾਕਤਮਿਸ੍ਸਕਾਨਿ ਚਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਹਿ ਏਕਨ੍ਤਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਹਿ ਲੋਕਿਯਅਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਮਿਸ੍ਸਕਤ੍ਤਾ ਤਾਨਿ ਉਪਾਦਾਯ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮਿਸ੍ਸਕਤ੍ਤਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਹੋਤਿ, ਕਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਯਮਕੇ ‘‘ਯੋ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਪਦੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯਮਕਾਨਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ? ਯਥਾ ‘‘ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਮਿ, ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਾਮੀ’’ਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਸੁ ਭਾਵਨਾਪਹਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ‘‘ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਪਰਿਜਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਤੇ ਚ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਭਾਵਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਨ੍ਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਭਾਜਨੀਯੇ ਆਗਤਸ੍ਸ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ, ਨਨੁ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਅਗ੍ਗਹਿਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਪਿ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਯਥਾ ਪਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਭਾਵੋ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਹਿ ਵਿਨਾਪਿ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਵਿਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਇਮਂ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾਵ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਕੁਸਲਂ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ ਏਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਮੇਵ, ਨ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਨ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਭਾਵਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਨਿਟ੍ਠਂ, ਨ ਪਨ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਨਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਏਵ ਤਸ੍ਸ ਗਹਿਤੋਤਿ. ‘‘ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ’’ਤਿਆਦਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨ ਪਰਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕਸ੍ਸ ਪਰਤੋ ਲਿਖਿਤਬ੍ਬਂ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਲਿਖਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੂਲਕਞ੍ਹਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੂਲਕੇ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨ ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਨੋ ਚ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨ ਭਾਵੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੪੦).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ, ਅਟ੍ਠ ਚ ਅਰਿਯਾਤਿ ਨਵ ਪੁਗ੍ਗਲਾ. ਤੇਸੁ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਭਬ੍ਬਾਭਬ੍ਬਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੋ, ਸੋ ‘‘ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’’ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ‘‘ਛ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਨ ਪਰਿਜਾਨਿਤ੍ਥ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਨ ਪਜਹਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਚ ਅਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੋ. ‘‘ਯੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਲਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੪੯, ੫੧-੫੨) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ‘‘ਪਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਪਰਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਪਜਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੫੧) ਚ ਭਬ੍ਬੋ ਏਵ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੋ. ‘‘ਯੇ ਚ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਮਗ੍ਗਂ ਨ ਪਟਿਲਭਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੧.ਸਚ੍ਚਯਮਕ.੫੧) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ‘‘ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਨਪ੍ਪਜਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਨ ਪਰਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੫੫) ਚ ਅਭਬ੍ਬੋ ਏਵ. ਅਗ੍ਗਫਲਸਮਙ੍ਗੀ ਚ ਪਠਮਫਲਸਮਙ੍ਗੀ ਅਰਹਾ ਚਾਤਿ ਦੁਵਿਧੋ. ਸੋਪਿ ‘‘ਅਰਹਾ’’ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ‘‘ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਭਾਵਿਤ੍ਥ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਪਜਹਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੪੪) ਚ ਅਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੋ. ‘‘ਯੋ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੪੬) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ‘‘ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਜਹਿਤ੍ਥ, ਨੋ ਚ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੪੪) ਚ ਪਠਮਫਲਸਮਙ੍ਗੀ ਚ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤੋ. ‘‘ਯੋ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੩.ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕ.੪੪੩, ੪੪੬) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਇਤਰੋਵਾਤਿ ਏਵਂ ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦਂ ਞਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਗਹਿਤਪੁਗ੍ਗਲੇ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.

ਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਰਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਮਕਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਯਮਕਪਕਰਣ-ਮੂਲਟੀਕਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.