੧. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਂ

ਤਿਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਥਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਇਤਿ ਮੇ…ਪੇ… ਕਥਨੋਕਾਸੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ.

੧. ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋਤਿ ਤੀਸੁਪਿ ਪਦੇਸੁ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ, ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸੇਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ, ਨ ਤੀਣੀਤਿ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਤਯਾਵਯਵਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸਬ੍ਬਪਦੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਵੇਦਨਾਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵਿਸੁਂ ਪਦਂ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਵਯਵੋ ਹੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਸੁਖਾਦਿਪਦਭਾਵਂ ਭਜਤੀਤਿ ਤੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਕਥਂ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਸਿਯਾਤਿ? ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਕਾਰਤ੍ਥਗਮਕਸ੍ਸ ਪਦਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਤਾ. ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਵਬੁਜ੍ਝੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਹਿ ਪਦਂ, ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਚ ਪਦਸਮੁਦਾਯੇਨ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਪਦਸਮੁਦਾਯੋ ‘‘ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਮੁਦਾਯਾਨਂ ਅਵਯਵੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋਤਿ ਯੁਤ੍ਤੋ.

ਗਨ੍ਥਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਪਦਸਹੇਤੁਕਪਦਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਗਨ੍ਥਤੋ ਚ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਸਹੇਤੁਕਤ੍ਥਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਹੇਤੁਕਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਾ ਹਿ ਹੇਤੁਦੁਕੇ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ, ਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਦੁਕੋ ਹੇਤੁਦੁਕਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਉਭਯੇਕਪਦਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ ਹੇਤੁਦੁਕਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਦੁਕੋ ਏਕਦ੍ਵਿਪਦਵਸੇਨ ਹੇਤੁਦੁਕਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ. ਕਣ੍ਣਿਕਾ ਵਿਯਾਤਿ ਪੁਪ੍ਫਮਯਕਣ੍ਣਿਕਾ ਵਿਯ. ਘਟਾ ਵਿਯਾਤਿ ਪੁਪ੍ਫਹਤ੍ਥਕਾਦੀਸੁ ਪੁਪ੍ਫਾਦੀਨਂ ਸਮੂਹੋ ਵਿਯ. ਕਣ੍ਣਿਕਾਘਟਾਦੀਸੁ ਹਿ ਪੁਪ੍ਫਾਦੀਨਿ ਵਣ੍ਟਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਥਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾ ਏਤੇਸਂ ਦੁਕਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਦੁਕਸਾਮਞ੍ਞਤੋਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਹੇਤੁਦੁਕਾਦੀਹਿ ਦੁਕਵਸੇਨ ਸਮਾਨਭਾਵਾ. ਅਞ੍ਞੇਹੀਤਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਦੁਕਾਦੀਹਿ. ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਪਦੇਸੋ ਯੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਸਪ੍ਪਦੇਸਾ. ਯੇਸਂ ਪਨ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾ.

‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਭੋਤੋ ਅਨਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ ਅਨਾਮਯਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੬੧) ਭਗਵਤੋ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਾਦਯੋ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੇਨ ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’ਤਿ ਕੁਸਲੋ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸਾਵਜ੍ਜਰਹਿਤਾ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਾਦਯੋ ਕੁਸਲਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਚ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਨ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾਯੇਵਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਥੋ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ. ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦਯੋਗੇਨ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ, ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ ਵਾ ਨਾਮਕਿਰਿਯਾਪਯੋਜਨਾਦੀਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਚ੍ਚਗੀਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ, ਨਚ੍ਚਗੀਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੇਸੂਤਿ ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਦਾਨਹੇਤੁ ਏਵਮਿਦਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਵਡ੍ਢਤੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਵਿਪਾਕਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਂ ‘‘ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਸਭਾਵਮਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਸੁਞ੍ਞਤਤ੍ਥੋ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਸਲਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਲਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦੀਪਨਾਨਿ ਚਲਨਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਾਦੀਹਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਯਮਾਨਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਰਾਗਾਦਿਅਸੁਚਿਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਨਾਨਾਵਿਧਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਤੋ ਚ ਕੁਚ੍ਛਿਤੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਸਯਨ੍ਤਿ. ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਞਾਣਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਕੁਸਲਾ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂਸਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂਸਭਾਗੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਪਹਾਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਹਿ ਲੁਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਦ੍ਵਯਂ ਵਿਯ.

ਸਤ੍ਤਾਦਿਗਾਹਕਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਗੋਚਰਾ ਸਤ੍ਤਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਨ ਨਿਸ੍ਸਭਾਵਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ. ਨ ਚ ਧਾਰਿਯਮਾਨਸਭਾਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਰੂਪਾਦਯੋ, ਕਕ੍ਖਲ਼ਾਦੀਹਿ ਚ ਅਞ੍ਞੇ ਪਥਵੀਆਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਨ ਅਵਬੋਧੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਨਾਮਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞੇ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਾਰੀਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੇਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਧਾਰੀਯਨ੍ਤਿ, ਲਕ੍ਖੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਕੁਸਲਪਟਿਸੇਧਨਮਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਤਦਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਵਾ ਏਤਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਅਮਿਤ੍ਤਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਚਨਤਾ ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਤਿਯਰਾਸਿਵਚਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯਦਿ ਹਿ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ, ਤੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਚਨੇਨੇਵ ਚ ਤਤਿਯੋ ਰਾਸਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਕੁਸਲਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਚਾਤਿ ਦੁਕੋਵਾਯਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਿਕੋ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਅਕੁਸਲਵਚਨੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਸਿਯਾ, ‘‘ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਵਿਯ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਞ੍ਚ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨੇ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਨ ਕੋਚਿ ਰਾਸੀਤਿ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਤਤਿਯੋ ਰਾਸਿ ਨ ਸਿਯਾ. ਤਤਿਯਰਾਸਿਭਾਵੇਨ ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਕੁਸਲੋ ਚ ਏਕੋ ਰਾਸੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਭਾਵਵਚਨਤਾ, ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵਤੋ ਚ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨਤਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਤਦਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨਤਾ ਤਤਿਯਰਾਸਿਵਚਨਤੋ ਏਵ. ਯਦਿ ਹਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਅਕੁਸਲਾ ਚੇਤਸਿਕੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਅਚੇਤਸਿਕਾ ਵਿਯ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਚਨੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਤਤਿਯਰਾਸਿਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਚੇਤਸਿਕਦੁਕੋ ਵਿਯ ਅਯਞ੍ਚ ਦੁਕੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ, ਨ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਤਤਿਯੋ ਰਾਸਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਚ ਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਦਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ, ਪਾਰਿਸੇਸੇਨ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਸੁ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਪਯੋਗਦਸ੍ਸਨਤੋ ਲੋਕੇ ‘‘ਅਮਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸਾਸਨੇ ‘‘ਅਲੋਭੋ’’ਤਿ ਇਧਾਪਿ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਚਨਤਾ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਾ, ਤਤ੍ਥ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਚ ਨ ਇਤਰਵਚਨਤਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੋ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਪ੍ਪਹੇਯ੍ਯਭਾਵਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਕੁਸਲਵਿਨਾਸਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਮਹਾਬਲਵਤਾਯ ਪਨ ਕੁਸਲਾਯੇਵ ਪਯੋਗਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਾ ਸਦਾਨੁਸਯਿਤੇ ਅਕੁਸਲੇ ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ.

ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਅਕਥਿਤਾ. ਕਥਂ ਪਨੇਤੇ ਅਕਥਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨਨੁ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਤਿਕਦੁਕਪਦੇਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਫਸ੍ਸਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਚ ਕਥਿਤਾਤਿ? ਨੋ ਨ ਕਥਿਤਾ, ਤਾਨਿ ਪਨ ਵਚਨਾਨਿ ਇਧ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਨ ਹਿ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਾਨਿ ਇਧ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਚਨਾਨਿ ਪਨ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤਾ ਞਾਯਤੀਤਿ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਵਾ ਅਵਿਪਾਕਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਚਨੇਨੇਵ ਚ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਥਾ ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ ਞਾਪਕਸਾਧਨੀਯਂ, ਆਸਯਾਨੁਸਯਚਰਿਯਾਦਿਕੁਸਲੇਨ ਭਗਵਤਾ ਯੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਤ੍ਥਪਟਿਵੇਧਤੋ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਹਿ ਪਨ ਯਥਾ ਤੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਭਗਵਤਾ ਤਂ ਤਂ ਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਥਾ ਚ ਤੇਹਿ ਤਦਤ੍ਥੋ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਆਚਰਿਯੇ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਯੋ ਚ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤ੍ਤਾ, ਕੁਸਲਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਅਕੁਸਲਾਪੀ’’ਤਿ, ਸੋਪਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਪਕਸਾਧਨੀਯਵਚਨੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਨਿਵਾਰੇਤਬ੍ਬੋ ਅਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਵਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਸ੍ਸ ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਵਚਨਞ੍ਚ ਅਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਤੋ ਅਵਿਪਾਕਵਚਨਸ੍ਸ ਅਧਿਕਤਭਾਵੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਭਾਵੋ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਾ, ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੇ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

ਅਥ ਵਾ ਵਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਰੋਧਵਚਨੋ, ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਰੋਧਾਭਿਮੁਖਾ ਕਤਾ, ਲਕ੍ਖਣਵਿਰੋਧਤੋ ਵਿਨਾਸਕਵਿਨਾਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਚਾਤਿ ਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ. ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ. ਤੇ ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਵਿਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਪਾਕਤਾ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਯ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾਹਿ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਨਾਪਿ ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਜਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਕੇਨਚਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿ.

ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤੇਸਂ ਅਵਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਾ, ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਭਾਵਰਹਿਤਾ ਨਿਦ੍ਦੋਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਅਗਰਹਿਤਬ੍ਬਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਗਾਰਯ੍ਹਵਿਰਹਮਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਦ੍ਦੋਸਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨਮਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਤਾਪਤ੍ਤਿਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਆਹ. ਅਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਵਾ ਇਧ ਅਨਵਜ੍ਜਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੬੧) ਵਿਯ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਵਜ੍ਜਾ ਵਿਰਹਿਤਾਵਜ੍ਜਮਤ੍ਤਾ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਅਵਜ੍ਜਵਿਨਾਸਨਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਪਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਵਿਪਾਕਤਾਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਲਕ੍ਖਣੇ ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਅਵੋਚ. ਸਿਦ੍ਧੋ ਹਿ ਪੁਰਿਮੇਨੇਵ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ. ਸੁਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾ. ਤੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞੇ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਭਾਵੇ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਤੇਸਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸਬ੍ਭਾਵਮੇਵ. ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਚ ਤੇ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ. ਕੁਸਲਾ ਲਕ੍ਖੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ. ਨਨੁ ਤੇ ਏਵ ਕੁਸਲਾ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ, ਕਥਂ ਤੇ ਸਯਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਵਿਞ੍ਞਾਤਸਦ੍ਦਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਭਾਵਯੁਤ੍ਤਿਤੋ. ਕੁਸਲਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਸੇਨ ਹਿ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਕੁਸਲਾ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਲਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਭਾਵੋ. ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਚ ਤੇ ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਸਭਾਵਾ ਕੁਸਲਾ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਥ ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਤਂ ਆਹ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨੇਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਵਜ੍ਜਞ੍ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਂ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਚ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਚ ਲਕ੍ਖਣਸਦ੍ਦੇ ਸਭਾਵਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਸਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਤਂਸਭਾਵਵਨ੍ਤੋ ਚ ਕੁਸਲਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਸੁਖਤਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨੇਨ ਵਿਪਾਕਸੁਖਤਂ. ਪੁਰਿਮਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਸਭਾਵਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਤਾਵਚਨਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯਾਤਿ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਤ੍ਤਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਪਾਕਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਸਭਾਵਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਭਾਵਤੋ ਸਵਿਪਾਕਤ੍ਤਦੀਪਕਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ ਰਸੇਨ ਅਕੁਸਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਰਸਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰਟ੍ਠੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਵੋਦਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਫਲਤ੍ਥੇਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤਤੋ ਹਿ ਤੇ ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਜਾਤਾਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇ ਹਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦੇ ਸੁਖਸਦ੍ਦੋ ਇਟ੍ਠਪਰਿਯਾਯਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਟ੍ਠਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਪਾਕਾ ਹਿ ਕੁਸਲਾ, ਨ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵਿਪਾਕਾਵ. ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖੋਪਸਮਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਚ ਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਤਂਵਿਪਾਕੋਤਿ. ਯਦਿ ਪਨ ਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦੋ ਫਲਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਵਿਪਾਕੇਨ ਇਟ੍ਠਰੂਪੇਨਾਪਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.

ਸਾਵਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਅਨੁਸਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਯੋਜਨਾ ਚ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਪਾਕਾਰਹਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਬ੍ਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਸਭਾਵਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਤਿ ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਅਵਿਪਾਕਾਤਿ ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੪) ਏਵਂਪਕਾਰਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਵਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾਭਾਵਾਤਿ.

ਕੁਸਲਾਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵਾਤਿਆਦੀਨੀਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੇ, ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੇ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੇਤਿ. ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਾਨੀਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਂ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਚੋਦੇਤਿ, ਨ ਛਨ੍ਨਂ. ਦੋਸਮੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਚੋਦਕੋ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯੋ ਆਹ ‘‘ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤਾਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਸਮਤ੍ਤਾ ਤੇ ਚੋਦਨਾ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਤਾਵ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਿ ਏਕਤ੍ਥਾਨਿ ਇਨ੍ਦਸਕ੍ਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਮਤ੍ਤੇ ਏਵ ਭੇਦੋ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ, ਨ ਅਤ੍ਥੇਤਿ. ਯਥਾ ‘‘ਇਨ੍ਦੋ ਸਕ੍ਕੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਇਨ੍ਦੋ ਇਨ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਸੁਪਿ ‘‘ਅਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਤਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਤਾ ਚ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਨਾਨਤ੍ਥਾਨਿ, ਇਨ੍ਦਕੁਵੇਰਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਚ ਛ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਅਤ੍ਥਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦੀਨਂ ਕੁਸਲਛਕ੍ਕਾਦਿਭਾਵੋ, ਹੇਤੁਦੁਕਾਦੀਨਞ੍ਚ ਹੇਤੁਚਤੁਕ੍ਕਾਦਿਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.

ਨਨੁ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਇਨ੍ਦਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਰੂਪਾਭੇਦਾ ਅਤ੍ਥਾਭੇਦੋਤਿ ਛਕ੍ਕਭਾਵੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਮਿਦਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ‘‘ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਤਿਕਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ, ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਇਨ੍ਦਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਵਚਨੇ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਮਾਸਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਅਭਿਨ੍ਨਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਭੇਦੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ, ਏਵਮਪਿ ਯਥਾ ਏਕੋ ਮਾਸਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਨ੍ਨਰੂਪੋ ਕਾਲਂ ਅਪਰਣ੍ਣਵਿਸੇਸਂ ਸੁਵਣ੍ਣਮਾਸਞ੍ਚ ਵਦਤਿ, ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋਪਿ ਏਕੋ ਭਿਨ੍ਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ਕਾਲਾਦੀਨਂ ਮਾਸਪਦਤ੍ਥਤਾਯ ਵਿਯ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਪਦਤ੍ਥਤਾਯ ਅਭੇਦੋਤਿ ਚਤੁਕ੍ਕਤਿਕਭਾਵੋ ਏਵ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ, ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਜਾਤਿਗੁਣਕਿਰਿਯਾਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਅਨਭਿਧਾਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਮਾਸ-ਸਦ੍ਦੋ ਏਕੋ ਜਾਤਿਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਕਾਲਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸਂ ਵਾਚਕੋ ਹੋਤਿ. ਇਧ ਚ ਯਦਿ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸੋ ਕਤੋ ਸਿਯਾ, ਦੁਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਚ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਚ ਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਦਿ-ਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਅਭਿਨ੍ਨਕੁਸਲਾਦਿਜਾਤੀਸੁ ਰੂਪਸਾਮਞ੍ਞੇਪਿ ਮਾਸ-ਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਤਯੋ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਅਞ੍ਞਜਾਤੀਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਤਯੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾ ਆਪਨ੍ਨਾਤਿ ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵੋ ਏਵ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.

ਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਇਚ੍ਛਿਤੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਕਸ੍ਮਾ ਚੋਦੇਤਿ, ਨਨੁ ਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਸੁ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਪਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਰਿਮਚੋਦਨਾ ਕਤਾ ‘‘ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਤਂ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਸਾਧੇਤੁਂ ਇਦਂ ਚੋਦਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ – ਯਦਿ ਪਨ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵਂ ਨ ਇਚ੍ਛਸਿ, ਪਦਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ, ਸੋ ਚ ਸਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤ੍ਵਂ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਵਦਸੀਤਿ ਪਦਾਨਞ੍ਚ ਤੇ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨੇਵ ਨਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਨਿਯਮਨਤ੍ਥੋ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰ…ਪੇ… ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਪਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਰੋਧਾਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਾਪਿ ਚੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪੁਚ੍ਛਾ ਹਿ ਪਦਵਿਪਲ੍ਲਾਸਕਰਣੇਨ ਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਕੁਸਲਾਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਇਧ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਤਵ ਚ ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਵ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਯਪਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਰੋਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚ ਤਥਾ ਸਾ ਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਨ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋਤਿ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤਮੇਵ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤੇਹਿ ਚੋਦੇਤਿ. ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਤ੍ਤਾਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਯਥਾ ਤੀਹਿ ਇਨ੍ਦ-ਸਦ੍ਦੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਨਂ ਇਨ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਇਨ੍ਦਭਾਵੇਨ ਏਕਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਸਕ੍ਕਪੁਰਿਨ੍ਦਦਸਹਸ੍ਸਕ੍ਖਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਏਕਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤ-ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਭਾਵੋਤਿ ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਚ ਸਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਹੋਤਿ, ਨਾਸਭਾਵਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵਦਤਿ. ਹੋਤੁ ਭਾਵੋ, ਤਤੋ ਕਿਨ੍ਤਿ? ਯਦਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ, ਤੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਯੋ ਕੋਚਿ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵੋ, ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞਂ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵਾ ਏਕੇਕਮੇਵ ਭਾਵੋ. ਭਾਵਭੂਤਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੇ ਦ੍ਵੇ ਅਭਾਵਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਦ੍ਵੇ ਯੇ ਕੇਚਿ ਅਭਾਵਾ. ਯੋਪਿ ਚ ਸੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵੋਤਿ ਗਹਿਤੋ, ਸੋਪਿ ਸਮਾਨਰੂਪੇਸੁ ਤੀਸੁ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਸੁ ਅਯਮੇਵ ਭਾਵਤ੍ਥੋ ਹੋਤੀਤਿ ਨਿਯਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਥਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਅਭਾਵੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਆਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਅਭਾਵਤ੍ਤਾਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਇਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤੇ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਸਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ.

ਨਨੁ ਏਵਮਪਿ ਏਕਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਏਕੇਨੇਵ ਭਾਵੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਭਾਵਤ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਭਾਵਤ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਥਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਭਾਵਤ੍ਤੇ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾ ਚ ਸਾ ਤਯਾਤਿ. ਨਨੁ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤੇਪਿ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਨ ਸਿਯਾਤਿ? ਮਾ ਹੋਤੁ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ, ਤਵ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਏਸੋ ਦੋਸੋ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ, ਨ ਪਨ ਮਯਾ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਏਕਤ੍ਥਤਾ ਵਾ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਕੁਤੋ ਮੇ ਵਿਰੋਧੋ ਸਿਯਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਆਪਨ੍ਨੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇ ਕੁਸਲਾਦਯੋਪਿ ਅਭਾਵਾ ਏਵ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਅਨਿਯਮੇਨ ਯੇ ਕੇਚਿ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਆਪਨ੍ਨਾ, ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੇਹਿ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਕੁਸਲਪਰੋਪਿ ਅਭਾਵੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਅਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਅਭਾਵਸਾਧਨਤ੍ਥਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਅਕੁਸਲਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਕੁਸਲਪਰੋਪਿ ਅਭਾਵੋ ਸਿਯਾਤਿ.

ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਨਾਮ ਯੁਤ੍ਤਿ. ਕੁਸਲਕੁਸਲਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਏਕਨ੍ਤਏਕਤ੍ਥਤਂ, ਕੁਸਲਰੂਪਚਕ੍ਖੁਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਏਕਨ੍ਤਨਾਨਤ੍ਥਤਞ੍ਚ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਾਪਤ੍ਤਿ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਰੋਧਾਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਦੋਸਾਰੋਪਨਯੁਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਸਾ ਅਯੁਤ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤਾਭਾਵਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਾ ਯਾ ਅਨੁਮਤਿ ਯਥਾਨੁਮਤਿ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਵੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਅਨੁਰੂਪਂ ਵਾ ਯਥਾਨੁਮਤਿ, ਯਥਾ ਅਨੁਮਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਵੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਮਤਿ ਹਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਿਰਿਯਾਗੁਣਾਦਿਪਰਿਗ੍ਗਹਵਿਸੇਸੇਨ ਅਵਿਵਟਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਵਰਣਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ‘‘ਸਕ੍ਕੋ ਇਨ੍ਦੋ ਪੁਰਿਨ੍ਦਦੋ’’ਤਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਯਥਾ ‘‘ਧਵੋ ਖਦਿਰੋ ਪਲਾਸੋ ਚ ਆਨੀਯਨ੍ਤੂ’’ਤਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਭੇਦਾਭੇਦਵਨ੍ਤੇਸੁ ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ‘‘ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਂ ਪਣ੍ਡਿਤਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ, ਤਾਯ ਤਾਯ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਤਦਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਤੇ ਤੇ ਵੋਹਾਰਾ ਸਿਦ੍ਧਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਹਾਪਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਸਮਾਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਭੇਦਾਭੇਦਯੁਤ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਨੁਮਤਾਤਿ ਤਾਯ ਤਾਯ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਤਦਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੋ ਏਸੋ ਵੋਹਾਰੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਦੀਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾਦਿਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਇਮਿਨਾਵਾਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਨਯੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਮਾਨੋ, ਨ ਕੁਸਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਰੋਗ੍ਯਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ‘‘ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ ਸਲਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ, ਸੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨਯੋ ‘‘ਇਤੋ ਪਰਂ ਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਪਨੀਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਵਿਸੇਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿਆਦਯੋ ਵਿਸੇਸਾਤਿ.

੨. ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ‘‘ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਸੁਖਵੇਦਨਾਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਾ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੯ ਆਦਯੋ) ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਸੁਖਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਥੋ ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਾਯਸੁਖਨਂ ਕਾਯਾਨੁਗ੍ਗਹਂ ਸਾਤਵਿਸੇਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਨ ਪਨ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੦੯), ਯੋ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਤੋ’’ਤਿਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੩) ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਸਾਤਸਾਮਞ੍ਞਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਂ ਸੁਖਮੂਲਂ. ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਚ ਕਾਮਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾਦਿਕੇ ਵਿਰਾਗੇ ਚ ਸਤਿ ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ ਪੁਞ੍ਞਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਆਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ‘‘ਸੁਖਮੂਲਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਰੂਪਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਞ੍ਞਾਨੀਤਿ ਯਦਿਦਂ ਵਚਨਂ, ਤਂ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਅਧਿਵਚਨਂ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਧਿਵਚਨਂ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਖਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਇਟ੍ਠਾਨਂ ਠਾਨਂ ਓਕਾਸੋ ਸਗ੍ਗਾ ਨਨ੍ਦਨਞ੍ਚਾਤਿ ‘‘ਸੁਖਾ ਸਗ੍ਗਾ ਸੁਖਂ ਨਨ੍ਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ. ਸੁਖਵਿਹਾਰਾਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵਿਹਾਰਾਦੀ. ਨੀਵਰਣਾਦਿਬ੍ਯਾਬਾਧਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਾਪਨਤੋ ਤਂਨਿਰੋਧਤ੍ਤਾ ਵਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਸੁਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਭਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੇ. ‘‘ਦ੍ਵੇਪਿ ਮਯਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਦਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੬੭) ਸੁਖੋਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ਚ ਇਟ੍ਠਾਸੂਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ.

ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੂਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਮ੍ਹਿ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਜਨਕੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖਜਨਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਹਾਯਭੂਤਾਨਂ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਠਾਨੇ. ਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਜਨਕੇ ਜਨਕਸਹਾਯੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫, ੪੫-੪੬, ੭੬) ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ ਕਰਜਕਾਯਂ ਸੁਖਯਤਿ ਲਦ੍ਧਸ੍ਸਾਦੇ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤੇ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸੁਖਾ. ਸੁਖਾਤਿ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦਮਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖਭਾਵਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਤਾ ਨ ਕਤਾ. ਸਭਾਵਤੋ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਤੋ ਚ ਯਂ ਇਟ੍ਠਂ, ਤਦਨੁਭਵਨਂ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰਾਨੁਭਵਨਂ ਵਾ ਇਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਂ.

ਸਮਨ੍ਤਿ ਅਵਿਸਮਂ. ਸਮਾ ਏਕੀਭਾਵੂਪਗਤਾ ਵਿਯ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਸਮਂ ਵਾ ਸਹ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਏਕੋ ਸਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ, ਸਮਾਨਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਸਮਾਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਸਮਾਨਨਿਰੋਧਾ ਚ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਨਿਵਾਰਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਮਪਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਚ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਮਪਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪੇਸੁ ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਸੇਸਮਹਾਭੂਤੋਪਾਦਾਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇਨ ਤਾਨਿ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾਨੀਤਿ, ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਨਿ ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਏਕਂ ਵਤ੍ਥੁ ਏਤੇਸੁ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾਨੀਤਿ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ…ਪੇ… ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਵਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਏਕਵੀਥਿਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਨਂ ਨਾਨਾਵੀਥਿਯਂ ਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਭਿਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਕਾਨਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਮਪਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਕਿਂ ਪਨ ਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਾਪਿ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧਲਕ੍ਖਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਵਾਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਵ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧਲਕ੍ਖਣਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੩. ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸਾਲਿਬੀਜਾਦੀਨਂ ਫਲਾਨਿ ਤਂਸਦਿਸਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪਕ੍ਕਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਵਿਪਾਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਮੂਲਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤਖਨ੍ਧਨਾਲ਼ਾਨਿ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਫਲਾਨਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਸੁਕ੍ਕਕਣ੍ਹਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਤਂਸਦਿਸਾਨਿ ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਾਨੀਤਿ ਵਿਪਾਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਪਿ ਕਮ੍ਮਾਸਦਿਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਾਤਿਜਰਾਸਭਾਵਾਤਿ ਜਾਯਨਜੀਰਣਸਭਾਵਾ. ਵਿਪਾਕਪਕਤਿਕਾਤਿ ਵਿਪਚ੍ਚਨਪਕਤਿਕਾ. ਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਤਾ ਚ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮਾਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾ, ਤੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਦਿਕੁਸਲਾਨਂ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਾਦਿਅਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਪਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਭਾਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਭਾਵੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਪਕ੍ਕਸਭਾਵਂ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਞ੍ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਭਯਸਭਾਵਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ.

੪. ਉਪੇਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਉਪੇਤਂ, ਕੇਨ ਚ ਉਪੇਤਂ, ਕਥਞ੍ਚ ਉਪੇਤਂ, ਕੇ ਚ ਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾਤਿ? ਸਤਿ ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਉਪੇਤਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾ ਉਪਯ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਹਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੁਪਾਦਾਨਭੂਤਾਹਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਉਪੇਤਂ, ਤੇਹਿ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਉਪੇਤਂ, ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਵਸੇਨ. ਸਤਿ ਚ ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਾਦਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤੇ ਯੇਹਿ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਤਾਨਿ ਫਲਾਨੀਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇਹਿ ਵਿਯ ਆਦਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਤੇਭੂਮਕਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਏਕਤ੍ਤਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਉਪੇਤਨ੍ਤਿ ਇਧ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਤੇਹਿ ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਵਚਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨਾਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਯਦਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਉਪੇਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ, ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਉਪੇਤਸਦ੍ਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਏਵ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ, ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਹੇਤੂਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਫਲਾਨਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਤੇਹਿਫਲਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਉਪ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਉਪੇਤਤਾਮਤ੍ਤਂ ਜੋਤਿਤਂ, ਨ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਨਿਵਤ੍ਤਕਂ, ਆਦਿਨ੍ਨ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਗਹਿਤਤਾਮਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਵਿਸੇਸੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਯੇਸਞ੍ਹਿ ਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਏਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇ ਤੇਨੇਵ ਵਚਨੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇ ਧਮ੍ਮੇ ਬੁਜ੍ਝਿਂਸੁ, ਏਤਰਹਿ ਪਨ ਤਾਵਤਾ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਸਾ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ ਕਤਾ ‘‘ਕਮ੍ਮੁਨਾ’’ਤਿ.

ਅਯਂ ਪਨ ਅਪਰੋ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਉਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਉਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮਾਸੇ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ ‘‘ਅਤਿਮਾਲਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨਂ ਸਸਾਧਨਂ ਉਪਗਮਨਂ ਸਸਾਧਨਂ ਵਦਤਿ, ਉਪਗਮਨਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਨਉਪਯੋ, ਤੇਨ ਉਪਗਤਂ ਉਪੇਤਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਯਂ ਅਸਤਿ ਉਪਾਦਾਨੇ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ‘‘ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤੇਭੂਮਕਕਮ੍ਮਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪੁਰਿਮਜਾਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਉਪਾਦਾਨੇਨ ਉਪਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਪੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨ ਹਿ ਕੋਚਿ ਅਨੁਪਗ੍ਗਮ੍ਮ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ. ਤੇਨ ਉਪੇਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਆਦਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਹਿ ਸਾਸਵੇਨ ਸਤ੍ਤਾ ਆਦਿਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਦਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਪਾਕਟੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ. ਸੋ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸਙ੍ਗਹੋ ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਾਤਿਵਚਨੇ ਸਮਵਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਵਚਨੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਚ ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨੀਤਿ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਪਕਾਸਿਤਮੇਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਉਪੇਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾਤਿ ਤੇ ਏਵ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਅਯਮਤ੍ਥੋਤਿ. ਉਪਾਦਿਨ੍ਨ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਿਯ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਸਦ੍ਦਾਨਪੇਕ੍ਖਂ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਵ ਅਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਉਪਾਦਾਨਿਯਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਂ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ ਚ ਤੇ ਉਪਾਦਾਨਿਯਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

੫. ਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ ਦਸ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾਤਿ ਤੇਹਿ ਵਿਬਾਧਿਤਾ ਉਪਤਾਪਿਤਾ ਚ. ਤੇ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਸਂਕਿਲੇਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ ਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਏਕੀਭਾਵਮਿਵ ਗਤਾ ਵਿਸਾਦੀਹਿ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਿਆਦਯੋ ਵਿਦੂਸਿਤਾ ਮਲੀਨਾ ਵਿਬਾਧਿਤਾ ਉਪਤਾਪਿਤਾ ਚ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਸਂਕਿਲੇਸੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ. ਸਂਕਿਲੇਸਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਤਂ ਲਦ੍ਧੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਵਤ੍ਥਯੁਗਿਕਸੁਙ੍ਕਸਾਲਿਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੬. ਸਹ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸਪਿ ਭਵਤਿ-ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਮਤ੍ਤਾਤਿ ਪਮਾਣਵਾਚਕਂ ਏਕਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਚਾਰੋਵ ਮਤ੍ਤਾ ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਵਿਪ੍ਪਯੋਗੀਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰੇਸੁ ਵਿਚਾਰੋਵ ਏਤੇਸਂ ਮਤ੍ਤਾ, ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਮਪਰੋ ਅਤ੍ਥੋ – ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ. ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ ਧਮ੍ਮਾ ਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਵਿਚਾਰੇਨ ਸਵਿਚਾਰਾ, ਏਤੇ ਪਨ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਤਵਿਸੇਸਰਹਿਤੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਵਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਤ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਜੋਤਨਤ੍ਥਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨਂ. ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਹਿ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਅਵਿਚਾਰਾ ਚਾਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਸੁ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾਵਅਵਿਤਕ੍ਕਾਤਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਪਨ ਯਥਾਕਾਮਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਭਾਵੇਨ ਸਹ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਤਾਯ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋ.

ਅਥ ਵਾ ਸਵਿਚਾਰਾ ਦੁਵਿਧਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਅਵਿਤਕ੍ਕੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਆਦਿਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਚਾਰਾ ਚ ਦੁਵਿਧਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਸਵਿਤਕ੍ਕੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਤਤਿਯਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇ ਪਨ ਦ੍ਵੀਹਿਪਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ ਸਵਿਚਾਰਾ ਅਵਿਚਾਰਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਦਸ੍ਸਨਂ ਵਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਉਭਯਦਸ੍ਸਨਂ ਵਾ. ਉਭਯਦਸ੍ਸਨੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇ ਯਦਿ ‘‘ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਆਦਿਪਦਤ੍ਥਤਾਵ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਥ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਤਪਦਤ੍ਥਤਾ. ਅਥ ਪਨ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਨਂ ਵਿਯ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਭਾਵੋ ਵਾ ਸਙ੍ਕਰਦੋਸੋ ਵਾ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾਵਿਤਕ੍ਕਤਾਸਵਿਚਾਰਾਵਿਚਾਰਤਾਵਿਰੋਧੋ ਵਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਤਰਦਸ੍ਸਨੇਨ ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨੇਨ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰੇਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ ਸਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੇ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾਭਾਵੇਨ ਏਤੇ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ, ਨ ਵਿਚਾਰਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨੇਨ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਿਤਾ.

੭. ਉਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵੇਦਯਮਾਨਾਪਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾ ਸੁਖਾਕਾਰੇ ਦੁਕ੍ਖਾਕਾਰੇ ਚ ਉਦਾਸਿਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਉਪੇਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਕ੍ਖਾ ਅਨੁਭਵਨਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਨਾਨਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਯਦਿ ਹਿ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ ਏਵ ਸੁਖਸਹਗਤਾ ਸਿਯੁਂ, ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਤੋ ਤਿਕਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਪਦਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੋ ਏਵਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਪੀਤਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਖਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਸਪ੍ਪੀਤਿਕਸੁਖਤੋ ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਪੀਤਿਸੁਖਾਨਂ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਤਿਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸੁਖੇਕਦੇਸੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਨ ਪੀਤਿ. ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੀਤਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਨ ਸੁਖਂ. ਪੀਤਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸੁਖਸਹਗਤਾ ਚ ਪੁਰਿਮੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਪੀਤਿਸੁਖਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ.

੮. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਅਥ ਵਾ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ ਭਾਵਨਾਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਂ ਤਦਤਿਸਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥੇਤ੍ਥ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਪਤ੍ਤੀਤਿ. ਉਭਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ, ਨ ਪਹਾਯਕਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਹਾਯਕੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਪਹਾਯਕੋ ਅਤ੍ਥਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾਨਞ੍ਚ ਪੁਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਾ, ਨਾਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਤਤਿਯਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਏਵਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਦਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੯. ਏਵਮਤ੍ਥਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਾਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਸਦ੍ਦਾਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਅਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇਸੁ ਅਹੇਤੁਕਾ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਾਯੁਤ੍ਤਿ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇ ਚ ਸਤਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਸਦ੍ਦਤੋ ਪਹਾਯਕਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਪਟਿਸੇਧਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਸੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦਾਯੁਤ੍ਤਿ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਅਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯੇਸਂ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੋ, ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਨੇਵਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਬੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ. ਅਤ੍ਥਾਯੁਤ੍ਤਿ ਮਾ ਹੋਤੁ, ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਇਧਾਪਿ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਕਨ੍ਤਯੋਗੀਨਂ ਅਤ੍ਥਿ-ਸਦ੍ਦਮੇਵ ਹਿ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾਨਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਸਮਾਸੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਪਟਿਸੇਧਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾਨਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਏਤਂ ਕਤਂ, ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਯਥਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਪਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ – ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ. ਕੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਚ. ਤਯਿਦਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦਂ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਪਦੇਹਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇਨ ਯੇ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ ਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ ਚ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਸੇਧਞ੍ਚ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਤੇ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਵਚਨਂ ਵਿਯ ਹਿ ਪੁਰਿਮਪਦਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਪਟਿਸੇਧਨੇਨ ਤਦਞ੍ਞਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਮੇਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਹੇਤੁਕਪਦਂ ਵਿਯ ਹੇਤੁਵਿਰਹਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨਾਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਸੇਧਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਹੇਤੁਯੇਵ ਹਿ ਤੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾਤਿ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥੇ ਹੇਤੂਨਂ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਚ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਸਙ੍ਕਾਸਬ੍ਭਾਵੇ ਹੋਤਿ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਸਙ੍ਕਾ ਚ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸਿਯਾ, ਤੇਸਂ ਪਨ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੁਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਤਦਭਾਵਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਸਙ੍ਕਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਂਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥੋ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਗਹਣਂ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਨ ਕਾਰਣਸਾਧਨੀਯੋ ਏਸੋਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਕਾਰਣਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਹੇਤੁਯੇਵ ਹਿ ਤੇਸਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦਵਚਨੀਯਾਨਂ ਯੋ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਸੋ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇ ਹਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਾ ਸਹੇਤੁਕਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਚਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੦. ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਫਲਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਪਚਯਗਾਮਿਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਅਪਚਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਹਿ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਿਯਤ੍ਤੇਪਿ ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਾਨਂ ਅਧਿਗਮਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਹੇਤੁਫਲਭਾਵੋ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੯). ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਹਿ ਹੇਤੁਫਲਂ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਹੇਤੂਤਿ. ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਪੁਰਿਮੇ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਕੇਵਲਾ. ਪੁਰਿਮੇ ਵਿਯ ਪਨ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਅਤ੍ਥੇਪਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸੀਸੇਨ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਦੁਤਿਯੇ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘‘ਆਚਯਂ ਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਅਨੁਨਾਸਿਕਲੋਪੋ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਆਚਿਨਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਆਚਯਾ, ਆਚਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

੧੧. ਸਤ੍ਤ ਪਨ ਸੇਕ੍ਖਾ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾ, ਤੇਸਂ ਇਮੇਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾ, ਅਞ੍ਞਾਸਾਧਾਰਣਾ ਮਗ੍ਗਫਲਤ੍ਤਯਧਮ੍ਮਾ. ਸਯਮੇਵ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾਨਮੇਤਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਯੇ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਕ੍ਖਰਤ੍ਥੋ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਤੇਸਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ. ਨ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਯਤ੍ਥ ਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਸਙ੍ਕਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਪਟਿਸੇਧੋਤਿ ਲੋਕਿਯਨਿਬ੍ਬਾਨੇਸੁ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਾ ਹਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਮ੍ਪਿ ਅਨੁਪਗਮਨਤੋ ਏਤਾ ਸਿਕ੍ਖਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਾ ਅਟ੍ਠਸੁ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਤੁਮਗ੍ਗਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲਤ੍ਤਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਧਮ੍ਮਾਪਿ ਤਾਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਜਾਤਾਤਿ ਚ, ਤਂਸਿਕ੍ਖਾਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਅਰਹਤੋ ਇਤਰੇਸਂ ਵਿਯ ਸੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਏਤੇਤਿ ਚ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਸੀਲਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਚ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਿਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਤਦਾਸਙ੍ਕਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਸੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸੇਕ੍ਖਭਾਵਪਟਿਸੇਧੋ ਕਤੋ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲੇ ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਿਕ੍ਖਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਸਿਕ੍ਖਾਫਲਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਾਵਚਨਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ, ਨਾਪਿ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਸੇਕ੍ਖਵਚਨਂ, ਨ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਜਾਤਾਤਿਆਦਿਅਤ੍ਥੇਹਿ ਅਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲੇਸੁ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਵਚਨਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਚ ਸੇਕ੍ਖਵਚਨਂ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਥੇਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਏਵ.

ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਵਾ ਅਪਰਿਯੋਸਿਤਸਿਕ੍ਖਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ‘‘ਅਸੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਪਰਿਯੋਸਿਤਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਨ ਲੋਕਿਯਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਅਸੇਕ੍ਖਤਾਪਤ੍ਤਿ. ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਾ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਵ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਅਸੇਕ੍ਖਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਅਤ੍ਥੇਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਆਪਨ੍ਨਾਤਿ? ਨ, ਤਂਸਦਿਸੇਸੁ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਾ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਤੋ ਹਿ ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਕਿਚ੍ਚਕਰਣਂ ਵਿਪਾਕਭਾਵਞ੍ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਏਵ ਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਭਾਵਂ ਆਪਨ੍ਨਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਕੁਸਲਸੁਖਤੋ ਚ ਵਿਪਾਕਸੁਖਂ ਸਨ੍ਤਤਰਤਾਯ ਪਣੀਤਤਰਨ੍ਤਿ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ.

੧੨. ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾਸਮਤ੍ਥਤਾਦੀਹਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾ. ‘‘ਕਿਲੇਸ…ਪੇ… ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਤ੍ਤਯਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯੇਸੁ ਦੀਘਸਨ੍ਤਾਨਤਾਵ. ਪਮਾਣਕਰੇਹਿ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਹਿ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ. ਤੇਹਿ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸੁਖੁਮੇਹਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਪਮਾਣਮਹਤ੍ਤਂ ਗਤਾਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾ. ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ.

੧੪. ਅਤਪ੍ਪਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਦਿਵਸਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾ ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਨੇਨ੍ਤਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਯਮਾਨਾਪਿ ਫਲਧਮ੍ਮਾਤਿ.

੧੫. ਮਾਤੁਘਾਤਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਹਿਤਸੁਖਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਾ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸੀਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਅਸੁਭਾਸੁਖਾਨਿਚ੍ਚਾਨਤ੍ਤੇਸੁ ਸੁਭਾਦਿਵਿਪਰਿਯਾਸਦਲ਼੍ਹਤਾਯ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਨਿਯਤਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਸੁਭਾਦੀਸੁ ਸੁਭਾਦਿਵਿਪਰੀਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਸਭਾਵਾਤਿ ਮੁਸਾਸਭਾਵਾ. ਅਨੇਕੇਸੁ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯੇਸੁ ਕਤੇਸੁ ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਬਲਵਂ, ਤਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਇਤਰਾਨੀਤਿ ਏਕਨ੍ਤਵਿਪਾਕਜਨਕਤਾਯ ਨਿਯਤਤਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ‘‘ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਭੇਦਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ. ਚੁਤਿ ਹਿ ਮਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਵਿਭ. ੧੯੩) ‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਸਤਿ ਫਲਦਾਨੇ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰੋ ਏਵ, ਨ ਅਞ੍ਞੋ ਏਤੇਸਂ ਫਲਕਾਲੋਤਿ ਫਲਕਾਲਨਿਯਮੇਨੇਵ ਨਿਯਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਫਲਦਾਨਨਿਯਮੇਨਾਤਿ ਨਿਯਤਫਲਕਾਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਨਮ੍ਪਿ ਨਿਯਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਵਿਕਲਤਾਦੀਹਿ ਅਵਿਪਚ੍ਚਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਵਿਯ ਬਲਵਤਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯੇਨ ਵਿਪਾਕੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਅਵਿਪਚ੍ਚਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਾਨਂ ਫਲਦਾਨੇ ਨਿਯਤਸਭਾਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਭਾਵਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨ ਫਲਦਾਨਨਿਯਮੇਨੇਵ ਨਿਯਤਤਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਨਿਯਤਸਭਾਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਭਾਵਾ ਚ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬਲਵਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਫਲਦਾਨਤੋ.

ਨਨੁ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਵਿਪਾਕਦਾਯਕੇ ਅਸਤਿ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਫਲਦਾਨਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਭਾਵਾ ਨਿਯਤਸਭਾਵਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਅਸਮਾਨਜਾਤਿਕੇਨ ਚੇਤੋਪਣਿਧਿਵਸੇਨ ਉਪਘਾਤਕੇਨ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰੇਕਨ੍ਤਫਲਦਾਯਕਤ੍ਤਾਭਾਵਾ, ਨ ਪਨ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਅਸਮਾਨਜਾਤਿਕਂ ਫਲਨਿਵਤ੍ਤਕਂ ਅਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨਂ ਅਵੀਚਿਫਲਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਹੇਟ੍ਠੁਪਪਤ੍ਤਿਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਸੀਲਵਤੋ ਚੇਤੋਪਣਿਧਿ ਵਿਯ ਉਪਰੂਪਪਤ੍ਤਿਜਨਕਕਮ੍ਮਫਲਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਫਲਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਚੇਤੋਪਣਿਧਿ ਅਤ੍ਥਿ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਵੀਚਿਪਾਤਨਤੋ, ਨ ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕੋਪਘਾਤਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂਯੇਵ ਅਨਨ੍ਤਰੇਕਨ੍ਤਵਿਪਾਕਜਨਕਸਭਾਵਾ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ.

ਅਨੇਕਾਨਿ ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨਿ ਕਤਾਨਿ ਏਕਨ੍ਤੇ ਵਿਪਾਕੇ ਸਨ੍ਨਿਯਤਤ੍ਤਾ ਉਪਰਤਾਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਾਸਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾਨਿ ਸਭਾਵਤੋ ਨਿਯਤਾਨੇਵ. ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਨ ਫਲਂ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨਨ੍ਤਰੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਕਰਣਸੀਲਾਨਿ ਅਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਯੋਜਨਾਨਿ ਚਾਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨੇਵ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਸਮਾਨਸਭਾਵੇਸੁ ਏਕੇਨ ਵਿਪਾਕੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਇਤਰਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਤੇਨੇਵ ਕਤਤ੍ਤਾ ਨ ਦੁਤਿਯਂ ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਮਤ੍ਥਤਾਵਿਘਾਤਤ੍ਤਾਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਤੇਸਂ ਨਿਯਤਾਨਨ੍ਤਰਿਯਤਾਨਿਵਤ੍ਤੀਤਿ. ਨ ਹਿ ਸਮਾਨਸਭਾਵਂ ਸਮਾਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਸਮਤ੍ਥਤਂ ਵਿਹਨਤੀਤਿ. ਏਕਸ੍ਸ ਪਨ ਅਞ੍ਞਾਨਿਪਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨੀਤਿ. ਸਮ੍ਮਾ ਸਭਾਵਾਤਿ ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਾ.

੧੬. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਵ ਇਧ ‘‘ਮਗ੍ਗਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇਪਿ ਹਿ ਯੇ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਨ ਸਯਂ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਮਗ੍ਗਹੇਤੁਕਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੩੯) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਅਲੋਭੋ ਅਦੋਸੋ ਅਮੋਹੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗਹੇਤੂ’’ਤਿ ਆਦਿਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਗ੍ਗੋ ਚੇਵ ਹੇਤੁ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਤਯੋ ਨਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਹੇਤੁਬਹੁਤਾਵਸੇਨ ਤਤਿਯੋ ਨਯੋ ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਹਜਾਤਾਧਿਪਤਿਪਿ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਜੇਟ੍ਠਕਭਾਵੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਸਹਜਾਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇ ਅਨੁਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋ ਤੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਧਮ੍ਮੇ ਤਥੇਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਧਿਪਤਿਦ੍ਵਯਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਅਧਿਪਤਿ ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ ਆਗਤਂ ਅਤ੍ਥਨਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਨੇ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੬.੧੧) ‘‘ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਾ, ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤੀ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿ ਅਧਿਪਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗੋ ਅਧਿਪਤਿ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸਵਸੇਨ ਸਮਾਨਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੭. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧੋ, ਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਏਵਾਤਿ ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਗਤਾ ਅਤੀਤਾਪਿ ਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਸਿਯੁਂ, ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਏਵਮਾਦਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਤੁ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਅਤੀਤੇ ਅਨਾਗਤੇ ਵਾ ਕਮ੍ਮੇ ਪੁਰਿਮਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇ ਏਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇਤਿ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਕਾਰਣੇਕਦੇਸਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿ ‘‘ਅਵਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੧੮. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਭਾਵਂ.

੨੦. ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਤਿ ਏਵਂ ਚਕ੍ਖਾਦਿਭਾਵੇਨ ਫੁਸਨਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਏਕਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ. ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮਾਸਵਿਸਯੇ ਅਧਿਕਾਰਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਆਨੇਞ੍ਜਞ੍ਚ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨ ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨਾਧਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਯੋ ਚ ਇਤਿਹ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ, ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ. ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਝਾਨਗੋਚਰੇ ਕਸਿਣਾਦਿਮ੍ਹਿ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋਤਿ ਗੋਚਰਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਰਤੋ, ਸਮਾਧਿਗੋਚਰੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਰਤੋ. ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਏਕੋ ਸਨ੍ਤੁਸਿਤੋ ਤਮਾਹੁ ਭਿਕ੍ਖੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੬੨) ਗਾਥਾਸੇਸੋ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਝਾਨਂ ਸਕਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਕਸਨ੍ਤਤਿਨਿਯਕਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਾ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾਬਾਹਿਰ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਸੇਸੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨਿਕੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਬਾਹਿਰ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਸਕਸਨ੍ਤਾਨਿਕੇਸ੍ਵੇਵ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਸੁ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸ੍ਵੇਵ ਬਹਿਦ੍ਧਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਉਦਾਹਰਣਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਵਚਨਤ੍ਥੋ. ਯਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਂ, ਤੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇਨੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਨ ਤਂਵਾਚਕਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤਾ. ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਸਮਾਨਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ.

ਅਯਂ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਵਿਹਾਰੋਤਿ ਵਿਹਾਰਸੁਞ੍ਞਤਾਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੮੭) ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮਤਾਯ ਰੂਪਾਦਿਰਤਿਯਾ ਚ ਆਦੀਨਵਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਿਹਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸਯਭੂਤਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ, ਸੁਞ੍ਞਤਾਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਾਪਿ ਯਂ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਤੁਣ੍ਹੀ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਇਸ੍ਸਰਿਯਾਨਂ ਬਹੁਲਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ‘‘ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਾਧਿਗਮੇਨ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਤਂਜਨਕੇਨੇਵ ਮਗ੍ਗੇਨਾਤਿ ਤਂ ਤੇਸਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਿਸਯੋ ਚ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਥਭਾਵੋਵ ਯਥਾ ‘‘ਆਕਾਸੇ ਸਕੁਣਾ ਉਦਕੇ ਮਚ੍ਛਾ’’ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾਪਿ ਵਿਵੇਕਪਬ੍ਭਾਰਤਾਯ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਨ੍ਨਾਵ, ਤੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਕਿਰਿਯਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾ ਤੇਸਂ ਵਿਸਯੋ, ਤਬ੍ਬਿਸਯਤਾ ਚ ਸਚ੍ਚਕਸੁਤ੍ਤੇਨ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੬੪ ਆਦਯੋ) ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਾ.

੨੨. ਯੇਸਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਾ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਗੋਚਰਭਾਵੋਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਾਯਤਨਾ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤੇਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਵਿਸੇਸੇਤੁਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਹ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨਾਤਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਹਿ ਏਕੀਭੂਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਯੋ ਨਾਨਤ੍ਤਕਰੋ ਸਭਾਵੋ, ਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਰਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਯਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਮੁਖਭਾਵੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਤਨਂ ਪਟਿਹਨਨਭਾਵੋ, ਯੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰਾਦਿਵਿਕਾਰਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਹਿਤੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਿਸਯੇਸੁ ਵਿਕਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ.

ਤਿਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦੁਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧-੬. ਮੂਲਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨੇਨ ਮੂਲਭਾਵੇਨ, ਨ ਪਚ੍ਚਯਮਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੂ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਮਾਸਾਸਮਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਾਠਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਤਥੇਵਾਤਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋਵ. ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਹਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਸਹ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਏਕਪੁਞ੍ਜੇ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਯਾਵ ਭਙ੍ਗਾ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮਾਨਦੇਸਗਹਣਾਨਂ ਹੇਤੁਆਦਿਸਬ੍ਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਵਸੇਨ ਸਹ ਹੇਤੂਹਿ ਏਕੀਭਾਵੁਪਗਮਨਂ, ਤਤੋ ਏਵ ਚ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦੁਕਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਧਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ ਹਿ ਪਦਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਦੁਕਨ੍ਤਰਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨ ਹਿ ਹੇਤੁਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਾਦੀਹਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਏਵ ਪਨ ਸਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਾਦਿਭਾਵਤੋ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਾਦੀਹਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਏਵ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵੁਤ੍ਤਤਾਪੇਕ੍ਖਂ ਦੁਕਨ੍ਤਰਵਚਨਨ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸੋ. ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰਜਾਨਨਞ੍ਹਿ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੋ ਤਥਾ ਦੇਸਨਾਞਾਣਞ੍ਚਾਤਿ. ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਪ੍ਪਕਾਰਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਸਕਲੇਕਦੇਸਵਸੇਨ ਪਠਮਦੁਕਂ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਾਦਯੋ ਤਯੋ ਦੁਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਕਲਞ੍ਹਿ ਪਠਮਦੁਕਂ ਦੁਤਿਯਦੁਕੇਕਦੇਸੇਨ ਸਹੇਤੁਕਪਦੇਨ ਤਤਿਯਦੁਕੇਕਦੇਸੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਦੇਨ ਚ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਦੁਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਪਠਮਦੁਕੇਕਦੇਸਂ ਨਹੇਤੁਪਦਂ ਸਕਲੇਨ ਦੁਤਿਯਦੁਕੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਛਟ੍ਠਦੁਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਵਸੇਨ ਦੀਪਿਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮ੍ਭਵੋ ਹਿ ਗਹਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਾਤਿ ਇਦਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤਂ, ਏਵਂ ਹੇਤੁਅਹੇਤੁਕਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਏਵਂ ਪਠਮਦੁਕਂ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਦੁਕੇਸੁ ਦੁਤਿਯਪਦੇਹਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਚ, ਅਹੇਤੁਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਚ ਹੇਤੂ, ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ, ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਚ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਦੁਕਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਭਵਵਸੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਖੋ ਪਨ-ਪਦੇਨ ਅਪਰੇਸਮ੍ਪਿ ਦੁਕਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਰ ਯਦੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ. ਅਯਂ ਅਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋਤਿ ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵਕ੍ਖਤਿ, ਤਮਤ੍ਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪੀਤਿ ਏਤੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦ੍ਵੇ ਦੁਕਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸਹ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਅਯਮ੍ਪਿ ਦੁਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪੀ’’ਤਿ, ਏਤੇਸੁ ਪਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਦੁਕੇਸੁ ਦੁਤਿਯਦੁਕੇਨ ਤਤਿਯਦੁਕੋ ਵਿਯ, ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇਨ ਪਞ੍ਚਮਦੁਕੋ ਵਿਯ ਚ ਛਟ੍ਠਦੁਕੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ‘‘ਨ ਹੇਤੁ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦਸ੍ਸਿਤਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਥਨਯੋ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਮਦੁਕੇਹੀਤਿ. ਇਤਰੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਅਹੇਤੁਕਦੁਕੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ, ਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਦੁਕੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ ਚ ਨਹੇਤੁਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ ਵਿਯ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਚ੍ਛਿਮਦੁਕੇ ‘‘ਹੇਤੂ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਸਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਪਠਮਪਦੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣਤ੍ਤਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਹੇਤੂ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਸਿਟ੍ਠੇ ਪਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕੇ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਚ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪਦਂ ਛਟ੍ਠਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਚਾ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵੇਕਂ ਪਦਂ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ, ਨ ਚ ਏਕੇਨ ਪਦੇਨ ਦੁਕੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਞ੍ਚ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ ਪਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਛਟ੍ਠਦੁਕੇ ਪਠਮਪਦਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਦੁਕਪੂਰਣਤ੍ਥਂ, ਏਤੇਨ ਵਾ ਗਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹੋ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬੋ ਸਮ੍ਭਵਦੁਕੋ ਪਠਮਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਦੁਕਪਕ੍ਖੇਪੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤੇਸੁ ਚ ਪਠਮਦੁਕਪਕ੍ਖੇਪੇਨਾਤਿ.

੭-੧੩. ਸਮਾਨਕਾਲੇਨ ਅਸਮਾਨਕਾਲੇਨ ਕਾਲਵਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਚਨਂ, ਨ ਸਹੇਤੁਕਵਚਨਂ ਵਿਯ ਸਮਾਨਕਾਲਾਨਮੇਵ, ਨਾਪਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਤਂਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭੂਤਸ੍ਸ. ਸਙ੍ਖਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਸਮੇਤੇਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ ਦੁਕਨ੍ਤਰਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਅਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਮਾਤਿਕਾਠਪਨਤੋ ਕਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਸਭਾਵਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਮਤ੍ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਪਥਵਿਯਾਦਿ ਵਾ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵੋ. ਨ ਲੁਜ੍ਜਤਿ ਨ ਪਲੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਯੋ ਗਹਿਤੋ ਤਥਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਲੋਕੋਤਿ ਤਂਗਹਣਰਹਿਤਾਨਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕਤਾ. ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਲੋਕੋ, ਤਤ੍ਥ ਤੇਨੇਵ ਲੋਕਸਭਾਵੇਨ ਵਿਦਿਤਾਤਿ ਲੋਕਿਯਾ.

ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਤੇਨੇਵ ਨਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਾਦਿਕਸ੍ਸ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਦੁਕੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਦੁਕੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਦੁਕਬਹੁਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਤਤ੍ਤਕਾ ਦੁਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਮਤ੍ਤਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ. ਤੇਸੁ ਚ ਦੁਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛੇਦੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਗਾਹਕਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਇਦਂ ਵਚਨਂ. ਯੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ, ਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਸੇਧੋ ਕਤੋ, ਸੋ ਚ ਕਥਂ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਨ ਹਿ ਸਮਤ੍ਥਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਪਾਲ਼ਿਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤੁਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਕੇਨਚਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਅਯਂ ਪਦਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਆਦਿਪਦਸ੍ਸ ਅਨਿਯਮਿਤਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਂ ਪਦਤ੍ਥੋ, ਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਪਦਸ੍ਸ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਪਰਂ ਅਨਿਯਮਿਤਂ ਪਦਤ੍ਥੋਤਿ ਲੋਕਸਿਦ੍ਧਮੇਤਂ, ਤਥੇਵ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਭੇਦੇਨ ਦੁਕਭੇਦੋ ਸਮਤ੍ਤੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਯਤ੍ਤਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ, ਤਤ੍ਤਕਾ ਦੁਕਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕਬਹੁਤਾ. ਨ ਹਿ ਏਕਂਯੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਕੇਨਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਕੇਨਚਿ ਨ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਞ੍ਚ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਅਪਰਮ੍ਪੀਤਿ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹੇ ਦੁਕੋ ਸਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਅਨਿਯਮੇਨ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਗਾਹਕਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਤਾਯਾਤਿ. ਏਤਸ੍ਸ ਪਨ ਦੁਕਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪਰਾਸਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮੇਕਦੇਸੇਸੁ ਦੁਕਪਦਦ੍ਵਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਰਵਸੇਸਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੪-੧੯. ਚਕ੍ਖੁਤੋਪਿ…ਪੇ… ਮਨਤੋਪੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵੀਥੀਸੁ ਤਦਨੁਗਤਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥੀਸੁ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਏਵ ਪਨ ਵਣਤੋ ਯੂਸਂ ਵਿਯ ਪਗ੍ਘਰਣਕਅਸੁਚਿਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਏਵ ‘‘ਆਸਵਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਪਗ੍ਘਰਣਕਅਸੁਚਿਮ੍ਹਿ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਆਸਵਸਦ੍ਦੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਤੋ ਯਾਵ ਗੋਤ੍ਰਭੁਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਰਂ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤੇ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਤਤੋ ਪਰਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਨਨੁ ਤਤੋ ਪਰਂ ਭਵਙ੍ਗਾਦੀਨਿਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਆਲਮ੍ਬਿਤੇਸੁ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਸਵਭਾਵੇਨ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਪਰਤਾਭਾਵਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਗੋਤ੍ਰਭੁਵਚਨੇਨ ਗੋਤ੍ਰਭੁਵੋਦਾਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪੁਰੇਚਾਰਿਕਪਰਿਕਮ੍ਮਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗਪੁਰੇਚਾਰਿਕਮੇਵ ਵਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਅਵਧਿਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਂ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਮਗ੍ਗਫਲਸਮਾਨਤਾਯ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵੀਥਿਯਂ ਨਿਰੋਧਾਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਫਲੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾ ਆਸਵਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਦੁਵਿਧੋ ਹਿ ਅਵਧਿ ਅਭਿਵਿਧਿਵਿਸਯੋ ਅਨਭਿਵਿਧਿਵਿਸਯੋ ਚ. ਅਭਿਵਿਧਿਵਿਸਯਂ ਕਿਰਿਯਾ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ‘‘ਆਭਵਗ੍ਗਾ ਭਗਵਤੋ ਯਸੋ ਗਤੋ’’ਤਿ, ਇਤਰਂ ਬਹਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠੋ ਦੇਵੋ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਆ-ਕਾਰੋ ਅਭਿਵਿਧਿਅਤ੍ਥੋ ਇਧ ਗਹਿਤੋਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਤੋਕਰਣਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਯਟ੍ਠੋ ਚਿਰਪਰਿਵੁਤ੍ਥਤਾ ਪੁਰਾਣਭਾਵੋ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੬੨) ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਭਵਾਸਵਾਨਞ੍ਚ ਚਿਰਪਰਿਵੁਤ੍ਥਤਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਬ੍ਭਾਵਭਾਵੀਨਂ ਕਾਮਾਸਵਦਿਟ੍ਠਾਸਵਾਨਞ੍ਚ ਚਿਰਪਰਿਵੁਤ੍ਥਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਓਕਾਸਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਮਾਨਾਦੀਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਤਤ੍ਤਨਿਯਾਦਿਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਅਭਿਬ੍ਯਾਪਨਂ ਮਦਕਰਣਵਸੇਨ ਆਸਵਸਦਿਸਤਾ ਚ ਏਤੇਸਂਯੇਵ, ਨਾਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਆਸਵਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਆਯਤਂ ਵਾ ਸਵਨ੍ਤਿ ਫਲਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸਵਾ. ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਆਸਵੇਹਿ ਵਿਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵਣੋ ਵਿਯ ਆਸਵੇ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਸਮ੍ਪਯੋਗੇ ਅਤਬ੍ਭਾਵੇਪਿ ਸਹ ਆਸਵੇਹੀਤਿ ਸਾਸਵਾ, ਆਸਵਵਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਓਸਾਨਦੁਕੇ ‘‘ਨੋ ਆਸਵਾ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਸਵਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਾਸਵਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਤਂਸਹਿਤਤਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਏਵਂ ਸੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਸੁਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਪਿਚ ‘‘ਨੋ ਆਸਵਾ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਸਾਸਵਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਂ, ਨ ਚ ਏਕੇਨ ਦੁਕੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਸਵਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਦਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਸਾਨਦੁਕਯੋਜਨਾ ਞਾਯਾਗਤਾਤਿ ਕਤਾ. ਹੇਤੁਗੋਚ੍ਛਕੇ ਪਨ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕਯੋਜਨਾਯ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਨਹੇਤੁਪਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਸਾਨਦੁਕਯੋਜਨਾ ਕਤਾ. ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਪਠਮੇ ਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖੇਪੇ ਏਕੋ, ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ, ਪਠਮਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯੇ ਏਕੋ, ਤਤਿਯੇ ਦ੍ਵੇ, ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਤਤਿਯੇ ਏਕੋ, ਦੁਤਿਯੇ ਚ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਏਕੋਤਿ ਅਟ੍ਠ ਦੁਕਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਤੀਹਿ ਇਤਰੇ ਚ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਸੁਪਿ.

੨੦-੨੫. ਕਿਲੇਸਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥ ਸਂਯੋਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਤਿਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਨ ਵਿਨਾ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਤੇਸਂ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯੁਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਸਙ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਚ ਤਂਤਂਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਨਿਯਮੋ ਭਵਨਿਯਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਯੋਜਨਸ੍ਸ ਕਤਾਨਿਪਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ. ਸਂਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ, ਸਂਯੋਜਨੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ. ਦੂਰਗਤਸ੍ਸਪਿ ਆਕਡ੍ਢਨਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਂ ਅਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਬਨ੍ਧਨਂ ਸਂਯੋਜਨਂ, ਗਨ੍ਥਕਰਣਂ ਸਙ੍ਖਲਿਕਚਕ੍ਕਲਕਾਨਂ ਵਿਯ ਪਟਿਬਦ੍ਧਤਾਕਰਣਂ ਵਾ ਗਨ੍ਥਨਂ ਗਨ੍ਥੋ, ਸਂਸਿਲਿਸਕਰਣਂ ਯੋਜਨਂ ਯੋਗੋਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਞ੍ਞੁਨਾ ਪਨ ਭਗਵਤਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਚ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਯਮਾਨਂ ਤਂ ਤਂ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੇਨ ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਤਥਾ ਤਥਾ ਆਸਵਸਂਯੋਜਨਗਨ੍ਥਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਏਤੇਯੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕਸ੍ਮਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਪੁਨ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ.

੨੬-੩੭. ਗਨ੍ਥਨਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਮਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਗਨ੍ਥਕਰਣਂ ਗਨ੍ਥਨਂ, ਗਨ੍ਥਨੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਗਨ੍ਥਨਿਯਾ, ਗਨ੍ਥਯਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ, ਗਨ੍ਥਯਿਤੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਗਨ੍ਥਨਿਯਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਓਘਨਿਯਾਦੀਸੁਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਏਤਂ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਘਨਿਯਾਤਿ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਕਤਾ.

੫੦-੫੪. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਤੋ ਆਮਸਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਾਮਾਸਾ. ਪਰਤੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ. ਆਮਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਭਾਵਪਟਿਸੇਧੇਨ ਪਰਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

੫੫-੬੮. ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਯ ਸਞ੍ਞਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਆਲਮ੍ਬਮਾਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਗਹਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਲਦ੍ਧਿ. ਚੇਤਸਿ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾ, ਚੇਤਸਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਵਾ ਚੇਤਸਿਕਾ. ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਤਾਯ ਏਕੀਭਾਵਮਿਵੁਪਗਮਨਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵੁਪਗਮਨਂ. ਯੇਸਂ ਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਾਨੁਪਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਕਤੋ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪੀਤਿ ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਏਕਤੋ ਅਵਤ੍ਤਮਾਨਾਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ – ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਾਨਂ ਕਿਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਟ੍ਠਤਾ, ਉਦਾਹੁ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਤਾਤਿ? ਵਿਸੁਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸਟ੍ਠਤਾ, ਨਾਪਿ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਤਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾਤਿ ਅਨਾਸਙ੍ਕਨੀਯਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਟ੍ਠਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨੇਹਿਪਿ ਸੋ ਸਂਸਟ੍ਠਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਿਯਾ ਆਸਙ੍ਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਇਤਰੇਹਿ, ਇਤਰੇਸਞ੍ਚ ਤੇਹਿ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਸਭਾਵਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਪਨ ਰੂਪਾਨਂ ਰੂਪੇਹਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਂਸਟ੍ਠਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਦਾਸਙ੍ਕਾਭਾਵਤੋ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਰੂਪੇਹਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਏਸ ਹਿ ਤੇਸਂ ਸਭਾਵੋਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਪਦੇਸੁ ਸਂਸਟ੍ਠਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠਾ ਚ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤੇਵਾਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਏਵ, ਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ਭੂਤਾਨਿ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸੀਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਏਤਾਨਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸੀਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਾਦਾ. ਅਥ ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾਦਿਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ ਉਪਾਦਾ.

੭੫-੮੨. ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਤ੍ਤਿਕੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ਸਂ-ਸਦ੍ਦਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਕਿਲਿਸਨ੍ਤੀਤਿ ਕਿਲੇਸਾਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ.

੮੩-੧੦੦. ਕਾਮਾਵਚਰਾਦੀਸੁ ਅਯਮਪਰੋ ਅਤ੍ਥੋ – ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੋ, ਏਵਂ ਰੂਪਾਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਂ ਅਰੂਪਞ੍ਚ. ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਯੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਅਞ੍ਞਭੂਮੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਤਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਤਾ ਚ ਨਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇਪਿ ‘‘ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਵੀਚਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਕਾਸਾਯ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਦੋਕਾਸਤਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾਯ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਦਿ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ, ਮਗ੍ਗਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਹਿ ‘‘ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤੇਭੂਮਕਗਹਣਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਸਬ੍ਬਦਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਨਿਚ੍ਛਯਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਕਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਆਪਨ੍ਨਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ.

ਅਨੀਯ-ਸਦ੍ਦੋ ਬਹੁਲਾ ਕਤ੍ਤੁਅਭਿਧਾਯਕੋਤਿ ਵਟ੍ਟਚਾਰਕਤੋ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨੀਯਾ, ਨੀ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਯ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਕ-ਕਾਰਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਕਰਣਸੀਲਾ ਵਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ. ਉਤ੍ਤਰਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨਾ ਸਉਤ੍ਤਰਾ ਧਮ੍ਮਾਵ ਉਤ੍ਤਰਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਰਾਗਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਬ੍ਬਨਿਯਤਾਕੁਸਲਾਨਂ ਵਾ. ਤੇਹਿ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੇਹਿ ਅਭਿਭੂਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਅਕਨ੍ਦਨ੍ਤਾਪਿ ਕਨ੍ਦਨਕਾਰਣਭਾਵਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਹਾਨੇਕਟ੍ਠਤਾਵਸੇਨ ਚ ‘‘ਸਰਣਾ’’ਤਿ ਆਹ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਰਾਗਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾਵ ਗਹਿਤਾਤਿ ਞਾਯਤਿ. ਰਣ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗਾਦਿਰੇਣੂਸੁ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਰਣਂ ਵਾ ਯੁਦ੍ਧਂ, ‘‘ਕਾਮਾ ਤੇ ਪਠਮਾ ਸੇਨਾ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੪੩੮; ਮਹਾਨਿ. ੨੮, ੬੮, ੧੪੯; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਨਨ੍ਦਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੪੭) ਏਵਮਾਦਿਕਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾ ਸੇਨਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਯੁਦ੍ਧੇਨ ਜੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸਯੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਰਣਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਰਣਵਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੨੩ ਆਦਯੋ) ਪਨ ਸਦੁਕ੍ਖਾ ਸਉਪਘਾਤਾ ਸਉਪਾਯਾਸਾ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਦਾਭੂਤਾ ਕਾਮਸੁਖਾਨੁਯੋਗਾਦਯੋ ‘‘ਸਰਣਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਰਣਭਾਵੋ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਸਭਾਵਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਸਰਣਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਪਿਟ੍ਠਿਦੁਕਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਦੁਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧੦੧-੧੦੮. ਵਿਜ੍ਜਾਰਾਸਨ੍ਤੋਗਧਧਮ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਜਾਸਭਾਗਤਾਯ ਤਦੇਕਦੇਸੇ ਵਿਜ੍ਜਾਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਜਿਰਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਪਤਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਅਭੇਜ੍ਜਂ ਨਾਮ ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਣਿਪਾਸਾਣਾਦਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਤੇਨ ਗਮਨਮਗ੍ਗੋ ਵਿਰੁਹਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇਨ ਯਤ੍ਥ ਸੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਭੇਜ੍ਜੋ ਕਿਲੇਸੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਭਿਨ੍ਨੋ ਪੁਨ ਵਿਰੁਹਤੀਤਿ ਵਜਿਰੁਪਮਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਦੁਪਚਾਰੇਨ ਬਾਲਾ ਯਥਾ ‘‘ਮਞ੍ਚਾ ਘੋਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਕਣ੍ਹਾਭਿਜਾਤੀਤਿ ਅਪਾਯਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਚ ਦੋਭਗ੍ਗਿਯਂ. ਤਪਨਸ੍ਸ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਹਿਤਾਤਿ ਤਪਨਿਯਾ.

ਦਾਸਾਦੀਸੁਪਿ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਕਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਅਤਥਤ੍ਤਾ ਵਚਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਧਿਵਚਨਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਧਿਵਚਨਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਦਾਨਿ ਸਮਾਨਤ੍ਥਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਵਚਨਂ ਅਧਿਵਚਨਾਦਿਭਾਵਂ ਭਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁਪਿ ਵਚਨਵਿਸੇਸੇਸੁ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਅਧਿਵਚਨਾਦਿਸਦ੍ਦੇਹਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਵਚਨਾਨਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਏਤੇਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ ਕਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਵਾ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਰਿਭਾਗੇ, ਉਪਰਿ ਵਚਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਕਸ੍ਸ ਉਪਰਿ? ਪਕਾਸੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਦਿਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ. ਅਧੀਨਂ ਵਾ ਵਚਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਕੇਨ ਅਧੀਨਂ? ਅਤ੍ਥੇਨ. ਤਥਾ ਤਂਤਂਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਨਿਚ੍ਛਿਤਂ, ਨਿਯਤਂ ਵਾ ਵਚਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ. ਪਥਵੀਧਾਤੁਪੁਰਿਸਾਦਿਤਂਤਂਪਕਾਰੇਨ ਞਾਪਨਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਅਧਿਵਚਨਾਦਿਪਦਾਨਂ ਸਬ੍ਬਵਚਨੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਕਧਨਵਡ੍ਢਕਪ੍ਪਕਾਰਾਨਮੇਵ ਅਭਿਲਾਪਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਤਾ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਾਨਮੇਵ ਨਿਦ੍ਧਾਰਣਵਚਨਾਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਤਾ, ਤਕ੍ਕੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋਤਿ ਏਵਂਪਕਾਰਾਨਮੇਵ ਏਕਮੇਵਤ੍ਥਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਞਾਪੇਨ੍ਤਾਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤਾ ਚ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ.

੧੦੯-੧੧੮. ਫਸ੍ਸੋ ਵੇਦਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਦਾਪਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਫਸ੍ਸਾਦਿਨਾਮਕਤ੍ਤਾ ਪਥਵਿਯਾਦੀਨਂ ਕੇਸਕੁਮ੍ਭਾਦਿਨਾਮਨ੍ਤਰਾਪਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਨਾਮਨ੍ਤਰਾਨਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਚ ਸਦਾ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਕਤਨਾਮਤਾਯ ਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਨਾਮਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਨਾਮਂ. ਨਮਨਂ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਾਭਿਮੁਖਤਾ, ਨਮਨਹੇਤੁਭੂਤਤਾ ਨਾਮਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਧਿਵਚਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਵਿਯ ਅਧਿਵਚਨਂ ਨਾਮਮਨ੍ਤਰੇਨ ਯੇ ਅਨੁਪਚਿਤਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਾਨਂ ਗਹਣਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਨਾਮਾਯਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਾ ਨਾਮਂ. ਰੂਪਂ ਪਨ ਵਿਨਾਪਿ ਨਾਮਸਾਧਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵੇਨ ਗਹਣਂ ਉਪਯਾਤੀਤਿ ਰੂਪਂ.

੧੧੯-੧੨੩. ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਪਵਤ੍ਤਂ, ਇਤੋ ਪਰਂ ਭਵਙ੍ਗਂ, ਮਜ੍ਝੇ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਪ੍ਪਨਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਕੁਸਲਤਾ. ਵੁਟ੍ਠਾਨੇ ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਟ੍ਠਾਨੇ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਰਣਞਾਣਂ. ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਮਨਸਿ ਕਰਣਂ ਮਨਸਿਕਾਰੋ.

੧੨੪-੧੩੪. ਸੁਚਿਸੀਲਤਾ ਸੋਰਚ੍ਚਂ. ਸਾ ਹਿ ਸੋਭਨਕਮ੍ਮਰਤਤਾਤਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਕਸ੍ਸ, ਸਮ੍ਮੋਦਕੋ ਵਾ ਮੁਦੁਭਾਵੋ ਸਮ੍ਮੋਦਕਮੁਦੁਭਾਵੋ, ਸਣ੍ਹਵਾਚਤਾ. ‘‘ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੂਤਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ. ਤਦਪਿ ਞਾਣਂ ਯਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਅਪ੍ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸਯੇ ਵਾ. ਵੀਰਿਯਸੀਸੇਨਾਤਿ ਵੀਰਿਯਪਾਮੋਕ੍ਖੇਨ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬਲਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯੋਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ ਹਿ ਕੁਸਲਭਾਵਨਾ ਬਲਵਤੀ ਥਿਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਥਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬਲਵਤੀ ਕੁਸਲਭਾਵਨਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਕਸਿਣਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਸਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਯ ਸਵਿਗ੍ਗਹਂ ਵਿਯ ਚ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬਾਕਾਰਂ ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮਥੋ ਚ ਏਵਂ ਆਕਾਰੋਤਿ ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤੋ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਮਿਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤੀਤਿ, ਵਿਕ੍ਖੇਪਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵਾ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ.

੧੩੫-੧੪੨. ਸੀਲਮੇਵ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਆਸੇਵਿਯਮਾਨਂ ਲੋਕਿਯਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਸੀਲਂ ਪਰਿਪੂਰੇਤੀਤਿ ‘‘ਸੀਲਪਰਿਪੂਰਣਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੀਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਦਾਤਿ ਕਾਰਣਸੀਲਮ੍ਪਿ ਫਲਸੀਲਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਕਤਮੇ ਚ ਥਪਤਿ ਅਕੁਸਲਾ ਸੀਲਾ? ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਪਾਪਕੋ ਆਜੀਵੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੬੪) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ‘‘ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਸੀਲਂ ਨਿਦ੍ਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਖੋ ਪਨ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚੇਵਾਤਿ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਖੋ ਪਨਾਤਿ ਚ ਪਦਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਪ੍ਪਕਾਰਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਪਧਾਨਾਨੁਰੂਪਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਵਾ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਪਵਤ੍ਤਕਿਰਿਯਸ੍ਸ ਵਾ. ਸਂਵੇਗੋਤਿ ਸਹੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਞਾਣਂ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਮੇਵ ਵਾ. ਸਮਤ੍ਤਂ ਤੁਸ੍ਸਨਂ ਤਿਤ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੀਤਿ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਤਾ. ਵੀਰਿਯਪ੍ਪਵਾਹੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਨ੍ਤਰਾ ਏਵ ਪਟਿਗਮਨਂ ਨਿਵਤ੍ਤਨਂ ਪਟਿਵਾਨਂ, ਤਂ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਟਿਵਾਨੀ, ਨ ਪਟਿਵਾਨੀ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੀ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਿਤਾ. ਵਿਮੁਚ੍ਚਨਂ ਨਾਮ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਚ ਨਿਸ੍ਸਟਤਾ ਚ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨਾਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਤਂਤਂਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਗ੍ਗੇ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪੁਨ ਸਂਦਹਨਵਸੇਨ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਭੂਤੇਤਿ ਤਂਤਂਫਲੇ. ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਪਰਿਯੋਸਾਨੇਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਕਰੋ ਮਗ੍ਗੋ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿਕਦੁਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦੁਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਪਦਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ‘‘ਯੇ ਵਾ ਪਨ…ਪੇ… ਅਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਂ ਵਿਯ ਨ ਵਿਸੁਂ ‘‘ਤੇਪਿ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਹੋਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਵਸੇਸੇ ਚ ਪਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਅਪ੍ਪੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਅਵਰੋਧਿਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਦਭਾਜਨੀਯਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸਰੂਪੇਨ ਪਨ ਅਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯੇਨ ਹੋਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਚ ਨ ਕਤੋ, ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਪਨ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਅਵਰੋਧੋ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾਵਸਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ.

ਪੁਚ੍ਛਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਚਨੇਨੇਵ ਪੁਚ੍ਛਾਭਾਵੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਪੁਚ੍ਛਾਵਿਸੇਸਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਆਹ ‘‘ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਹੀਤਿ ਮਹਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੁਣ੍ਣਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨; ਮੇਤ੍ਤਗੂਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੮) ਆਗਤਾ ਪੁਚ੍ਛਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਞਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤੋ ਯੋ ਕੋਚਿ ਸਭਾਵੋ. ਅਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਞਾਣੇਨ ਅਞ੍ਞਾਤਭਾਵਂ ਆਹ. ਅਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਵਿਯ ਅਦਿਟ੍ਠਤਂ. ਅਤੁਲਿਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿ ਤੁਲਾਭੂਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤੁਲਿਤਤਂ. ਅਤੀਰਿਤਨ੍ਤਿ ਤੀਰਣਭੂਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਕਤਞਾਣਕਿਰਿਯਾਸਮਾਪਨਤਂ. ਅਵਿਭੂਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਪਾਕਟਭਾਵਂ. ਅਵਿਭਾਵਿਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣੇਨ ਅਪਾਕਟੀਕਤਭਾਵਂ. ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਜੋਤੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾ. ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿਪੁਚ੍ਛਾਯ ਹਿ ‘‘ਕਾ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਅਨੁਮਤੀ’’ਤਿ ਅਨੁਮਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ.

ਪਭੇਦਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਨਨ੍ਤਿ ਮਾਤਿਕਾਦੇਸਨਂ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਪੁਰਤੋ ਕੁਸਲਾਦਿਕੇ ਪਭੇਦੇ ਵਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਤੋ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਪਭੇਦਵਨ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਆਹ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਮਾਤਿਕਾਯ ਸਵਿਸੇਸਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਚ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਪਧਾਨਾ, ਪਧਾਨਞ੍ਚ ਇਤਿਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਮੇਵ ਪਧਾਨਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇ ਪਨ ਵਿਸੇਸਵਨ੍ਤੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ‘‘ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਭੇਦਵਨ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋਤਿ. ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਪਿ ਏਵਮੇਵ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਪਭੇਦਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਨਂ ਦੀਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਾ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਅਵੋਹਾਰਦੇਸਨਤੋ ਧਮ੍ਮਾਨਮੇਵ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤੇਸਞ੍ਚ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਵਹਨਤੋ ਪਭੇਦਵਨ੍ਤਾਨਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ…ਪੇ… ਦੀਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਏਵਮੇਵ ਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੀਪਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਂ ਸਕਾਰਣਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਪੁਨ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਯੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਸਮੂਹਾਦਿਘਨਵਸੇਨ ਏਕਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਏਕਤ੍ਤਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਕਰਣਂ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਞਾਣਂ ਆਵਹਤਿ ਪਭੇਦਦੇਸਨਾ, ਤਥਾ ਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਦਿਅਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਦੀਪਨਤੋ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਦਿਞਾਣਞ੍ਚ ਆਵਹਤਿ. ‘‘ਪਭੇਦਵਨ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਯੇ ਤੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪਭੇਦ…ਪੇ… ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਇਤਿਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੋ, ਪੁਚ੍ਛਾ ਸਂਸਯਿਤਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਨ ਚ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਸਂਸਯਿਤੋ, ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੋ ਪਨ ਸਂਸਯਿਤੋਤਿ ਨਿਚ੍ਛਿਤਸਂਸਯਿਤਵਸੇਨਾਯਂ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋ.

ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ. ਕਿਮਤ੍ਥਮਾਹ ਭਗਵਾਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਆਹ ‘‘ਸਮਯੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਯੋਸਾਨੇਤਿ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ…ਪੇ… ਆਰਬ੍ਭਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਮਯੇ. ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮਯਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਨ ਅਥ ਪਚ੍ਛਾ ਬੋਧੇਤੁਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਭੋਜਨਗਮਨਾਦਿਸਮਯਨਾਨਤ੍ਤੇ ਸਮਵਾਯਾਦਿਨਾਨਤ੍ਤੇ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮਿਤਾ ਵਿਸੇਸਿਤਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਂ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਾ ਚਿਤ੍ਤਨਿਯਮਿਤੇ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਬੋਧੇਤੁਂ ਵਿਸੇਸਨਮੇਵ ਤਾਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬੋਪਿ ਹਿ ਸਮਯੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕਾਰਤ੍ਥਂ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਸੇਸਨਭੂਤਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਦੁਪਕਾਰਤ੍ਥਂ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਨ੍ਤਿ. ਸਨ੍ਤਤਿਘਨਾਦੀਨਂ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ – ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਯ ਏਕੀਭੂਤਾਨਮਿਵ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਘਨਤਾ, ਤਥਾ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਏਕਸਮੂਹਵਸੇਨ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਕਿਚ੍ਚਭੇਦਵਸੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਤਾਵਸੇਨ ਚ ਏਕੀਭੂਤਾਨਮਿਵ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਮੂਹਾਦਿਘਨਤਾਤਿ.

ਕਾਲਞ੍ਚ ਸਮਯਞ੍ਚਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤਕਾਲਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਞ੍ਚ. ਖਣੋਤਿ ਓਕਾਸੋ. ਤਥਾਗਤੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕੋ ਹਿ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁਤ੍ਤਾ. ਖਣੋ ਏਵ ਚ ਸਮਯੋ. ਯੋ ‘‘ਖਣੋ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਸਮਯੋ’’ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਏਕੋਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਹਾਸਮਯੋਤਿ ਮਹਾਸਮੂਹੋ. ਸਮਯੋਪਿ ਖੋਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਰਿਪੂਰਣਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਿ. ਸਮਯਪ੍ਪਵਾਦਕੇਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਵਾਦਕੇ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਮਯਂ ਪਵਦਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਤ੍ਥਾਭਿਸਮਯਾਤਿ ਹਿਤਪਟਿਲਾਭਾ. ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਅਭਿਸਮਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋਤਿ ਪੀਲ਼ਨਾਦੀਨਿ ਅਭਿਸਮਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਏਕੀਭਾਵਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਅਭਿਸਮਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭੂਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਭਿਸਮਯਟ੍ਠੋਤਿ ਤਾਨੇਵ ਤਥਾ ਏਕਤ੍ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੀਲ਼ਨਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਹਿਂ ਸਨਂ ਅਵਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਕਰਣਂ. ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪਨਂ ਪਰਿਦਹਨਂ.

‘‘ਇਧਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਕੁਸਲੇਸੁ ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਸੁ ਚ ਕੇਸੁਚਿ ਖਣਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਨਨੁ ਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਨਵਮੇਨ ਖਣੇਨ ਵਿਨਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ? ਨੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਨਵਮੋ ਏਵ ਖਣੋ, ਚਤੁਚਕ੍ਕਾਨਿਪਿ ਖਣੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਮਾਪਣਿਧਿਖਣਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਖਣੋ ਇਧ ਗਹਿਤੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯਮਨਸਿਕਾਰਾਧੀਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਸਾਧਾਰਣਫਲਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਵਮੋਤਿ ਅਟ੍ਠਕ੍ਖਣੇ ਉਪਾਦਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪੁਨ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਵਿਪਰਿਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਓਕਾਸਭੂਤਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਾ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੁ ਕੁਸਲਾਨੀ’’ਤਿ ਅਨੁਮਤਿਦਾਨਂ ਵਿਯ ਭੂਤਾਨਿ.

ਚਿਤ੍ਤਕਾਲੋਤਿ ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਸਤਾ ਕਾਲੋ ਵਿਸੇਸਿਤੋ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸੇਨ, ਨਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਜਾਨਨਕਿਚ੍ਚੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਂਵਿਧੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਾ ਏਵ ਪਟਿਪਾਟੀਤਿ ਬੀਜਭਾਵੋ ਚ ਪਟਿਪਾਟੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਬੀਜਕਾਲੋਤਿ ਧਮ੍ਮਪਟਿਪਾਟਿਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਧਮ੍ਮਪਟਿਪਾਟਿਂ ਵਾਤਿ ਅਟ੍ਠਕਲਾਪਧਮ੍ਮੇ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਸਞ੍ਚਿਤਾ ਵਿਯ ਗਯ੍ਹਮਾਨਕਾਲਾ ਏਵ ਕਾਲਸਞ੍ਚਯੋ, ਯਥਾ ਵਾ ਤਥਾ ਵਾ ਕਾਲੋਤਿ ਏਕਂ ਸਭਾਵਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਦਭਿਨਿਵੇਸਨਿਸੇਧਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੋ ਪਨੇਸ ਸਭਾਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਕੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਞਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਇਤਰੋ ਪਨ ਹੇਤੂਤਿ ਏਸ ਸਮਯੋ ਪਚ੍ਚਯੋਵ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਧਿਕਾਰੇ ਨ ਹੇਤੁਹੇਤੁ ਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮਵਾਯੋ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਹੇਤੁ ਪਨ ਏਕੇਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਤੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯੇਹਿ. ਏਕਕਾਰਣਵਾਦੋਤਿ ਪਕਤਿਕਾਰਣਵਾਦੋ, ਇਸ੍ਸਰਕਾਰਣਵਾਦੋ ਵਾ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖੋਤਿ ਅਵਯਵਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਸਮੁਦਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਯਾਵ ਸਹਾਯਕਾਰਣਸਮਾਗਮੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਾਵ ਫਲਸ੍ਸ ਅਨਿਪ੍ਫਾਦਨਂ ਸਮਾਗਮੇ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਞ੍ਚ. ਸਮਾਗਮੋ ਚ ਯੇਸੁ ਯੁਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਨਿਬ੍ਯਾਪਾਰੇਸੁਪਿ ਫਲਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਭਾਵੋਤਿ.

ਅਸਾਮਗ੍ਗੀ…ਪੇ… ਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਅਸਮਵੇਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਹੇਤੁਭਾਵੇ ਸਤਿ ਸਮਵੇਤਾਨਞ੍ਚ ਤਂਸਭਾਵਾਵਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤੋ ਹੇਤੁਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਹਿ ਸਭਾਵਨ੍ਤਰਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਸਹਿਤਂ ਸਭਾਵਨ੍ਤਰਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਧਸਤੇ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਧੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੇ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਏਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਧਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਾਸਮਤ੍ਥਤਾ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਏਕਸ੍ਸ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਏਵਾਤਿ ਉਪਮਾਵਚਨਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨਾਪਿ ਉਪਮੋਪਮਿਤਬ੍ਬਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਨ ਹਿ ਉਪਮਿਤਬ੍ਬੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਏਕਸ੍ਸ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਸਹਿਤਾਨਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਤਿ. ਅਨ੍ਧਸਤਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਚ ਅਨ੍ਧਸਤਂ ਸਹਿਤਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਅਞ੍ਞਥਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਉਪਮਿਤਬ੍ਬਾਸਮਾਨਤਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਸਾਧਾ…ਪੇ… ਠਿਤਭਾਵੋਤਿ ਯੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਫਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਸਮੋਧਾਨੇ, ਯਥਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਤੇਸੁ ਫਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਿਮਾਹ. ਨ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਨੇਕੇਸਂ ਸਮੋਧਾਨਮਤ੍ਤਂ ਸਾਮਗ੍ਗੀ. ਨ ਹਿ ਸਦ੍ਦਗਨ੍ਧਰਸਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਮੋਧਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ, ਕਟ੍ਠਕਪਾਲਪਾਸਾਣਸਮੋਧਾਨਂ ਵਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹੇਤੂਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਅਸਾ…ਪੇ… ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬੋ ਵਿਸੁਂ ਅਹੇਤੂਨਂ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਸਹਿਤਾਨਂ ਹੇਤੁਭਾਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧੇ ਯੁਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਨਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਖਣਾਵਯਵਾਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗੀ ਖਣਸਾਮਗ੍ਗੀ, ਤਂ ਵਿਨਾ ਸੋ ਨਵਮਚਕ੍ਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਖਣੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਾ ਏਵ ਹਿ ਖਣਸਾਮਗ੍ਗੀ ਸੋ ਖਣੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਣ…ਪੇ… ਦੀਪੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੁਲ੍ਲਭਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਣਤ੍ਥੋ ਵਾ ਸਮਯਸਦ੍ਦੋ ਖਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਯਸ੍ਮਿਂ ਦੁਲ੍ਲਭੇ ਖਣੇ ਸਤੀਤਿ ਇਮਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨ ਤਦਾਯਤ੍ਤਾਯ ਕੁਸਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦੁਲ੍ਲਭਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਏਤੇਨੁਪਾਯੇਨ ਸਮਵਾਯ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਿਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤੋ ਪਰੇਸੁ ਚ ਯੋਜਨਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਤਂਤਂਦੀਪਨੇ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਦਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮਾ ਧਨੁਗ੍ਗਹਾ ਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਕਤਹਤ੍ਥਾ ਕਤੁਪਾਸਨਾ ਚਤੁਦ੍ਦਿਸਾ ਠਿਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ‘ਅਹਂ ਇਮੇਸਂ…ਪੇ… ਕਤੁਪਾਸਨਾਨਂ ਕਣ੍ਡੇ ਖਿਤ੍ਤੇ ਖਿਤ੍ਤੇ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਪਥਵਿਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੨੮) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਜਵਨਪੁਰਿਸਸ੍ਸ. ਤਾਵ ਪਰਿਤ੍ਤਕੋਤਿ ਗਮਨਸ੍ਸਾਦਾਨਂ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਟਿਮੁਖਂ ਧਾਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਿਰਸਿ ਪਾਦੇ ਚ ਬਦ੍ਧਖੁਰਧਾਰਾਸਨ੍ਨਿਪਾਤਤੋ ਚ ਪਰਿਤ੍ਤਤਰੋ ਕਾਲੋ. ਕਾਲਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਮਯੋ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਤੇਨੇਵ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ‘‘ਏਵਂ ਪਰਿਤ੍ਤੋ ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਤ੍ਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਯਥਾ ਚਾਹਂ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੋ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦੀਪਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਪਕਤਿਵਾਦੀਨਂ ਮਹਤੋ ਵਿਯ ਅਣੁਵਾਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਅਣੁਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚ ਏਕਸ੍ਸੇਵ. ਹੇਤੁ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਿਤਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਦੀਪਨਤੋ ਤਪ੍ਪਰਭਾਵਾ ਹੇਤੁਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਰਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਦੀਪਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਤਿ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਭਾਵੇ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗੀਆਯਤ੍ਤਤਾ ਸਮਵਾਯਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਦੀਪਿਯਤੀਤਿ ਅਤਪ੍ਪਰਭਾਵਤੋ ਤਸ੍ਸ ਤਂਦੀਪਨਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਨੇਨ ਸਮਯੇਨ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤੇਨ, ਅਨੇਨ ਸਮਯੇਨ ਵਾ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਪਟਿਸੇਧਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਪੁਰਿਮਾਸੁ ਦੀਪਨਾਸੁ.

ਅਧਿਕਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਆਧਾਰਵਸੇਨ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਕਾਲਸਮੂਹਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਮਯੇ ਗਹਿਤੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਲੋਪਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਸਭਾਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਆਧਾਰਭਾਵੇਨੇਵ ਸਞ੍ਞਾਤੋ ‘‘ਅਧਿਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਤਂਖਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਰਤੋ ਚ ਅਭਾਵਾ. ਭਾਵੋਤਿ ਕਿਰਿਯਾ. ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਿਰਿਯਨ੍ਤਰਲਕ੍ਖਣਂ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ. ਯਥਾ ਗਾਵੀਸੁ ਦੁਯ੍ਹਮਾਨਾਸੁ ਗਤੋ, ਦੁਦ੍ਧਾਸੁ ਆਗਤੋਤਿ ਦੋਹਨਕਿਰਿਯਾ ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਲਕ੍ਖਣਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਿਹਾਪਿ ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋ ਏਵ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵੇਨ ਪਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਵਿਰਹਾਭਾਵਤੋਤਿ ਸਮਯਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਾਕਿਰਿਯਾਯ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਿਰਿਯਾ ਫਸ੍ਸਾਦਿਭਵਨਕਿਰਿਯਾ ਚ ਲਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥ ਸਮਯਸਦ੍ਦੇ ਭੁਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ ਲਕ੍ਖਣਭੂਤਭਾਵਯੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਉਦ੍ਦਾਨਤੋਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਭਾਵਂ ਭਜਨ੍ਤੋ ਕਾਮਨੀਯਵਸੇਨ ਭਜਤਿ, ਨ ਕਾਮਨਵਸੇਨਾਤਿ ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਏਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ. ਦੁਵਿਧੋਪੇਸੋਤਿ ਵਚਨੇਨ ਦੁਵਿਧਸ੍ਸਪਿ ਸਹਿਤਸ੍ਸ ਅਵਚਰਣਪ੍ਪਦੇਸਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤੇਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਸ੍ਸੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਦੇਸੋ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੁਦ੍ਵਯਂ ਅਪਨੀਤਂ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਸਹਿਤੋ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਤ੍ਤਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਰੂਪਾਰੂਪਰਾਗਾਨਞ੍ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋਤਿ? ਤਂ ਨ, ਬਹਲਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਕਾਮਭਾਵੇਨ ਇਧ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਇਧ ਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ. ‘‘ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਾਮਾ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਕਾਮੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਦੁਵਿਧੋਪੇਸੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਦੇਕਦੇਸਭੂਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਹਿਤਤਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਕਾਮਰਾਗਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਧਮ੍ਮਾਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ, ਨਿਰਵਸੇਸੋ ਵਾ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਕਾਮਰਾਗੋ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਰੂਪਤਣ੍ਹਾਅਰੂਪਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਤਣ੍ਹਾਭੇਦੋ ਇਧ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਦੁਵਿਧੋਪੇਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਪਿ ਚ ਅਪ੍ਪਕੋ ਇਧਾਪਿ ਨ ਵਤ੍ਤਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਮਤ੍ਤੋ, ਤਥਾਪਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਤ੍ਥੁਕਾਮਤ੍ਤਾ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਵ ਇਧ ਗਹਿਤਾ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸਸਤ੍ਥਾਵਚਰੋਪਮਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ‘‘ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੬੩; ਵਿਭ. ੬੨੫) ਏਤ੍ਥ ਰੂਪਭਵੋ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਾਤਿਆਦਿਕੇ ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਣ੍ਹਮਾਹ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਾਮਞ੍ਚੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਕਾਮੇ ਅਵਚਾਰੇਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਾਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਚਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਕਤਂ.

ਰੁਲ਼੍ਹਿਸਦ੍ਦੇਨਾਤਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਰੁਲ਼੍ਹੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ, ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਤਂਸਦਿਸੇਸੁ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਰੁਲ਼੍ਹੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਤਿਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਤਂਨਿਮਿਤ੍ਤਯੁਤ੍ਤੇ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਵਿਸਯੇ ਸਮ੍ਮੁਤਿਯਾ ਚਿਰਕਾਲਤਾਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਰਹੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿ ਨਾਮ ਯਥਾ ‘‘ਮਹਿਯਂ ਸੇਤੀਤਿ ਮਹਿਂਸੋ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਗਾਵੋ’’ਤਿ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸਪਿ ਰੁਲ਼੍ਹਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਞ੍ਞਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਕੋਸਲ੍ਲ’’ਨ੍ਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੧੬) ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਭਾਵਾ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਕੋਸਲ੍ਲਯੋਗਾ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੋ ਹੋਤਿ. ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਭਾਵਂ ਆਹ.

ਵਿਪਾਕਾਦੀਨਂ ਅਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਕੁਸਲਮੇਵ ਅਨਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣਮੇਵਾਤਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸਭਾਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਭਾਵਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਅਵਧਾਰਣਂ ਕਤਂ, ਤਂਨਿਵਾਰਣਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਤਾਯ ਕਤਂ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਵੋਦਾਨਭਾਵਰਸਂ. ਫਲਟ੍ਠੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਭਾਵੋ ਕਕ੍ਖਲ਼ਾਦਿਫੁਸਨਾਦਿਕੋ ਅਸਾਧਾਰਣੋ. ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਸਾਧਾਰਣੋ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾਵੋ. ਇਧ ਚ ਕੁਸਲਲਕ੍ਖਣਂ ਸਬ੍ਬਕੁਸਲਸਾਧਾਰਣਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਅਕੁਸਲਾਦੀਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਤਾਯ ਸਭਾਵੋ ਵਾ. ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੋਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਹਨਾਕਾਰੋ. ਫਲਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਪ੍ਪਟਿਬਿਮ੍ਬਭਾਵੇਨ, ਪਟਿਮੁਖਂ ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ.

ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਵਿਸਯਗ੍ਗਹਣਂ ਆਹ. ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਯਥਾ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਥਾ ਤਥਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ. ਯਂ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਚਿਨੋਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ਚਿਤਂ, ਤਂ ਤਥਾ ‘‘ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ਪਨ ਤਥਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਦ੍ਵਯਂ ਅਨ੍ਤਿਮਜਵਨਞ੍ਚ ਲਬ੍ਭਮਾਨਚਿਨ੍ਤਨਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਦਿਵਸੇਨ ‘‘ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਪਨ ਅਞ੍ਞਜਵਨਗਤਿਕੋਵ. ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨਾਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਹਿ ਸਮੁਦਾਯਵੋਹਾਰੇਨ ਅਵਯਵੋਪਿ ‘‘ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ਪਬ੍ਬਤਨਦੀਸਮੁਦ੍ਦਾਦਿਏਕਦੇਸੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਪਬ੍ਬਤਾਦਯੋ ਦਿਟ੍ਠਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ. ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚਰਿਤਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਪਟੋ. ਰੂਪਾਨੀਤਿ ਬਿਮ੍ਬਾਨਿ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਦ੍ਧਂ ਵਦਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਕਤਮੇਵਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮੂਲਕਾਰਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਭੇਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਣ੍ਠਾਨਨਾਨਤ੍ਤਂ, ਭਿਨ੍ਨਸਣ੍ਠਾਨਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਵਤੋ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਵਾ ਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਵੋਹਾਰਵਸੇਨ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦਿਭਾਵੇਨ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬੇਸੁ ਪਤ੍ਥਨਾਵਿਸੇਸਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਕਮ੍ਮਵਿਸੇਸਾ. ਏਵਮਿਦਂ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੋਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਪਾ…ਪੇ… ਕਾਦਿਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਹਿ ਗਤਿਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚ ਨਾਨਾਕਰਣਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਾਗਤਾਨਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਸੇਨ ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਸਦਿਸਸਭਾਵਤਾ ਹਿ ਨਾਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਪੁਥੁਤ੍ਤਂ, ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਦੀਹਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਹਿ ਚ ਪੁਥੁਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਬਹੁਪ੍ਪਕਾਰਤਾ ਹਿ ਪੁਥੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਨ੍ਨਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਦਾਨਾਦੀਨਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਵਿਰਤਿਆਦਿਵਸੇਨ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਆਵਾਸਮਚ੍ਛਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਮਚ੍ਛਰਿਯਾਦੀਨਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਸੇਨ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਨਞ੍ਚ ਪਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਹਿ ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਭੇਦੋ ਪਭੇਦੋਤਿ. ਨਾਨਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਵਤ੍ਥਿਤਤਾ ਨਿਚ੍ਛਿਤਤਾ. ਏਤੇਨੁਪਾਯੇਨ ਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਾਦੀਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿ ਹਿ ਤਾਨੀਤਿ.

ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਤਦਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਨਾਗਤਲਿਙ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤਾਦਿਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਂਸਾਰਂ ਘਟੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮੇਨ ਕਮ੍ਮਵਚਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਲਿਙ੍ਗਾਦਿਵਚਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਭਵਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ, ਗਤਿਆਦਿਵਚਨੇਨ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਗਤੀਤਿ ਨਿਰਯਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਗਤਿਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਾਸਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਅਪਦਾਦਿਭਾਵੋ. ਤਾ ਹਿ ਤਥਾ ਭਿਨ੍ਨਾਤਿ. ਉਪਪਤ੍ਤੀਤਿ ਗੋਮਹਿਂਸਾਦਿਖਤ੍ਤਿਯਾਦਿਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਦਿਉਪਪਤ੍ਤਿਯੋ, ਤਾਸਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਉਚ੍ਚਾਦਿਤਾ. ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਏਵ ਹਿ ਏਕਚ੍ਚੋ ਕੁਲਭੋਗਇਸ੍ਸਰਿਯਾਦੀਹਿ ਉਚ੍ਚੋ ਹੋਤਿ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਨੀਚੋ. ਤੇਹਿ ਏਵ ਹੀਨਤਾਯ ਹੀਨੋ, ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਨੀਤਤਾਯ ਪਣੀਤੋ, ਅਡ੍ਢਤਾਯ ਸੁਗਤੋ, ਦਲਿਦ੍ਦਤਾਯ ਦੁਗ੍ਗਤੋ. ਕੁਲਵਸੇਨ ਵਾ ਉਚ੍ਚਨੀਚਤਾ, ਇਸ੍ਸਰਿਯਵਸੇਨ ਹੀਨਪਣੀਤਤਾ, ਭੋਗਵਸੇਨ ਸੁਗਤਦੁਗ੍ਗਤਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਸੁਵਣ੍ਣਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਤਾਤਿ ਓਦਾਤਸਾਮਾਦਿਵਣ੍ਣਸੁਦ੍ਧਿਅਸੁਦ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਜਾਤਦੁਜ੍ਜਾਤਤਾਤਿ ਨਿਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਦਿਆਰੋਹਪਰਿਣਾਹੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਪਰਿਪੁਣ੍ਣਜਾਤਤਾਵਸੇਨ. ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਦੁਸ੍ਸਣ੍ਠਿਤਤਾਤਿ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ ਸਣ੍ਠਾਨਵਸੇਨ.

ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਕਤਭਾਵਸਾਧਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਮ੍ਮਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਮਾਨਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਕਤਮੇਵਾਤਿ ਸਾਧੇਤਿ. ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੋ ਲਿਙ੍ਗਤੋ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਲਿਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾ ਮੂਲਕਾਰਣਤੋ ਕਮ੍ਮਤੋ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਤੋ ਲਿਙ੍ਗਤੋ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਤੋ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਰੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਅਥ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਞ੍ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਚ ਲਿਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾ, ਤਾ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਕਮ੍ਮਤੋ ਲਿਙ੍ਗਤੋ ਚ ਪਵਤ੍ਤਰੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਞ੍ਞਾਤੋ ਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦਿਲਿਙ੍ਗਸਞ੍ਞਾਤੋ ਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਾਦਿਵੋਹਾਰਭੇਦਂ ਧਮ੍ਮਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਤਥਾ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਅਤੀਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਕਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ.

ਲੋਕੋ ਏਵ ਪਜਾਤਤ੍ਤਾ ਪਜਾਤਿ ਪੁਰਿਮਪਾਦਸ੍ਸ ਵਿਵਰਣਂ ਪਚ੍ਛਿਮਪਾਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਰਥਸ੍ਸ ਆਣਿ ਨਿਬਨ੍ਧਨਾ, ਏਵਂ ਸਤ੍ਤਲੋਕਰਥਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਬਨ੍ਧਨਨ੍ਤਿ ਉਪਮਾਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਾਯ ਚ ਗਾਥਾਯ ਅਦ੍ਧਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਕਤਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਕਿਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਪਰਮ੍ਮੁਖਾ ਕਿਤ੍ਤਨਂ ਪਤ੍ਥਟਯਸਤਂ. ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਪਸਂਸਨਂ ਥੁਤਿਂ. ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਾਨਾਕਰਣਂ ਕਮ੍ਮਜੇਹਿ ਅਨੁਮਿਯਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਨਾਨਾਕਰਣਂ.

ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸਯਾ. ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦਾਯਂ ਤੇਨ ਦਾਤਬ੍ਬਂ ਆਦਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦਾ. ਅਣ੍ਡਜਾਦੀਨਞ੍ਚ ਯੋਨੀਨਂ ਕਮ੍ਮਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਯੋਨਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਟਿਲਾਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਯੋਨੀ. ਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਬਨ੍ਧੁ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੂ.

ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਲਦ੍ਧੋਕਾਸਤਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਪਟਿਬਾਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਵਿਪਚ੍ਚਨੋਕਾਸੇ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਕਮ੍ਮਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਾਲਗਤਿਪਯੋਗਾਦਿਸਹਕਾਰੀਪਚ੍ਚਯਵਿਕਲਤਾਯ ਅਵਸੇਸਪਚ੍ਚਯਵੇਕਲ੍ਲਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਕਚ੍ਚਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਚਿਤ੍ਰੇਨ ਏਕਚ੍ਚਭੂਤਂ ਤੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਚਿਤ੍ਰਮਾਹ.

ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਭਵਿਤ੍ਵਾ ਚ ਅਪਗਤਂ ਭੂਤਾਪਗਤਂ. ਅਨੁਭੂਤਭੂਤਤਾ ਹਿ ਭੂਤਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਭੂਤਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਾਮਞ੍ਞਮੇਵ ਹਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਵਿਸੇਸੀਯਤੀਤਿ. ਅਨੁਭੂਤਸਦ੍ਦੋ ਚ ਕਮ੍ਮਵਚਨਿਚ੍ਛਾਭਾਵਤੋ ਅਨੁਭਵਕਵਾਚਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਵਿਕਪ੍ਪਗਾਹਵਸੇਨ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਤਬ੍ਬਿਪਕ੍ਖੇਹਿ ਚ ਅਕੁਸਲਂ ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਤਿ, ਨ ਵਿਪਾਕੋ ਕਮ੍ਮਵੇਗਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਨਾਪਿ ਕਿਰਿਯਾ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਅਤਿਦੁਬ੍ਬਲਤਾਯ ਸਹੇਤੁਕਾਨਞ੍ਚ ਖੀਣਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਵਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਤਿਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਰਿਮਨਯੇ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਮੇਵ ਵਤ੍ਤੁਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ‘‘ਭੂਤਾਪਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੬੫੧-੬੬੨; ਵਿਭ. ੩੯੦-੩੯੧) ਏਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂਸਦਿਸਾਨਂ ਪਹਾਨਂ, ਵੁਦ੍ਧਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਨਯੇ ਪਨ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਞ੍ਚ ਆਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭੂਤਾਪਗਤਭਾਵਾਭਿਧਾਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ.

ਵਿਪਚ੍ਚਿਤੁਂ ਓਕਾਸਕਰਣਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਤਿਤਂ ਅਤੀਤਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਤਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਆਰਦ੍ਧੋ ਅਨਾਗਤੋ ਵਿਪਾਕੋ ਚ ‘‘ਓਕਾਸਕਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੨੧੭, ੨੧੯) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਭੂਮੀਸੂਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਦੇਵਾਦਿਅਤ੍ਤਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਨਾਪਾਦਿਤਤਾਯ ਅਸਮੂਹਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਲਦ੍ਧਭੂਮਿਕਂ ‘‘ਭੂਮਿਲਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਗ੍ਗਿਆਹਿਤੋ ਵਿਯ. ਓਕਾਸਕਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦੇਪਿ ਚ ਓਕਾਸੋ ਕਤੋ ਏਤੇਨਾਤਿ, ਓਕਾਸੋ ਕਤੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਦੁਵਿਧਤ੍ਥੇਪਿ ਏਵਮੇਵ ਕਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਰਨਿਪਾਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸਬ੍ਬਦਾ ਅਵਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ਗਮਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਯ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤੀਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਕਾ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਾਯੇਵਾਤਿ ਭੂਮਿਲਦ੍ਧੇ ਸਭੂਮਿਯਂ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਤੀਤਂ ਅਨਨਾਗਤਞ੍ਚ ਖਣਤ੍ਤਯੇਕਦੇਸਗਤਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ‘‘ਖਣਤ੍ਤਯਗਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੇਸਨਾਯ ਪਧਾਨੇਨ ਗਹਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਸੀਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਂ ਪਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਹੋਤਿ, ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚੇਤਨਾਤਿ ਕੇਚਿ. ਅਕੁਸਲਭਾਗਿਯਾਤਿ ਰਾਗਾਦਯੋ ਏਕਨ੍ਤਅਕੁਸਲਾ. ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖਿਕਾਤਿ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋਪਿ ਤਪ੍ਪਕ੍ਖਿਕਾ. ਮਨੋ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਹਜਾਤੋਪਿ ਮਨੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪਤਿਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਪਠਮਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਨਤਾਯ ਅਨ੍ਵਦੇਵ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਮਨਂ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਯ ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨੀਯਤੀਤਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ, ਤਣ੍ਹਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਾ. ਪਭਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਪਣ੍ਡਰਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਅਰਕ੍ਖਿਤੇਤਿ ਸਤਿਯਾ ਅਨੁਨਯਪਟਿਘਾਦੀਹਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤੇ, ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ, ਤੇਹਿ ਏਵ ਅਵਸ੍ਸੁਤੇ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਭਾਵਸਾਧਨੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬਲਦਾਨਵਸੇਨ ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਖਣਂ, ਇਧ ਵਾ ਉਪਸਂਹਤਾਨਂ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਨਂ ਚਿਰਕਾਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਕਤਰਪਞ੍ਞਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤਿਆਦਿ ਨ ਪਾਲ਼ਿਆਰੁਲ਼੍ਹਂ, ਏਵਂ ਭਗਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਞ੍ਞਾ ਪਨ ਕਿਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਏਕਂ ਸੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ ਪਹਾਨਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ.

ਸਾਤਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਮਧੁਰਨ੍ਤਿ ਮਧੁਰਂ ਵਿਯਾਤਿ ਉਪਮਾਵਸੇਨ. ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਕਰਣਸੀਲਾ. ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਨਤੋ ਨਨ੍ਦੀ, ਨਨ੍ਦਿਭੂਤੋ ਰਾਗੋ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗੋ, ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਭਾਵੇਨ ਸਹਗਤਾਤਿ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸਹਗਤਾਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਯੋਗਵਸੇਨ ਸਹਗਤਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਹਗਤਸਦ੍ਦੋ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਭਾਵਂ ਜੋਤੇਤਿ. ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਭੂਤਾਤਿ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਸ੍ਸਯੇਤਿ ਪਾਦਕੇ. ਰੂਪਾਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦਿਆਕਾਸਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ. ਸਂਸਟ੍ਠੇਤਿ ਖੀਰੋਦਕਂ ਵਿਯ ਸਮੋਦਿਤੇ ਏਕੀਭਾਵਮਿਵ ਗਤੇ. ਸਹਜਾਤੇਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਹਜਾਤੇ, ਨ ਸਹਜਾਤਮਤ੍ਤੇ. ਇਧਾਪੀਤਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਪਦੇ ਅਯਮੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਸਂਸਟ੍ਠਸਦ੍ਦੋ ਸਹਜਾਤੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ. ਅਰੂਪਂ ਰੂਪੇਨਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਵਤ੍ਥੁਨਾ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਅਨਵਸੇਸਸਙ੍ਗਹੇਨ ਕਤੋ ਅਤਿਸਯਨਿਦ੍ਦੇਸੋ.

ਅਨਾਭਟ੍ਠਤਾਯੇਵਾਤਿ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਦਿਟ੍ਠਤਾਦਯੋ ਵਿਯ ਅਭਾਸਿਤਬ੍ਬਤਾ ਅਨਾਭਟ੍ਠਤਾ. ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਸਦਿਸਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਾਵਚਨੇਨ ਇਮਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਾਸਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ਨ ਗਹਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਤਤ੍ਥ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਨ ਗਹਿਤੋ ਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਨ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਅਨਾਭਟ੍ਠਤਾਯ ਏਵ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਗਹਿਤੋ ਨ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾਵਾਤਿ ਪਰਤੋ ਏਵਂਵਿਧਸ੍ਸੇਵ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਵਚਨਤੋ ਇਧ ਤਦਵਚਨੇਨੇਵ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ.

ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਤ੍ਥੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਵਾ ਤਂਸਹਾਯਭੂਤਂ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਰਸਭਾਵੇਨਾਤਿ ਸਕਿਚ੍ਚਭਾਵੇਨ. ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾ, ਅਞ੍ਞਾਸਾਧਾਰਣੋ ਵਾ ਰਸਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਭਾਵੋ ਸਰਸਭਾਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਭਾਵੋ ਸਙ੍ਖਾਰਸਭਾਵੋਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੋ. ‘‘ਸਰਸਸਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਸੋਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਵਾ ਸਰਸੇਨ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਸਭਾਵੇਨ.

ਏਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਤਾ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਵ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ ਤੇਸੁ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਬਾਹੁਲ੍ਲਤੋ. ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵੋ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਵਾ ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਏਕਦ੍ਵਿਨਕੁਤੋਚਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਨਾਪਾਥਗਤਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਅਗੋਚਰਗਤਾ ਸੁਖੁਮਰਜਾਦਿਰੂਪਂ ਵਿਯ ਵਤ੍ਥੁਪਰਿਤ੍ਤਤਾਯ ਤਤ੍ਤਾਯੋਗੁਲ਼ੇ ਪਤਿਤੋਦਕਬਿਨ੍ਦੁਰੂਪਂ ਵਿਯ ਖਣਪਰਿਤ੍ਤਤਾਯ ਅਤਿਦੂਰਤਾਯ ਅਚ੍ਚਾਸਨ੍ਨਾਦਿਤਾਯ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਤਾਯ ਚ. ਵਿਸਯੋ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਥਭਾਵੇਨ, ਗੋਚਰੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ਚਰਣੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਬ੍ਬਿਸਯਨਿਚ੍ਛਯੇਨ ਮਨੋ ਪਟਿਸਰਣਂ. ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ‘‘ਨੇਸਂ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਸ੍ਸ ਅਨੁਪਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਦਿਬ੍ਬਸੋਤਇਦ੍ਧਿਵਿਧਞਾਣੇਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਨਾਪਾਥਗਤਾਨਿ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਆਲਮ੍ਬਿਯਮਾਨਾਨਿ ਨ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਨਿ ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਇਤਰਥਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ‘‘ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੂਤਿ.

ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ ਮਨਸਾ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਚ ਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵੂਪਗਮਨੇਨ. ਘਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾਤਿ ਪਟਿਮੁਖਭਾਵਾਪਾਥਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਸਰਭਾਣਕਸ੍ਸ ਓਸਾਰਕਸ੍ਸ. ਪਕਤਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿਵਸੇਨ ਆਪਾਥਗਮਨਞ੍ਚ ਭੋਜਨਪਰਿਣਾਮਉਤੁਭੋਜਨਵਿਸੇਸਉਸ੍ਸਾਹਾਦੀਹਿ ਕਲ੍ਯਂ, ਰੋਗਿਨੋ ਵਾਤਾਦੀਹਿ ਚ ਉਪਦ੍ਦੁਤਂ ਵਾ ਕਾਯਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤਸ੍ਸ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਚਲਨਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਕਾਯਿਕਸੁਖਦੁਕ੍ਖਉਤੁਭੋਜਨਾਦਿਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਣਿਦਹਨਸਦਿਸਾਸਦਿਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਦਸ੍ਸਨਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ, ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਸੁਪਿਨਦਸ੍ਸਨੇ ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਸੁਤਸ੍ਸ ਅਨਾਗਤਬੁਦ੍ਧਰੂਪਾਦਿਨੋ ਪਸਾਦਦਾਤੁਕਾਮਤਾਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਤਂਸਦਿਸਤਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨੇਵ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਂਸਦਿਸਤਾਵ ਉਭਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਬ੍ਬਿਪਕ੍ਖਤਾ ਤਦੇਕਦੇਸਤਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾਦਿਕੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੇਨਚਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਸੁਤੇ ਅਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਦਹਨਂ ਸਦ੍ਧਾ, ਸਯਮੇਵ ਤਂ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਰੋਚਨਂ ਰੁਚਿ, ‘‘ਏਵਂ ਵਾ ਏਵਂ ਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਆਕਾਰਵਿਚਾਰਣਂ ਆਕਾਰਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਵਿਚਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤ੍ਥਚਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਮਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿ.

ਗੇਰੁਕਹਰਿਤਾਲਞ੍ਜਨਾਦਿਧਾਤੂਸੁ. ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੁਭਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਰਞ੍ਜਨੀਯਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਭਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ. ਨਿਯਮਿਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਨਿਯਮਿਤਵਸੇਨ. ਏਵਮਿਤਰੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ. ਆਭੋਗੋ ਆਭੁਜਿਤਂ. ਲੂਖਪੁਗ੍ਗਲਾ ਦੋਸਬਹੁਲਾ. ਅਦੋਸਬਹੁਲਾ ਸਿਨਿਦ੍ਧਪੁਗ੍ਗਲਾ. ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਤਿ ਪੀਤਿਨਿਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਤਾ. ਇਮੇਹਿ…ਪੇ… ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪੀਤਿਯਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਵਿਪ੍ਪਯੋਗਾਸਮ੍ਭਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਜੀਵਿਤਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਆਯਤਨਭਾਵਤੋ ਹਤ੍ਥਾਰੋਹਾਦਿਸਿਪ੍ਪਮੇਵ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਂ. ਕਸਿਵਾਣਿਜ੍ਜਾਦਿਕਮ੍ਮਮੇਵ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਂ. ਆਯੁਵੇਦਾਦਿਵਿਜ੍ਜਾ ਏਵ ਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਬ੍ਯਾਪਾਦਰਹਿਤੇ ਰੂਪਭਵੇ. ਧਮ੍ਮਪਦਾਤਿ ਧਮ੍ਮਕੋਟ੍ਠਾਸਾ. ਪਿਲਵਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਪਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਯੋਗਾਤਿ ਭਾਵਨਾਭਿਯੋਗਾ ਸਮਾਧਿਤੋ. ਵਤ੍ਥੁਵਿਸਦਕਿਰਿਯਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਂ ਵਤ੍ਥੂਨਂ ਨਿਮ੍ਮਲਭਾਵਕਿਰਿਯਾ. ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਤ੍ਤਪਟਿਪਾਦਨਤਾ. ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਂ ਞਾਣੇਨ ਚਰਿਤਬ੍ਬਾਨਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣੇਨ ਵਾ ਚਰਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਚਰਿਯਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ.

ਵਂਸੋਤਿ ਅਨੁਕ੍ਕਮੋ. ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿ. ਪਵੇਣੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਚਾਰਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਾਪਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਵਚਨਂ. ਚਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲਤ੍ਤਾ ਸੀਲਮਯਂ. ‘‘ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵਚੀਭੇਦੇਨ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਪਰਿਣਤਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਦਾਨਂ ਆਰਦ੍ਧਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਯਤੋ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਣਾਮਨਾਦੀਸੁ ਆਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਚਿਨ੍ਤਨਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਦਾਨਂ ਆਰਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਦਾਨਮਯਂ ਕੁਸਲਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਹਿ ਦਾਨਵਤ੍ਥੁਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਦਾਨਮਯਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋਤਿ ਤਦੇਵ ਭਜੇਯ੍ਯ, ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ. ਕੁਲਵਂਸਾਦਿਵਸੇਨਾਤਿ ਉਦਾਹਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵੇਤਂ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਵਤ੍ਤਵਸੇਨ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਵਤ੍ਤਗਾਮਜਨਪਦਵਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਚਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਵਤ੍ਥੁਕਨ੍ਤਿ ਭੇਰਿਆਦਿਵਤ੍ਥੁਸਹਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਕਵਤ੍ਥੁਨ੍ਤਿ ਭੇਰਿਆਦਿਵਤ੍ਥੁਂ. ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਘੋਸਨਾਦੀਸੁ ਚ ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦਾਨਂ ਸਦ੍ਦਵਤ੍ਥੂਨਂ ਠਾਨਕਰਣਾਨਂ ਸਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣਮੇਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਵਤ੍ਥੁਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਇਧ ਚ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭਾਵਂ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੫) ਦਾਨਮਯਾਦਿਭਾਵਂ, ਅਪਰਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ? ਤੀਣਿ…ਪੇ… ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਭਾਵਞ੍ਚ ਵਦਨ੍ਤੋ. ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਚਾਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਾਯਤਨਤ੍ਤਾ ਚ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾ.

ਪਰਿਭੋਗਰਸੋ ਪਰਿਭੋਗਪਚ੍ਚਯਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ. ਅਯਂ ਪਨ ਰਸਸਮਾਨਤਾਵਸੇਨ ਗਹਣਂ ਉਪਾਦਾਯ ਰਸਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਸਭਾਵਤੋ. ਸਭਾਵੇਨ ਪਨ ਗਹਣਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਨਿਬਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਿਯਤਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਞ੍ਞਾਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁ ਏਕਦ੍ਵਾਰਿਕਕਮ੍ਮਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਨਿਯਮਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਨਿਯਮਰਹਿਤਨ੍ਤਿ ਇਧ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਯ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋਤਿ ਏਤਸ੍ਸਪਿ ਚਤ੍ਥੋ ‘‘ਯਥਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਏਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਵਿਨਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੇਨਾਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਯਥਾ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ‘‘ਕਾਯਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ‘‘ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ

ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਮਸ੍ਸ ਪਨਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਅਨਿਯਤਤਾਯ ‘‘ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ. ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਛਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਚ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਅਨੁਦ੍ਦੇਸੋ ਦ੍ਵਾਰਦ੍ਵਾਰਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਹਾਭਾਵਾ. ਨਿਯਤਰੂਪਰੂਪਵਸੇਨ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਕਾਰਰੂਪਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਸਙ੍ਗਹੋ.

ਪਠਮਜਵਨਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਯਦਿਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਰੂਪਾਨਂ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਚਾਲੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤਾਵ ਸਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਦਸਸੁ ਹਿ ਦਿਸਾਸੁ ਯਂ ਦਿਸਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਿ ਵਾ ਖਿਪਿਤੁਕਾਮੋ, ਤਂਦਿਸਾਭਿਮੁਖਾਨੇਵ ਰੂਪਾਨਿ ਸਾ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤਿ ਚਾਤਿ ਤਦਭਿਮੁਖਭਾਵਵਿਕਾਰਵਤੀ ਹੋਤਿ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸਹਭਾਵੀ ਚ ਵਿਕਾਰੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਭਾਵੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਕਾਰਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨੇਨ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਯਤੋ ਬਾਤ੍ਤਿਂਸ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪਿਰਿਯਾਪਥਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਜਨਕਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ. ਯੋਜਨਂ ਗਤੋ, ਦਸਯੋਜਨਂ ਗਤੋਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਆਪਜ੍ਜਾਪੇਤਿ ਅਨੇਕਸਹਸ੍ਸਵਾਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ.

ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਨ੍ਤਿ ਥਮ੍ਭਨਚਲਨੇਸੁ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਏਕੋ ਆਕਾਰਵਿਸੇਸੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਤਦਾਕਾਰਤ੍ਤਾ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਥਮ੍ਭੇਤਿ ਚਾਲੇਤਿ ਚਾਤਿ. ਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਂ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਵਜ੍ਜੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਤਾਯ. ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ ਵਿਯ ਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਤਾਯ ਉਪਾਦਾਰੂਪਭਾਵੋ ਚ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਕਾਯਿਕਕਰਣਨ੍ਤਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਂ, ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇਤਿ ਏਤੇਨ ਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨੁਸਾਰੇਨ ਗਹਿਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਯਂ ਕਰਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਜਾਨਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਰਹਿਤੇਸੁ ਰੁਕ੍ਖਚਲਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਇਦਮੇਸ ਕਾਰੇਤੀ’’ਤਿ ਵਿਜਾਨਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹਿ ਰੂਪੇ ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸਹਭੁਨੋ ਚਲਨਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਗਹਣਂ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਮ੍ਪਿ ਚਲਨਂ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਿਯ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਵਿਸੇਸਵਿਦੁਨੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਨੀਲਾਭਿਨਿਪਾਤਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਾ ਨੀਲਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਾ ਚ ਅਨ੍ਤਰਂ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵਂ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਗਹਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹੇਵ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤੇ ਕਾਯਥਮ੍ਭਨਵਿਕਾਰਚੋਪਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ‘‘ਇਦਮੇਸ ਕਾਰੇਤਿ, ਅਯਮਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ’’ਤਿ ਵਿਜਾਨਨਂ ਹੋਤਿ.

ਤਾਲਪਣ੍ਣਾਦਿਰੂਪਾਨਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਯਾ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰਾਯ ਤਾਲਪਣ੍ਣਾਦੀਨਂ ਉਦਕਾਦਿਸਹਚਾਰਿਪ੍ਪਕਾਰਤਂ ਸਞ੍ਞਾਣਾਕਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ. ਏਤ੍ਥ ਉਦਕਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਉਦਕਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਾਕਾਰੇਨ ਰੂਪਗ੍ਗਹਣਾਨੁਸਾਰਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਯਂ ਉਦਕਾਦਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਜਾਨਨੇਨ ਤਦਾਕਾਰਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਏਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕਾਯਿਕਕਰਣਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਉਦਕਾਦਿਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਚ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗ੍ਗਹਣਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਪਨ ਨਾਲਮ੍ਬਿਤਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਿਕਕਰਣਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗ੍ਗਹਣੋਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਕਾਰਭੂਤਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸਹਭੂਵਿਕਾਰਾਭਾਵੇ ਅਭਾਵਤੋ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰੇਨ ਉਦਕਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਤਾਲਪਣ੍ਣਾਦਿਸਞ੍ਞਾਣਾਕਾਰੋ ਵਿਯ ਵਣ੍ਣਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਏਸ ਕਾਰੇਤਿ ਮਞ੍ਞੇ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਜਾਨਨੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਯਂ ਨੋ ਪਹਰਿਤੁਕਾਮੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਜਾਨਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਪਾਕਟਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਤਦਪਾਕਟਭਾਵੇ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਜਾਨਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਮ੍ਮੁਖੀ…ਪੇ… ਯੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤਤਾਯ ਅਨਾਪਾਥਗਤਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵੋ ਵਿਯ ਸਭਾਵਭੂਤਂ ਤਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤਿ. ਪਰਂ ਬੋਧੇਤੁਕਾਮਤਾਯ ਵਿਨਾਪਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਨਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਸੋ ਚਿਤ੍ਤਸਹਭੂਵਿਕਾਰੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਸਯਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਤੇਨੇਵ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਨਾਮਲਾਭਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦ੍ਵਾਰੇ ਪਾਕਟਭਾਵਵਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾ. ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾਤਿ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਪਰਵਾਦਿਨੋ ਅਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਭਾਵੋ ਨ ਸਿਦ੍ਧੋ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਨ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਾਨਂ ਏਕਾਦਸਨ੍ਨਂ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਕਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ.

ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਯਦਿ ਦ੍ਵਾਰਾ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਚਾਰਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਦ੍ਵਾਰਸਮ੍ਭੇਦਾ ਕਮ੍ਮਸਮ੍ਭੇਦੋਪੀਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਕਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਚਰਣੇ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਦਿ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰਾਨਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਚਰਣਂ ਕਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਚਰਣਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਪਨ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਅਚਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਰੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਅਞ੍ਞਾਨਿਪਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਨ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਦ੍ਵਾਰਚਾਰੀਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਕਾਰਣਭੂਤੇਹਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਚਰਨ੍ਤਾਨਿਪਿ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਨਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਮ੍ਮਾਨੇਵ, ਤੇਹਿ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿਪੀਤਿ ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਨਿ ‘‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਤਬ੍ਬਹੁਲਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਯ ਵਵਤ੍ਥਾਨਯੁਤ੍ਤਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਰਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਅਦ੍ਵਾਰਚਾਰੀਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਚਾਰੀਹਿ ਕਮ੍ਮੇਹਿ ਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਪੇਕ੍ਖਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਦਿਭਾਵੇਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਦਿਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਚਰਨ੍ਤਾਨਿਪਿ ਕਾਯਾਦੀਹਿ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤਾਨੇਵ ਚਰਨ੍ਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਏਵਂਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਆਣਤ੍ਤਿਹਤ੍ਥਵਿਕਾਰਾਦੀਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸਪਿ ਕਾਯਾਦੀਹਿ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਸਭਾਵਾਵਬੋਧਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨਿ ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਂ ਸਨਾਮਂ ਦੇਤਿ, ਨਾਪਿ ਕਮ੍ਮਂ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ, ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਮੇਵ ਪਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋਯੇਵ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਦੇਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਵਤ੍ਥਾਨਂ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਅਨਿਬਦ੍ਧਤਾ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਚਰਣਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਏਤਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਿ.

ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰਕਮ੍ਮੇਸੁ. ਕਾਯਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂਸਹਜਾਤਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਸਾ ਤਸ੍ਸ ਕੇਨਚਿ ਪਕਾਰੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਿਕਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਤਂਸਹਜਾਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਿਯਮੇਨ ਅਞ੍ਞਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਨ੍ਤਰੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਅਭਾਵਾ. ਕਾਯੇਨ ਪਨ ਕਤਤ੍ਤਾਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਨੇਤ੍ਵਾ ਤਾਯ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਾਦਿਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ‘‘ਕਾਯੇਨ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਰਣਭੂਤੋ ਹਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਯੋਤਿ.

ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਕਾਯੋ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤੋ, ਨ ਕਾਯੋ ਇਚ੍ਚੇਵ. ਯਥਾ ਸੂਚਿਕਮ੍ਮੁਨਾ ਸੂਚਿਕਮ੍ਮਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾ, ਨ ਸੂਚਿ ਇਚ੍ਚੇਵ, ਤਥਾ ਇਦਮ੍ਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਸੇਸਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਨਿਯਮਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਚੋਦੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਤਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਚਰਣੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੇਨ ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਨਾਮਲਾਭੇ ਵਿਸੇਸਨੇ ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਤੂਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਭਾਸਿਤਭਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਅਪਿਸੁਣਵਾਚਾ, ਧਮ੍ਮਭਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ, ਪਿਯਭਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਅਫਰੁਸਵਾਚਾ, ਸਚ੍ਚਭਾਸਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਮੁਸਾਵਾਦੋ ਚਾਤਿ ਏਤਾ ਵਾਚਾ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸਹਸਦ੍ਦਾ ਪਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਸਮ੍ਭੂਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਤਾਯ ਪਨ ਸੋ ਨ ਯਾਵ ਸਦ੍ਦਭਾਵੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਫਾਰਸਦ੍ਦੋ ਨ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਸਦ੍ਦੋ ਵਿਨਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਘਟ੍ਟਨੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ‘‘ਯਾ ਤਾਯ ਵਾਚਾਯ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੩੬) ਹਿ ਵਚਨਤੋ ਅਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ.

ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਨ ਕੋਚਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਸਦ੍ਦੋ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਵਾਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤਿ. ਛਬ੍ਬਿਧੇਨ ਰੂਪਸਙ੍ਗਹਾਦੀਸੁ ਹਿ ‘‘ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਕੋਚਿ ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ. ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਹਜਮੇਵ ਜਿਵ੍ਹਾਤਾਲੁਚਲਨਾਦਿਕਰਵਿਤਕ੍ਕਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਸੁਖੁਮਸਦ੍ਦਂ ‘‘ਦਿਬ੍ਬਸੋਤੇਨ ਸੁਤ੍ਵਾ ਆਦਿਸਤੀ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਚ ਓਲ਼ਾਰਿਕਸਦ੍ਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਿਯਾ. ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਅਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਚਾਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਤਨ੍ਤਿ ਪਨ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਘਟ੍ਟਨਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਘਟ੍ਟਨਾ. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਏਵ ਵਾ. ਘਟ੍ਟਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਭੂਤਵਿਕਾਰੋ ਹਿ ‘‘ਘਟ੍ਟਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੇਨ ਸਹੇਵ ਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਭਾਵੇਨ. ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾਤਿ ਇਦਂ ਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਵਿਯ ਚਾਲਨਂ ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਅਧਿਕਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਬ੍ਬਿਕਾਰਾਨਞ੍ਹਿ ਭੂਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋਤਿ. ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਧਾਨਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ ਵਿਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਕਾਯਂ…ਪੇ… ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਨ ਹਿ ਚਾਲਨਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਘਟ੍ਟਨਨ੍ਤਿ. ਚਾਲਨਞ੍ਹਿ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਾਦਨਪਰਮ੍ਪਰਤਾ, ਘਟ੍ਟਨਂ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸੇਨ ਭੂਤਕਲਾਪਾਨਂ ਆਸਨ੍ਨਤਰੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ. ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨੇਨ ਵਿਨਾ ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਪਿ ਘਟ੍ਟਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਘਟ੍ਟਨਤ੍ਥਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨੇਨ ਪਯੋਜਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਲਦ੍ਧਾਸੇਵਨੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਘਟ੍ਟਨਸ੍ਸ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

ਵਚੀਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਯਂ ਨਾਮ ਚੇਤਨਾ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਇਦਂ ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਂ ਮਨੋ, ਤਂਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਪ੍ਪੇਤੀਤਿ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਫੁਸਨਂ ਕਰੋਹਿ, ਤ੍ਵਂ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਕਪ੍ਪਨਞ੍ਚ ਤਦੇਵ. ਕਿਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਆਯੂਹਨਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਫਸ੍ਸਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਹਿ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣੇ ਕਤ੍ਵਾ ਸਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਆਯੂਹਨਂ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਬ੍ਯਾਪਾਰਣਂ ਚੇਤਯਨਂ, ਤਥਾਕਰਣਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਨ੍ਤਿ. ਤੇਭੂਮਕਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰਤ੍ਤਾ.

ਮਨੋਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਕਮ੍ਮਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚੇਤਯਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਚੇਤਨਾਯ ਚੇਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚੇਤਨਾਪੁਬ੍ਬਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਤਂਚੇਤਨਾਸਭਾਵਮੇਵਾਤਿ ਚੇਤਨਂ ਅਹਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਸਮਾਨਕਾਲਤ੍ਤੇਪਿ ਕਾਰਣਕਿਰਿਯਾ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਾ ਵਿਯ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਫਲਕਿਰਿਯਾ ਚ ਅਪਰਕਾਲਾ ਵਿਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਚੇਤਨਾਯ ਚੇਤਯਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਵਾਚਾਹਿ ਚੋਪਨਕਿਰਿਯਂ ਮਨਸਾ ਚ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿਕਿਰਿਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਕਿਰਿਯਾਯ ਕਾਰਿਕਂ ਚੇਤਨਂ ਅਹਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਦਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਯੇ ਵਾਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੇ ਕਾਯੇ ਵਾ. ਸਤੀਤਿ ਧਰਮਾਨੇ, ਅਨਿਰੋਧਿਤੇ ਵਾ. ਕਾਯਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਚੇਤਨਾ ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਕੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਚੇਤਨਾ ਚ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਿਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਕਮ੍ਮਭਾਵੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਯਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਚੇਤਨਸਭਾਵਵਨ੍ਤਂ. ਸਮਿਦ੍ਧਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ‘‘ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਯਂ, ਆਵੁਸੋ…ਪੇ… ਮਨਸਾ ਸੁਖਂ ਸੋ ਵੇਦਯਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੦; ਕਥਾ. ੫੩੯) ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ. ਸੁਖਵੇਦਨੀਯਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਯਾਕਾਤਬ੍ਬੋ ਸੋ ਪਞ੍ਹੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ. ਇਤਰਦ੍ਵਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਥਾ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਠਿਤਾਨਿ, ਤਥਾ ਚੋਪਨਕਿਰਿਯਾਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾ ਕਾਯਵਾਚਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿਕਿਰਿਯਾਨਿਸ੍ਸਯੋ ਚ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਨਿ, ਯਾਯ ਪਨ ਚੇਤਨਾਯ ਤੇਹਿ ਕਾਯਾਦੀਹਿ ਕਰਣਭੂਤੇਹਿ ਚੋਪਨਾਭਿਜ੍ਝਾਦਿਕਿਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਵਾਸਿਆਦੀਹਿ ਵਿਯ ਛੇਦਨਾਦਿਂ, ਸਾ ਚੇਤਨਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਭੇਦਨਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਵਤ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਕਾਯੇਨ ਚੇ ਕਤਂ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਯੋ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧ ਕਾਯਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰ) ਅਤਿਵਿਯ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਇਧ ਲੋਕਿਯਕਮ੍ਮਕਥਾਯਂ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤੋਪਿ ਭਜਾਪਿਯਮਾਨੋ ਤੀਣਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਭਜਤਿ. ਮਨੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕਵੀਤਿਕ੍ਕਮਵਜ੍ਜਂ ਸਬ੍ਬਂ ਅਕੁਸਲਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਾਯਾਮਸਤਿਸਮਾਧਿਂ ਵਾ. ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ‘‘ਮਨਸਾ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੂ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੧੬; ਧ. ਪ. ੩੬੧) ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ. ਨ ਹਿ ਸਾ ਮਾਨਸਿਕਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸੇਵ ਭਜਾਪਨਂ ਮਹਾਵਿਸਯਤ੍ਤਾ. ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਹਿ ਮਨੋਕਮ੍ਮਮੇਵ ਭਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਨ ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਮਗ੍ਗਭਜਾਪਨੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਭਜਾਪਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਨ੍ਤਿ.

ਕਮ੍ਮਪਥਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰੇ ਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਅਵਰੋਧਨਂ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਭੇਦਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਸਂਸਨ੍ਦਨਂ ਨਾਮ. ‘‘ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਕਥਾ. ੫੩੯) ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਾਵ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਪੁਰਿਮਚੇਤਨਾ ਸਬ੍ਬਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਣਾਪੇਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਅਲਭਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਣਤ੍ਤੇਹਿ ਅਮਾਰਿਤਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਅਕਮ੍ਮਪਥਭਾਵਤੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਇਮੇ ਸਤ੍ਤਾ ਹਞ੍ਞਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਪਾਦਵਸੇਨ ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਵੋਹਾਰਲਾਭਾ. ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾ ਵਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਵੋਹਾਰਵਿਰਹਾ. ਸਸਮ੍ਭਾਰਪਥਵੀਆਦੀਸੁ ਆਪਾਦਯੋ ਏਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.

ਕੁਲੁਮ੍ਬਸ੍ਸਾਤਿ ਗਬ੍ਭਸ੍ਸ, ਕੁਲਸ੍ਸੇਵ ਵਾ. ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯੋ ਆਰੁਲ਼੍ਹਤਾਯ ਅਨਨੁਜਾਨਨਤੋ ‘‘ਤਵ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਸਵਿਧਾ ਇਦ੍ਧਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ਇਦ੍ਧਿਕਥਾਯ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਭਾਵਨਾਮਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਿਦ੍ਧਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਘਟਭੇਦੋ ਵਿਯ ਪਰੂਪਘਾਤੋ, ਉਦਕਵਿਨਾਸੋ ਵਿਯ ਇਦ੍ਧਿਵਿਨਾਸੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਉਪਮਾ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿ. ਤਵ ਪਞ੍ਹੋਤਿ ਭਾਵਨਾਮਯਾਯ ਪਰੂਪਘਾਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਞਾਪੇਤੁਂ ਇਚ੍ਛਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਥਬ੍ਬਣਿਦ੍ਧਿ ਵਿਜ੍ਜਾਮਯਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ. ਸਤ੍ਤਮੇ ਪਦੇਤਿ ਮਣ੍ਡਲਾਦਿਤੋ ਸਤ੍ਤਮੇ ਪਦੇ.

ਵਚਨਨ੍ਤਰੇਨ ਗਮੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਂ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ, ਸਯਮੇਵ ਗਮਿਤਬ੍ਬਤ੍ਥਂ ਨੀਤਤ੍ਥਂ. ਕਿਰਿਯਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਕਿਰਿਯਤੋਤਿ ਤੇਨਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਸਮ੍ਪਜਾਨਮੁਸਾਵਾਦਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਉਪੋਸਥਕ੍ਖਨ੍ਧਕੇ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਸੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੋਹਰਤੀਤਿ. ਵਾਚਾਗਿਰਨ੍ਤਿ ਵਾਚਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਗਿਰਂ, ਵਾਚਾਨੁਚ੍ਚਾਰਣਂ ਵਾ.

ਖਨ੍ਦਸਿਵਾਦਯੋ ਸੇਟ੍ਠਾਤਿ ਖਨ੍ਦਾਤਿ ਕੁਮਾਰਾ. ਸਿਵਾਤਿ ਮਹੇਸ੍ਸਰਾ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨਤ੍ਥਿਕਦਿਟ੍ਠਾਦਯੋ ਏਵ ਹਿ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਨਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਾਤਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾਪਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਚ ਵੋਹਾਰਂ ਨ ਲਭਤਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ. ‘‘ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਅਕੁਸਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਵਚਨਤੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਸਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ, ਨ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿਪਕ੍ਖਿਕਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਿਪਕ੍ਖਿਕਾਵਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਕਾਯਙ੍ਗਵਾਚਙ੍ਗਾਨਿ ਅਚੋਪੇਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਨਕਾਲੇ ਚੇਤਨਾਪਿ ਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਪਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਏਵ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚੇਤਨਾਯ ਅਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਭਾਵੋ ਕਥਞ੍ਚਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

‘‘ਤਿਵਿਧਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਕਥਾ. ੫੩੯) ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਾ ਤਬ੍ਬਿਰਤਿਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਚੇਤਨਾਵ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਵਿਰਤਿਆਦਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਚੇਤਨਾਪਕ੍ਖਿਕਾ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ‘‘ਵਿਰਤਿਪਕ੍ਖਿਕਾ’’ਤਿ. ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਅਵਿਨਾਸੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤਿ. ਭਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਵਿਨਾਸੇਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤਿ.

ਕਮ੍ਮਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਂ. ਚਕ੍ਖੁ ਚ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚਾਤਿ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਂ. ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਸਮਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤਂ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਮੇਵ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੂ’’ਤਿਆਦਿਕਾਯ (ਧ. ਪ. ੩੬੦) ਗਾਥਾਯ ਪਸਾਦਕਾਯਚੋਪਨਕਾਯਸਂਵਰੇ ਏਕਜ੍ਝਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਯੇਨ ਸਂਵਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਇਧ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਸਂਵਰਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਅਸਂਵਰਾ ਅਟ੍ਠ ਕਥਿਤਾ. ਸੀਲਸਂਵਰਾਦਯੋਪਿ ਪਞ੍ਚੇਵ ਸਂਵਰਾ ਸਬ੍ਬਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਪਿ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਾਦੀਨਿ ਅਸਂਵਰਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਚੇਤਨਾ. ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਂ ਸਤਿਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਪਮਾਦਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ. ਸੀਤਾਦੀਸੁ ਪਟਿਘੋ ਅਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਕੋਸਜ੍ਜਂ.

ਵਿਨਾ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਨ ਸੁਦ੍ਧਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਸਙ੍ਖਾਤਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਸਲ੍ਲਕ੍ਖਿਤਸ੍ਸ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦਿਨੋਪਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਾ ਅਸੁਦ੍ਧਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਂਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਤਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਵਚੀਦ੍ਵਾਰੋਪਲਕ੍ਖਿਤਂ ਪਨ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਅਸਂਵਰੋਤਿ ਏਤੇਨ ਸੁਦ੍ਧਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇਨ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤੋ ਅਸਂਵਰੋ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰਾਨੁਪਲਕ੍ਖਿਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂਦ੍ਵਾਰਿਕਾਕੁਸਲਞ੍ਚੇਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਪਥਸਂਸਨ੍ਦਨੇ ‘‘ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਸਂਵਰੋ ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ‘‘ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਵਚੀਅਸਂਵਰਵਸੇਨ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਹ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ. ਅਸਂਵਰੋ ਹਿ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ਸਦ੍ਵਾਰੇ ਏਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਚ, ਕਮ੍ਮਂ ਅਞ੍ਞਦ੍ਵਾਰੇ ਅਞ੍ਞਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਂ.

ਅਥ ਵਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਸੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਅਵਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਚੋਪਨੇਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੋਪਲਕ੍ਖਿਤਂ ਕਮ੍ਮਪਥਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਤਾਯ ਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰਦ੍ਵਾਰੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂਦ੍ਵਾਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ‘‘ਚੋਪਨਕਾਯਅਸਂਵਰੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਮ੍ਮਪਥਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦ੍ਵਾਰਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਤਥਾ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਪਥਸਂਸਨ੍ਦਨਵਿਰੋਧੋ ਸਿਯਾ, ਤਦਵਿਰੋਧਂ ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮ. ਸੀਲਸਂਵਰਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਸਂਵਰੇ ਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸੀਲਸ੍ਸ, ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੇ ਚ ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ.

ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ