ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕੇ

ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀ-ਮੂਲਟੀਕਾ

ਵੀਸਤਿਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਧਮ੍ਮਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਣਾਮਕਰਣਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਭਾਵੇਨ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਸਾਦਜਨਨਤ੍ਥਂ, ਸਤ੍ਥੁ ਚ ਅਵਿਤਥਦੇਸਨਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਪਸਾਦਜਨਨਤ੍ਥਂ. ਤਦੁਭਯਪ੍ਪਸਾਦਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਮਹਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਿ ਹੋਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਵਚਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਸਾਦਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਚਿਤ੍ਤਾਰਾਧਨਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਗਾਹਣਤ੍ਥਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਆਚਰਿਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਵਿਸੋਸਨਂ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ ‘‘ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਸ੍ਸੇਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਅਸੇਸਤੋ’’ਤਿ. ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਞ੍ਹਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾਪੁਞ੍ਞਵਿਘਾਤਕਰਪੁਞ੍ਞਵਿਸੇਸਭਾਵਤੋ ਮਙ੍ਗਲਭਾਵਤੋ ਭਯਾਦਿਉਪਦ੍ਦਵਨਿਵਾਰਣਤੋ ਚ ਅਨ੍ਤਰਾਯਵਿਸੋਸਨੇ ਸਮਤ੍ਥਂ ਹੋਤਿ. ਕਥਂ ਪਨੇਤਸ੍ਸਾਪੁਞ੍ਞਵਿਘਾਤਕਰਾਦਿਭਾਵੋ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋਤਿ? ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਨਾਮ ਸਮਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਥਾਗਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਨੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ੧੧.੧੧), ‘‘ਪੂਜਾ ਚ ਪੂਜਨੇਯ੍ਯਾਨਂ, ਏਤਂ ਮਙ੍ਗਲਮੁਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੫.੩; ਸੁ. ਨਿ. ੨੬੨) ਚ, ‘‘ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਨ੍ਤਾਨਂ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖਵੋ. ਭਯਂ ਵਾ ਛਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ ਵਾ, ਲੋਮਹਂਸੋ ਨ ਹੇਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੯) ਚ ਵਚਨਤੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਪਣਾਮਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਗੁਣਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਗੁਣਵਿਸੇਸਵਾ ਹਿ ਪਣਾਮਾਰਹੋ ਹੋਤਿ, ਪਣਾਮਾਰਹੇ ਚ ਕਤੋ ਪਣਾਮੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਜਨਸਿਦ੍ਧਿਕਰੋਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਚ ਦੇਸਨਾ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕੇ ਪਞ੍ਞਾਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਯਪਿਟਕਸ੍ਸ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਕਰੁਣਾਪ੍ਪਧਾਨਾ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ, ਆਗਮਸਂਵਣ੍ਣਨਞ੍ਚ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਉਭਯਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਨ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਧਾਨਮੇਵ ਥੋਮਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਕਰੁਣਂ ਉਪਮਾਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਥੋਮੇਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਰੁਣਾ ਵਿਯਾਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਵਚਨਮੇਤਂ, ਯਸ੍ਸ ਯਥਾ ਕਰੁਣਾ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਵਿਸਯਨਿਦਸ੍ਸਨਮੇਤਂ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਤਦਧਿਟ੍ਠਾਨਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਮਹੇਸਿਨੋਤਿ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਂ. ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਸਯਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਸਬ੍ਬੇਸੂਤਿ ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਕਿਰਿਯਾਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਥਾਰੁਚੀਤਿ ਵਸੀਭਾਵਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.

ਤਤ੍ਥ ਕਿਰਤੀਤਿ ਕਰੁਣਾ, ਪਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤਿ ਅਪਨੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਾ ਵਿਸਤ੍ਤਾਤਿ ਸਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਭਾਵਤੋ ਨਿਚ੍ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਪਿ ‘‘ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਪਕਾਰੇਹਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨਿਯਮਨਂ. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਨਮਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਯਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਮਹੇਸੀਤਿ ਮਹਨ੍ਤੇ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਏਸਿ ਗਵੇਸੀਤਿ ਮਹੇਸਿ. ਞਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਞੇਯ੍ਯਾ, ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮਾ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਞੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਞੇਯ੍ਯਤ੍ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ‘‘ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਞੇਯ੍ਯਾਨਂ ਸਤ੍ਤਜੀਵਾਦਿਭਾਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਞੇਯ੍ਯਾ ਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਾਤਿ ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾ. ਸਬ੍ਬੇਸੂਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਂ. ਤੇਨ ਅਞ੍ਞਾਤਾਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਥ. ਯਥਾਰੁਚੀਤਿ ਯਾ ਯਾ ਰੁਚਿ ਯਥਾਰੁਚਿ, ਰੁਚੀਤਿ ਚ ਇਚ੍ਛਾ, ਕਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾ ਸਾ. ਯਾ ਯਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਪ੍ਪਭੇਦਾ, ਯਥਾ ਵਾ ਰੁਚਿ ਤਥਾ, ਰੁਚਿਅਨੁਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਾ ‘‘ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾ ਯਥਾ ਵਾ ਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ‘‘ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾਵ ਕਰੁਣਾ ਭਗਵਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਸਾ ਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾ, ਨ ਅਞ੍ਞਾ. ਯਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਨਂ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਆਧਾਰਪੁਗ੍ਗਲਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਨ ਹਿ ਨਿਰਾਧਾਰਾ ਕਰੁਣਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਕਰੁਣਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਤਦਾਧਾਰਭੂਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਚ ਇਧ ਅਞ੍ਞੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਚ ਆਸਨ੍ਨਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਦੂਰਸ੍ਸ ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਪੁਗ੍ਗਲੋਵ ਕਰੁਣਾਯ ਆਧਾਰੋ. ਤੇਨ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਕਰੁਣਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥ ਯਥਾ ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ? ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਯਥਾਰੁਚਿ ਚ. ਭਗਵਤੋ ਹਿ ਕਰੁਣਾ ਕਞ੍ਚਿ ਸਤ੍ਤਂ ਅਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਨਿਰਵਸੇਸੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਚ ਰੁਚਿਵਸੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨੇਕੇਸੁ ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ‘‘ਮਹੋਘਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਓਘਾ ਉਦ੍ਧਤਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਮਯਾ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਕਰੁਣੋਕ੍ਕਮਨਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾ ਭਗਵਤੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਾਪਿ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਰਵਸੇਸੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਚ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਨੇਕੇਸੁ ਚ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਦਿਜਾਨਨੇਨ ਅਨਾਵਰਣਾ ਅਸਾਧਾਰਣਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਯਥਾਰੁਚਿ, ਯਥਾ ਚ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਰੁਣਾ ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ ਮਹਾਕਰੁਣਾਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗਵਸੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸੇਸਾਸਾਧਾਰਣਞਾਣਵਿਭਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ. ਪਞ੍ਞਾਗਹਣੇਨ ਚ ਤੀਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਞਾਣਂ ਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ, ਕਰੁਣਾਗਹਣੇਨ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਞਾਣਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਾਨਿ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਞਾਣਂ ਦਸਬਲਾਨਿ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨੀਤਿ ਏਵਮਾਦਯੋ ਅਨੇਕੇ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਭੇਦਾ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ…ਪੇ… ਯਥਾਰੁਚੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਰੁਣਾਗਹਣੇਨ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਬਾਧਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਸਰਣਂ, ਅਹਮੇਤਂ ਮੁਤ੍ਤੋ ਮੋਚੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਕਰੁਣਾਯ ਸਞ੍ਚੋਦਿਤਮਾਨਸੋ ਅਭਿਨੀਹਾਰਂ ਦੀਪਙ੍ਕਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦਮੂਲੇ ਕਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਕਰੁਣਾ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਏਤੇਨ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਤ੍ਤਾ ਹਿ ਮਹਾਬੋਧਿਂ ਪਯੋਜੇਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਰਣਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾ ਅਭਿਪਤ੍ਥਿਤਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਏਕੇਨ ਤਿਣ੍ਣੇਨ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਥਾਮਦਸ੍ਸਿਨਾ;

ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ, ਸਨ੍ਤਾਰੇਸ੍ਸਂ ਸਦੇਵਕ’’ਨ੍ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੨. ੫੬);

ਪਞ੍ਞਾਗਹਣੇਨ ਮਹਾਬੋਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਮਗ੍ਗਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ‘‘ਮਹਾਬੋਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੂਤਿ ਏਤੇਨ ਸਨ੍ਤਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਤਬ੍ਬਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੇ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਸਚ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਭੇਦੇ ਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੇ ਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥ ਯਥਾਰੁਚੀਤਿ ਏਤੇਨ ਪਟਿਵੇਧਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਦੇਸਨਾਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦੀਪਨੇਨ ਪਯੋਜਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਹਿ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਅਹੋਸਿ. ਮਗ੍ਗਞਾਣਮੇਵ ਹਿ ਤਨ੍ਤਿ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਞ੍ਚ ਵਿਸੇਸੇਨ ਰਤਨਘਰਸਤ੍ਤਾਹੇ ਅਹੋਸਿ. ਏਵਂ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਾਦੀਸੁ ਦੇਸਨਾਞਾਣਂ ਅਹੋਸਿ, ਵਿਸੇਸੇਨ ਚ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਿਲਾਯਂ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਦੇਸਨਾਯਨ੍ਤਿ. ਦੇਸਨਾਞਾਣੇਨ ਚ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬੇਨ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਹਾਬੋਧਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਹਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਇਤਰੇਹਿਪਿ ਪਰਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ. ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਟਿਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਭਗਵਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵਂ ਨਿਰਤਿਸਯਪਣਾਮਾਰਹਭਾਵਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਕਿਰਿਯਾਯ ਖੇਤ੍ਤਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਰੁਣਾਗਹਣੇਨ ਲੋਕਿਯੇਸੁ ਮਹਗ੍ਗਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾਸਾਧਾਰਣਗੁਣਦੀਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕਿਯਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਭਗਵਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਗਹਣੇਨਪਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਮਗ੍ਗਞਾਣਦੀਪਨਤੋ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਕਰੁਣਾਵਚਨੇਨ ਚ ਉਪਗਮਨਂ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ, ਪਞ੍ਞਾਵਚਨੇਨ ਅਪਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਉਪਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਚ ਲੋਕੇ ਸਞ੍ਜਾਤਸਂਵਡ੍ਢਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਪਗਮਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਲੋਕੇਨ ਅਨੁਪਲਿਤ੍ਤਤਂ. ‘‘ਕਰੁਣਾ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਚ ਲੋਕਸਮਞ੍ਞਾਨੁਰੂਪਂ ਭਗਵਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ‘‘ਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮਞ੍ਞਾਯ ਅਨਤਿਧਾਵਨਂ. ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾਨਵਬੋਧੇ ਹਿ ਸਤਿ ਸਮਞ੍ਞਂ ਅਤਿਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ ਜੀਵੋ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਪਰਾਮਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਭਾਵਤੋ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਰਿਕਰਣੀਯਾਭਾਵਤੋ. ਆਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਰੁਣਾਗਹਣੇਨ ਚ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਕਰੁਣਾਨਿਦਾਨਞ੍ਹਿ ਸੀਲਂ ਤਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਿਰਤਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਝਾਨਤ੍ਤਯਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ. ਪਞ੍ਞਾਵਚਨੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਸੀਲਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਆਦਿ, ਸਮਾਧਿ ਮਜ੍ਝਂ, ਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.

੨. ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਥੋਮੇਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਸਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਤਾਯ ਅਭਿਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਯ ਥੋਮੇਤੁਂ ‘‘ਦਯਾਯ ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਨ ਦੇਸਨਾਯ ਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦਯਾਯ ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਦਾਨਞ੍ਚ ਦੁਵਿਧਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ ਬਾਹਿਰਞ੍ਚਾਤਿ. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਂ ਕਰੁਣਾ, ਬਾਹਿਰਂ ਦੇਸਕਾਲਾਦਿ. ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਨਿਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਦਯਾਯ ਤਾਯ ਸਤ੍ਤੇਸੁ, ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤਮਾਨਸੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਦਯਾਤਿ ਕਰੁਣਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਤਾਯ ਹਿ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਂ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਯੀਤਿ. ਤਾਯਾਤਿ ਅਯਂ ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਹੋਤਿ.

ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਯ ਚ ਪਧਾਨਭਾਵੇਨ ਪਞ੍ਞਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ, ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਕਰੁਣਾ. ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭੂਤਾ ਅਪ੍ਪਧਾਨਾ ਤਂ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਂ ਨਾਰਹਤਿ. ਯਾ ਚ ਪਧਾਨਭੂਤਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਦੇਸਨਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਨ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਨੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਪਞ੍ਞਾਯ ਤਾਵ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸੁਵੁਤ੍ਤਮੇਤਂ, ਕਰੁਣਾਯ ਪਨ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਦਯਾਯ ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਦਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵਤੋ. ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਾਨਞ੍ਹਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਦਾਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਹੋਤਿ. ਰੂਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਅਞ੍ਞਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਵਿਸੇਸਨਂ ਹੋਤਿ, ਖਨ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਗਹੇਤਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਵਚਨਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬੋ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ‘‘ਦਯਾਯ ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਦਾਨਂ ਏਕਵਿਭਤ੍ਤਿਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦਯਾ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਨੀਤਿ ਪਧਾਨਾ, ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਗਹੇਤਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਵਚਨਞ੍ਚਿਦਂ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਦਯਾਯਾ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਵਚਨਮੇਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਯਥਾ ਵਿਸੇਸਨਂ ਹੋਤਿ ‘‘ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ, ਤਥਾ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵੇ ਦਯਾਵਿਸੇਸਨਂ ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤਿ, ਕਰੁਣਾਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵੇ ਚ ਹੋਤੀਤਿ. ਪਧਾਨਞ੍ਚ ਪਞ੍ਞਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਦਯਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਮਾਨੋ ‘‘ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਯਂ ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਪ੍ਪਧਾਨਾਯ ਕਰੁਣਾਯ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਭਵਿਤੁਮਰਹਤਿ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਯਾਯ ਦਯਾਯ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ, ਨ ਸਾ ਯਾ ਕਾਚਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਨ ਨਿਦਸ੍ਸਨਭੂਤਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾ, ਤਾਯ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋਤਿ.

ਕਥਂ ਪਨ ਕਰੁਣਾ ‘‘ਦਯਾ’’ਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਾ, ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦਯਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੮) ‘‘ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਯਾ ਮੇਤ੍ਤਾਤਿ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨ ਕਰੁਣਾਤਿ? ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਅਦਯਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਨਿਕ੍ਕਰੁਣਤਂ ਆਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਯਾ ਮੇਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਨ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਦਯਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਅਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ ਅਨ੍ਤੋਨੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਚ ਕਰੁਣਾਯ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਂ ਅਵਿਰੋਧੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਕਰੁਣਾ ਚ ਦੇਸਨਾਯ ਨਿਦਾਨਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਮੇਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਤਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰੇਨ ਵਿਹਾਸੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧ ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ; ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧) ਏਵਮਾਦੀਸੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਧ ਕਰੁਣਾਵ ਦਯਾਵਚਨੇਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਾ ਹਿ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਨੀ, ਨ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਮੇਤ੍ਤਾ ਪਨ ਪਞ੍ਞਾਗਤਿਕਪਵਤ੍ਤਿਨੀ ਹੋਤੀਤਿ.

‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਨੁ ‘‘ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਸਯਾ ਕਰੁਣਾ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਨੋ ਨ ਗਹਿਤਾ, ਪੁਰਿਮਗਾਥਾਯ ਪਨ ‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਕਰੁਣਾ ਯਥਾਰੁਚਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਸਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਾ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਾ ਚ ਸਬ੍ਬਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਤਂ ਗਹੇਤੁਂ ‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਸਤ੍ਤਵਿਸਯਭੂਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਤੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਵਿਸਯਾਯ ਕਰੁਣਾਯ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਯਿ, ਨ ਦੇਵਵਿਸਯਾਯ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਥਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਯਿ, ਨ ਦੇਵਾਨਂਯੇਵ ਅਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਵ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਤ੍ਤੇਸੂ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਦਯਾਯ ਆਲਮ੍ਬਨਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਵਿਸਯੋ ਪਨ ਏਤੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਭਗਵਾ ਕਰੁਣਾਯ ਨ ਦੇਵੇਸੁਯੇਵ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ, ਸਬ੍ਬਬੋਧਨੇਯ੍ਯੇਸੁ ਪਨ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤਮਾਨਸੋਤਿ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਵਿਸਯਭੂਤੇਸੁ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇਸੁ ਵਾ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤਮਾਨਸੋ ਉਯ੍ਯੋਜਿਤਚਿਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਏਵਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਨਿਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਬਾਹਿਰਨਿਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਾਟਿਹੀਰਾਵਸਾਨਮ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਭਗਵਤਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗੋ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਾਟਿਹੀਰਾਵਸਾਨਮ੍ਹਿ ਵਸਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਵਸਾਨਮ੍ਹਿ ਵਸਨ੍ਤੋ ਤਿਦਸਾਲਯੇ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਯਸ੍ਸਾਵਸਾਨਮ੍ਹਿ ਤਿਦਸਾਲਯੇ ਵਸਿ, ਤਂ ਕਣ੍ਡਮ੍ਬਮੂਲੇ ਕਤਂ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਇਧ ‘‘ਪਾਟਿਹੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਬੋਧਿਮੂਲਾਦੀਸੁ ਕਤਂ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ, ਨਾਪਿ ਆਦੇਸਨਾਨੁਸਾਸਨਿਯੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਆਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਚ ਤਦੇਵ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਪਦਸ੍ਸ ਵਚਨਤ੍ਥਂ (ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧; ਇਤਿਵੁ. ਅਟ੍ਠ. ਨਿਦਾਨਵਣ੍ਣਨਾ) ‘‘ਪਟਿਪਕ੍ਖਹਰਣਤੋ ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਾਪਨਯਨਤੋ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਭਗਵਤੋ ਪਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਰਾਗਾਦਯੋ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਹਰਿਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਵਿਗਤੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਹਤਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਵੋਹਾਰੇਨ ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਇਧ ‘‘ਪਾਟਿਹਾਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਸਚੇ ਪਨ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਗਤਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ, ਤੇਸਂ ਹਰਣਤੋ ‘‘ਪਾਟਿਹਾਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਚ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਚ ਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾ, ਤੇਸਂ ਹਰਣਤੋ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ. ਤੇ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਹਰਣਵਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਚ ਇਦ੍ਧਿਆਦੇਸਨਾਨੁਸਾਸਨੀਹਿ ਹਰਿਤਾ ਅਪਨੀਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪਟੀਤਿ ਅਯਂ ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਪਚ੍ਛਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਬੋਧੇਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਪਵਿਟ੍ਠਮ੍ਹਿ, ਅਞ੍ਞੋ ਆਗਞ੍ਛਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸੁ. ਨਿ. ੯੮੫; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਵਗ੍ਗ, ਵਤ੍ਥੁਗਾਥਾ ੪) ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਿਗਤੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇ ਚ ਕਤਕਿਚ੍ਚੇਨ ਪਚ੍ਛਾ ਹਰਿਤਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਪਟਿਹਾਰਿਯਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਮਗ੍ਗੇਹਿ ਹਰਿਤੇਸੁ ਪਚ੍ਛਾ ਹਰਣਂ ਪਟਿਹਾਰਿਯਂ, ਇਦ੍ਧਿਆਦੇਸਨਾਨੁਸਾਸਨਿਯੋ ਚ ਵਿਗਤੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਨ ਕਤਕਿਚ੍ਚੇਨ ਚ ਸਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾ, ਹਰਿਤੇਸੁ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਹਰਣਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਹਾਰਿਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਪਟਿਹਾਰਿਯਮੇਵ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ. ਪਟਿਹਾਰਿਯੇ ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਆਦੇਸਨਾਨੁਸਾਸਨਿਸਮੁਦਾਯੇ ਭਵਂ ਏਕੇਕਂ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਟਿਹਾਰਿਯਂ ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਪਟਿਪਕ੍ਖਹਰਣਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਜਾਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇ, ਤਤੋ ਵਾ ਆਗਤਨ੍ਤਿ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ. ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਮੇਵ ਇਧ ‘‘ਪਾਟਿਹੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਸਾਨਮ੍ਹਿ ਵਸਨ੍ਤੋਤਿ ਏਤੇਹਿ ਕਾਲਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਪਾਟਿਹੀਰਕਰਣਾਵਸਾਨੇਨ ਹਿ ਤਿਦਸਾਲਯਵਾਸੇਨ ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸ੍ਸ ਕਾਲੋਤਿ. ਤਿਦਸਾਲਯੇਤਿ ਦੇਸਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸ੍ਸ ਦੇਸੋ ਤਤ੍ਥ ਵਸਨ੍ਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਤ੍ਤਾਤਿ.

੩. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਦੇਸਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਪਾਰਿਚ੍ਛਤ੍ਤਕਮੂਲਮ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੁਗਨ੍ਧਰੇਤਿ ਸੀਤਪਬ੍ਬਤੇਸ੍ਵੇਕੋ ਦ੍ਵੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸੁਬ੍ਬੇਧੋ, ਆਦਿਚ੍ਚੋ ਚ ਤਦੁਬ੍ਬੇਧਮਗ੍ਗਚਾਰੀ, ਸੋ ਸਤਿ ਸਮ੍ਭਵੇ ਯਥਾ ਯੁਗਨ੍ਧਰੇ ਸੋਭੇਯ੍ਯ, ਏਵਂ ਸੋਭਮਾਨੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੪-੫. ਇਦਾਨਿ ਪੁਗ੍ਗਲੇ ਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕੇ ਅਪਦਿਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਬ੍ਬਸੋਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਆਗਮ੍ਮ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਦਿਸਾਭਾਗੇਹਿ, ਸਨ੍ਨਿਵੇਸਵਸੇਨ ਵਾ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਸਨ੍ਨਿਵਿਟ੍ਠੇਹਿ ਦਸਹਿ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਹੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਦਸਹਿ ਦਸਹੀਤਿ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਅਧਿਕੇਹਿ ਵਾ ਆਗਮਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ, ਨ ਚੇਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ. ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨਾਤਿ ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਸਮਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਬ੍ਯਾਬਾਧੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਿ ਗਾਰਵਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੋਤਂ ਓਦਹਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸਜ੍ਜਦੋਸੇ ਵਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬੇ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਾਤਰਂ ਪਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨੇਨ ਦੇਵਾਨਂ ਗਣੇਨ ਪਰਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਵਾ, ਮਾਤਰਂ ਪਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਂ ਸਮ੍ਪਵਤ੍ਤਯੀਤਿ ਵਾ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

ਇਦਾਨਿ ਦੇਸਨਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਤੇਜਸਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਯਾ ਸਾ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਕਰੁਣਾਯ ਉਪਮਿਤਾ ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯਥਾਸਭਾਵਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥਾ, ਤੇਸਂ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥਾ, ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਆਸਯਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾਦਿਵਿਭਾਵਨਸਮਤ੍ਥਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਬਲਯੋਗਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਯ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇ ਸਮਤ੍ਥਂ, ਨਾਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਯ ਅਸਾਧਾਰਣਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਮਗ੍ਗੋਤਿ ਉਪਾਯੋ. ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਬੋਧਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸੇਵ ਵਾ ਉਪਾਯਭਾਵਤੋ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਪਬਨ੍ਧੋ ਵਾ ‘‘ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਦੀਘਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗੋ ਵਿਯਾਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਪਬਨ੍ਧੋ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦੇਵਾਨਂ ਗਣੇਨ ਪਰਿਵਾਰਿਤੋਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਦੇਵਾਨਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ ਤੇਸਂ ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਸਮਤ੍ਥਾਨਂ ਭਗਵਾ ਦੇਸੇਤੀਤਿ.

੬. ਏਵਂ ਕਰੁਣਾਪਞ੍ਞਾਮੁਖੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾਮਗ੍ਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਚ ਹਿਤਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਮਪਣਾਮਾਰਹਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਪਣਾਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਨਮਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨੇਨੇਵ ਚ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ ਤਪ੍ਪਭਵਸ੍ਸ ਅਨਞ੍ਞਥਾਭਾਵਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਣਾਮਾਰਹਂ ਤਞ੍ਚ ਰਤਨਦ੍ਵਯਂ ਪਣਮਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਞ੍ਚਸ੍ਸ…ਪੇ… ਚਞ੍ਜਲਿ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ‘‘ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਤਥਾਗਤੋ ਵਨ੍ਦਨੀਯੋ’’ਤਿ, ਸਙ੍ਘੋ ਚ ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ…ਪੇ… ਅਞ੍ਜਲਿਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦) ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਨਮਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ, ਕਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚਞ੍ਜਲਿ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮੋ ਪਨ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਿਗੁਣਯੁਤ੍ਤੋ ਤਥਾਨੁਸ੍ਸਰਣੇਨ ਪੂਜੇਤਬ੍ਬੋ ਹੋਤਿ ‘‘ਤਮੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੩; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੧) ਵਚਨਤੋ, ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬਥਾ ਪੂਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਞ੍ਚਸ੍ਸ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਿਰੀਮਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਿਰੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸਰੀਰਸੋਭਗ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਕਤਪੁਞ੍ਞੇ ਨਿਸ੍ਸਯਤਿ, ਕਤਪੁਞ੍ਞੇਹਿ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸੀਯਤੀਤਿ ‘‘ਸਿਰੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਾ ਚ ਅਤਿਸਯਵਤੀ ਭਗਵਤੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਿਰੀਮਾ, ਭਗਵਾ, ਤਸ੍ਸ ਸਿਰੀਮਤੋ.

੭. ਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਸ੍ਸਾਤਿ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾਯ. ਆਨੁਭਾਵੇਨਾਤਿ ਬਲੇਨ. ਸੋਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਸੁਕ੍ਖਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਨ੍ਤਰਾਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਸ੍ਸ ਉਪਘਾਤਕੇ. ਅਸੇਸਤੋਤਿ ਨਿਸ੍ਸੇਸੇ ਸਕਲੇ.

੮. ਇਦਾਨਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਚਾਰਸੀਲੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਯਾਚਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਥੁਲ੍ਲਚ੍ਚਯਾਦਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਚਾਰੋ, ਪਾਰਾਜਿਕਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ. ਚਾਰਿਤ੍ਤਵਾਰਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਵਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਚਾਰਸੀਲੋ, ਤੇਨ. ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਅਭਿਯਾਚਿਤੋਤਿ ਅਭਿਮੁਖਂ ਯਾਚਿਤੋ. ਤੇਨ ਅਨਾਦਰਿਯਂ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਕਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੯. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਕਾਮੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਂ ਦੇਵਦੇਵੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯਨ੍ਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ. ਦੇਵਦੇਵੋਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਮੁਤਿਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾਨਂ ਦੇਵੋ. ਲੋਕੇ ਹਿ ਯੇ ‘‘ਸਰਣਂ ਪਰਾਯਣ’’ਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾ ਗਤਿਭੂਤਾ, ਤੇ ‘‘ਦੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਗਵਾ ਚ ਸਬ੍ਬਦੇਵਾਨਂ ਗਤਿਭੂਤੋਤਿ. ਨਯਤੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ. ਸਮਾਚਿਕ੍ਖੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਆਚਿਕ੍ਖਿ ਯਥਾ ਥੇਰੋ ਬੁਜ੍ਝਤਿ. ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤੇ ਵਿਨੇਤੀਤਿ ਵਿਨਾਯਕੋ, ਨਾਯਕਵਿਰਹਿਤੋ ਵਾ, ਸਯਮ੍ਭੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੦-੧੨. ਯਞ੍ਚਾਤਿ ਯਞ੍ਚ ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਯਿਰੁਦਾਹਾਸੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪਯਿਰੁਦਾਹਾਸੀਤਿ ਕਥੇਸਿ. ਇਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ. ‘‘ਯੋ ਧਾਰਿਤੋ’’ਤਿ ਯਨ੍ਤਿ ਉਪਯੋਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਧਾਰਿਤੋਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਬਜ੍ਝਮਾਨੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਣਮਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਧਾਰਿਤੋ, ਯੋ ਚ ਸਙ੍ਗੀਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਵੇਦੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯ ਈਹਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੇਦੇਹੋ, ਤੇਨ ਮੁਨਿਨਾ. ਅਭਿਣ੍ਹਸੋਤਿ ਬਹੁਸੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਾਨਿ ਯੋ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਦਿਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਆਦਿਤੋਤਿ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਪਠਮਸਙ੍ਗੀਤਿਯਂ.

੧੩. ਯਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਸਙ੍ਗੀਤਾ, ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤਿ? ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ‘‘ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਸਙ੍ਗੀਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ‘‘ਅਯਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਯਂ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਚ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਸਙ੍ਗੀਤੀਸੁ ਅਨੁਸਙ੍ਗੀਤਾ.

੧੪-੧੬. ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਾਤਿ ਰਚਿਤਾ. ਤਤੋਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਤੋ. ਤਨ੍ਤਿਨਯਾਨੁਗਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਤਿਗਤਿਂ ਅਨੁਗਤਂ. ਭਾਸਨ੍ਤਿ ਮਾਗਧਭਾਸਂ. ਨਿਕਾਯਨ੍ਤਰਲਦ੍ਧੀਹੀਤਿ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸਿਤਾਹਿ. ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਵੋਕਿਣ੍ਣਂ. ਅਨਾਕੁਲਨ੍ਤਿ ਸਨਿਕਾਯੇਪਿ ਅਨਾਵਿਲਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ. ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸੋ ਅਨਾਕੁਲੋ ਚ ਯੋ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਅਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਤਂ ਦੀਪਯਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਏਤੇਨ ਤਿਪਿਟਕਚੂਲ਼ਨਾਗਤ੍ਥੇਰਾਦੀਹਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਥੇਰਵਾਦੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਭਾਸਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਮਾਗਧਭਾਸਞ੍ਚ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਪਕਾਸਿਯਮਾਨੋ ਯੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸੋ ਅਨਾਕੁਲੋਯੇਵ ਚ ਹੋਤਿ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਭੂਤੋ, ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਸੋ ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ’’ਤਿ ਦੀਪਯਨ੍ਤੋ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨੇਵ ਹਿ ਸੋ ਤਥਾ ਦੀਪਿਤੋ ਹੋਤੀਤਿ.

੧੭. ਤੋਸਯਨ੍ਤੋ ਵਿਚਕ੍ਖਣੇਤਿ ਵਿਚਕ੍ਖਣੇ ਤੋਸਯਨ੍ਤੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਏਵਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਹੇਤਬ੍ਬਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਗਹਿਤਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਤੋਸਯਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਤੋਸਨਂ ਕਤਂ, ਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨਾਤਿ ਏਤਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤੋਸਯਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਯੋਜਨਾਯ ਸਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣਂ ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਨ ਤੇਨ ਤੋਸਨਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੋਸਯਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਰੂਪਾ.

੧੮-੨੦. ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਕਤ੍ਤੁਕਾਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਮਹਤ੍ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ‘‘ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਣ੍ਣਨਾ ਨਾਮ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ. ਇਤੀਤਿ ‘‘ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਭਾਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ. ਇਤਿ ਸੋਤੂਨਂ ਉਸ੍ਸਾਹੁਪ੍ਪਾਦਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਨ੍ਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਟ੍ਠਕਥਂ. ਨਿਸਾਮੇਥਾਤਿ ਸੁਣਾਥ. ਇਦਾਨਿ ਅਵਸ੍ਸਂ ਅਯਂ ਸੋਤਬ੍ਬਾਯੇਵਾਤਿ ਦਲ਼੍ਹਂ ਉਸ੍ਸਾਹੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਹਿ ਅਯਂ ਕਥਾ’’ਤਿ.

ਵੀਸਤਿਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਂ ਤਾਵ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੇਹਿ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸੋ ਵਿਭਾਵੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਸਨ੍ਨਿਵੇਸੋ ਚ ਪਾਲ਼ਿਯਾ;

ਸਾਗਰੇਹਿ ਤਥਾ ਚਿਨ੍ਤਾ, ਦੇਸਨਾਹਿ ਗਮ੍ਭੀਰਤਾ.

‘‘ਦੇਸਨਾਯ ਸਰੀਰਸ੍ਸ, ਪਵਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣਂ ਤਥਾ;

ਥੇਰਸ੍ਸ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗ-ਤਪ੍ਪਭਾਵਿਤਤਾਪਿ ਚ.

‘‘ਪਟਿਵੇਧਾ ਤਥਾ ਬੁਦ੍ਧ-ਵਚਨਾਦੀਹਿ ਆਦਿਤੋ;

ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਭਾਵਸ੍ਸ, ਸਾਧਨਂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਿਨੋ.

‘‘ਵਿਨਯੇਨਾਥ ਗੋਸਿਙ੍ਗ-ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਚ ਮਹੇਸਿਨਾ;

ਭਾਸਿਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿ, ਨਿਦਾਨੇਨ ਚ ਦੀਪਿਤਾ.

‘‘ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਸਬ੍ਬਂ, ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਥਾ ਕਤਾ;

ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਾ ਏਤਂ, ਸਨ੍ਨਿਵੇਸਂ ਵਿਭਾਵਯੇ’’ਤਿ.

ਵਚਨਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨੇਨ ਵਿਦਿਤਾਭਿਧਮ੍ਮਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸੋਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਜਾਨਨਮੇਵ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਯੁਤ੍ਤਰੂਪਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਂ, ਸੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਵਚਨੇ ਯੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮੋ ਅਤਿਰੇਕੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕੋ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਧਿਕਾ ਪਾਲ਼ੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮੋ ਵਿਸੇਸੋ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿਸਯੋ, ਵਿਚਿਤ੍ਤਾ ਪਾਲ਼ੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਾ ਏਵ ਅਤ੍ਥੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੋ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਵਣ੍ਣਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਟ੍ਠਦੀਪਕੋ ਅਭਿਸਦ੍ਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਵਣ੍ਣਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ ਅਭਿਸਦ੍ਦੋ ਕਿਰਿਯਾਯ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵਦੀਪਕੋ ਹੋਤੀਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪਸਗ੍ਗਭਾਵਤੋ, ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਨ ਧਾਤੁਸਦ੍ਦੋਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਤੋ ਅਭਿਸਦ੍ਦੋ ਪਯੋਗਮੇਵ ਨਾਰਹਤਿ. ਅਥਾਪਿ ਪਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਕਾ ਉਪਸਗ੍ਗਾ, ਨ ਚ ਧਮ੍ਮੋ ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵਦੀਪਨਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਨੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਾਤੁਸਦ੍ਦਾ ਪੁਰਤੋ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਕਿਰਿਯਾਯਪਿ ਅਤਿਰੇਕਵਿਸੇਸਭਾਵਦੀਪਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ਅਤਿਛਤ੍ਤਾਦਿਉਦਾਹਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਯਥਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਮੇਵਾਤਿ ਯਥਾ ਛਤ੍ਤਾਤਿਰੇਕਛਤ੍ਤਵਿਸੇਸਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਅਤਿਛਤ੍ਤਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਤਿਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸਪਿ ਪੁਰਤੋ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਕਿਰਿਯਾਯ ਚ ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਕਤ੍ਤਾ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਾਤੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸਪਿ ਪੁਰਤੋ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਅਕਿਰਿਯਾਯ ਚ ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਕਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਏਕਦੇਸੇਨੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ? ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਏਵਮਾਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੪੮; ਵਿਭ. ੨) ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤ’’ਨ੍ਤਿਏਵਮਾਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੩) ਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਸ੍ਸ ਚ ਅਭਾਵਾ ਨ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੇਨ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਨ…ਪੇ… ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋਵ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿਰੇਕਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਨਯਾਨਂ ਅਤਿਰੇਕਪਾਲ਼ਿਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸਪਾਲ਼ਿਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਬਾਵੀਸਤਿਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਏਕਤੋ ਅਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਨਤ੍ਥਿ. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੇ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ, ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਕਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣੀਤਿਆਦੀਨਿ. ਸਾ ਪਨ ਵੇਰਮਣੀ ਯਦਿ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਜੀਯੇਯ੍ਯ, ‘‘ਆਰਤਿ ਵਿਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਥਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਵਸੇਨ ਵਿਭਜੀਯੇਯ੍ਯ, ਤਥਾਪਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਞ੍ਞੋ ਪਨ ਵੇਰਮਣੀਨਂ ਵਿਭਜਿਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਿਭਙ੍ਗੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਨਤ੍ਥਿ.

ਵਚਨਤ੍ਥਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਞਾਤੇ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਞਾਪੇਤੁਂ ਆਹ ‘‘ਪਕਰਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਤਿਪਯਾਵ ਪਞ੍ਹਵਾਰਾ ਅਵਸੇਸਾਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਾਗਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਮ੍ਮਹਦਯੇ ਆਗਤਾ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗਵਚਨਵਸੇਨ ਅਵਸੇਸਾ ਕਤਿਪਯਾਵ ਪਞ੍ਹਵਾਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ‘‘ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਵ ਤਨ੍ਤਿ ਅਵਸੇਸਾਤਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਮ੍ਮਹਦਯੇ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿਤੋ ਯਦਿ ਪਥਵੀਆਦੀਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾ ਰੂਪਕਣ੍ਡਧਾਤੁਵਿਭਙ੍ਗਾਦੀਸੁ, ਅਥ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਧਾਤੁਕਥਾਯ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਧਾਤੁਕਥਾਯ ਆਗਤਤਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਛਡ੍ਡੇਥ ਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਟਿਸੇਧੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਚਤੂਸੁ ਪਞ੍ਹੇਸੂਤਿ ‘‘ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਗਹਿਤਾਯ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਗਹਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਂ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵੇਪਿ ਪਞ੍ਚਕਾ ਏਕੋ ਪਞ੍ਹੋ, ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਸਰੀਰਂ ਸਬ੍ਬਂ ਵਾ ਦੇਸਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਏਕੋ, ‘‘ਸਬ੍ਬਦਾ’’ਤਿ ਕਾਲਮੁਪਾਦਾਯ ਏਕੋ, ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸੂ’’ਤਿ ਯਦਿ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਾਦਯੋ ਗਹਿਤਾ, ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਅਥ ਪਨ ‘‘ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਦਾ’’ਤਿ ਏਤੇਹਿ ਨ ਕੋਚਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋ ਦੇਸੋ ਕਾਲੋ ਵਾ ਅਗ੍ਗਹਿਤੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਪਨ ਸਾਮਞ੍ਞਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਯੋਗੋ ਕਤੋ, ਨ ਭੇਦਵਸੇਨਾਤਿ ਭੇਦਵਸੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤੁਂ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਦੇਸਕਾਲਪ੍ਪਦੇਸੇ ਉਪਾਦਾਯ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਏਕੋਤਿ ਏਤੇਸੁ ਚਤੂਸੁ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਕਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ ਏਕਂ, ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤਿ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ (ਕਥਾ. ੧੮) ਏਕਂ, ‘‘ਤ੍ਵਂ ਚੇ ਪਨ ਮਞ੍ਞਸਿ…ਪੇ… ਇਦਂ ਤੇ ਮਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ (ਕਥਾ. ੩) ਏਕਂ, ‘‘ਏਸੇ ਚੇ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਿਤੇ…ਪੇ… ਇਦਂ ਤੇ ਮਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ ਏਕਂ, ‘‘ਨ ਹੇਵਂ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬੇ, ਤੇਨ ਹਿ ਯਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਸਿ…ਪੇ… ਸੁਕਤਾ ਪਟਿਪਾਦਨਾ’’ਤਿ (ਕਥਾ. ੧੦) ਏਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਨਿਗ੍ਗਹਕਰਣਂ, ਪਟਿਕਮ੍ਮਕਰਣਂ, ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਸੁਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਠਪਨੇਨ ਪਟਿਕਮ੍ਮਵੇਠਨਂ, ਪਟਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦੁਪ੍ਪਟਿਕਮ੍ਮਭਾਵਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਤਂਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਦੁਨ੍ਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਿਗ੍ਗਹਨਿਬ੍ਬੇਠਨਂ, ਅਨਿਗ੍ਗਹਭਾਵਾਰੋਪਨਾਦਿਨਾ ਛੇਦੋਤਿ ਅਯਂ ਏਕੋ ਪਞ੍ਚਕੋ, ਯੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਅਨੁਲੋਮਪਞ੍ਚਕਪਟਿਕਮ੍ਮਚਤੁਕ੍ਕਨਿਗ੍ਗਹਚਤੁਕ੍ਕਉਪਨਯਨਚਤੁਕ੍ਕਨਿਗਮਨਚਤੁਕ੍ਕ ਨਾਮੇਹਿ ਸਕਵਾਦਿਪੁਬ੍ਬਪਕ੍ਖੇ ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਕਪਞ੍ਚਕੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਪਰਵਾਦਿਪੁਬ੍ਬਪਕ੍ਖੇ ਚ ਏਵਮੇਵ ਪਚ੍ਚਨੀਯਾਨੁਲੋਮਪਞ੍ਚਕੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਂ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਕਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਂ ਸੇਸਪਞ੍ਹੇਸੁਪੀਤਿ ਅਟ੍ਠ ਪਞ੍ਚਕਾ ਅਟ੍ਠਮੁਖਾ ਵਾਦਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ ਉਪਾਯੋ, ਵਾਦਸ੍ਸ ਯੁਤ੍ਤਿ ਵਾਦਯੁਤ੍ਤਿ, ਵਾਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਨੁਲੋਮਪਚ੍ਚਨੀਕਪਞ੍ਚਕੇ ਆਦਿਨਿਗ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਨੀਯਾਨੁਲੋਮਪਞ੍ਚਕੇ ਚ ਆਦਿਨਿਗ੍ਗਹਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਸਾ ਪਨੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਅਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤੋ ਜੀਵੋ. ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਾਯਾਮਰੀਚਿਆਦਯੋ ਵਿਯ ਨਾਭੂਤਾਕਾਰੇਨ, ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦੀਹਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ ਵਿਯ ਨ ਅਨੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ, ਅਥ ਖੋ ਭੂਤੇਨ ਉਤ੍ਤਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਇਤਰੋ ਤਾਦਿਸਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਪੁਨ ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਟ੍ਠੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਸੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਟ੍ਠਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਤਦਾਧਾਰੋ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਵਾ ਤੇਹਿ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਆਧਾਰਭੂਤੋ, ਅਨਞ੍ਞੋ ਵਾ ਤਤੋ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਭਾਵਤੋ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦਿਸਭਾਵਤੋ ਵਾ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ‘‘ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋ…ਪੇ… ਪਰਮਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿ. ਇਤਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰੂਪਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਹੇਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਪੁਨ ਸਕਵਾਦੀ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਏਕਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਗ੍ਗਹਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਆਜਾਨਾਹਿ ਨਿਗ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਸਕਵਾਦੀ ਪੁਗ੍ਗਲਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਆਮਨ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ. ਪੁਨ ਇਤਰੋ ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੇਨ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਸੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਟ੍ਠਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਾ ਅਨਞ੍ਞੋ ਵਾ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾਤਿ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ‘‘ਯੋ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠੋ…ਪੇ… ਪਰਮਟ੍ਠੇਨਾ’’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਨੁਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨਞ੍ਞਤ੍ਤਾਨੁਯੋਗੋ ਅਨਨੁਯੋਗੋ ਪੁਗ੍ਗਲਲਦ੍ਧਿਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨਤੋਤਿ ‘‘ਨ ਹੇਵ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਇਤਰੋ ਪਟਿਞ੍ਞਾਯ ਆਪਜ੍ਜਨਲੇਸਮੇਵ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤੋਯੇਵ ਨਿਗ੍ਗਹਂ ਆਰੋਪੇਤਿ ‘‘ਆਜਾਨਾਹਿ ਨਿਗ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਤੀਤਿ ਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾ ਠਪਿਤਾ, ਏਵਂ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਥਾ ਕਿਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ, ਤਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਕਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਤੋਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਯਂਕਾਰਣਾ ਛਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਯਤਨਾਦਿਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਪਞ੍ਚਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਪਪਞ੍ਚਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾਕੋਟ੍ਠਾਸਾ. ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਅਜ੍ਝਾਚਰਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚੇਤਿ ਏਤੇਸੁ ਆਯਤਨਾਦੀਸੁ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ ਅਭਿਵਦਿਤਬ੍ਬਂ ਅਜ੍ਝੋਸਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ ਨਤ੍ਥਿ ਚੇ. ਨਨੁ ਨਤ੍ਥਿਯੇਵ, ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਚੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਭਿਵਦਨਜ੍ਝੋਸਾਨਾਨਂ ਪਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰਾਨਿ ਆਯਤਨਾਦੀਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ‘‘ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਪਹੀਨਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦੀਨਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਥਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਚੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਸੇਵਨ੍ਤੋਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਦੀਨਂ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਕਰੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਭੂਤਂ ਫਲਂ ਵਾ ਰਾਗਾਨੁਸਯਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤੋ ਅਵਸਾਨਂ, ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਜਾਨਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਜਾਨਾਤਿ. ਨ ਹਿ ਪਦੇਸਞਾਣਵਾ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ. ਪਸ੍ਸਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਚਕ੍ਖੂਹਿ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਜਾਨਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਯਥਾ ਅਞ੍ਞੇ ਸਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਕਾਮਰੂਪਪਰਿਞ੍ਞਾਵਾਦਿਨੋ ਜਾਨਨ੍ਤਾਪਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਵਸੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਭਗਵਾ, ਭਗਵਾ ਪਨ ਪਹੀਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸਤ੍ਤਾ ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਜਾਨਾਤਿਯੇਵ, ਦਿਟ੍ਠਿਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਚ ਅਭਾਵਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿਯੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਮਯਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ ਲੋਕਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ. ਞਾਣਭੂਤੋਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਚ ਏਵਮੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਧਮ੍ਮਾ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ. ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗੋ, ਤੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਚ ਤਦੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ ਤਬ੍ਭੂਤੋ. ਵਤ੍ਤਾਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਵਦਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤਾ. ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਚਿਰਂ ਸਚ੍ਚਪ੍ਪਟਿਵੇਧਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਵਦਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਨ੍ਨੇਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਾ, ਪਰਮਤ੍ਥਂ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਾਪਯਿਤਾ. ਅਮਤਸ੍ਸ ਦਾਤਾਤਿ ਅਮਤਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਂ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਅਮਤਂ ਦਦਾਤੀਤਿ ਅਮਤਸ੍ਸ ਦਾਤਾ. ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਦਾਯਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮੀ. ਸੁਵਣ੍ਣਾਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਸੁਵਣ੍ਣਮਯਂ ਆਲਿਙ੍ਗਂ ਖੁਦ੍ਦਕਮੁਦਿਙ੍ਗਂ. ਸੁਪੁਪ੍ਫਿਤਸਤਪਤ੍ਤਪਦੁਮਮਿਵ ਸਸ੍ਸਿਰਿਕਂ ਸਸੋਭਂ ਸੁਪੁਪ੍ਫਿਤਸਤਪਤ੍ਤਸਸ੍ਸਿਰਿਕਂ.

ਅਨੁਮੋਦਿਤਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ…ਪੇ… ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਂ ਨਾਮ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਨੁਮੋਦਨਾ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਕਥਾਵਤ੍ਥੁਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਭਾਵੋ ਨ ਸਿਯਾ ਅਨਨੁਮੋਦਿਤਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ‘‘ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ ਏਵਂ ਵਿਭਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਗਵਾ ਮਾਤਿਕਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ, ਤਥੇਵ ਚ ਥੇਰੋ ਭਗਵਤਾ ਦਿਨ੍ਨਨਯੇਨ ਠਪਿਤਮਾਤਿਕਾਯ ਵਿਭਜੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ, ਤਂ ਪਨ ਅਨੁਮੋਦਨਾਯ ਪਾਕਟਂ ਜਾਤਨ੍ਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਏਵਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾ…ਪੇ… ਨਾਮ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਪਕਰਣੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਤੋ ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਟ੍ਠ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਦ੍ਧਰਤਿ. ਪਠਮਾ ਵਿਭਤ੍ਤੀਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਕੂਨਨਵੁਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਯਤ੍ਥ ਏਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਤੇ ਪਾਲ਼ਿਪ੍ਪਦੇਸਾ ‘‘ਏਕੂਨਨਵੁਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਸਞ੍ਚ ਸਮੁਦਾਯੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਪਨ੍ਨਮੇਤਂ ‘‘ਏਕੂਨਨਵੁਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਮਾਤਿਕਞ੍ਚ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਏਕੇਕਂ ਪਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਾਤਿਕਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭਤ੍ਤਿਅਨ੍ਤੋਗਧਾਯੇਵਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਂ ਮਾਤਿਕਾਪਦਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਵਚਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਮੂਲਤੋਤਿ ‘‘ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੯੮੫) ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਮੂਲਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ. ‘‘ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਖਨ੍ਧਤੋ. ‘‘ਕਾਯਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਦ੍ਵਾਰਤੋ. ‘‘ਸੁਖਭੂਮਿਯਂ ਕਾਮਾਵਚਰੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੯੮੮) ਭੂਮਿਤੋ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਹੇਤੁਫਲਂ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਹੇਤੁ. ‘‘ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਤੀਣਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੯੮੫-੯੮੬) ਹੇਤੁਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਧਮ੍ਮਤੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ. ‘‘ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਤਦੇਕਟ੍ਠਾ ਚ ਕਿਲੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੯੮੫-੯੮੬) ਹੇਤੁਫਲਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਥ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਭਾਸਿਤੋ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ. ‘‘ਤਯੋ ਕੁਸਲਹੇਤੂ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੫੯) ਧਮ੍ਮੋ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਤਯੋ ਕੁਸਲਹੇਤੂ ਅਲੋਭੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੦) ਅਤ੍ਥੋ, ਸੋ ਚ ਧਮ੍ਮੋ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਲੋਭੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੧) ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਨਾਮਤੋਤਿ ‘‘ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਲੋਭੋਤਿਆਦਿਨਾਮਵਸੇਨ. ਲਿਙ੍ਗਤੋਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ‘‘ਅਲੋਭੋ ਅਲੁਬ੍ਭਨਾ ਅਲੁਬ੍ਭਿਤਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੬੧) ਪੁਰਿਸਾਦਿਲਿਙ੍ਗਵਸੇਨ ਨਿਕ੍ਖੇਪੋ.

ਗਣਨਚਾਰਨ੍ਤਿ ਗਣਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ. ਸਮਾਨੇਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਪੂਰੇਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਸਮਾਨੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਭਾਗਿਨੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਾਗਿਨੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੦੧) ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਏਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਤੇਸੁ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਤ੍ਥੇਰਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਸੁਣਨ੍ਤਾ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾ ਚ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਭਾਗਿਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਗਤੇਸੁ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ ਨ ਕਿਲਮਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਤ੍ਥੇਰਾਨਂ…ਪੇ… ਅਕਿਲਮਤ੍ਥਂ ਠਪਿਤਾ’’ਤਿ.

ਅਨਮਤਗ੍ਗੋਤਿ ਅਞ੍ਞਾਤਗ੍ਗੋ. ਖਨ੍ਧਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਨਾਨਤ੍ਤਂ, ਖਨ੍ਧਮੇਵ ਵਾ. ਗਹੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਸਣ੍ਹਂ, ਸੁਖੁਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ ਸੁਖੁਮਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਸਣ੍ਹਸੁਖੁਮਧਮ੍ਮਂ. ਬਲਵਤਾ ਞਾਣਵੇਗੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਬਲਵਤੋ ਞਾਣਵੇਗਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਚ ਬਲਵਂ. ਗਮ੍ਭੀਰਮੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਾਨਿ ਵਾ ਗਤਾਨਿ ਗਮਨਾਨਿ ਏਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਂ. ਯਥਾਨੁਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਯਥਾਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ. ਨਿਖਿਲੇਨਾਤਿ ਨਿਰਵਸੇਸੇਨ ਦੇਸਿਤਂ, ਪਞ੍ਚਖਿਲਰਹਿਤੇਨ ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤਂ. ਰੂਪਗਤਂਵਾਤਿ ਹਤ੍ਥਗਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਯ ਚਕ੍ਖੁਨਾ. ‘‘ਪਟਿਵੇਧਞਾਣੇਨ ਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਂ ਯੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਅਤ੍ਥੇਵ, ਨੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਥੇਰੋ ਵਦਤੀਤਿ.

ਖੁਦ੍ਦਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਙ੍ਗੇ ਆਗਤੇਸੁ ਏਕਾਧਿਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਕਿਲੇਸਸਤੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸਤਤਣ੍ਹਾਵਿਚਰਿਤਾਨਿ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਾ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇਨ ਦਿਗੁਣਿਤਾਨਿ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਦਸਾਧਿਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਕਂ ਪਨ ਊਨਮਧਿਕਂ ਵਾ ਨ ਗਣਨੂਪਗਂ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਤਰੇਸਂ ਅਤੀਤਾਦਿਭਾਵਾਮਸਨਾ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਖੇਪਨੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਮੇਚਕਪਟਾਤਿ ਨੀਲਨਿਭਾ ਪਟਾ. ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਵਣ੍ਣਧਾਤੂਤਿ ਚਿਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਵਣ੍ਣਧਾਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਨ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਰੂਪਂ ਬਹਿ ਨਿਗਚ੍ਛਤੀਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਵਣ੍ਣਧਾਤੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਉਤੁਸਦ੍ਦਾਨਂ ਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੋਯੇਵ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸੁਵਣ੍ਣਤਾ ਸੁਸ੍ਸਰਤਾ ਵਿਯ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਸੁਸ੍ਸਰਤਾ’’ਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਧਿਕਾਰੇ ਆਗਤਂ, ਨ ਚ ਸਦ੍ਦੋ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਰੂਪਓਟ੍ਠਤਾਲੁਆਦਿਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਤ੍ਥਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਉਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਵਣ੍ਣਧਾਤੂ’’ਤਿ ਵਦਤਿ.

ਕਾਯਸਕ੍ਖਿਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ. ਦਨ੍ਤਾਵਰਣਨ੍ਤਿ ਓਟ੍ਠਦ੍ਵਯਂ. ਮੁਖਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਮੁਖਵਿਵਰਂ. ਸਿਲਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਂਗਤਂ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਂ. ਸਰੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ ਏਸੋ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਰਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਨ ਕਿਲੇਸਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਵਸੇਨ. ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਹਾਰੋਤਿ ਦਿਵਸਸ੍ਸ ਤਤਿਯੋ ਭਾਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਮਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਥੇਰਪ੍ਪਭਵਤ੍ਤਵਚਨਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਪੁਰਿਮਵਚਨਞ੍ਚ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਚੋਦੇਤਿ.

ਤੇਨੇਤਮੇਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਨਯਸ੍ਸ. ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥਾਦਿਭੇਦੇਤਿ ਯੋ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਜ੍ਝਾਯਤਿ ਸੁਣਾਤਿ ਵਾਚੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ ਦੇਸੇਤਿ, ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਸੀਲਾਦਿਅਤ੍ਥੋ ਤਸ੍ਸਪਿ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਪਰਸ੍ਸ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬਤੋ ਪਰਸ੍ਸਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤਦੁਭਯਂ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸੂਚੇਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਤ੍ਥੇ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਤ੍ਥੇਤਿ ਏਵਮਾਦਿਭੇਦੇ ਅਤ੍ਥੇ ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਤ੍ਥਸਦ੍ਦੋ ਚਾਯਂ ਹਿਤਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ਨ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਵਚਨਂ. ਯਦਿ ਸਿਯਾ, ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋਪਿ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਂ ਸੂਚੇਤਿ ਪਰਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸਪੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਯਾ, ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਚ ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਕਾਸਿਤੋ, ਸੋ ਤਸ੍ਸੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਤੇਨ ਪਰਤ੍ਥੋ ਸੂਚਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਸੂਚੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਪਰਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਅਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਆਦਿਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਸੁਤ੍ਤਾਧਾਰਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਥ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਯੇ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਾਦਯੋਪਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫) ‘‘ਅਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਪਰਤ੍ਥੋ ਉਭਯਤ੍ਥੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ ਅਤ੍ਥੋ ਉਤ੍ਤਾਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਅਤ੍ਥੋ ਗੁਲ਼੍ਹੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨੇਯ੍ਯੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨੀਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੋਦਾਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਪਰਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ, ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸੂਚੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਂ, ‘‘ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਕਥਞ੍ਚ ਪਰੇਸਂ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਰਤ੍ਥਂ ਸੂਚੇਤੀਤਿ. ਏਵਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਸੁਤ੍ਤਾਨਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੯੯) ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਾਦੀਨਿ ਸਾਤਿਸਯਂ ਪਕਾਸਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਆਣਾਧਮ੍ਮਸਭਾਵਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਇਦਮੇਵ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੂਚਨਤੋ ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸੁਤ੍ਤੇ ਚ ਆਣਾਧਮ੍ਮਸਭਾਵਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਯ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯੋ ਆਣਾਧਮ੍ਮਸਭਾਵੇ ਅਨੁਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਹਿਤਪਟਿਲਾਭਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਦੇਸਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਸੁਵੁਤ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਸਵਤੀਤਿ ਫਲਤਿ. ‘‘ਸੁਤ੍ਤਾਣਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੁਟ੍ਠੁ ਚ ਨੇ ਤਾਯਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਪਰਤ੍ਥਾਦਿਵਿਧਾਨੇਸੁ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਮਾਣਭਾਵੋ ਤੇਸਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਤਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਦਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੇ ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਤਰੇਹਿ ਵਿਸੇਸਨਞ੍ਚ. ਏਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਸੂਚਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ. ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ.

ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਮਨਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਭਾਵਂ ਅਤਿਰੇਕਤ੍ਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਚ ਏਤ੍ਥ ਕਨ੍ਤਿਯਾ ਅਧਿਕਤ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਂ ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸਕਤ੍ਤਾ ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ, ਅਭਿਰਾਜਾ, ਅਭਿਵਿਨਯੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਪੂਜਿਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਸੁ ਰਤ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਭਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਕਥਮੇਤਂ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਲਕ੍ਖਣਕਰਣਞਾਣਪੂਜਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਿਰਿਯਾਦੀਪਨਤੋ ਤਾਹਿ ਚ ਕਿਰਿਯਾਹਿ ਰਤ੍ਤਿਰਾਜਵਿਨਯਾਨਂ ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਭਾਵਨਾਫਰਣਵੁਦ੍ਧੀਹਿ ਵੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਹੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਪਟਿਪਦਾਦੀਹਿ. ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਸਿਟ੍ਠੇਸੁ ਵਿਨਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਸਮਾਨਂ ਪਿਟਕਸਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨੇਵਾਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਦੁਵਿਧਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ.

ਕਥੇਤਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਦੇਸਕਾਯਤ੍ਤੇਨ ਆਣਾਦਿਵਿਧਿਨਾ ਅਤਿਸਜ੍ਜਨਂ ਪਬੋਧਨਂ ਦੇਸਨਾ. ਸਾਸਿਤਬ੍ਬਪੁਗ੍ਗਲਗਤੇਨ ਯਥਾਪਰਾਧਾਦਿਨਾ ਸਾਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਅਨੁਸਾਸਨਂ ਵਿਨਯਨਂ ਸਾਸਨਂ. ਕਥੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਂਵਰਾਸਂਵਰਾਦਿਨੋ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਕਥਨਂ ਵਚਨਪਟਿਬਦ੍ਧਕਰਣਂ ਕਥਾ. ਭੇਦ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਦੇਸਨਾਭੇਦਂ ਸਾਸਨਭੇਦਂ ਕਥਾਭੇਦਞ੍ਚ ਯਥਾਰਹਂ ਪਰਿਦੀਪਯੇ’’ਤਿ. ਭੇਦਨ੍ਤਿ ਨਾਨਤ੍ਤਂ, ਨਾਨਾਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਿਕ੍ਖਾ ਚ ਪਹਾਨਾਨਿ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵੋ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਹਾਨਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਂ, ਤਞ੍ਚ ਪਰਿਦੀਪਯੇ. ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਆਦਿਂ. ਯਥਾਤਿ ਉਪਾਰਮ੍ਭਾਦਿਹੇਤੁ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਾਦਿਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ.

ਤੀਸੁਪਿ ਚੇਤੇਸੁ ਏਤੇ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਨ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਤਨ੍ਤਿਦੇਸਨਾ ਤਨ੍ਤਿਅਤ੍ਥਪਟਿਵੇਧੋ ਚ ਤਨ੍ਤਿਵਿਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਨਯਪਿਟਕਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਦੇਸਨਾਪਟਿਵੇਧਾਧਾਰਭਾਵੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਪਿਟਕਾਨਿ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿਯੋਯੇਵਾਤਿ ਧਮ੍ਮਾਧਾਰਭਾਵੋ ਕਥਂ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਤਨ੍ਤਿਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਅਵਯਵਤਨ੍ਤਿਯਾ ਆਧਾਰਭਾਵਤੋ, ਧਮ੍ਮਾਦੀਨਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਭਾਵਤੋ ਤੇਹਿ ਵਿਨਯਾਦਯੋ ਗਮ੍ਭੀਰਾਤਿ ਵਿਨਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਾਦਯੋ ਏਵ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤ੍ਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ, ਨ ਵਿਨਯਾਦਯੋ’’ਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ, ਦੇਸਨਾਞਾਣਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਦੇਸਨਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਪਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਤਬ੍ਬਿਸਯਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਦੁਕ੍ਕਰਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਏਤੇਨ ਵਚਨਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ ਕਥਂ ਞਾਤਬ੍ਬੋਤਿ? ‘‘ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਸਮਾਸਪਦਸ੍ਸ ਅਵਯਵਪਦਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਹੇਤੁਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਚ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾ ਏਕਤ੍ਥਾ ਞਾਣਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਸਦ੍ਦਾ ਚਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਸਾਧਿਤੋ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੋ. ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੋ ਚ ਏਵਮੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯਥਾਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਂ ਹੇਤੁਫਲਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਭਾਵਵਾਚਕੋ ਹੇਸ, ਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵਵਾਚਕੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਯੋ ਯੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮਾਭਿਲਾਪੋਤਿ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨਕੋ ਅਵਿਪਰੀਤਾਭਿਲਾਪੋ. ਏਤੇਨ ‘‘ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੮-੭੨੦) ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਨੁਲੋਮਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਕਥਨਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਿਲਾਪਂ ਕਥਨਂ ਤਸ੍ਸ ਵਚਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋਤਿ ਏਤੇਨ ‘‘ਦੇਸਨਾਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਤਂ ਵਚਨਂ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਸੋ ਚ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਭਿਸਮਯਂ ਯੇਨ ਪਕਾਰੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਯੋ ਚ ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵੋ, ਤੇਹਿ ਪਾਕਟਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਵਿਸਯਤੋ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਾਦਿਅਨੁਰੂਪਂ ਧਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਅਵਬੋਧੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਵਿਸਯਤੋ ਅਤ੍ਥਾਦਿਅਨੁਰੂਪਂ ਧਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਅਵਬੋਧੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਧਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਅਤ੍ਥਤਦੁਭਯਪਞ੍ਞਾਪਨਾਰਮ੍ਮਣੋ ਲੋਕਿਯੋ ਅਭਿਸਮਯੋ. ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ ਅਤ੍ਥਾਦਿਅਨੁਰੂਪਂ ਧਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਅਵਬੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੋ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਤ੍ਥਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਸੁ ਸਮ੍ਮੋਹਵਿਦ੍ਧਂਸਨੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ. ਅਭਿਸਮਯਤੋ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਪਟਿਵੇਧਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ‘‘ਪਟਿਵੇਧਨਂ ਪਟਿਵੇਧੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਹਿ ਵਚਨਤ੍ਥੇਨ ਅਭਿਸਮਯੋ, ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੀਯਤੀਤਿ ਪਟਿਵੇਧੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਂਤਂਰੂਪਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵੋ ਚ ਪਟਿਵੇਧੋਤਿ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਾਦੀਹਿ ਪਿਟਕਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸੁ ਪਿਟਕੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਯੋ ਚੇਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤੇਸੁ ਤਂਤਂਪਿਟਕਗਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਯੋ ਪਟਿਵੇਧੋ ਏਤੇਸੁ ਚ ਪਿਟਕੇਸੁ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੋ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵੋਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ ‘‘ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਪਟਿਵੇਧੋ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਯ ਏਵ ਦੁਕ੍ਖੋਗਾਹੋ’’ਤਿ.

ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਦੁਗ੍ਗਹਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਭਾਸਿਤਤ੍ਥਂ ਪਯੋਜਨਤ੍ਥਞ੍ਚ. ਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਵਿਚਾਰੇਨ੍ਤਿ. ਨ ਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਖਮਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਂ ਨ ਖਮਨ੍ਤਿ, ਨਿਜ੍ਝਾਯਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰੋਚੇਤ੍ਵਾ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਤੀਤਿ ਏਵਂ ਏਤਾਯ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾਦਪ੍ਪਮੋਕ੍ਖਾਨਿਸਂਸਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਰਿ ਪਰੇਹਿ ਆਰੋਪਿਤਵਾਦਸ੍ਸ ਨਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਪਮੋਕ੍ਖਪ੍ਪਯੋਜਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨ੍ਤਿ. ਵਾਦਪ੍ਪਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਵਾ ਨਿਨ੍ਦਾਪਮੋਕ੍ਖੋ. ਯਸ੍ਸ ਚਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਚ ਸੀਲਾਦਿਪਰਿਪੂਰਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਦਾਵਿਮੋਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਾ ਅਤ੍ਥਾਯ. ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨ੍ਤੀਤਿ ਞਾਯੇਨ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਨਾਨੁਭੋਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਤੇਸਂ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਉਪਾਰਮ੍ਭਮਾਨਦਪ੍ਪਮਕ੍ਖਪਲਾਸਾਦਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਭਣ੍ਡਾਗਾਰੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੋ, ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੋ ਵਿਯਾਤਿ ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੋ, ਧਮ੍ਮਰਤਨਾਨੁਪਾਲਕੋ. ਅਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਥਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕਪਰਿਯਤ੍ਤਿ.

ਤਾਸਂਯੇਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰਣਂ ਪਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਵਿਨਯੇ ਪਭੇਦਵਚਨਾਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵੇਰਞ੍ਜਕਣ੍ਡੇ ਹਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾਵ ਵਿਭਤ੍ਤਾਤਿ. ਦੁਤਿਯੇ ਤਾਸਂਯੇਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰਣਂ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਕਤਂ, ਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ. ਤਾ ਹਿ ਛਸੁ ਅਭਿਞ੍ਞਾਸੁ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਵਿਭਤ੍ਤਾਯੇਵਾਤਿ. ਞਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਮਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਪਿਟਕਾਨਂ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੀਤਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ.

ਅਤ੍ਥਾਨੁਲੋਮਨਾਮਤੋ ਅਨੁਲੋਮਿਕੋ. ਅਨੁਲੋਮਿਕਤ੍ਤਂਯੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪੀਤਿ ਏਕਸਮੂਹਮ੍ਪਿ. ਪੋਣਿਕਾ ਚ ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਿਕਾ ਚ ਖਤ੍ਤਿਯਾ, ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਸੋ ਪੋਣਿਕਨਿਕਾਯੋ ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਿਕਨਿਕਾਯੋ ਚ. ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਤੋ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਪਿਟਕਾਦੀਨਿ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨੇਕਚ੍ਛਰਿਯਪਾਤੁਭਾਵਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਾਯ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾ ਪਠਮਬੁਦ੍ਧਵਚਨਾਦਿਕੋ ਸਬ੍ਬੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦੋ ਅਞ੍ਞੋਪਿ ਉਦ੍ਦਾਨਸਙ੍ਗਹਾਦਿਭੇਦੋ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯਾ ਞਾਯਤੀਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਵਮੇਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਅਯਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਪਿਟਕਤੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਿਟਕਾਦਿਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨੇਵ ਮਜ੍ਝਿਮਬੁਦ੍ਧਵਚਨਭਾਵੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਚ ਆਦਿਤੋ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਏਤ੍ਥ ਸਿਯਾ ‘‘ਯਦਿ ਤਥਾਗਤਭਾਸਿਤਭਾਵੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧੋ ਸਿਯਾ, ਮਜ੍ਝਿਮਬੁਦ੍ਧਵਚਨਭਾਵੋ ਚ ਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਏਵ ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਯਾਦੀਹਿ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤੁਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤੇਸੁ ਭਿਕ੍ਖੂਸੂ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸਬ੍ਬਸਾਮਯਿਕਪਰਿਸਾਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਨਿਕਾਯਿਕਪਰਿਸਾਯ ਪਞ੍ਚਪਿ ਨਿਕਾਯੇ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨ੍ਤਿਯਾ. ਨ ਉਗ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਸਕਲਸ੍ਸ ਵਿਨਯਪਿਟਕਸ੍ਸ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਆਹ. ਵਿਨਯਮਤ੍ਤਂ ਉਗ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਉਗ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਆਹ. ਵਿਨਯਂ ਅਵਿਵਣ੍ਣੇਤੁਕਾਮਤਾਯ ‘‘ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਸ੍ਸੂ’’ਤਿ ਭਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿਂ, ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਅਨੋਕਾਸਕਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿਯਾ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯਞ੍ਚ ਵਦਨ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਭਾਵੋ ਦੀਪਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਾਦੀਹਿਸਹ ਵਚਨਤੋ, ਬਾਹਿਰਕਭਾਸਿਤੇਸੁ ਚ ਈਦਿਸਸ੍ਸ ਵਚਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ.

ਇਤੋਪਿ ਬਲਵਤਰਂ ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਸਾਧੁਕਾਰਦਾਨੇਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਵਿਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਂ, ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਂ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਭਾਵੇਨ, ਕਣ੍ਹਵਿਪਾਕਾਦਿਂ ਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕਾਦਿਭਾਵੇਨ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਆਲੋਲ਼ੇਤਿ.

ਜਿਨਚਕ੍ਕੇਤਿ ਜਿਨਸਾਸਨੇ. ਵਿਸਂਵਾਦੇਤੀਤਿ ਵਿਪ੍ਪਲਮ੍ਭੇਤਿ. ਭੇਦਕਰਵਤ੍ਥੂਸੁ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ‘‘ਭਾਸਿਤਂ ਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਾਸਿਤਂ ਅਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨਾਤਿ ਦੀਪੇਤੀ’’ਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਉਤ੍ਤਰਿਪਿ ਏਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ…ਪੇ… ਨ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਿਸਯੋ…ਪੇ… ਨਿਦਾਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਪਾਕਟਾਨਂ ਕਾਲਦੇਸਦੇਸਕਪਰਿਸਾਨਂ ਪਾਕਟਭਾਵਕਰਣਤ੍ਥਂ ਤਦੁਪਦੇਸਸਹਿਤੇਨ ਨਿਦਾਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਦੇਸਕੋ ਪਾਕਟੋ, ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕਾਲਾਦੀਨਂ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਕਾਲੋ ਚ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਦੇਸਿਤਭਾਵਸ੍ਸ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਦੇਸਪਰਿਸਾ ਚ ਪਾਕਟਾਤਿ ਕਿਂ ਨਿਦਾਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਿਯਾਤਿ.

ਯਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਨਿਦਾਨੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋਪਿ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਟ੍ਠਾਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਥੇਰੋ ‘‘ਮਹਾਬੋਧਿਨਿਦਾਨੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਮਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵੇਦਯਿਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੨) ਨਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯਾਦੀਹਿ ਵੇਦਨਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਦੇਸਾਨਂ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਵਿਹਾਸਿ. ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਕੁਸਲਾਦਿਅਰਣਨ੍ਤੇ.

ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋਤਿ ਸਾਟ੍ਠਕਥਂ ਪਾਲ਼ਿਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਏਤਂ ਪਰਵਾਦੀਚੋਦਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਪਰਵਾਦੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਮ੍ਹਾਦਿਸੇਸੁ ਨਿਦਾਨਂ ਜਾਨਨ੍ਤੇਸੁ ਪਟਿਸਰਣੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਸਰਣੋ ਅਰਞ੍ਞੇ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਨਿਦਾਨਸਬ੍ਭਾਵੇ ਸਕ੍ਖਿਭੂਤੇਸੁਪਿ ਅਮ੍ਹੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਅਸਕ੍ਖਿਕਂ ਅਡ੍ਡਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਨਿਦਾਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਮ੍ਪਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਨਨੁ ਏਤਂ ਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਏਵਮਾਹ. ਏਕਮੇਵਾਤਿ ਦੇਸਨਾਨਿਦਾਨਮੇਵ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪੇਨ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਦ੍ਵੇ ਨਿਦਾਨਾਨੀਤਿ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਦੇਸੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪੇਨ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਮੂਲਂ ਅਧਿਗਮਂ ਨਿਦੇਤੀਤਿ ਅਧਿਗਮਨਿਦਾਨਂ. ਬੋਧਿਅਭਿਨੀਹਾਰਸਦ੍ਧਾਯਾਤਿ ਯਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯ ਦੀਪਙ੍ਕਰਦਸਬਲਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਬੋਧਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨੀਹਰਿ ਪਣਿਧਾਨਂ ਅਕਾਸਿ.

ਸੁਮੇਧਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਤੁਰੋ ਚ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇਤਿ (ਬੁ. ਵਂ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧-੨) ਉਦ੍ਧਂ ਆਰੋਹਨਵਸੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਮਰਂ ਨਾਮ ਨਗਰਂ ਅਹੋਸੀਤਿ ਵਚਨਸੇਸਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਦਸਹੀਤਿ ਹਤ੍ਥਿਅਸ੍ਸਰਥਭੇਰੀਸਙ੍ਖਮੁਦਿਙ੍ਗਵੀਣਾਗੀਤਸਮ੍ਮਤਾਲ਼ੇਹਿ ‘‘ਅਸ੍ਨਾਥ ਪਿਵਥ ਖਾਦਥਾ’’ਤਿ ਦਸਮੇਨ ਸਦ੍ਦੇਨ. ਤੇ ਪਨ ਏਕਦੇਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਉਪਯੋਗੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਭੇਰੀਸਙ੍ਖਰਥਾਨਞ੍ਚ ਸਦ੍ਦੇਹਿ ਅਵਿਵਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਘੋਸਿਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਹਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਵਾ ਹਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦਵਨ੍ਤਂ ਨਗਰਂ. ਖਾਦਥ ਪਿਵਥ ਚੇਵਾਤਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਞਾਤਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਯ੍ਯਾਨਪੋਕ੍ਖਰਣੀਆਦਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ. ਲਕ੍ਖਣੇਤਿ ਇਤ੍ਥਿਲਕ੍ਖਣੇ ਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣੇ ਚ. ਇਤਿਹਾਸੇਤਿ ਪੋਰਾਣੇ. ਸਧਮ੍ਮੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਤੇਵਿਜ੍ਜਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯਞ੍ਞਵਿਧਿਆਦਿਕੇ ਚ. ਪਾਰਮਿਨ੍ਤਿ ਪਾਰਞਾਣਂ ਪਾਰਾਧਿਗਮਂ ਗਤੋ. ਚਿਨ੍ਤੇਸਹਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿਂ ਅਹਂ ਸੁਮੇਧਭੂਤੋਤਿ ਸਤ੍ਥਾ ਵਦਤਿ. ਅਤ੍ਥਿ ਹੇਹਿਤੀਤਿ ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਨ ਹੇਤੁਯੇਤਿ ਅਭਵਿਤੁਂ. ਏਵਮੇਵਾਤਿ ਏਵਮੇਵਂ. ਨ ਗਵੇਸਤੀਤਿ ਨ ਗਨ੍ਤੁਂ ਏਸਤਿ ਨ ਇਚ੍ਛਤਿ ਨਾਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾ. ਧੋਵੇਤਿ ਧੋਵਨ੍ਤੇ. ਸੇਰੀਤਿ ਸਾਯਤ੍ਤਿਕੋ. ਸਯਂਵਸੀਤਿ ਸਵਸੋ. ਮਹਾਚੋਰਸਮੋ ਵਿਯਾਤਿ ਕਾਯਸਾਰਾਗਵਸੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨੇਸਨੇਹਿ ਕੁਸਲਭਣ੍ਡਚ੍ਛੇਦਨਾ. ਨਾਥਾਤਿ ਨਾਥਵਨ੍ਤੋ. ਪਞ੍ਚਦੋਸਵਿਵਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਕੇਸੁਚਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਲਿਖਿਤੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨ ਵਕ੍ਖਾਮ.

ਸਾਸਨੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਾਪਸਸਾਸਨਂ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚ. ਵਸੀਭੂਤਸ੍ਸ ਸਤੋ. ਮਯਿ ਏਵਂਭੂਤੇ ਦੀਪਙ੍ਕਰੋ ਜਿਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਸੋਧੇਤਿ ਜਨੋ. ਅਞ੍ਜਸਂ ਵਟੁਮਾਯਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨੇਹਿ ਮਗ੍ਗਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਮਾ ਨਂ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍ਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਨ੍ਤਿ ਪਦਪੂਰਣਮਤ੍ਤੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਘਾਤਿਯਾਮਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਅ-ਇਤਿ ਚ ਹਂ-ਇਤਿ ਚ ਨਿਪਾਤਾ, ਅਹਂ-ਇਤਿ ਵਾ ਏਕੋ ਨਿਪਾਤੋ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕੋ ਕਤੋ. ਆਹੁਤੀਨਨ੍ਤਿ ਦਕ੍ਖਿਣਾਹੁਤੀਨਂ. ਮਨ੍ਤਿ ਮਮ, ਮਂ ਵਾ ਅਬ੍ਰ੍ਵਿ.

ਕਪ੍ਪੇ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਬੋਧਿਮ੍ਹਿ ਮਾਤਾਦਿਸਂਕਿਤ੍ਤਨੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ‘‘ਬੋਧਿ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਸੁਖੇਨਾਤਿ ਉਤ੍ਤਮੇਨ ਸੁਖੇਨ. ਅਸਮੋਤਿ ਤਾਪਸੇਹਿ ਅਸਮੋ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਸੁਖਤੋਪਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਈਦਿਸਂ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਬ੍ਯਾਕਰਣਜਂ ਸੁਖਂ ਅਲਭਿਂ. ਯਾਤਿ ਯਾਨਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਆਭੁਜਤੀਤਿ ਆਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਭਿਰਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਛੁਦ੍ਧਾਤਿ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ. ਨੁਦ੍ਧਂਸਤੀਤਿ ਨ ਉਦ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਉਭਯਨ੍ਤਿ ਉਭਯਵਚਨਂ. ਧੁਵਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਏਕਨ੍ਤਸਸ੍ਸਤਂ, ਅਵਿਪਰੀਤਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਪਨ੍ਨਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਗਬ੍ਭਿਨੀਨਂ. ਯਾਵਤਾਦਸ ਦਿਸਾ, ਤਤ੍ਥ. ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਧਾਤੁਯਂ, ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਨਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣੋ, ਤਂ ਵਮਤੇਵ ਉਦਕਂ ਨਿਸ੍ਸੇਸਂ. ਏਤੇਤਿ ਏਕਿਸ੍ਸਾਪਿ ਦਾਨਪਾਰਮਿਤਾਯ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਤਾਯ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਪਟਿਲਗ੍ਗਿਤਂ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ, ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਵਾ ਉਪਯੋਗੋ. ਚਤੂਸੁ ਭੂਮੀਸੂਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਸਂਵਰਭੂਮੀਸੁ. ਅਦ੍ਵੇਜ੍ਝਮਾਨਸੋਤਿ ਕਦਾਚਿ ਖਮਨਂ ਕਦਾਚਿ ਅਕ੍ਖਮਨਂ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਖਮਨਂ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਕ੍ਖਮਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵੇਧਾਭਾਵਂ ਅਨਾਪਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵੀਥਿ ਨਾਮ ਦਿਟ੍ਠਾਦਿ ਚ ਅਦਿਟ੍ਠਾਦਿ ਚ ਯਥਾਭੂਤਂਵ ਵਤ੍ਥੁ. ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਸਮਾਦਾਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਮਾਦਿਨ੍ਨੇਸੁ ਕੁਸਲੇਸੁ ਅਚਲਤਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ. ਪਥਵਿਯਾ ਉਪੇਕ੍ਖਨਂ ਨਾਮ ਵਿਕਾਰਾਨਾਪਤ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਤਿ ਅਞ੍ਞਂ. ਸਭਾਵਰਸਲਕ੍ਖਣੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਭਾਵੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਤਾ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ, ਸਹ ਭਾਵੇਨ ਸਭਾਵੋ, ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੋਧਿਪਰਿਪਾਚਨਕਿਚ੍ਚਸਙ੍ਖਾਤੋ ਰਸੋ, ਅਨਵਜ੍ਜਵਤ੍ਥੁਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਸਭਾਵਰਸਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਤੋ ਸਮ੍ਮਸਤੋ. ਧਮ੍ਮਤੇਜੇਨਾਤਿ ਞਾਣਤੇਜੇਨ. ਚਲਤਾਤਿ ਚਲਤਾਯ ਕਮ੍ਪਨਤਾਯ. ਸੇਸੀਤਿ ਸਯਿ. ਮਾ ਭਾਥਾਤਿ ਮਾ ਭਾਯਿਤ੍ਥ. ਸਬ੍ਬੀਤਿਯੋਤਿ ਸਬ੍ਬਾ ਈਤਿਯੋ ਉਪਦ੍ਦਵਾ ਤਂ ਵਿਵਜ੍ਜਨ੍ਤੁ.

ਸੁਮੇਧਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਪਵਚ੍ਛਤੀਤਿ ਦੇਤਿ. ਯੋਗੇਨਾਤਿ ਉਪਾਯੇਨ. ਸਮਿਂਸੂਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਂਸੁ. ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਮਾਨਸਾਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਅਰਹਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਗਰਹਿਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਰਿਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਞ੍ਞਾ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾ. ਸਾਲਕਲ੍ਯਾਣੀ ਨਾਮ ਏਕੋ ਰੁਕ੍ਖੋ. ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇਯੇਵ ਕਿਰ ਏਕਾਹੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਲਿਙ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪੁਰਿਸਲਿਙ੍ਗਤਾ. ਹੇਤੂਤਿ ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤਾ. ਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਤਾ. ਅਧਿਕਾਰੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਕ੍ਕਾਰਕਰਣਂ. ਛਨ੍ਦਤਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਛਨ੍ਦਸਮਾਯੋਗੋ. ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਕਤਪਣਿਧਾਨਾ. ਪਕ੍ਖਿਕਾਤਿ ਪੀਠਸਪ੍ਪਿਕਾ. ਪਣ੍ਡਕਾਤਿ ਉਭਯਲਿਙ੍ਗਰਹਿਤਾ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੂਪਪਤ੍ਤਿਪਠਮਕਪ੍ਪਿਕੇਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਉਭਯਲਿਙ੍ਗਰਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਨ ਪਣ੍ਡਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਦੋਸੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੇਸੁ ਵਾ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਾ, ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਸਾਰਤ੍ਤਾ ਵਾ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾ ਉਭਤੋਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਣ੍ਡਕਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸੁਦ੍ਧਗੋਚਰਾ ਯਸ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨ ਸੇਵਨ੍ਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਨ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿਕਾਹੇਤੁਕਾਕਿਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿਂ. ਭਵਾਭਵੇਤਿ ਖੁਦ੍ਦਕੇ ਚੇਵ ਮਹਨ੍ਤੇ ਚ ਭਵੇ. ਭੋਜਪੁਤ੍ਤੇਤਿ ਲੁਦ੍ਦਕੇ. ਲਗਨਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗੋ. ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਲੀਨਤਾ. ਗਾਮਣ੍ਡਲਾਤਿ ਗਾਮਦਾਰਕਾ. ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਂ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਨਿਦਾਨਕਥਾ ਯਾਯ ਅਭਿਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤਤਾਸਿਦ੍ਧੀਤਿ ਅਤ੍ਥਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

ਨਿਦਾਨਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡਂ

ਤਿਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤਕਥਂ ਕਾਤੁਂ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਇਤਿ ਮੇ…ਪੇ… ਕਥਨੋਕਾਸੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਇਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ.

੧. ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋਤਿ ਤੀਸੁਪਿ ਪਦੇਸੁ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਤੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਹੋਤਿ. ਨਨੁ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ, ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸੇਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ, ਨ ਤੀਣੀਤਿ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਤਯਾਵਯਵਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਸਬ੍ਬਪਦੇਹੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਵੇਦਨਾਯਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵਿਸੁਂ ਪਦਂ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਦਸ੍ਸ ਅਵਯਵੋ ਹੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਸੁਖਾਦਿਪਦਭਾਵਂ ਭਜਤੀਤਿ ਤੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਕਥਂ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਸਿਯਾਤਿ? ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਕਾਰਤ੍ਥਗਮਕਸ੍ਸ ਪਦਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸ ਪਦਤ੍ਤਾ. ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਵਬੁਜ੍ਝੀਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਹਿ ਪਦਂ, ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਚ ਪਦਸਮੁਦਾਯੇਨ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਪਦਸਮੁਦਾਯੋ ‘‘ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਮੁਦਾਯਾਨਂ ਅਵਯਵੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਸਬ੍ਬਪਦੇਹਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋਤਿ ਯੁਤ੍ਤੋ.

ਗਨ੍ਥਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਤੁਪਦਸਹੇਤੁਕਪਦਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਗਨ੍ਥਤੋ ਚ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਸਹੇਤੁਕਤ੍ਥਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਹੇਤੁਕਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਾ ਹਿ ਹੇਤੁਦੁਕੇ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ, ਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਦੁਕੋ ਹੇਤੁਦੁਕਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਉਭਯੇਕਪਦਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ ਹੇਤੁਦੁਕਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਦੁਕੋ ਏਕਦ੍ਵਿਪਦਵਸੇਨ ਹੇਤੁਦੁਕਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ. ਕਣ੍ਣਿਕਾ ਵਿਯਾਤਿ ਪੁਪ੍ਫਮਯਕਣ੍ਣਿਕਾ ਵਿਯ. ਘਟਾ ਵਿਯਾਤਿ ਪੁਪ੍ਫਹਤ੍ਥਕਾਦੀਸੁ ਪੁਪ੍ਫਾਦੀਨਂ ਸਮੂਹੋ ਵਿਯ. ਕਣ੍ਣਿਕਾਘਟਾਦੀਸੁ ਹਿ ਪੁਪ੍ਫਾਦੀਨਿ ਵਣ੍ਟਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਥਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤਾ ਏਤੇਸਂ ਦੁਕਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਦੁਕਸਾਮਞ੍ਞਤੋਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਹੇਤੁਦੁਕਾਦੀਹਿ ਦੁਕਵਸੇਨ ਸਮਾਨਭਾਵਾ. ਅਞ੍ਞੇਹੀਤਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਦੁਕਾਦੀਹਿ. ਅਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਪਦੇਸੋ ਯੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਸਪ੍ਪਦੇਸਾ. ਯੇਸਂ ਪਨ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਾ.

‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਭੋਤੋ ਅਨਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ ਅਨਾਮਯਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੬੧) ਭਗਵਤੋ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਾਦਯੋ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੇਨ ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’ਤਿ ਕੁਸਲੋ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਬ੍ਬਸਾਵਜ੍ਜਰਹਿਤਾ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਾਦਯੋ ਕੁਸਲਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂਤਿ ਚ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤੇ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਨ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾਯੇਵਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਥੋ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ. ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਸਦ੍ਦਯੋਗੇਨ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ, ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ ਵਾ ਨਾਮਕਿਰਿਯਾਪਯੋਜਨਾਦੀਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਚ੍ਚਗੀਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਸਾਮਿਵਚਨਂ ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ, ਨਚ੍ਚਗੀਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੇਸੂਤਿ ਵਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਦਾਨਹੇਤੁ ਏਵਮਿਦਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਵਡ੍ਢਤੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਵਿਪਾਕਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਂ ‘‘ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸੁਞ੍ਞਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਸਭਾਵਮਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਸੁਞ੍ਞਤਤ੍ਥੋ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਸਲਯਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਅਤ੍ਥਵਚਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਲਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਦੀਪਨਾਨਿ ਚਲਨਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਾਦੀਹਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਯਮਾਨਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਰਾਗਾਦਿਅਸੁਚਿਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਨਾਨਾਵਿਧਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਤੋ ਚ ਕੁਚ੍ਛਿਤੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਸਯਨ੍ਤਿ. ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਞਾਣਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸੇਨ ਞਾਣੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਕੁਸਲਾ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂਸਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂਸਭਾਗੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਪਹਾਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਹਿ ਲੁਨਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਦ੍ਵਯਂ ਵਿਯ.

ਸਤ੍ਤਾਦਿਗਾਹਕਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਗੋਚਰਾ ਸਤ੍ਤਾਦਯੋ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਨ ਨਿਸ੍ਸਭਾਵਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ. ਨ ਚ ਧਾਰਿਯਮਾਨਸਭਾਵਾ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦੀਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਰੂਪਾਦਯੋ, ਕਕ੍ਖਲ਼ਾਦੀਹਿ ਚ ਅਞ੍ਞੇ ਪਥਵੀਆਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਨ ਅਵਬੋਧੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਨਾਮਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞੇ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਧਾਰੀਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੇਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਧਾਰੀਯਨ੍ਤਿ, ਲਕ੍ਖੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਕੁਸਲਪਟਿਸੇਧਨਮਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਤਦਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਵਾ ਏਤਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਅਮਿਤ੍ਤਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਚਨਤਾ ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਤਿਯਰਾਸਿਵਚਨੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯਦਿ ਹਿ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ, ਤੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਚਨੇਨੇਵ ਚ ਤਤਿਯੋ ਰਾਸਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨ ਸਿਯਾ, ਕੁਸਲਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਚਾਤਿ ਦੁਕੋਵਾਯਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਿਕੋ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਅਕੁਸਲਵਚਨੇਨ ਨ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਸਿਯਾ, ‘‘ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਵਿਯ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਞ੍ਚ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨੇ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਨ ਕੋਚਿ ਰਾਸੀਤਿ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਤਤਿਯੋ ਰਾਸਿ ਨ ਸਿਯਾ. ਤਤਿਯਰਾਸਿਭਾਵੇਨ ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਕੁਸਲੋ ਚ ਏਕੋ ਰਾਸੀਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਭਾਵਵਚਨਤਾ, ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵਤੋ ਚ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਭਾਵਮਤ੍ਤਵਚਨਤਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਨਾਪਿ ਤਦਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨਤਾ ਤਤਿਯਰਾਸਿਵਚਨਤੋ ਏਵ. ਯਦਿ ਹਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਅਕੁਸਲਾ ਚੇਤਸਿਕੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਅਚੇਤਸਿਕਾ ਵਿਯ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਚਨੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਤਤਿਯਰਾਸਿਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਚੇਤਸਿਕਦੁਕੋ ਵਿਯ ਅਯਞ੍ਚ ਦੁਕੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ, ਨ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਤਤਿਯੋ ਰਾਸਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਚ ਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਦਞ੍ਞਮਤ੍ਤਵਚਨਂ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦੋ, ਪਾਰਿਸੇਸੇਨ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਸੁ ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਪਯੋਗਦਸ੍ਸਨਤੋ ਲੋਕੇ ‘‘ਅਮਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸਾਸਨੇ ‘‘ਅਲੋਭੋ’’ਤਿ ਇਧਾਪਿ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਚਨਤਾ ਅਕੁਸਲਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਾ, ਤਤ੍ਥ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਚ ਨ ਇਤਰਵਚਨਤਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੋ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਪ੍ਪਹੇਯ੍ਯਭਾਵਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਕੁਸਲਵਿਨਾਸਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਮਹਾਬਲਵਤਾਯ ਪਨ ਕੁਸਲਾਯੇਵ ਪਯੋਗਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਾ ਸਦਾਨੁਸਯਿਤੇ ਅਕੁਸਲੇ ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਜਹਨ੍ਤੀਤਿ.

ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਅਕਥਿਤਾ. ਕਥਂ ਪਨੇਤੇ ਅਕਥਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨਨੁ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦੀਹਿ ਤਿਕਦੁਕਪਦੇਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਫਸ੍ਸਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਚ ਕਥਿਤਾਤਿ? ਨੋ ਨ ਕਥਿਤਾ, ਤਾਨਿ ਪਨ ਵਚਨਾਨਿ ਇਧ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨਨੁਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਨ ਹਿ ‘‘ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਾਨਿ ਇਧ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਚਨਾਨਿ ਪਨ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਨੁਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤਾ ਞਾਯਤੀਤਿ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਵਾ ਅਵਿਪਾਕਾ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਵਚਨੇਨੇਵ ਚ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਥਾ ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ ਞਾਪਕਸਾਧਨੀਯਂ, ਆਸਯਾਨੁਸਯਚਰਿਯਾਦਿਕੁਸਲੇਨ ਭਗਵਤਾ ਯੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਤ੍ਥਪਟਿਵੇਧਤੋ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਹਿ ਪਨ ਯਥਾ ਤੇਸਂ ਅਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਭਗਵਤਾ ਤਂ ਤਂ ਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਥਾ ਚ ਤੇਹਿ ਤਦਤ੍ਥੋ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਆਚਰਿਯੇ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਂ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਯੋ ਚ ਵਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤ੍ਤਾ, ਕੁਸਲਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਤ੍ਤਾ ਅਕੁਸਲਾਪੀ’’ਤਿ, ਸੋਪਿ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਪਕਸਾਧਨੀਯਵਚਨੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਨਿਵਾਰੇਤਬ੍ਬੋ ਅਨੁਵਤ੍ਤਮਾਨਵਚਨਵਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਸ੍ਸ ਚ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਵਚਨਞ੍ਚ ਅਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਤੋ ਅਵਿਪਾਕਵਚਨਸ੍ਸ ਅਧਿਕਤਭਾਵੋ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਭਾਵੋ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਾ, ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੇ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

ਅਥ ਵਾ ਵਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਰੋਧਵਚਨੋ, ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਰੋਧਾਭਿਮੁਖਾ ਕਤਾ, ਲਕ੍ਖਣਵਿਰੋਧਤੋ ਵਿਨਾਸਕਵਿਨਾਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਚਾਤਿ ਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ. ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ. ਤੇ ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਵਿਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਪਾਕਤਾ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਯ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਤਾਹਿ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਨਾਪਿ ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਜਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਕੇਨਚਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋਮਤਿ.

ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤੇਸਂ ਅਵਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਾ, ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਭਾਵਰਹਿਤਾ ਨਿਦ੍ਦੋਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਨੇਸਂ ਅਗਰਹਿਤਬ੍ਬਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਗਾਰਯ੍ਹਵਿਰਹਮਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਦ੍ਦੋਸਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨਮਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਤਾਪਤ੍ਤਿਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰਿਹਰਿਤੁਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਆਹ. ਅਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਾ ਵਾ ਇਧ ਅਨਵਜ੍ਜਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨ ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੬੧) ਵਿਯ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾਵਜ੍ਜਾ ਵਿਰਹਿਤਾਵਜ੍ਜਮਤ੍ਤਾ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਅਵਜ੍ਜਵਿਨਾਸਨਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਪਨ ਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਵਿਪਾਕਤਾਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਲਕ੍ਖਣੇ ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨਂ ਅਵੋਚ. ਸਿਦ੍ਧੋ ਹਿ ਪੁਰਿਮੇਨੇਵ ਅਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇਹਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ. ਸੁਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾ. ਤੇਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞੇ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਭਾਵੇ ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਤੇਸਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸਬ੍ਭਾਵਮੇਵ. ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਚ ਤੇ ਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ. ਕੁਸਲਾ ਲਕ੍ਖੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ. ਨਨੁ ਤੇ ਏਵ ਕੁਸਲਾ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ, ਕਥਂ ਤੇ ਸਯਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਵਿਞ੍ਞਾਤਸਦ੍ਦਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਣਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਭਾਵਯੁਤ੍ਤਿਤੋ. ਕੁਸਲਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਸੇਨ ਹਿ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਕੁਸਲਾ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਲਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਭਾਵੋ. ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਚ ਤੇ ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਸਭਾਵਾ ਕੁਸਲਾ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਅਥ ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਤ੍ਤਂ ਆਹ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨੇਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਵਜ੍ਜਞ੍ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਏਤੇਸਂ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਚ ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਚ ਲਕ੍ਖਣਸਦ੍ਦੇ ਸਭਾਵਭੂਤਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਸਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਤਂਸਭਾਵਵਨ੍ਤੋ ਚ ਕੁਸਲਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਵਜ੍ਜਵਚਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਸੁਖਤਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਸੁਖਵਿਪਾਕਵਚਨੇਨ ਵਿਪਾਕਸੁਖਤਂ. ਪੁਰਿਮਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਸਭਾਵਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਤਾਵਚਨਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯਾਤਿ. ਤਥਾ ਪੁਰਿਮੇਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਤ੍ਤਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਵਿਪਾਕਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਸਭਾਵਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਭਾਵਤੋ ਸਵਿਪਾਕਤ੍ਤਦੀਪਕਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਵਾ ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ ਰਸੇਨ ਅਕੁਸਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਰਸਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰਟ੍ਠੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੇਨ ਵੋਦਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਫਲਤ੍ਥੇਨ ਸੁਖਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਤਂ. ਪੁਰਿਮੇਨ ਚ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤਤੋ ਹਿ ਤੇ ਅਨਵਜ੍ਜਾ ਜਾਤਾਤਿ. ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤੇ ਹਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦੇ ਸੁਖਸਦ੍ਦੋ ਇਟ੍ਠਪਰਿਯਾਯਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਟ੍ਠਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਵਿਪਾਕਾ ਹਿ ਕੁਸਲਾ, ਨ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵਿਪਾਕਾਵ. ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖੋਪਸਮਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾਯ ਚ ਸਮ੍ਭਵੋ ਏਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਤਂਵਿਪਾਕੋਤਿ. ਯਦਿ ਪਨ ਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦੋ ਫਲਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ, ਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਵਿਪਾਕੇਨ ਇਟ੍ਠਰੂਪੇਨਾਪਿ ਸੁਖਵਿਪਾਕਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ.

ਸਾਵਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਿਅਨੁਸਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਯੋਜਨਾ ਚ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵਿਪਾਕਾਰਹਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਬ੍ਭਾਵੇਨ ਅਕਥਿਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਸਭਾਵਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਤਿ ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਅਵਿਪਾਕਾਤਿ ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੪) ਏਵਂਪਕਾਰਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ, ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਾ ਵਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾਭਾਵਾਤਿ.

ਕੁਸਲਾਤਿ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵਾਤਿਆਦੀਨੀਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੇ, ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੇ, ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਦ੍ਵੇਤਿ. ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਾਨੀਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਪੇਕ੍ਖਂ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਚੋਦੇਤਿ, ਨ ਛਨ੍ਨਂ. ਦੋਸਮੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੋ ਚੋਦਕੋ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯੋ ਆਹ ‘‘ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥਾ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤਾਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਸਮਤ੍ਤਾ ਤੇ ਚੋਦਨਾ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਤਾਵ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਿ ਏਕਤ੍ਥਾਨਿ ਇਨ੍ਦਸਕ੍ਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਮਤ੍ਤੇ ਏਵ ਭੇਦੋ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ, ਨ ਅਤ੍ਥੇਤਿ. ਯਥਾ ‘‘ਇਨ੍ਦੋ ਸਕ੍ਕੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਇਨ੍ਦੋ ਇਨ੍ਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਇਤਰੇਸੁਪਿ ‘‘ਅਕੁਸਲਾ ਅਕੁਸਲਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਤਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਤਾ ਚ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਥ ਨਾਨਤ੍ਥਾਨਿ, ਇਨ੍ਦਕੁਵੇਰਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਭੇਦੋ, ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਚ ਛ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਅਤ੍ਥਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਕੁਸਲਤ੍ਤਿਕਾਦੀਨਂ ਕੁਸਲਛਕ੍ਕਾਦਿਭਾਵੋ, ਹੇਤੁਦੁਕਾਦੀਨਞ੍ਚ ਹੇਤੁਚਤੁਕ੍ਕਾਦਿਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.

ਨਨੁ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਇਨ੍ਦਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਰੂਪਾਭੇਦਾ ਅਤ੍ਥਾਭੇਦੋਤਿ ਛਕ੍ਕਭਾਵੋ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵਮਿਦਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ‘‘ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਤਿਕਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ, ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਇਨ੍ਦਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਵਚਨੇ ਪਯੋਜਨਾਭਾਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਮਾਸਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਅਭਿਨ੍ਨਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਭੇਦੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ, ਏਵਮਪਿ ਯਥਾ ਏਕੋ ਮਾਸਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਨ੍ਨਰੂਪੋ ਕਾਲਂ ਅਪਰਣ੍ਣਵਿਸੇਸਂ ਸੁਵਣ੍ਣਮਾਸਞ੍ਚ ਵਦਤਿ, ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋਪਿ ਏਕੋ ਭਿਨ੍ਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤੁਮਰਹਤੀਤਿ ਕਾਲਾਦੀਨਂ ਮਾਸਪਦਤ੍ਥਤਾਯ ਵਿਯ ਤਬ੍ਬਚਨੀਯਭਿਨ੍ਨਤ੍ਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਪਦਤ੍ਥਤਾਯ ਅਭੇਦੋਤਿ ਚਤੁਕ੍ਕਤਿਕਭਾਵੋ ਏਵ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ, ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਜਾਤਿਗੁਣਕਿਰਿਯਾਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਅਨਭਿਧਾਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਮਾਸ-ਸਦ੍ਦੋ ਏਕੋ ਜਾਤਿਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਕਾਲਾਦੀਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇਨ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸਂ ਵਾਚਕੋ ਹੋਤਿ. ਇਧ ਚ ਯਦਿ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸੋ ਕਤੋ ਸਿਯਾ, ਦੁਤਿਯੋ ਤਤਿਯੋ ਚ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਚ ਸੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਦਿ-ਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਅਭਿਨ੍ਨਕੁਸਲਾਦਿਜਾਤੀਸੁ ਰੂਪਸਾਮਞ੍ਞੇਪਿ ਮਾਸ-ਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਤਯੋ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਅਞ੍ਞਜਾਤੀਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਤਯੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾ ਆਪਨ੍ਨਾਤਿ ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵੋ ਏਵ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ.

ਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਤਥਾ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਦਾਨਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਧਮ੍ਮਪਦਾਨਞ੍ਚ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਇਚ੍ਛਿਤੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਕਸ੍ਮਾ ਚੋਦੇਤਿ, ਨਨੁ ਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੇਸੁ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯੁਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਪਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਰਿਮਚੋਦਨਾ ਕਤਾ ‘‘ਤਿਕਦੁਕਾਨਂ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ, ਇਧ ਪਨ ਤਂ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਸਾਧੇਤੁਂ ਇਦਂ ਚੋਦਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਯੋਜਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ – ਯਦਿ ਪਨ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵਂ ਨ ਇਚ੍ਛਸਿ, ਪਦਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ, ਸੋ ਚ ਸਮਾਨਵਿਭਤ੍ਤੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤ੍ਵਂ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਵਦਸੀਤਿ ਪਦਾਨਞ੍ਚ ਤੇ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨੇਵ ਨਾਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਨਿਯਮਨਤ੍ਥੋ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰ…ਪੇ… ਨਿਪ੍ਪਯੋਜਨਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਭਾਵਂ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਪਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਰੋਧਾਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਾਪਿ ਚੇਸਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਪੁਚ੍ਛਾ ਹਿ ਪਦਵਿਪਲ੍ਲਾਸਕਰਣੇਨ ਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਕੁਸਲਾਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਇਧ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਤਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਤਵ ਚ ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਵਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਵ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਯਪਿ ਪੁਚ੍ਛਾਯ ਵਿਰੋਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚ ਤਥਾ ਸਾ ਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਨ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ.

ਅਪਰੋ ਨਯੋਤਿ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤਮੇਵ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤੇਹਿ ਚੋਦੇਤਿ. ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਤ੍ਤਾਤਿਆਦਿਮ੍ਹਿ ਯਥਾ ਤੀਹਿ ਇਨ੍ਦ-ਸਦ੍ਦੇਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਨਂ ਇਨ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਇਨ੍ਦਭਾਵੇਨ ਏਕਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਸਕ੍ਕਪੁਰਿਨ੍ਦਦਸਹਸ੍ਸਕ੍ਖਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਏਕਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤ-ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਭਾਵੋਤਿ ਸਭਾਵਧਾਰਣਾਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਚ ਸਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਹੋਤਿ, ਨਾਸਭਾਵਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵਦਤਿ. ਹੋਤੁ ਭਾਵੋ, ਤਤੋ ਕਿਨ੍ਤਿ? ਯਦਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ, ਤੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਯੋ ਕੋਚਿ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵੋ, ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞਂ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵਾ ਏਕੇਕਮੇਵ ਭਾਵੋ. ਭਾਵਭੂਤਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞੇ ਦ੍ਵੇ ਅਭਾਵਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਦ੍ਵੇ ਯੇ ਕੇਚਿ ਅਭਾਵਾ. ਯੋਪਿ ਚ ਸੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਾਵੋਤਿ ਗਹਿਤੋ, ਸੋਪਿ ਸਮਾਨਰੂਪੇਸੁ ਤੀਸੁ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੇਸੁ ਅਯਮੇਵ ਭਾਵਤ੍ਥੋ ਹੋਤੀਤਿ ਨਿਯਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਥਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਅਭਾਵੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਆਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਅਭਾਵਤ੍ਤਾਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਇਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤੇ ਤਤੋ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਸਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ.

ਨਨੁ ਏਵਮਪਿ ਏਕਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਏਕੇਨੇਵ ਭਾਵੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਭਾਵਤ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਭਾਵਤ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਥਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਭਾਵਤ੍ਤੇ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾ ਚ ਸਾ ਤਯਾਤਿ. ਨਨੁ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤੇਪਿ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਨ ਸਿਯਾਤਿ? ਮਾ ਹੋਤੁ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ, ਤਵ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਥਤਂ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਏਸੋ ਦੋਸੋ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ, ਨ ਪਨ ਮਯਾ ਨਾਨਤ੍ਥਤਾ ਏਕਤ੍ਥਤਾ ਵਾ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾਤਿ ਕੁਤੋ ਮੇ ਵਿਰੋਧੋ ਸਿਯਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਆਪਨ੍ਨੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇ ਕੁਸਲਾਦਯੋਪਿ ਅਭਾਵਾ ਏਵ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਚਨਂ ਅਨਿਯਮੇਨ ਯੇ ਕੇਚਿ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਾਵਤ੍ਤਂ ਆਪਨ੍ਨਾ, ਤੇਹਿ ਅਨਞ੍ਞੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਤ੍ਤਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੇਹਿ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਕੁਸਲਪਰੋਪਿ ਅਭਾਵੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ, ਤਂ ਅਨਿਯਮਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਅਭਾਵਸਾਧਨਤ੍ਥਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਅਕੁਸਲਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਤੇਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਕੁਸਲਪਰੋਪਿ ਅਭਾਵੋ ਸਿਯਾਤਿ.

ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਨਾਮ ਯੁਤ੍ਤਿ. ਕੁਸਲਕੁਸਲਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਏਕਨ੍ਤਏਕਤ੍ਥਤਂ, ਕੁਸਲਰੂਪਚਕ੍ਖੁਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਏਕਨ੍ਤਨਾਨਤ੍ਥਤਞ੍ਚ ਵਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਯਾਯਂ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿ ਛਕ੍ਕਚਤੁਕ੍ਕਾਪਤ੍ਤਿ ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਿਰੋਧਾਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਦੋਸਾਰੋਪਨਯੁਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਸਬ੍ਬਾ ਸਾ ਅਯੁਤ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਏਕਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਥਤਾਭਾਵਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਾ ਯਾ ਅਨੁਮਤਿ ਯਥਾਨੁਮਤਿ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਵੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਅਨੁਰੂਪਂ ਵਾ ਯਥਾਨੁਮਤਿ, ਯਥਾ ਅਨੁਮਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਵੋਹਾਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨੁਮਤਿ ਹਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਿਰਿਯਾਗੁਣਾਦਿਪਰਿਗ੍ਗਹਵਿਸੇਸੇਨ ਅਵਿਵਟਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਵਰਣਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ‘‘ਸਕ੍ਕੋ ਇਨ੍ਦੋ ਪੁਰਿਨ੍ਦਦੋ’’ਤਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਯਥਾ ‘‘ਧਵੋ ਖਦਿਰੋ ਪਲਾਸੋ ਚ ਆਨੀਯਨ੍ਤੂ’’ਤਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਭੇਦਾਭੇਦਵਨ੍ਤੇਸੁ ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ‘‘ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਂ ਪਣ੍ਡਿਤਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ, ਤਾਯ ਤਾਯ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਤਦਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਤੇ ਤੇ ਵੋਹਾਰਾ ਸਿਦ੍ਧਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਹਾਪਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਸਮਾਨੇ ਅਤ੍ਥੇ ਭੇਦਾਭੇਦਯੁਤ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਨੁਮਤਾਤਿ ਤਾਯ ਤਾਯ ਅਨੁਮਤਿਯਾ ਤਦਨੁਰੂਪਞ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੋ ਏਸੋ ਵੋਹਾਰੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਂ ਤਸ੍ਸ ਦੀਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਅਨਵਜ੍ਜਸੁਖਵਿਪਾਕਾਦਿਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵਂ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਦੀਪੇਨ੍ਤਿ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਦੀਪਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਇਮਿਨਾਵਾਤਿ ‘‘ਧਮ੍ਮ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚ ਨਯੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਮਾਨੋ, ਨ ਕੁਸਲ-ਸਦ੍ਦੋ ਆਰੋਗ੍ਯਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ‘‘ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ ਸਲਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਕੋ, ਸੋ ਚ ਵਿਸੇਸਨਯੋ ‘‘ਇਤੋ ਪਰਂ ਵਿਸੇਸਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਕ੍ਖਾਮਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਪਨੀਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਵਿਸੇਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿਆਦਯੋ ਵਿਸੇਸਾਤਿ.

੨. ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ‘‘ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਞ੍ਚ ਸੁਖਵੇਦਨਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਸੁਖਵੇਦਨਾਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਾ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੯ ਆਦਯੋ) ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਸੁਖਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਥੋ ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਾਯਸੁਖਨਂ ਕਾਯਾਨੁਗ੍ਗਹਂ ਸਾਤਵਿਸੇਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਨ ਪਨ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦੇਤਿ ਸੁਖਂ ਵਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੦੯), ਯੋ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਤੋ’’ਤਿਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੩) ਸੁਖ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਸਾਤਸਾਮਞ੍ਞਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਂ ਸੁਖਮੂਲਂ. ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਚ ਕਾਮਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾਦਿਕੇ ਵਿਰਾਗੇ ਚ ਸਤਿ ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ ਪੁਞ੍ਞਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਆਦੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ‘‘ਸੁਖਮੂਲਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ‘‘ਰੂਪਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਞ੍ਞਾਨੀਤਿ ਯਦਿਦਂ ਵਚਨਂ, ਤਂ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਅਧਿਵਚਨਂ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਧਿਵਚਨਂ ਤਦਤ੍ਥਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਵਿਪਚ੍ਚਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਖਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਇਟ੍ਠਾਨਂ ਠਾਨਂ ਓਕਾਸੋ ਸਗ੍ਗਾ ਨਨ੍ਦਨਞ੍ਚਾਤਿ ‘‘ਸੁਖਾ ਸਗ੍ਗਾ ਸੁਖਂ ਨਨ੍ਦਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ. ਸੁਖਵਿਹਾਰਾਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵਿਹਾਰਾਦੀ. ਨੀਵਰਣਾਦਿਬ੍ਯਾਬਾਧਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਾਪਨਤੋ ਤਂਨਿਰੋਧਤ੍ਤਾ ਵਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਸੁਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਭਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖੇ. ‘‘ਦ੍ਵੇਪਿ ਮਯਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਵੇਦਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੬੭) ਸੁਖੋਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ਚ ਇਟ੍ਠਾਸੂਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ.

ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੂਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਮ੍ਹਿ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਜਨਕੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖਜਨਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਹਾਯਭੂਤਾਨਂ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਠਾਨੇ. ਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਜਨਕੇ ਜਨਕਸਹਾਯੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫, ੪੫-੪੬, ੭੬) ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ ਕਰਜਕਾਯਂ ਸੁਖਯਤਿ ਲਦ੍ਧਸ੍ਸਾਦੇ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤੇ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸੁਖਾ. ਸੁਖਾਤਿ ਵੇਦਨਾਸਦ੍ਦਮਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖਭਾਵਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਤਾ ਨ ਕਤਾ. ਸਭਾਵਤੋ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਤੋ ਚ ਯਂ ਇਟ੍ਠਂ, ਤਦਨੁਭਵਨਂ ਇਟ੍ਠਾਕਾਰਾਨੁਭਵਨਂ ਵਾ ਇਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਂ.

ਸਮਨ੍ਤਿ ਅਵਿਸਮਂ. ਸਮਾ ਏਕੀਭਾਵੂਪਗਤਾ ਵਿਯ ਯੁਤ੍ਤਾ, ਸਮਂ ਵਾ ਸਹ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਏਕੋ ਸਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ, ਸਮਾਨਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਸਮਾਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਸਮਾਨਨਿਰੋਧਾ ਚ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਨਿਵਾਰਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਮਪਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਚ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਮਪਿ ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪੇਸੁ ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਸੇਸਮਹਾਭੂਤੋਪਾਦਾਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇਨ ਤਾਨਿ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾਨੀਤਿ, ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਾਨਿ ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਏਕਂ ਵਤ੍ਥੁ ਏਤੇਸੁ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾਨੀਤਿ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ…ਪੇ… ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਵਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਏਕਵੀਥਿਯਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਨਂ ਨਾਨਾਵੀਥਿਯਂ ਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਭਿਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਕਾਨਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਮਪਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯੇ ਏਕਨਿਰੋਧਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਾ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤੇ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਕਿਂ ਪਨ ਨਾਨੁਪ੍ਪਾਦਾਪਿ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧਲਕ੍ਖਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਵਾਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ ਏਵ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧਲਕ੍ਖਣਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੩. ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸਾਲਿਬੀਜਾਦੀਨਂ ਫਲਾਨਿ ਤਂਸਦਿਸਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪਕ੍ਕਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਵਿਪਾਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਮੂਲਙ੍ਕੁਰਪਤ੍ਤਖਨ੍ਧਨਾਲ਼ਾਨਿ, ਏਵਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਫਲਾਨਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਸਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਸੁਕ੍ਕਕਣ੍ਹਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਤਂਸਦਿਸਾਨਿ ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਾਨੀਤਿ ਵਿਪਾਕਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਪਿ ਕਮ੍ਮਾਸਦਿਸਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਜਾਤਿਜਰਾਸਭਾਵਾਤਿ ਜਾਯਨਜੀਰਣਸਭਾਵਾ. ਵਿਪਾਕਪਕਤਿਕਾਤਿ ਵਿਪਚ੍ਚਨਪਕਤਿਕਾ. ਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਤਾ ਚ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਮਾਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾ, ਤੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਦਿਕੁਸਲਾਨਂ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਾਦਿਅਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਵਿਪਾਕਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨੇਪਿ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਭਾਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਭਾਵੋ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਪਕ੍ਕਸਭਾਵਂ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਞ੍ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਭਯਸਭਾਵਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਆਹ.

੪. ਉਪੇਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਉਪੇਤਂ, ਕੇਨ ਚ ਉਪੇਤਂ, ਕਥਞ੍ਚ ਉਪੇਤਂ, ਕੇ ਚ ਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾਤਿ? ਸਤਿ ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ਉਪੇਤਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾ ਉਪਯ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾਹਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੁਪਾਦਾਨਭੂਤਾਹਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਉਪੇਤਂ, ਤੇਹਿ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਉਪੇਤਂ, ਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਵਸੇਨ. ਸਤਿ ਚ ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਾਦਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤੇ ਯੇਹਿ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਤਾਨਿ ਫਲਾਨੀਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇਹਿ ਵਿਯ ਆਦਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਤੇਭੂਮਕਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਮ੍ਮਭਾਵੇਨ ਏਕਤ੍ਤਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਉਪੇਤਨ੍ਤਿ ਇਧ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਤੇਹਿ ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਵਚਨਾਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨਾਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ਯਦਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਉਪੇਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ, ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਉਪੇਤਸਦ੍ਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਏਵ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ, ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਹੇਤੂਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦਿਫਲਾਨਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਤੇਹਿਫਲਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਉਪ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਉਪੇਤਤਾਮਤ੍ਤਂ ਜੋਤਿਤਂ, ਨ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਮਨਿਵਤ੍ਤਕਂ, ਆਦਿਨ੍ਨ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚ ਗਹਿਤਤਾਮਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਵਿਸੇਸੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਬੋਧਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਯੇਸਞ੍ਹਿ ਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਏਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇ ਤੇਨੇਵ ਵਚਨੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇ ਧਮ੍ਮੇ ਬੁਜ੍ਝਿਂਸੁ, ਏਤਰਹਿ ਪਨ ਤਾਵਤਾ ਬੁਜ੍ਝਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਦਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਏਸਾ ਅਤ੍ਥਵਿਭਾਵਨਾ ਕਤਾ ‘‘ਕਮ੍ਮੁਨਾ’’ਤਿ.

ਅਯਂ ਪਨ ਅਪਰੋ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਉਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਉਪੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਉਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮਾਸੇ ਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨੋ ‘‘ਅਤਿਮਾਲਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨਂ ਸਸਾਧਨਂ ਉਪਗਮਨਂ ਸਸਾਧਨਂ ਵਦਤਿ, ਉਪਗਮਨਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਨਉਪਯੋ, ਤੇਨ ਉਪਗਤਂ ਉਪੇਤਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਯਂ ਅਸਤਿ ਉਪਾਦਾਨੇ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ‘‘ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਤੇਭੂਮਕਕਮ੍ਮਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਪੁਰਿਮਜਾਤੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਨ ਉਪਾਦਾਨੇਨ ਉਪਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਉਪੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨ ਹਿ ਕੋਚਿ ਅਨੁਪਗ੍ਗਮ੍ਮ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ. ਤੇਨ ਉਪੇਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਆਦਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਹਿ ਸਾਸਵੇਨ ਸਤ੍ਤਾ ਆਦਿਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਦਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਪਾਕਟੋ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ. ਸੋ ਚ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸਙ੍ਗਹੋ ‘‘ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਾਤਿਵਚਨੇ ਸਮਵਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਵਚਨੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵੋ ਚ ਤੇਭੂਮਕਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨੀਤਿ ਧਾਤੁਕਥਾਯਂ ਪਕਾਸਿਤਮੇਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਉਪੇਤੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਾਤਿ ਤੇ ਏਵ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਅਯਮਤ੍ਥੋਤਿ. ਉਪਾਦਿਨ੍ਨ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਿਯ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਸਦ੍ਦਾਨਪੇਕ੍ਖਂ ਅਤ੍ਥਂ ਵਤ੍ਤੁਂ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਵ ਅਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਪਾਦਾਨਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਉਪਾਦਾਨਿਯਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਂ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਵਿਸੇਸਨੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾ ਚ ਤੇ ਉਪਾਦਾਨਿਯਾ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

੫. ਸਂਕਿਲੇਸੋਤਿ ਦਸ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੂਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾਤਿ ਤੇਹਿ ਵਿਬਾਧਿਤਾ ਉਪਤਾਪਿਤਾ ਚ. ਤੇ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਸਂਕਿਲੇਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ ਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਏਕੀਭਾਵਮਿਵ ਗਤਾ ਵਿਸਾਦੀਹਿ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਿਆਦਯੋ ਵਿਦੂਸਿਤਾ ਮਲੀਨਾ ਵਿਬਾਧਿਤਾ ਉਪਤਾਪਿਤਾ ਚ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ ‘‘ਸਂਕਿਲੇਸੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ. ਸਂਕਿਲੇਸਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਤਂ ਲਦ੍ਧੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋਤਿ ਏਤੇਨ ਸਂਕਿਲੇਸਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਵਤ੍ਥਯੁਗਿਕਸੁਙ੍ਕਸਾਲਿਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੬. ਸਹ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵਚਨਸੇਸੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸਪਿ ਭਵਤਿ-ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਮਤ੍ਤਾਤਿ ਪਮਾਣਵਾਚਕਂ ਏਕਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਵਿਚਾਰੋਵ ਮਤ੍ਤਾ ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਵਿਪ੍ਪਯੋਗੀਸੁ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰੇਸੁ ਵਿਚਾਰੋਵ ਏਤੇਸਂ ਮਤ੍ਤਾ, ਤਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਮਪਰੋ ਅਤ੍ਥੋ – ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ. ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ ਧਮ੍ਮਾ ਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਵਿਚਾਰੇਨ ਸਵਿਚਾਰਾ, ਏਤੇ ਪਨ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਤਵਿਸੇਸਰਹਿਤੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਵਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਤ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਜੋਤਨਤ੍ਥਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨਂ. ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਹਿ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ ਚ ਸਨ੍ਤਿ ਅਵਿਚਾਰਾ ਚਾਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਅਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਸੁ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਗਹੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾਵਅਵਿਤਕ੍ਕਾਤਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਵਿਸੇਸਨਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਪਨ ਯਥਾਕਾਮਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਭਾਵੇਨ ਸਹ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਤਾਯ ਧਮ੍ਮਵਿਸੇਸਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਦਾਨੁਕ੍ਕਮੋ ਕਤੋ.

ਅਥ ਵਾ ਸਵਿਚਾਰਾ ਦੁਵਿਧਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਅਵਿਤਕ੍ਕੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਆਦਿਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਿਚਾਰਾ ਚ ਦੁਵਿਧਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਸਵਿਤਕ੍ਕੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਤਤਿਯਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੇ ਪਨ ਦ੍ਵੀਹਿਪਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਚ ਸਵਿਚਾਰਾ ਅਵਿਚਾਰਾ ਚ, ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਦਸ੍ਸਨਂ ਵਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ ਉਭਯਦਸ੍ਸਨਂ ਵਾ. ਉਭਯਦਸ੍ਸਨੇ ਕਰਿਯਮਾਨੇ ਯਦਿ ‘‘ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਆਦਿਪਦਤ੍ਥਤਾਵ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਥ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਤਪਦਤ੍ਥਤਾ. ਅਥ ਪਨ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾ ਸਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾਨਂ ਵਿਯ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਭਾਵੋ ਵਾ ਸਙ੍ਕਰਦੋਸੋ ਵਾ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਸਵਿਤਕ੍ਕਾਵਿਤਕ੍ਕਤਾਸਵਿਚਾਰਾਵਿਚਾਰਤਾਵਿਰੋਧੋ ਵਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਤਰਦਸ੍ਸਨੇਨ ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨੇਨ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰੇਸੁ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਸੁ ਸਵਿਤਕ੍ਕਅਵਿਚਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰੇ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾਭਾਵੇਨ ਏਤੇ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ, ਨ ਵਿਚਾਰਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਭਾਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਚਨੇਨ ਵਿਚਾਰਮਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸਿਤਾ.

੭. ਉਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਵੇਦਯਮਾਨਾਪਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾ ਸੁਖਾਕਾਰੇ ਦੁਕ੍ਖਾਕਾਰੇ ਚ ਉਦਾਸਿਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਉਪੇਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਕ੍ਖਾ ਅਨੁਭਵਨਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਨਾਨਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ. ਯਦਿ ਹਿ ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ ਏਵ ਸੁਖਸਹਗਤਾ ਸਿਯੁਂ, ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨੇਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਤੋ ਤਿਕਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਪਦਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਵੇਦਨਾਤ੍ਤਿਕੋ ਏਵਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਵਚਨਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਪੀਤਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਖਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਸਪ੍ਪੀਤਿਕਸੁਖਤੋ ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਪੀਤਿਸੁਖਾਨਂ ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਤਿਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸੁਖੇਕਦੇਸੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ, ਨ ਪੀਤਿ. ‘‘ਸੁਖਸਹਗਤਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੀਤਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਨ ਸੁਖਂ. ਪੀਤਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸੁਖਸਹਗਤਾ ਚ ਪੁਰਿਮੇਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧੋ ਪੀਤਿਸੁਖਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ.

੮. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਅਥ ਵਾ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ ਭਾਵਨਾਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇਨ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਂ ਤਦਤਿਸਯੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥੇਤ੍ਥ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਪਤ੍ਤੀਤਿ. ਉਭਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ, ਨ ਪਹਾਯਕਪਟਿਕ੍ਖੇਪਵਸੇਨ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਅਞ੍ਞੋ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਹਾਯਕੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਪਹਾਯਕੋ ਅਤ੍ਥਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾਨਞ੍ਚ ਪੁਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਾ, ਨਾਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਤਤਿਯਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਏਵਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਪਦਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੯. ਏਵਮਤ੍ਥਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥਾਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਸਦ੍ਦਾਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਅਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇਸੁ ਅਹੇਤੁਕਾ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਾਯੁਤ੍ਤਿ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਸਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇ ਚ ਸਤਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਸਦ੍ਦਤੋ ਪਹਾਯਕਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਪਟਿਸੇਧਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਸਦ੍ਦੇਨ ਸਮਾਸੋ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦਾਯੁਤ੍ਤਿ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਅਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯੇਸਂ ਅਞ੍ਞਪਦਤ੍ਥੇ ਸਮਾਸੋ, ਤਬ੍ਬਿਸੇਸਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਨੇਵਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥੋ ਸਬ੍ਬੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ. ਅਤ੍ਥਾਯੁਤ੍ਤਿ ਮਾ ਹੋਤੁ, ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਇਧਾਪਿ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਕਨ੍ਤਯੋਗੀਨਂ ਅਤ੍ਥਿ-ਸਦ੍ਦਮੇਵ ਹਿ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾਨਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਸਮਾਸੋ ਯੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਪਟਿਸੇਧਂ ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨਾਨਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਏਤਂ ਕਤਂ, ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਯਥਾ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਪਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ – ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ. ਕੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋਤਿ? ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਚ. ਤਯਿਦਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦਂ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਪਦੇਹਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇਨ ਯੇ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ ਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾ ਚ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਸੇਧਞ੍ਚ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਤੇ ਨੇਵ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਨੇਵਵਿਪਾਕਨਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਵਚਨਂ ਵਿਯ ਹਿ ਪੁਰਿਮਪਦਦ੍ਵਯਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਪਟਿਸੇਧਨੇਨ ਤਦਞ੍ਞਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਮੇਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਹੇਤੁਕਪਦਂ ਵਿਯ ਹੇਤੁਵਿਰਹਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨਾਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਸੇਧਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਹੇਤੁਯੇਵ ਹਿ ਤੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾਤਿ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥੇ ਹੇਤੂਨਂ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਚ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਸਙ੍ਕਾਸਬ੍ਭਾਵੇ ਹੋਤਿ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਸਙ੍ਕਾ ਚ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸਿਯਾ, ਤੇਸਂ ਪਨ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੁਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਤਦਭਾਵਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾਸਙ੍ਕਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਂਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥੋ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਗਹਣਂ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਅਹੇਤੁਕਾਨਂ ਅਗ੍ਗਹਣਂ ਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਨ ਕਾਰਣਸਾਧਨੀਯੋ ਏਸੋਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਥਸ੍ਸੇਵ ਕਾਰਣਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ‘‘ਹੇਤੁਯੇਵ ਹਿ ਤੇਸਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਹੇਤੁਕਪਦਵਚਨੀਯਾਨਂ ਯੋ ਦਸ੍ਸਨਭਾਵਨਾਹਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ, ਸੋ ਏਵਂਪਕਾਰੋ ਹੇਤੁ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇ ਹਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਾ ਸਹੇਤੁਕਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਚਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨੇਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ ਹੇਤੁ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੦. ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਫਲਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਪਚਯਗਾਮਿਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਅਪਚਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਹਿ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਿਯਤ੍ਤੇਪਿ ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਾਨਂ ਅਧਿਗਮਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਹੇਤੁਫਲਭਾਵੋ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੯). ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਹਿ ਹੇਤੁਫਲਂ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਹੇਤੂਤਿ. ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਪੁਰਿਮੇ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਕੇਵਲਾ. ਪੁਰਿਮੇ ਵਿਯ ਪਨ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਅਤ੍ਥੇਪਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸੀਸੇਨ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਦੁਤਿਯੇ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ‘‘ਆਚਯਂ ਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਅਨੁਨਾਸਿਕਲੋਪੋ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਆਚਿਨਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਆਚਯਾ, ਆਚਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

੧੧. ਸਤ੍ਤ ਪਨ ਸੇਕ੍ਖਾ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾ, ਤੇਸਂ ਇਮੇਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾ, ਅਞ੍ਞਾਸਾਧਾਰਣਾ ਮਗ੍ਗਫਲਤ੍ਤਯਧਮ੍ਮਾ. ਸਯਮੇਵ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾਨਮੇਤਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਯੇ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਕ੍ਖਰਤ੍ਥੋ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਤੇਸਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ. ਨ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਯਤ੍ਥ ਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਸਙ੍ਕਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਪਟਿਸੇਧੋਤਿ ਲੋਕਿਯਨਿਬ੍ਬਾਨੇਸੁ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਵਾਨਾਪਤ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਾ ਹਿ ਸਿਕ੍ਖਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵਮ੍ਪਿ ਅਨੁਪਗਮਨਤੋ ਏਤਾ ਸਿਕ੍ਖਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤਾ ਅਟ੍ਠਸੁ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਚਤੁਮਗ੍ਗਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲਤ੍ਤਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਧਮ੍ਮਾਪਿ ਤਾਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਜਾਤਾਤਿ ਚ, ਤਂਸਿਕ੍ਖਾਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਅਰਹਤੋ ਇਤਰੇਸਂ ਵਿਯ ਸੇਕ੍ਖਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਸੇਕ੍ਖਸ੍ਸ ਏਤੇਤਿ ਚ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਸੀਲਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਚ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਆਸਙ੍ਕਿਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਤਦਾਸਙ੍ਕਾਨਿਵਤ੍ਤਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਅਸੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸੇਕ੍ਖਭਾਵਪਟਿਸੇਧੋ ਕਤੋ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲੇ ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਿਕ੍ਖਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਕੇਵਲਂ ਸਿਕ੍ਖਾਫਲਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾ ਨ ਸਿਕ੍ਖਾਵਚਨਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ, ਨਾਪਿ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਸੇਕ੍ਖਵਚਨਂ, ਨ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਜਾਤਾਤਿਆਦਿਅਤ੍ਥੇਹਿ ਅਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮਾ ਸੇਕ੍ਖਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਫਲੇਸੁ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਾ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਤੋ ਸਿਕ੍ਖਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਵਚਨਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਚ ਸੇਕ੍ਖਵਚਨਂ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ ਸਿਕ੍ਖਨਸੀਲਵੁਤ੍ਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਥੇਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਏਵ.

ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਵਾ ਅਪਰਿਯੋਸਿਤਸਿਕ੍ਖਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ‘‘ਅਸੇਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਪਰਿਯੋਸਿਤਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਨ ਲੋਕਿਯਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਅਸੇਕ੍ਖਤਾਪਤ੍ਤਿ. ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਾ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਸੇਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਸੁ ਏਵ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਅਸੇਕ੍ਖਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਨ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਧਮ੍ਮਾ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਅਤ੍ਥੇਹਿ ਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਆਪਨ੍ਨਾਤਿ? ਨ, ਤਂਸਦਿਸੇਸੁ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਾ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਤੋ ਹਿ ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਕਿਚ੍ਚਕਰਣਂ ਵਿਪਾਕਭਾਵਞ੍ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਏਵ ਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਭਾਵਂ ਆਪਨ੍ਨਾਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਕੁਸਲਸੁਖਤੋ ਚ ਵਿਪਾਕਸੁਖਂ ਸਨ੍ਤਤਰਤਾਯ ਪਣੀਤਤਰਨ੍ਤਿ ਵੁਦ੍ਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਸੇਕ੍ਖਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀਤਿ.

੧੨. ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਾਸਮਤ੍ਥਤਾਦੀਹਿ ਪਰਿਤ੍ਤਾ. ‘‘ਕਿਲੇਸ…ਪੇ… ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਤ੍ਤਯਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯੇਸੁ ਦੀਘਸਨ੍ਤਾਨਤਾਵ. ਪਮਾਣਕਰੇਹਿ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕੇਹਿ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ. ਤੇਹਿ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸੁਖੁਮੇਹਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਪਮਾਣਮਹਤ੍ਤਂ ਗਤਾਤਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾ. ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ.

੧੪. ਅਤਪ੍ਪਕਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਦਿਵਸਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾ ਤਿਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਨੇਨ੍ਤਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਯਮਾਨਾਪਿ ਫਲਧਮ੍ਮਾਤਿ.

੧੫. ਮਾਤੁਘਾਤਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਹਿਤਸੁਖਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਾ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸੀਸਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਅਸੁਭਾਸੁਖਾਨਿਚ੍ਚਾਨਤ੍ਤੇਸੁ ਸੁਭਾਦਿਵਿਪਰਿਯਾਸਦਲ਼੍ਹਤਾਯ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਨਿਯਤਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਸੁਭਾਦੀਸੁ ਸੁਭਾਦਿਵਿਪਰੀਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਮਿਚ੍ਛਾਸਭਾਵਾਤਿ ਮੁਸਾਸਭਾਵਾ. ਅਨੇਕੇਸੁ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯੇਸੁ ਕਤੇਸੁ ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਬਲਵਂ, ਤਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਇਤਰਾਨੀਤਿ ਏਕਨ੍ਤਵਿਪਾਕਜਨਕਤਾਯ ਨਿਯਤਤਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ ‘‘ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਖਨ੍ਧਭੇਦਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ. ਚੁਤਿ ਹਿ ਮਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਵਿਭ. ੧੯੩) ‘‘ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਭੇਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਤੇਨ ਵਚਨੇਨ ਸਤਿ ਫਲਦਾਨੇ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰੋ ਏਵ, ਨ ਅਞ੍ਞੋ ਏਤੇਸਂ ਫਲਕਾਲੋਤਿ ਫਲਕਾਲਨਿਯਮੇਨੇਵ ਨਿਯਤਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਫਲਦਾਨਨਿਯਮੇਨਾਤਿ ਨਿਯਤਫਲਕਾਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਨਮ੍ਪਿ ਨਿਯਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਵਿਕਲਤਾਦੀਹਿ ਅਵਿਪਚ੍ਚਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨ ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਤਾ ਵਿਯ ਬਲਵਤਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯੇਨ ਵਿਪਾਕੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਅਵਿਪਚ੍ਚਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਾਨਂ ਫਲਦਾਨੇ ਨਿਯਤਸਭਾਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਭਾਵਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨ ਫਲਦਾਨਨਿਯਮੇਨੇਵ ਨਿਯਤਤਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਵਸ੍ਸਞ੍ਚ ਨਿਯਤਸਭਾਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਭਾਵਾ ਚ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬਲਵਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਫਲਦਾਨਤੋ.

ਨਨੁ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਵਿਪਾਕਦਾਯਕੇ ਅਸਤਿ ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਫਲਦਾਨਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਭਾਵਾ ਨਿਯਤਸਭਾਵਾ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਅਸਮਾਨਜਾਤਿਕੇਨ ਚੇਤੋਪਣਿਧਿਵਸੇਨ ਉਪਘਾਤਕੇਨ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰੇਕਨ੍ਤਫਲਦਾਯਕਤ੍ਤਾਭਾਵਾ, ਨ ਪਨ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਅਸਮਾਨਜਾਤਿਕਂ ਫਲਨਿਵਤ੍ਤਕਂ ਅਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨਂ ਅਵੀਚਿਫਲਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਹੇਟ੍ਠੁਪਪਤ੍ਤਿਂ ਇਚ੍ਛਤੋ ਸੀਲਵਤੋ ਚੇਤੋਪਣਿਧਿ ਵਿਯ ਉਪਰੂਪਪਤ੍ਤਿਜਨਕਕਮ੍ਮਫਲਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਫਲਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਚੇਤੋਪਣਿਧਿ ਅਤ੍ਥਿ ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਵੀਚਿਪਾਤਨਤੋ, ਨ ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕੋਪਘਾਤਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂਯੇਵ ਅਨਨ੍ਤਰੇਕਨ੍ਤਵਿਪਾਕਜਨਕਸਭਾਵਾ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ.

ਅਨੇਕਾਨਿ ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨਿ ਕਤਾਨਿ ਏਕਨ੍ਤੇ ਵਿਪਾਕੇ ਸਨ੍ਨਿਯਤਤ੍ਤਾ ਉਪਰਤਾਵਿਪਚ੍ਚਨਸਭਾਵਾਸਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਨਿਚ੍ਛਿਤਾਨਿ ਸਭਾਵਤੋ ਨਿਯਤਾਨੇਵ. ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਨ ਫਲਂ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨਨ੍ਤਰੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਕਰਣਸੀਲਾਨਿ ਅਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਯੋਜਨਾਨਿ ਚਾਤਿ ਸਭਾਵਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਾਨੇਵ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਸਮਾਨਸਭਾਵੇਸੁ ਏਕੇਨ ਵਿਪਾਕੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਇਤਰਾਨਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਤੇਨੇਵ ਕਤਤ੍ਤਾ ਨ ਦੁਤਿਯਂ ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਮਤ੍ਥਤਾਵਿਘਾਤਤ੍ਤਾਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਤੇਸਂ ਨਿਯਤਾਨਨ੍ਤਰਿਯਤਾਨਿਵਤ੍ਤੀਤਿ. ਨ ਹਿ ਸਮਾਨਸਭਾਵਂ ਸਮਾਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਸਮਤ੍ਥਤਂ ਵਿਹਨਤੀਤਿ. ਏਕਸ੍ਸ ਪਨ ਅਞ੍ਞਾਨਿਪਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨੀਤਿ. ਸਮ੍ਮਾ ਸਭਾਵਾਤਿ ਸਚ੍ਚਸਭਾਵਾ.

੧੬. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾਵ ਇਧ ‘‘ਮਗ੍ਗਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠੇਨ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇਪਿ ਹਿ ਯੇ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਨ ਸਯਂ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਮਗ੍ਗਹੇਤੁਕਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਨਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੧੦੩੯) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਅਲੋਭੋ ਅਦੋਸੋ ਅਮੋਹੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗਹੇਤੂ’’ਤਿ ਆਦਿਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਗ੍ਗੋ ਚੇਵ ਹੇਤੁ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਵਸੇਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਤਯੋ ਨਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਹੇਤੁਬਹੁਤਾਵਸੇਨ ਤਤਿਯੋ ਨਯੋ ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸਹਜਾਤਾਧਿਪਤਿਪਿ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਜੇਟ੍ਠਕਭਾਵੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਸਹਜਾਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸੇ ਅਨੁਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋ ਤੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਾਧਿਪਤਿਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਧਮ੍ਮੇ ਤਥੇਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਧਿਪਤਿਦ੍ਵਯਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਅਧਿਪਤਿ ਏਤੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇ ਉਦਾਹਰਣਵਸੇਨ ਆਗਤਂ ਅਤ੍ਥਨਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਨੇ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੧੬.੧੧) ‘‘ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਧਿਪਤਿਪਚ੍ਚਯਾ, ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤੀ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿ ਅਧਿਪਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗੋ ਅਧਿਪਤਿ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਸਰੂਪੇਕਸੇਸਵਸੇਨ ਸਮਾਨਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੭. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧੋ, ਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਏਵਾਤਿ ਤੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਗਤਾ ਅਤੀਤਾਪਿ ਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਸਿਯੁਂ, ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਏਵਮਾਦਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਨ ਤੁ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਨਾਗਤਾਨਿ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਿ ਅਤੀਤੇ ਅਨਾਗਤੇ ਵਾ ਕਮ੍ਮੇ ਪੁਰਿਮਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇ ਏਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੇਤਿ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਕਾਰਣੇਕਦੇਸਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿ ‘‘ਅਵਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

੧੮. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਫੁਸਨਾਦਿਸਭਾਵਂ.

੨੦. ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਤਿ ਏਵਂ ਚਕ੍ਖਾਦਿਭਾਵੇਨ ਫੁਸਨਾਦਿਭਾਵੇਨ ਚ ਏਕਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ. ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮਾਸਵਿਸਯੇ ਅਧਿਕਾਰਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਆਨੇਞ੍ਜਞ੍ਚ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ ਨ ਪਸੀਦਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨਾਧਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਯੋ ਚ ਇਤਿਹ ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ, ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ. ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਝਾਨਗੋਚਰੇ ਕਸਿਣਾਦਿਮ੍ਹਿ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋਤਿ ਗੋਚਰਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਰਤੋ, ਸਮਾਧਿਗੋਚਰੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਵਾ ਰਤੋ. ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਏਕੋ ਸਨ੍ਤੁਸਿਤੋ ਤਮਾਹੁ ਭਿਕ੍ਖੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੩੬੨) ਗਾਥਾਸੇਸੋ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਝਾਨਂ ਸਕਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਤ੍ਥੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੋਤਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਕਸਨ੍ਤਤਿਨਿਯਕਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਾ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸਦ੍ਦਾਨਂ ਬਹਿਦ੍ਧਾਬਾਹਿਰ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਯ ਵਿਸੇਸੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਸਪਰਸਨ੍ਤਾਨਿਕੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਬਾਹਿਰ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਸਕਸਨ੍ਤਾਨਿਕੇਸ੍ਵੇਵ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਸੁ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸ੍ਵੇਵ ਬਹਿਦ੍ਧਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਉਦਾਹਰਣਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਵਚਨਤ੍ਥੋ. ਯਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਭਵਂ, ਤੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤੇਨੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤੇਨ ਤਂਵਾਚਕਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਚ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤਾ. ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਸਮਾਨਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ-ਸਦ੍ਦੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ.

ਅਯਂ ਖੋ ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਵਿਹਾਰੋਤਿ ਵਿਹਾਰਸੁਞ੍ਞਤਾਸੁਤ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੮੭) ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮਤਾਯ ਰੂਪਾਦਿਰਤਿਯਾ ਚ ਆਦੀਨਵਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਿਹਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸਯਭੂਤਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ, ਸੁਞ੍ਞਤਾਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਿਤ੍ਤਿਸ੍ਸਰਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਾਪਿ ਯਂ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਤੁਣ੍ਹੀ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਇਸ੍ਸਰਿਯਾਨਂ ਬਹੁਲਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ‘‘ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਾਧਿਗਮੇਨ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਤਂਜਨਕੇਨੇਵ ਮਗ੍ਗੇਨਾਤਿ ਤਂ ਤੇਸਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਿਸਯੋ ਚ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਥਭਾਵੋਵ ਯਥਾ ‘‘ਆਕਾਸੇ ਸਕੁਣਾ ਉਦਕੇ ਮਚ੍ਛਾ’’ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਾ ਚ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨਾਪਿ ਵਿਵੇਕਪਬ੍ਭਾਰਤਾਯ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਨ੍ਨਾਵ, ਤੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾ ਕਿਰਿਯਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾ ਤੇਸਂ ਵਿਸਯੋ, ਤਬ੍ਬਿਸਯਤਾ ਚ ਸਚ੍ਚਕਸੁਤ੍ਤੇਨ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੬੪ ਆਦਯੋ) ਦੀਪੇਤਬ੍ਬਾ.

੨੨. ਯੇਸਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਾ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਗੋਚਰਭਾਵੋਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਾਯਤਨਾ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤੇਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਵਿਸੇਸੇਤੁਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਹ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨਾਤਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਹਿ ਏਕੀਭੂਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਯੋ ਨਾਨਤ੍ਤਕਰੋ ਸਭਾਵੋ, ਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਰਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਸਯਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਮੁਖਭਾਵੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਤਨਂ ਪਟਿਹਨਨਭਾਵੋ, ਯੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰਾਦਿਵਿਕਾਰਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਹਿਤੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਿਸਯੇਸੁ ਵਿਕਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ.

ਤਿਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਦੁਕਮਾਤਿਕਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧-੬. ਮੂਲਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨੇਨ ਮੂਲਭਾਵੇਨ, ਨ ਪਚ੍ਚਯਮਤ੍ਤਟ੍ਠੇਨ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੂ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਮਾਸਾਸਮਾਸਨਿਦ੍ਦੇਸਭਾਵੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਾਠਾਨਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਤਥੇਵਾਤਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋਵ. ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਹਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੋਗਤ੍ਥਤ੍ਤਾ. ਸਹ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਏਕਪੁਞ੍ਜੇ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਯਾਵ ਭਙ੍ਗਾ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਹੇਤੂਹਿ ਸਮਾਨਦੇਸਗਹਣਾਨਂ ਹੇਤੁਆਦਿਸਬ੍ਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਵਸੇਨ ਸਹ ਹੇਤੂਹਿ ਏਕੀਭਾਵੁਪਗਮਨਂ, ਤਤੋ ਏਵ ਚ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦੁਕਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਧਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਾਭਾਵੇਪਿ ਹਿ ਪਦਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਦੁਕਨ੍ਤਰਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨ ਹਿ ਹੇਤੁਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਞ੍ਞੇ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਾਦੀਹਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਏਵ ਪਨ ਸਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਾਦਿਭਾਵਤੋ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਾਦੀਹਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਸਹੇਤੁਕਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤਾ ਏਵ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਵੁਤ੍ਤਤਾਪੇਕ੍ਖਂ ਦੁਕਨ੍ਤਰਵਚਨਨ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਿਦੋਸੋ. ਦੇਸੇਤਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰਜਾਨਨਞ੍ਹਿ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੋ ਤਥਾ ਦੇਸਨਾਞਾਣਞ੍ਚਾਤਿ. ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਪ੍ਪਕਾਰਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਸਕਲੇਕਦੇਸਵਸੇਨ ਪਠਮਦੁਕਂ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਾਦਯੋ ਤਯੋ ਦੁਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਕਲਞ੍ਹਿ ਪਠਮਦੁਕਂ ਦੁਤਿਯਦੁਕੇਕਦੇਸੇਨ ਸਹੇਤੁਕਪਦੇਨ ਤਤਿਯਦੁਕੇਕਦੇਸੇਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਦੇਨ ਚ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਦੁਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਪਠਮਦੁਕੇਕਦੇਸਂ ਨਹੇਤੁਪਦਂ ਸਕਲੇਨ ਦੁਤਿਯਦੁਕੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਛਟ੍ਠਦੁਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਵਸੇਨ ਦੀਪਿਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸਮ੍ਭਵੋ ਹਿ ਗਹਣਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਾਤਿ ਇਦਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਗਹਿਤਂ, ਏਵਂ ਹੇਤੁਅਹੇਤੁਕਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

ਏਵਂ ਪਠਮਦੁਕਂ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਦੁਕੇਸੁ ਦੁਤਿਯਪਦੇਹਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਚ, ਅਹੇਤੁਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਚ ਹੇਤੂ, ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ, ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਚ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਦੁਕਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ, ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਭਵਵਸੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਖੋ ਪਨ-ਪਦੇਨ ਅਪਰੇਸਮ੍ਪਿ ਦੁਕਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਰ ਯਦੇਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ. ਅਯਂ ਅਤਿਰੇਕਤ੍ਥੋਤਿ ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵਕ੍ਖਤਿ, ਤਮਤ੍ਥਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਞ੍ਞਥਾਪੀਤਿ ਏਤੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦ੍ਵੇ ਦੁਕਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਸਹ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਅਯਮ੍ਪਿ ਦੁਕੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪੀ’’ਤਿ, ਏਤੇਸੁ ਪਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਦੁਕੇਸੁ ਦੁਤਿਯਦੁਕੇਨ ਤਤਿਯਦੁਕੋ ਵਿਯ, ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇਨ ਪਞ੍ਚਮਦੁਕੋ ਵਿਯ ਚ ਛਟ੍ਠਦੁਕੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ‘‘ਨ ਹੇਤੁ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦਸ੍ਸਿਤਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਥਨਯੋ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਮਦੁਕੇਹੀਤਿ. ਇਤਰੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਅਹੇਤੁਕਦੁਕੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ, ਹੇਤੁਸਹੇਤੁਕਦੁਕੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ ਚ ਨਹੇਤੁਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਦੁਕੋ ਵਿਯ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਚ੍ਛਿਮਦੁਕੇ ‘‘ਹੇਤੂ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਸਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਪਠਮਪਦੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਾਕਰਣਤ੍ਤਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ‘‘ਹੇਤੂ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਸਿਟ੍ਠੇ ਪਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕੇ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਾ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਚ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਪਦਂ ਛਟ੍ਠਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ ਏਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਹੇਤੂ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੇਤੁਕਾ ਚਾ’’ਤਿ ਇਦਮੇਵੇਕਂ ਪਦਂ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ, ਨ ਚ ਏਕੇਨ ਪਦੇਨ ਦੁਕੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਞ੍ਚ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ ਪਨ ਸਮਾਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਛਟ੍ਠਦੁਕੇ ਪਠਮਪਦਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਦੁਕਪੂਰਣਤ੍ਥਂ, ਏਤੇਨ ਵਾ ਗਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗਹੋ ਕਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬੋ ਸਮ੍ਭਵਦੁਕੋ ਪਠਮਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਦੁਕਪਕ੍ਖੇਪੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਤੇਸੁ ਚ ਪਠਮਦੁਕਪਕ੍ਖੇਪੇਨਾਤਿ.

੭-੧੩. ਸਮਾਨਕਾਲੇਨ ਅਸਮਾਨਕਾਲੇਨ ਕਾਲਵਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਚਨਂ, ਨ ਸਹੇਤੁਕਵਚਨਂ ਵਿਯ ਸਮਾਨਕਾਲਾਨਮੇਵ, ਨਾਪਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਤਂਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਨ੍ਤਰਭੂਤਸ੍ਸ. ਸਙ੍ਖਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਨ ਸਮੇਤੇਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ ਦੁਕਨ੍ਤਰਵਚਨੇ ਕਾਰਣਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਅਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਪਰਿਚ੍ਛੇਦਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਮਾਤਿਕਾਠਪਨਤੋ ਕਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ ਹਿ ਕੁਸਲਾਦਿਸਭਾਵਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿਤਾਮਤ੍ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਤਿ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਯਤਨਂ ਪਥਵਿਯਾਦਿ ਵਾ. ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵੋ. ਨ ਲੁਜ੍ਜਤਿ ਨ ਪਲੁਜ੍ਜਤੀਤਿ ਯੋ ਗਹਿਤੋ ਤਥਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਲੋਕੋਤਿ ਤਂਗਹਣਰਹਿਤਾਨਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕਤਾ. ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਲੋਕੋ, ਤਤ੍ਥ ਤੇਨੇਵ ਲੋਕਸਭਾਵੇਨ ਵਿਦਿਤਾਤਿ ਲੋਕਿਯਾ.

ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਤੇਨੇਵ ਨਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਾਦਿਕਸ੍ਸ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨਾਨਤ੍ਤਤੋ ਦੁਕੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਦੁਕੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਦੁਕਬਹੁਤਾ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ, ਤਤ੍ਤਕਾ ਦੁਕਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਸਮਤ੍ਤਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ. ਤੇਸੁ ਚ ਦੁਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛੇਦੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਗਾਹਕਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਇਦਂ ਵਚਨਂ. ਯੋ ਚ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ, ਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਟਿਸੇਧੋ ਕਤੋ, ਸੋ ਚ ਕਥਂ ਯੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਨ ਹਿ ਸਮਤ੍ਥਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਪਾਲ਼ਿਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤੁਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਕੇਨਚਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤੇਨੇਵਾਤਿ ਅਯਂ ਪਦਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਆਦਿਪਦਸ੍ਸ ਅਨਿਯਮਿਤਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਂ ਪਦਤ੍ਥੋ, ਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਦੁਤਿਯਪਦਸ੍ਸ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਪਰਂ ਅਨਿਯਮਿਤਂ ਪਦਤ੍ਥੋਤਿ ਲੋਕਸਿਦ੍ਧਮੇਤਂ, ਤਥੇਵ ਚ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਪਵਤ੍ਤੋ, ਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਭੇਦੇਨ ਦੁਕਭੇਦੋ ਸਮਤ੍ਤੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਯਤ੍ਤਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ, ਤਤ੍ਤਕਾ ਦੁਕਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕਬਹੁਤਾ. ਨ ਹਿ ਏਕਂਯੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਕੇਨਚਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ ਕੇਨਚਿ ਨ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਞ੍ਚ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਅਪਰਮ੍ਪੀਤਿ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਸਙ੍ਗਹੇ ਦੁਕੋ ਸਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਕੇਨਚੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਅਨਿਯਮੇਨ ਸਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞਾਣਸਙ੍ਗਾਹਕਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਦੁਕੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਤਾਯਾਤਿ. ਏਤਸ੍ਸ ਪਨ ਦੁਕਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖੇਪਰਾਸਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮੇਕਦੇਸੇਸੁ ਦੁਕਪਦਦ੍ਵਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਨਿਰਵਸੇਸਦੁਕਸਙ੍ਗਹਿਤਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੪-੧੯. ਚਕ੍ਖੁਤੋਪਿ…ਪੇ… ਮਨਤੋਪੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਵੀਥੀਸੁ ਤਦਨੁਗਤਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥੀਸੁ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕੁਸਲਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਏਵ ਪਨ ਵਣਤੋ ਯੂਸਂ ਵਿਯ ਪਗ੍ਘਰਣਕਅਸੁਚਿਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਏਵ ‘‘ਆਸਵਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਪਗ੍ਘਰਣਕਅਸੁਚਿਮ੍ਹਿ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਆਸਵਸਦ੍ਦੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਤੋ ਯਾਵ ਗੋਤ੍ਰਭੁਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਰਂ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੁ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤੇ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਤਤੋ ਪਰਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ. ਨਨੁ ਤਤੋ ਪਰਂ ਭਵਙ੍ਗਾਦੀਨਿਪਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਆਲਮ੍ਬਿਤੇਸੁ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਸਵਭਾਵੇਨ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਪਰਤਾਭਾਵਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਗੋਤ੍ਰਭੁਵਚਨੇਨ ਗੋਤ੍ਰਭੁਵੋਦਾਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪੁਰੇਚਾਰਿਕਪਰਿਕਮ੍ਮਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗਪੁਰੇਚਾਰਿਕਮੇਵ ਵਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਅਵਧਿਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਂ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਮਗ੍ਗਫਲਸਮਾਨਤਾਯ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵੀਥਿਯਂ ਨਿਰੋਧਾਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਫਲੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾ ਆਸਵਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਦੁਵਿਧੋ ਹਿ ਅਵਧਿ ਅਭਿਵਿਧਿਵਿਸਯੋ ਅਨਭਿਵਿਧਿਵਿਸਯੋ ਚ. ਅਭਿਵਿਧਿਵਿਸਯਂ ਕਿਰਿਯਾ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ‘‘ਆਭਵਗ੍ਗਾ ਭਗਵਤੋ ਯਸੋ ਗਤੋ’’ਤਿ, ਇਤਰਂ ਬਹਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠੋ ਦੇਵੋ’’ਤਿ. ਅਯਞ੍ਚ ਆ-ਕਾਰੋ ਅਭਿਵਿਧਿਅਤ੍ਥੋ ਇਧ ਗਹਿਤੋਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਤੋਕਰਣਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਯਟ੍ਠੋ ਚਿਰਪਰਿਵੁਤ੍ਥਤਾ ਪੁਰਾਣਭਾਵੋ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੬੨) ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵਭਵਾਸਵਾਨਞ੍ਚ ਚਿਰਪਰਿਵੁਤ੍ਥਤਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਬ੍ਭਾਵਭਾਵੀਨਂ ਕਾਮਾਸਵਦਿਟ੍ਠਾਸਵਾਨਞ੍ਚ ਚਿਰਪਰਿਵੁਤ੍ਥਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਓਕਾਸਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਮਾਨਾਦੀਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਤਤ੍ਤਨਿਯਾਦਿਗ੍ਗਾਹਵਸੇਨ ਅਭਿਬ੍ਯਾਪਨਂ ਮਦਕਰਣਵਸੇਨ ਆਸਵਸਦਿਸਤਾ ਚ ਏਤੇਸਂਯੇਵ, ਨਾਞ੍ਞੇਸਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸ੍ਵੇਵ ਆਸਵਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਆਯਤਂ ਵਾ ਸਵਨ੍ਤਿ ਫਲਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸਵਾ. ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਆਸਵੇਹਿ ਵਿਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਵਣੋ ਵਿਯ ਆਸਵੇ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਅਸਮ੍ਪਯੋਗੇ ਅਤਬ੍ਭਾਵੇਪਿ ਸਹ ਆਸਵੇਹੀਤਿ ਸਾਸਵਾ, ਆਸਵਵਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਓਸਾਨਦੁਕੇ ‘‘ਨੋ ਆਸਵਾ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਸਵਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਖੋ ਪਨਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸਾਸਵਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਹਿ ਤਂਸਹਿਤਤਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਏਵਂ ਸੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਸੁਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇ ਪਯੋਜਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਪਿਚ ‘‘ਨੋ ਆਸਵਾ ਖੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾ ਸਾਸਵਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਪਦੇਨ ਨਿਨ੍ਨਾਨਂ, ਨ ਚ ਏਕੇਨ ਦੁਕੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਸਵਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਦਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਸਾਨਦੁਕਯੋਜਨਾ ਞਾਯਾਗਤਾਤਿ ਕਤਾ. ਹੇਤੁਗੋਚ੍ਛਕੇ ਪਨ ਹੇਤੁਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸਹੇਤੁਕਤਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕਯੋਜਨਾਯ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਨਹੇਤੁਪਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਸਾਨਦੁਕਯੋਜਨਾ ਕਤਾ. ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਪਠਮੇ ਦੁਕੇ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖੇਪੇ ਏਕੋ, ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ, ਪਠਮਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯੇ ਏਕੋ, ਤਤਿਯੇ ਦ੍ਵੇ, ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਤਤਿਯੇ ਏਕੋ, ਦੁਤਿਯੇ ਚ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਏਕੋਤਿ ਅਟ੍ਠ ਦੁਕਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਤੀਹਿ ਇਤਰੇ ਚ ਨਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸਗੋਚ੍ਛਕੇਸੁਪਿ.

੨੦-੨੫. ਕਿਲੇਸਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥ ਸਂਯੋਜੇਨ੍ਤਿ, ਸਤਿਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇ ਨ ਵਿਨਾ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਤੇਸਂ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯੁਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਸਙ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਚ ਤਂਤਂਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਨਿਯਮੋ ਭਵਨਿਯਮੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਯੋਜਨਸ੍ਸ ਕਤਾਨਿਪਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ. ਸਂਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ, ਸਂਯੋਜਨੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ. ਦੂਰਗਤਸ੍ਸਪਿ ਆਕਡ੍ਢਨਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਂ ਅਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਬਨ੍ਧਨਂ ਸਂਯੋਜਨਂ, ਗਨ੍ਥਕਰਣਂ ਸਙ੍ਖਲਿਕਚਕ੍ਕਲਕਾਨਂ ਵਿਯ ਪਟਿਬਦ੍ਧਤਾਕਰਣਂ ਵਾ ਗਨ੍ਥਨਂ ਗਨ੍ਥੋ, ਸਂਸਿਲਿਸਕਰਣਂ ਯੋਜਨਂ ਯੋਗੋਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਞ੍ਞੁਨਾ ਪਨ ਭਗਵਤਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਚ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਯਮਾਨਂ ਤਂ ਤਂ ਕਿਚ੍ਚਵਿਸੇਸਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੇਨ ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਤਥਾ ਤਥਾ ਆਸਵਸਂਯੋਜਨਗਨ੍ਥਾਦਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਏਤੇਯੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕਸ੍ਮਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ ਏਵ ਪੁਨ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਬ੍ਬਮੇਤਂ.

੨੬-੩੭. ਗਨ੍ਥਨਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਯਮਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਥੋ ‘‘ਗਨ੍ਥਕਰਣਂ ਗਨ੍ਥਨਂ, ਗਨ੍ਥਨੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਗਨ੍ਥਨਿਯਾ, ਗਨ੍ਥਯਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਾ, ਗਨ੍ਥਯਿਤੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਗਨ੍ਥਨਿਯਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਓਘਨਿਯਾਦੀਸੁਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਏਤਂ ਧਾਤ੍ਵਤ੍ਥਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਓਘਨਿਯਾਤਿ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ ਕਤਾ.

੫੦-੫੪. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰਤੋ ਆਮਸਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਾਮਾਸਾ. ਪਰਤੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਤੋ. ਆਮਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਭਾਵਪਟਿਸੇਧੇਨ ਪਰਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

੫੫-੬੮. ਸਭਾਵਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਯ ਸਞ੍ਞਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਆਲਮ੍ਬਮਾਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਚਿਨ੍ਤਨਂ ਗਹਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਲਦ੍ਧਿ. ਚੇਤਸਿ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾ, ਚੇਤਸਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾ ਵਾ ਚੇਤਸਿਕਾ. ਦੁਬ੍ਬਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਤਾਯ ਏਕੀਭਾਵਮਿਵੁਪਗਮਨਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵੁਪਗਮਨਂ. ਯੇਸਂ ਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਾਨੁਪਗਮਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਏਕਤੋ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪੀਤਿ ਅਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਏਕਤੋ ਅਵਤ੍ਤਮਾਨਾਤਿ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਵਿਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ – ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਾਨਂ ਕਿਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਟ੍ਠਤਾ, ਉਦਾਹੁ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਤਾਤਿ? ਵਿਸੁਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨਾਨਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸਟ੍ਠਤਾ, ਨਾਪਿ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਤਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾਤਿ ਅਨਾਸਙ੍ਕਨੀਯਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਹਿ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਂਸਟ੍ਠਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨੇਹਿਪਿ ਸੋ ਸਂਸਟ੍ਠਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਿਯਾ ਆਸਙ੍ਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਇਤਰੇਹਿ, ਇਤਰੇਸਞ੍ਚ ਤੇਹਿ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਸਭਾਵਤਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਪਨ ਰੂਪਾਨਂ ਰੂਪੇਹਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਸਂਸਟ੍ਠਤਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤਦਾਸਙ੍ਕਾਭਾਵਤੋ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਰੂਪੇਹਿ ਨ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਏਸ ਹਿ ਤੇਸਂ ਸਭਾਵੋਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਪਦੇਸੁ ਸਂਸਟ੍ਠਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਾਪੇਕ੍ਖਾਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਟ੍ਠਾ ਚ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤੇਵਾਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਏਵ, ਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾ ਭੂਤਾਨਿ ਉਪਾਦਿਯਨ੍ਤਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸੀਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਏਤਾਨਿ ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸੀਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਾਦਾ. ਅਥ ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾਦਿਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਤੋ ਉਪਾਦਾ.