(੨੪) ੪. ਕਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਸਂਖਿਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੩੨. ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਕਾਲ਼ਕਨ੍ਤਿ ਮਲੀਨਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਭਸ੍ਸਰਭਾਵਕਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਦਸਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਣ੍ਹਾਭਿਜਾਤਿਹੇਤੁਤੋ ਵਾ ਕਣ੍ਹਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਣ੍ਹਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਪਾਯੂਪਪਤ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਚ ਦੋਭਗ੍ਗਿਯਂ ਕਣ੍ਹਵਿਪਾਕੋ, ਯਂ ਤਸ੍ਸ ਤਮਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਪਨਤੋ. ਪਣ੍ਡਰਕਨ੍ਤਿ ਓਦਾਤਂ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਭਸ੍ਸਰਭਾਵਕਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਕ੍ਕਾਭਿਜਾਤਿਹੇਤੁਤੋ ਵਾ ਸੁਕ੍ਕਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਗ੍ਗੂਪਪਤ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਸੋਭਗ੍ਗਿਯਞ੍ਚ ਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕੋ, ਯਂ ਤਸ੍ਸ ਜੋਤਿਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਪਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਿਸ੍ਸਕਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਕਣ੍ਹਂ ਕਾਲੇਨ ਸੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਮਿਸ੍ਸਕਵਸੇਨ ਕਤਕਮ੍ਮਂ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਿਸ੍ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਸਮਞ੍ਞਾ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਭਿਜਾਤਿਹੇਤੁਤਾਯਾਤਿ ਅਪਚਯਗਾਮਿਤਾਯ ਤਦੁਭਯਵਿਦ੍ਧਂਸਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਇਧ ਸੁਕ੍ਕਪਰਿਯਾਯੋਪਿ ਇਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਭਯ…ਪੇ… ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਭਯਵਿਪਾਕਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾਧਿਗਤਸ੍ਸ ਉਭਯਵਿਪਾਕਸ੍ਸ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਹਿ ਵਿਪਾਕੋ ਇਧ ਸੁਕ੍ਕਂ ਸੁਕ੍ਕਵਿਪਾਕੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਨ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਅਰਿਯਫਲਵਿਪਾਕੋ.

ਸਂਖਿਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਵਿਤ੍ਥਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੩੩. ਦੁਤਿਯੇ ਸਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਦੁਕ੍ਖਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਸੁ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਗਹਣਾਦਿਵਸੇਨ ਚੋਪਨਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨੁਸਂਚੋਪਨਵਸੇਨ ਵਚੀਭੇਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾ ਤਾਯੇਵ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਉਭਯਚੋਪਨਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਰਹੋ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਮਨੋਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਇਤਿ ਤੀਸੁਪਿ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿਭੇਦਾ ਅਕੁਸਲਾ ਚੇਤਨਾਵ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਆਯੂਹਤਿ, ਤਂ ਪਨ ਆਯੂਹਨਂ ਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਸਙ੍ਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਨਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਸਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਨ੍ਤਿ ਅਪਾਯਲੋਕਮਾਹ. ਵਿਪਾਕਫਸ੍ਸਾਤਿ ਫਸ੍ਸਸੀਸੇਨ ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਾਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਮਾਹ. ਵੇਮਾਨਿਕਪੇਤਾਤਿ ਇਦਂ ਬਾਹੁਲ੍ਲਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਵਿਨਿਪਾਤਿਕਾਨਂ ਕਾਲੇਨ ਸੁਖਂ, ਕਾਲੇਨ ਦੁਕ੍ਖਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨਾਯ. ਯਾ ਚੇਤਨਾਤਿ ਯਾ ਅਪਚਯਗਾਮਿਨਿਚੇਤਨਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਵਿਵਟ੍ਟਗਾਮਿਨੀ ਮਗ੍ਗਚੇਤਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ.

ਵਿਤ੍ਥਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩-੯. ਸੋਣਕਾਯਨਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੨੩੪-੨੪੦. ਤਤਿਯੇ ਪੁਰਿਮਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਿਵਸਾਨਿ ਪੁਰਿਮਤਰਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿਯ੍ਯੋ ਦਿਵਸਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਾਮ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਪੁਰਿਮਤਰਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਤੀਤਾਨਨ੍ਤਰਦਿਵਸਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਇਤਿ ਇਮੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਤਰਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਯਦੇਤ੍ਥ ‘‘ਪੁਰਿਮਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਪਭੁਤਿ ਯਂ ਯਂ ਓਰਂ, ਤਂ ਤਂ ਪੁਰਿਮਂ. ਯਂ ਯਂ ਪਰਂ, ਤਂ ਤਂ ਪੁਰਿਮਤਰਂ ਓਰਪਾਰਭਾਵਸ੍ਸ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਤਰਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਾਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਚਤੁਤ੍ਥਾਦੀਨਿ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਾਨੇਵ.

ਸੋਣਕਾਯਨਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧੦-੧੧. ਸਮਣਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੨੪੧-੨. ਦਸਮੇ ਸੇਸਪਦੇਸੁਪੀਤਿ ‘‘ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ. ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੨੬; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੭੧, ੨੮੭, ੨੯੭; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੨; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੨੩) ਏਤ੍ਥ ਕਤੋ ਨਿਯਮੋ ‘‘ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਕਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ ਸਾਵਧਾਰਣਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਏਵਮਿਧਾਪੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦੁਤਿਯਾਦਯੋਪਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਧਿਗਮਵਸੇਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਸਮਣਭਾਵੋਤਿ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮਣਾ ਦੇਸਿਤਾ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਠਾਨੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਫਲਟ੍ਠਕਸਮਣਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ ਸਮਿਤਪਾਪਸਮਣਗ੍ਗਹਣਤੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਮਹਾਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਾ ਤਦਤ੍ਥਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਪਿ ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਵੇਨੇਯ੍ਯਜ੍ਝਾਸਯਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਤ੍ਥਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਿ ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੁਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲਾਨੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਞਾਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਦੇਸਵਤ੍ਤੀ, ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਮਣੋਪਿ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੪) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਨਿਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਮੇਵ ਤਂਤਂਸਮਣਭਾਵਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇਨ ਫਲਟ੍ਠਕਸਮਣਾਵ ਗਹਿਤਾ, ਮਗ੍ਗਟ੍ਠਤੋ ਫਲਟ੍ਠੋ ਸਵਿਸੇਸਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਦ੍ਵੀਸੁ ਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਦੇਸਨਾਭੇਦੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ. ਰਿਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਵਿਤ੍ਤਾ. ਤੁਚ੍ਛਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਾਰਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਕਸਾਰਾਭਾਵਤੋ.

ਪਵਦਨ੍ਤਿ ਏਤੇਹੀਤਿ ਪਵਾਦਾ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਾਨਂ ਨਾਨਾਦਿਟ੍ਠਿਦੀਪਕਸਮਯਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾਤਿ ਲਾਭਿਵਸੇਨ ਤਯੋ, ਤਕ੍ਕਿਵਸੇਨ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਞਾਣਲਾਭੀ ਤਿਤ੍ਥਿਯੋ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਤਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਮਜ੍ਝਪਞ੍ਞੋ ਦਸ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਤਿਕ੍ਖਪਞ੍ਞੋ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਸਂਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪਾਨਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ, ਤਕ੍ਕੀ ਪਨ ਤਕ੍ਕਪਰਿਯਾਹਤਂ ਵੀਮਂਸਾਨੁਚਰਿਤਂ ਸਯਂਪਟਿਭਾਨਂ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਲਾਭਿਵਸੇਨ ਤਯੋ, ਤਕ੍ਕਿਵਸੇਨ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿ.

ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਚ ਏਕਚ੍ਚਂ ਸਸ੍ਸਤਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਾਦੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ. ਸੋ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਕਮਨੋਪਦੋਸਿਕਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਇਧਾਗਤਾਨਂ ਤਕ੍ਕਿਨੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਏਕਚ੍ਚਸਸ੍ਸਤਵਾਦਾ’’ਤਿ.

ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਮਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤੋ, ਮਰਿਯਾਦਾ. ਤਪ੍ਪਟਿਸੇਧੇਨ ਅਨਨ੍ਤੋ. ਅਨ੍ਤੋ ਚ ਅਨਨ੍ਤੋ ਚ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ, ਏਕਸੇਸੇਨ ਵਾ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੬; ਉਦਾ. ੧) ਵਿਯ. ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਸਹਚਰਿਤੋ ਵਾਦੋ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਕੁਨ੍ਤਾ ਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਵਾ ਯਥਾ ‘‘ਮਞ੍ਚਾ ਘੋਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਾ. ‘‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ, ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ, ਅਨ੍ਤਵਾ ਚ ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਚ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ, ਨੇਵਨ੍ਤਵਾ ਨਾਨਨ੍ਤਵਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ. ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਸ੍ਸ ਤਂ ਕਸਿਣਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚ ਲੋਕੋਤਿ ਚ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਪਠਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਤਿਯੋ ਤਿਰਿਯਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਅਵਡ੍ਢਿਤਕਸਿਣਸ੍ਸ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਤਕ੍ਕਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯੁਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵਾਦਾਨਂ ਅਨ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨਨ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਞ੍ਚ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਨ ਤਦੁਭਯਨਿਸੇਧਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਕਥਮਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਤਦੁਭਯਪ੍ਪਟਿਸੇਧਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਾਦਤ੍ਤਾ ਏਵ. ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿਕਪ੍ਪਟਿਸੇਧਵਾਦੋਪਿ ਹਿ ਅਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਵਿਸਯੋ ਏਵ ਤਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ.

ਨ ਮਰਤੀਤਿ ਅਮਰਾ. ਕਾ ਸਾ? ‘‘ਏਵਨ੍ਤਿਪਿ ਮੇ ਨੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੬੨) ਨਯੇਨ ਪਰਿਯਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਿਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚੇਵ ਵਾਚਾ ਚ. ਵਿਵਿਧੋ ਖੇਪੋਤਿ ਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਅਮਰਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਵਾਚਾਯ ਵਾ ਵਿਕ੍ਖੇਪੋਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਮਰਾ ਨਾਮ ਮਚ੍ਛਜਾਤਿ, ਸਾ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਦਕੇ ਸਨ੍ਧਾਵਮਾਨਾ ਗਾਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਅਯਮ੍ਪਿ ਵਾਦੋ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ, ਗਾਹਂ ਨ ਉਪਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕਾ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਵਾਦੋ ਮੁਸਾਵਾਦਾਨੁਯੋਗਛਨ੍ਦਰਾਗਭਯਮੋਹਭਾਵਹੇਤੁਕਤਾਯ ਚਤੁਧਾ ਪਵਤ੍ਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਮਰਾਵਿਕ੍ਖੇਪਿਕਾ’’ਤਿ.

ਅਧਿਚ੍ਚ ਯਥਿਚ੍ਛਕਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਰਣਂ ਕਸ੍ਸਚਿ ਬੁਦ੍ਧਿਪੁਬ੍ਬਂ ਵਾ ਵਿਨਾ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਅਤ੍ਤਲੋਕਸਞ੍ਞਿਤਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਧਿਚ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਾਰਮ੍ਮਣਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਤਦਾਕਾਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤਦਾਕਾਰਸਹਚਰਿਤਤਾਯ ਚ ‘‘ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਮਞ੍ਚਾ ਘੋਸਨ੍ਤਿ’’, ‘‘ਕੁਨ੍ਤਾ ਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਚ. ਤਂ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਿਕਾ. ਲਾਭਿਵਸੇਨ ਤਕ੍ਕਿਵਸੇਨ ਚ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਸਞ੍ਞੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਵਾਦੋ ਸਞ੍ਞਿਵਾਦੋ, ਸੋ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਞ੍ਞਿਵਾਦਾ. ਰੂਪਿਚਤੁਕ੍ਕਂ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਚਤੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸ ਸਞ੍ਞਿਵਾਦਾ. ਇਮੇਸੁਯੇਵ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠ ਸਞ੍ਞਿਵਾਦਾ, ਅਟ੍ਠ ਨੇਵਸਞ੍ਞਿਨਾਸਞ੍ਞਿਵਾਦਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕੇਵਲਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਞ੍ਞੀ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਾਨਂ ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ, ਇਧ ਅਸਞ੍ਞੀਤਿ ਚ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਤਿ ਚ.

ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾਵੇ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਰੂਪਾਵਚਰਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਰੂਪਤ੍ਤਭਾਵੇ ਚ ਠਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਚ੍ਛੇਦਪਞ੍ਞਾਪਨਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦਾ.

ਪਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਾਤਿ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਉਪਭੋਗਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਰੂਪਜ੍ਝਾਨਸੁਖਪਰਿਭੋਗਵਸੇਨ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਨਿਬ੍ਬੂਤਿਪਞ੍ਞਾਪਨਵਾਦਾ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਧਮ੍ਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਲਦ੍ਧਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਦੁਕ੍ਖਵੂਪਸਮਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਾਨਵਾਦਾ.

ਞਾਯਤਿ ਕਮਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਞਾਯੋ, ਸੋ ਏਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਾਪਕਹੇਤੁਤਾਯ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਞਾਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਮਣੋਪਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿਆਦੀਸੁ ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤੇ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥੀਤਿ? ਅਕ੍ਖੇਤ੍ਤਤਾਯ. ਯਥਾ ਹਿ ਨ ਆਰਗ੍ਗੇ ਸਾਸਪੋ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨ ਉਦਕਪਿਟ੍ਠੇ ਅਗ੍ਗਿ ਜਲਤਿ, ਨ ਪਿਟ੍ਠਿਪਾਸਾਣੇ ਬੀਜਾਨਿ ਵਿਰੁਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਬਾਹਿਰੇਸੁ ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨੇਸੁ ਨ ਇਮੇ ਸਮਣਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਸਾਸਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਸੁਕ੍ਖੇਤ੍ਤਤਾਯ. ਸਾ ਪਨ ਨੇਸਂ ਅਕ੍ਖੇਤ੍ਤਤਾ ਸੁਕ੍ਖੇਤ੍ਤਤਾ ਚ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਭਾਵਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਸਮਣੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਦੁਤਿਯੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਤਿਯੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਚਤੁਤ੍ਥੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਸਮਣੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਦੁਤਿਯੋਪਿ ਤਤ੍ਥ… ਤਤਿਯੋਪਿ ਤਤ੍ਥ… ਚਤੁਤ੍ਥੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਇਧੇਵ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਸਮਣੋ, ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਤਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਸਮਣੋ, ਸੁਞ੍ਞਾ ਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾ ਸਮਣੇਭਿ ਅਞ੍ਞੇਹੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੪).

ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਅਭਾਵੋ ਭਾਵੋ ਚ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸੀਲਸ੍ਸ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਭਾਵਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਦੁਭਯਞ੍ਚ ਦੁਰਕ੍ਖਾਤਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਭਾਵਹੇਤੁਕਂ. ਸੋ ਚ ਅਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨਂ ਅਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ, ਸਾਸਨਂ ਖੇਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਸੁਰਤ੍ਤਹਤ੍ਥਪਾਦੋ ਭਾਸੁਰਕੇਸਰਭਾਰੋ ਸੀਹੋ ਮਿਗਰਾਜਾ ਨ ਸੁਸਾਨੇ ਵਾ ਸਙ੍ਕਾਰਕੂਟੇ ਵਾ ਪਟਿਵਸਤਿ, ਤਿਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸਵਿਤ੍ਥਤਂ ਪਨ ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਮਣਿਗੁਹਾਯਮੇਵ ਵਸਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ ਨ ਗੋਚਰਿਯਹਤ੍ਥਿਕੁਲਾਦੀਸੁ ਨਵਸੁ ਕੁਲੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਵਲਾਹਕੋ ਅਸ੍ਸਰਾਜਾ ਨ ਗਦ੍ਰਭਕੁਲੇ ਵਾ ਘੋਟਕਕੁਲੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਿਨ੍ਧੁਤੀਰੇ ਪਨ ਸਿਨ੍ਧਵਕੁਲੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਸਬ੍ਬਕਾਮਦਦਂ ਮਨੋਹਰਂ ਮਣਿਰਤਨਂ ਨ ਸਙ੍ਕਾਰਕੂਟੇ ਵਾ ਪਂਸੁਪਬ੍ਬਤਾਦੀਸੁ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਪੁਲਪਬ੍ਬਤਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਤਿਮਿਰਪਿਙ੍ਗਲੋ ਮਚ੍ਛਰਾਜਾ ਨ ਖੁਦ੍ਦਕਪੋਕ੍ਖਰਣੀਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸਗਮ੍ਭੀਰੇ ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਦਿਯਡ੍ਢਯੋਜਨਸਤਿਕੋ ਸੁਪਣ੍ਣਰਾਜਾ ਨ ਗਾਮਦ੍ਵਾਰੇ ਏਰਣ੍ਡਵਨਾਦੀਸੁ ਪਟਿਵਸਤਿ, ਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਨ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਸਿਮ੍ਬਲਿਦਹਵਨੇਯੇਵ ਪਟਿਵਸਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਧਤਰਟ੍ਠੋ ਸੁਵਣ੍ਣਹਂਸੋ ਨ ਗਾਮਦ੍ਵਾਰੇ ਆਵਾਟਕਾਦੀਸੁ ਪਟਿਵਸਤਿ, ਨਵੁਤਿਹਂਸਸਹਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਕੂਟੇਯੇਵ ਪਟਿਵਸਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਚਤੁਦ੍ਦੀਪਿਸ੍ਸਰੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਾਜਾ ਨ ਨੀਚਕੁਲੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਯਖਤ੍ਤਿਯਕੁਲੇਯੇਵ ਪਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਇਮੇਸੁ ਸਮਣੇਸੁ ਏਕਸਮਣੋਪਿ ਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਤਿਤ੍ਥਾਯਤਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਰਿਕ੍ਖਤੇ ਪਨ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਇਧੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣੋ…ਪੇ… ਸੁਞ੍ਞਾ ਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾ ਸਮਣੇਭਿ ਅਞ੍ਞੇਹੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੯-੧੪੦; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪੧). ਏਕਾਦਸਮੇ ਨਤ੍ਥਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.

ਸਮਣਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਕਮ੍ਮਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.