(੧੮) ੩. ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਯਵਗ੍ਗੋ

੧. ਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੧. ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਕਾਯਸਞ੍ਚੇਤਨਾਹੇਤੂਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਕਾਯਿਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਟਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸਸਞ੍ਚੇਤਨਾਦ੍ਵਯੇਪਿ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਚੇਤਨਾ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤਿਯੇਵਾਤਿ ‘‘ਵੀਸਤਿਵਿਧਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਵਚੀਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਸੇਨ ਵੀਸਤਿ ਚੇਤਨਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਤਥਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਉਪਸਂਹਰਤਿ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਨਵ ਮਹਗ੍ਗਤਚੇਤਨਾਪਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਵਹਿ ਰੂਪਾਰੂਪਕੁਸਲਚੇਤਨਾਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਏਕੂਨਤਿਂਸਾਤਿ ਤੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਏਕੂਨਸਤ੍ਤਤਿ ਚੇਤਨਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾਵਾਤਿ ਇਦਂ ਤਾਪਿ ਚੇਤਨਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾ ਹਿ ਏਕੂਨਸਤ੍ਤਤਿ ਚੇਤਨਾ ਕੁਸਲਾਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਗੇਵ ਇਤਰਾ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਵਿਜ੍ਜਸ੍ਸੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਪਹੀਨਾਵਿਜ੍ਜਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ.

ਯਸ੍ਮਾ ਯਂ ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਚੇਤਨਾਭੇਦਂ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਞ੍ਚੇਵ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਞ੍ਚ ਮਨੋਸਙ੍ਖਾਰਞ੍ਚ ਪਰੇਹਿ ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਸਾਮਮ੍ਪਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਰੋਤਿ, ਪਰੇਹਿ ਕਾਰਿਯਮਾਨੋ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਕਰੋਤਿ, ‘‘ਇਦਂ ਨਾਮ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪੋ ਨਾਮ ਵਿਪਾਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਾਕਞ੍ਚ ਜਾਨਨ੍ਤੋਪਿ ਕਰੋਤਿ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਸੁ ਚੇਤਿਯਵਨ੍ਦਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁ ਅਨੁਕਰੋਨ੍ਤੋ ਦਾਰਕੋ ਵਿਯ ਕੇਵਲਂ ਕਮ੍ਮਞ੍ਞੇਵ ਵਿਜ੍ਜਾਨਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਯਂ ਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਵਿਪਾਕਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋਪਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਾਮਂ ਵਾ ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਰੇਹਿ ਅਨਾਣਤ੍ਤੋਤਿ ਸਰਸੇਨੇਵ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋ. ਜਾਨਨ੍ਤੋਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦਿਵਸੇਨ ਜਾਨਨ੍ਤੋ.

ਨਨੁ ਚ ਖੀਣਾਸਵੋ ਚੇਤਿਯਂ ਵਨ੍ਦਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਭਣਤਿ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤਿ, ਕਥਮਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ. ਖੀਣਾਸਵੇਨ ਹਿ ਕਤਕਮ੍ਮਂ ਨੇਵ ਕੁਸਲਂ ਹੋਤਿ ਨਾਕੁਸਲਂ, ਅਵਿਪਾਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਿਰਿਯਾਮਤ੍ਤੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਤੇ ਕਾਯਾਦਯੋ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਕਾਯੇਨ ਕਰਣਕਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ.

ਖਿਡ੍ਡਾਯ ਪਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਨੋ, ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਨੋ ਏਵ ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਕਾ. ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸੋ ਵਾ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਕਾ. ਤੇ ਕਿਰ ਪੁਞ੍ਞਵਿਸੇਸਾਧਿਗਤੇਨ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਿਰਿਵਿਭਵੇਨ ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਾ ਤਾਯ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਹਨ੍ਤਤਾਯ ‘‘ਆਹਾਰਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਮ੍ਹਾ ਨ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਮ੍ਹਾ’’ਤਿਪਿ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਏਕਾਹਾਰਾਤਿਕ੍ਕਮਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਖਾਦਨ੍ਤਾਪਿ ਪਿਵਨ੍ਤਾਪਿ ਚਵਨ੍ਤਿਯੇਵ ਨ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਕਮ੍ਮਜਤੇਜਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾਯ ਕਰਜਕਾਯਸ੍ਸ ਮਨ੍ਦਤਾਯ. ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜੋ ਮਨ੍ਦੋ, ਕਰਜਕਾਯੋ ਬਲਵਾ. ਤੇਸਂ ਤੇਜਸ੍ਸ ਮਨ੍ਦਤਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾਹਮ੍ਪਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਉਣ੍ਹੋਦਕਅਚ੍ਛਯਾਗੁਆਦੀਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਕਰਜਕਾਯਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤੁਂ. ਦੇਵਾਨਂ ਪਨ ਤੇਜੋ ਬਲਵਾ ਹੋਤਿ ਉਲ਼ਾਰਪੁਞ੍ਞਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਉਲ਼ਾਰਗਰੁਸਿਨਿਦ੍ਧਸੁਧਾਹਾਰਜੀਰਣਤੋ ਚ. ਕਰਜਂ ਮਨ੍ਦਂ ਮੁਦੁਸੁਖੁਮਾਲਭਾਵਤੋ. ਤੇ ਏਕਂ ਆਹਾਰਵੇਲਂ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਵ ਸਣ੍ਠਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਨਾਮ ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕੇ ਤਤ੍ਤਪਾਸਾਣੇ ਠਪਿਤਂ ਪਦੁਮਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਲਂ ਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯੇ ਘਟਸਤੇਨਪਿ ਸਿਞ੍ਚਿਯਮਾਨਂ ਪਾਕਤਿਕਂ ਨ ਹੋਤਿ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿਯੇਵ, ਏਵਮੇਵ ਪਚ੍ਛਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਖਾਦਨ੍ਤਾਪਿ ਪਿਵਨ੍ਤਾਪਿ ਚਵਨ੍ਤਿਯੇਵ ਨ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਪਨ ਤੇ ਦੇਵਾਤਿ? ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਚਾਰਣਾ ਨਤ੍ਥਿ, ‘‘ਆਹਾਰੂਪਚ੍ਛੇਦੇਨ ਆਤਪੇ ਖਿਤ੍ਤਮਾਲਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਯੇ ਕੇਚਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੂਪਜੀਵਿਨੋ ਦੇਵਾ ਏਵਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਏਵਂ ਚਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸਿਨੋ ਪਨਾਹੁ ‘‘ਨਿਮ੍ਮਾਨਰਤਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਨੋ ਤੇ ਦੇਵਾ, ਖਿਡ੍ਡਾਯ ਪਦੁਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਹੇਤੇ ਖਿਡ੍ਡਾਪਦੋਸਿਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਕੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦੇਵਾਨਂ ਆਹਾਰੋ, ਕਾ ਆਹਾਰਵੇਲਾਤਿ? ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਾਨਂ ਸੁਧਾ ਆਹਾਰੋ, ਸਾ ਹੇਟ੍ਠਿਮੇਹਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮੇਹਿ ਉਪਰਿਮਾਨਂ ਉਪਰਿਮਾਨਂ ਪਣੀਤਤਮਾ ਹੋਤਿ. ਤਂ ਯਥਾਸਕਂ ਦਿਵਸਵਸੇਨੇਵ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਬਦਰਪ੍ਪਮਾਣਂ ਸੁਧਾਹਾਰਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯਂ ਠਪਿਤਮਤ੍ਤੋਯੇਵ ਯਾਵ ਕੇਸਗ੍ਗਨਖਗ੍ਗਾ ਕਾਯਂ ਫਰਤਿ, ਤੇਸਂਯੇਵ ਦਿਵਸਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸਂ ਯਾਪਨਸਮਤ੍ਥੋਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਇਸ੍ਸਾਪਕਤਤ੍ਤਾ ਪਦੁਟ੍ਠੇਨ ਮਨਸਾ ਪਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਮਨੋਪਦੋਸਿਕਾ. ਉਸੂਯਵਸੇਨ ਵਾ ਮਨਸੋ ਪਦੋਸੋ ਮਨੋਪਦੋਸੋ, ਸੋ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿ ਵਿਨਾਸਹੇਤੁਭੂਤੋਤਿ ਮਨੋਪਦੋਸਿਕਾ. ਅਕ੍ਕੁਦ੍ਧੋ ਰਕ੍ਖਤੀਤਿ ਕੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸੋ ਕੋਧੋ ਇਤਰਸ੍ਮਿਂ ਅਕ੍ਕੁਜ੍ਝਨ੍ਤੇ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਏਕਵਾਰਮੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਾਸੇਵਨੋ ਚਾਵੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਉਦਕਨ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਕ੍ਕੁਦ੍ਧੋ ਤਂ ਚਵਨਤੋ ਰਕ੍ਖਤਿ. ਉਭੋਸੁ ਪਨ ਕੁਦ੍ਧੇਸੁ ਭਿਯ੍ਯੋ ਭਿਯ੍ਯੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਮ੍ਹਿ ਪਰਿਵਡ੍ਢਨਵਸੇਨ ਤਿਖਿਣਸਮੁਦਾਚਾਰੋ ਨਿਸ੍ਸਯਦਹਨਰਸੋ ਕੋਧੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਂ ਨਿਦਹਨ੍ਤੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖੁਮਾਲਂ ਕਰਜਕਾਯਂ ਵਿਨਾਸੇਤਿ, ਤਤੋ ਸਕਲੋਪਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਉਭੋਸੁ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਥਾ ਚਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਮ੍ਹਿ ਪਦੁਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਾ ਕਿਲਨ੍ਤਕਾਯ…ਪੇ… ਚਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੭).

ਕਤਮੇ ਤੇਨ ਦੇਵਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤੇਨਾਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤੇ ਕਰਣਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਤਮੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦੇਵਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਕਰਣਤ੍ਥੇਯੇਵ ਵਾ ਏਤਂ ਕਰਣਵਚਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਮੇਵ.

ਚੇਤਨਾਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਵਿਭਤ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੨. ਦੁਤਿਯੇ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਹੇਤੁਫਲਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਹੇਤੁਵਸੇਨ ਅਰਣੀਯਂ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਭੇਦਤੋ ਪਨ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ, ਵਿਪਾਕੋ, ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪਞ੍ਚਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਆਚਿਕ੍ਖਾਮੀਤਿਆਦੀਸੁ ਆਦਿਤੋ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਆਚਿਕ੍ਖਤਿ ਨਾਮ, ਉਦ੍ਦਿਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਮੇਵ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਪਰਿਯੋਸਾਪੇਨ੍ਤੋ ਦੇਸੇਤਿ. ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਥਂ ਉਦ੍ਦਿਸਨਵਸੇਨ ਪਕਾਰੇਹਿ ਞਾਪੇਨ੍ਤੋ ਞਾਪੇਤਿ. ਪਕਾਰੇਹਿ ਏਵ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੋ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ. ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਨਿਦ੍ਦਿਸਨਵਸੇਨ ਵਿਵਰਤਿ. ਵਿਵਟਂ ਵਿਭਜਤਿ. ਵਿਭਤ੍ਤਅਤ੍ਥਂ ਹੇਤੂਦਾਹਰਣਦਸ੍ਸਨੇਹਿ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਉਤ੍ਤਾਨਿਂ ਕਰੋਤਿ.

ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਞਾਣਂ. ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਚ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਸੋ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤਂ ਵਿਦਹਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਚੇਵ ਪਾਪੇਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪਭੇਦਤੋ ਪਨ ਯੋ ਕੋਚਿ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਹੇਤੁ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ, ਭਾਸਿਤਂ, ਕੁਸਲਂ, ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਅਤ੍ਥੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯਾ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਤਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ.

ਏਵਮਯਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ, ਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹਿ ‘‘ਫਸ੍ਸੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਫਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਫਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ‘‘ਅਯਂ ਅਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਵੇਦਨਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਞ੍ਞਂ ਪਨੇਸ ਨਾਮਾਖ੍ਯਾਤਉਪਸਗ੍ਗਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਦ੍ਦਂ ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਤਮ੍ਪਿ ਜਾਨਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਤਂ ਪਨ ‘‘ਨਯਿਦਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਕਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਇਦਂ ਵਤ੍ਥੁ ਕਥਿਤਂ –

ਤਿਸ੍ਸਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਕਿਰ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇ ਸੁਵਣ੍ਣਸਲਾਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸਸੁ ਭਾਸਾਸੁ ਕਤਰਭਾਸਾਯ ਕਥੇਮੀ’’ਤਿ ਪਵਾਰੇਸਿ. ਤਂ ਪਨ ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਗ੍ਗਹੇ ਠਤ੍ਵਾ ਪਵਾਰਿਤਂ, ਨ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਠਿਤੇਨ. ਸੋ ਹਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਤਂ ਤਂ ਭਾਸਂ ਕਥਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਪਵਾਰੇਸਿ. ‘‘ਭਾਸਂ ਨਾਮ ਸਤ੍ਤਾ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਇਦਂ ਕਥਿਤਂ. ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਹਿ ਦਹਰਕਾਲੇ ਕੁਮਾਰਕੇ ਮਞ੍ਚੇ ਵਾ ਪੀਠੇ ਵਾ ਨਿਪਜ੍ਜਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਤਂ ਕਥਯਮਾਨਾ ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਦਾਰਕਾ ਤੇਸਂ ਤਂ ਤਂ ਭਾਸਂ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਨ੍ਤਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਭਾਸਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਮਾਤਾ ਦਮਿਲ਼ੀ, ਪਿਤਾ ਅਨ੍ਧਕੋ. ਤੇਸਂ ਜਾਤੋ ਦਾਰਕੋ ਸਚੇ ਮਾਤੁਕਥਂ ਪਠਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਦਮਿਲ਼ਭਾਸਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਚੇ ਪਿਤੁਕਥਂ ਪਠਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਅਨ੍ਧਕਭਾਸਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਨ ਕਥਂ ਅਸ੍ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਮਾਗਧਭਾਸਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਯੋਪਿ ਅਗਾਮਕੇ ਮਹਾਅਰਞ੍ਞੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੋ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਸੋਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਵਚਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੋ, ਮਾਗਧਭਾਸਮੇਵ ਭਾਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਨਿਰਯੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਯਂ, ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੇ, ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ, ਦੇਵਲੋਕੇਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਮਾਗਧਭਾਸਾਵ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਾ, ਸੇਸਾ ਓਟ੍ਟਕਿਰਾਤਅਨ੍ਧਕਯੋਨਕਦਮਿਲ਼ਭਾਸਾਦਿਕਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਭਾਸਾ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਕਾਲਨ੍ਤਰੇਨ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚ ਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚ.

ਅਯਮੇਵੇਕਾ ਯਥਾਭੁਚ੍ਚਬ੍ਰਹ੍ਮਵੋਹਾਰਅਰਿਯਵੋਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤਾ ਮਾਗਧਭਾਸਾ ਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਸਾ ਹਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਦਾਚਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਪਿ ਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਦਾ ਸਬ੍ਬਥਾਵ ਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ, ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸੇਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿਯੇਵ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਹਿ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਤਨ੍ਤਿਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੋ ਮਾਗਧਭਾਸਾਯ ਏਵ ਆਰੋਪੇਸਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਏਵਞ੍ਹਿ ਆਹਰਿਤੁਂ ਸੁਖਂ ਹੋਤਿ. ਮਾਗਧਭਾਸਾਯ ਹਿ ਤਨ੍ਤਿਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਸੋਤਪਥਾਗਮਨਮੇਵ ਪਪਞ੍ਚੋ. ਤੇਨ ਸਙ੍ਘਟਿਤਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਨਯਸਤੇਨ ਨਯਸਹਸ੍ਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਞ੍ਞਾਯ ਭਾਸਾਯ ਤਨ੍ਤਿਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹਕਂ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਬਹੁਮ੍ਪਿ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਨੋਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.

ਪਟਿਭਾਨਪ੍ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਿਭਾਵਨਵਵਤ੍ਥਾਨਕਰਣਸਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਭਾਨੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯੇਸੁ ਹਿ ਤੀਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ‘‘ਇਮਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਇਦਮਤ੍ਥਜੋਤਕਾਨੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੨੫-੭੩੧) ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਇਮਾ ਪਨ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਦ੍ਵੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਤਮੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ? ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਞ੍ਚ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਞ੍ਚ, ਤਤ੍ਥ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸੀਤਿਯਾਪਿ ਮਹਾਥੇਰਾਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਗਤਾ. ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ, ਧਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ, ਉਪਾਲਿਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ, ਖੁਜ੍ਜੁਤ੍ਤਰਾਯ ਉਪਾਸਿਕਾਯਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਗਤਾਤਿ ਇਮਾਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਪਭੇਦਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਪਭੇਦੋ ਨਾਮ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਅਧਿਗਤਾਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਂ ਪਭੇਦਗਮਨਂ.

ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਅਧਿਗਮੇਨ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ, ਸਵਨੇਨ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਯ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਅਧਿਗਮੋ ਨਾਮ ਅਰਹਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਵਨਂ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ. ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ ਅਟ੍ਠਕਥਾ. ਉਗ੍ਗਹਿਤਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾਵਚਰਤਾ ਹਰਣਪਚ੍ਚਾਹਰਣਨਯੇਨ ਪਰਿਹਟਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਤਾ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾਵਚਰਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਏਤੇਸੁ ਪਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ, ਸਵਨਂ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਭੇਦਸ੍ਸੇਵ ਬਲਵਕਾਰਣਾਨਿ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਅਧਿਗਮਸ੍ਸ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯੋ. ਪਭੇਦਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਯਥਾ ਅਧਿਗਮਸ੍ਸ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਪਭੇਦਸ੍ਸ. ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਵਨਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਹੋਨ੍ਤੁ ਵਾ ਮਾ ਵਾ, ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੇਨ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚੇਵ ਏਤਰਹਿ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਸਮ੍ਮਸਨਂ ਵਿਨਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਧਿਗਮੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਇਮੇ ਪਨ ਦ੍ਵੇਪਿ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸਦਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਵਿਭਤ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩-੪. ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੩-੪. ਤਤਿਯੇ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਕਰਟ੍ਠੋ ਆਯਤਨਸਦ੍ਦੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਫਸ੍ਸਾਕਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਾਯਤਨਂ, ਰਜਤਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਕਰੋਪਿ ‘‘ਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਮੋਸਰਣਾਦਿਵਸੇਨਪਿ ਆਯਤਨਟ੍ਠੋ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ. ਮਾ-ਇਤਿ ਪਟਿਸੇਧੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਛਨ੍ਨਂ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾਨਂ ਅਸੇਸਂ ਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਞਂ ਵਚਨਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਾ ਭਣੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾਨਿ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਨੀਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਞ੍ਚ ਤਤ੍ਥ ਅਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਛਟ੍ਠਸ੍ਸਾਤਿ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਨਤ੍ਥਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.

ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫-੬. ਉਪਵਾਣਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੫-੬. ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਿਜ੍ਜਾਯਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਿਵਿਧਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਯ, ਅਟ੍ਠਵਿਧਾਯ ਵਾ. ਅਟ੍ਠਵਿਧਾਪਿ ਹਿ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਮਨੋਮਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਸਹ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਨ੍ਨਰਸਧਮ੍ਮਭੇਦੇਨ ਚਰਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਸੀਲਸਂਵਰੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ, ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗੋ, ਸਦ੍ਧਾ, ਹਿਰੀ, ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ, ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਂ, ਵੀਰਿਯਂ, ਸਤਿ, ਪਞ੍ਞਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਪਨ੍ਨਰਸਭੇਦੇਨ ਚਰਣਧਮ੍ਮੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਇਮੇਯੇਵ ਹਿ ਪਨ੍ਨਰਸ ਧਮ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤੇਹਿ ਚਰਤਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਅਮਤਂ ਦਿਸਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਚਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਛਟ੍ਠੇ ਨਤ੍ਥਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.

ਉਪਵਾਣਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਰਾਹੁਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੭. ਸਤ੍ਤਮੇ ਪਥਵੀਧਾਤੁਰੇਵੇਸਾਤਿ ਦੁਵਿਧਾਪੇਸਾ ਥਦ੍ਧਟ੍ਠੇਨ, ਕਕ੍ਖਲ਼ਟ੍ਠੇਨ, ਫਰੁਸਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਏਵਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਬਾਹਿਰਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਬਾਹਿਰਾਯ ਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਅਚੇਤਨਾਭਾਵੋ ਪਾਕਟੋ, ਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਰਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਸਦਿਸਾ ਅਚੇਤਨਾਯੇਵਾਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਪਰਿਗ੍ਗਾਹਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ ਕਿਂ? ਦਨ੍ਤੇਨ ਗੋਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜਿਤੋ ਅਦਨ੍ਤੋ ਕਤਿਪਾਹਮੇਵ ਵਿਸੁਕਾਯਤਿ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਤਿ, ਅਥ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਦਮਥਂ ਉਪੇਤਿ, ਏਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਬਾਹਿਰਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਸਦਿਸਾਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤਿਪਾਹਮੇਵ ਅਚੇਤਨਭਾਵੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਅਥ ਨ ਚਿਰੇਨੇਵਸ੍ਸਾ ਅਚੇਤਨਭਾਵੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ ਧਾਤੁਮਤ੍ਤਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਨੇਤਂ ਮਮ…ਪੇ… ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਂ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ‘‘ਨ ਏਤਂ ਮਮ, ਨ ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਭੂਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਭਾਵਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾਵਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਤਿ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨੇਵ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਪਰਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਪਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵੇ ਉਪਨੇਤਬ੍ਬਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਤੁਕੋਟਿਕਸੁਞ੍ਞਤਾ ਨਾਮ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ.

ਰਾਹੁਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੮. ਜਮ੍ਬਾਲੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੮. ਅਟ੍ਠਮੇ ਸਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਙ੍ਗਸਨ੍ਤਤਾਯ ਚੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਤਤਾਯ ਚ ਕਮਨੀਯਂ ਮਨੋਹਰਂ. ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਲੇਪਮਕ੍ਖਿਤੇਨਾਤਿ ਲਾਖਾਮਕ੍ਖਿਤੇਨ. ਪਾਰਿਪਨ੍ਥਿਕੇ ਅਸੋਧੇਤ੍ਵਾਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਿਪਾਰਿਪਨ੍ਥਿਕੇ ਅਸੋਧੇਤ੍ਵਾ. ਯੋ ਹਿ ਕਾਮਾਦੀਨਵਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਦੀਹਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਂ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਵਸੇਨ ਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੁਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਸਮਥਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਵਸੇਨ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਨ ਸਮੂਹਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਸਮਾਧਿਪਰਿਪਨ੍ਥੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਅਸੋਧਿਤਂ ਆਸਯਂ ਪਵਿਟ੍ਠਭਮਰੋ ਵਿਯ ਅਸੁਦ੍ਧਂ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਪਵਿਟ੍ਠਰਾਜਾ ਵਿਯ ਚ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਨਿਕ੍ਖਮਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਸਮਾਧਿਪਰਿਪਨ੍ਥੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੋ ਸੁਵਿਸੋਧਿਤਂ ਆਸਯਂ ਪਵਿਟ੍ਠਭਮਰੋ ਵਿਯ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਉਯ੍ਯਾਨਂ ਪਵਿਟ੍ਠਰਾਜਾ ਵਿਯ ਚ ਸਕਲਮ੍ਪਿ ਦਿਵਸਭਾਗਂ ਅਨ੍ਤੋਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂਯੇਵ ਹੋਤਿ.

ਆਯਮੁਖਾਨੀਤਿ ਨਦਿਤਲ਼ਾਕਕਨ੍ਦਰਪਦਰਾਦਿਤੋ ਆਗਮਨਮਗ੍ਗਾ. ਤੇ ਚ ਕਨ੍ਦਰਾਯੇਵਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਵਿਸਨਕਨ੍ਦਰਾ’’ਤਿ. ਅਪਾਯਮੁਖਾਨੀਤਿ ਅਪਗਮਨਮਗ੍ਗਾ. ਅਪੇਨ੍ਤਿ ਅਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਏਤੇਹੀਤਿ ਹਿ ਅਪਾਯਾ, ਤੇ ਏਵ ਮੁਖਾਨੀਤਿ ਅਪਾਯਮੁਖਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਚ ਉਦਕਨਿਕ੍ਖਮਨਚ੍ਛਿਦ੍ਦਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਪਵਾਹਨਚ੍ਛਿਦ੍ਦਾਨੀ’’ਤਿ, ਅਪਾਯਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਉਦਕਨਿਕ੍ਖਮਨਚ੍ਛਿਦ੍ਦਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.

ਜਮ੍ਬਾਲੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੯. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੭੯. ਨਵਮੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ –

‘‘ਕਤਮਾ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ? ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਕਾਮਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੯੯) –

ਆਦਿਨਾ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਨ੍ਤਿ ਯ੍ਵਾਯਂ ਅਪ੍ਪਗੁਣਸ੍ਸ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀ, ਤਂ. ਕਾਮਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਕਾਮਸਹਗਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਾਨੁਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਹਾਯਤਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਤਦਨੁਰੂਪਸਭਾਵਾ. ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਇਦਂ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਂ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਨੁਰੂਪਸਭਾਵਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਣੀਤਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਮਾਨਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਕਨ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਨੇਵ ਹਾਯਤਿ ਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਠਿਤਿਕੋਟ੍ਠਾਸਿਕਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ. ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾਤਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਣੀਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ. ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਪਗੁਣਤੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਧਿਗਮਤ੍ਥਾਯ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਨੁਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ‘‘ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾਤਿ ਤਂਯੇਵ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਲਾਭਿਂ ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਸਹਗਤਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਞ੍ਹਿ ਝਾਨਙ੍ਗਭੇਦੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਤ੍ਥਾਯ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾਤਿ ਵਿਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਉਪਸਂਹਿਤਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਞ੍ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਵਿਰਾਗਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤੁਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ‘‘ਵਿਰਾਗੂਪਸਂਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਪਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਂਹਿਤਾ ਏਵ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ‘‘ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ.

ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੧੦. ਮਹਾਪਦੇਸਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੧੮੦. ਦਸਮੇ ਮਹਾਓਕਾਸੇਤਿ ਮਹਨ੍ਤੇ ਓਕਾਸੇ ਮਹਨ੍ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਨਟ੍ਠਾਨਾਨਿ. ਯੇਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਨਿਚ੍ਛੀਯਤਿ ਅਸਨ੍ਦੇਹਤੋ. ਕਾਨਿ ਪਨ ਤਾਨਿ? ਆਗਮਨਵਿਸਿਟ੍ਠਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤੋਤਰਣਾਦੀਨਿ. ਦੁਤਿਯਵਿਕਪ੍ਪੇ ਅਪਦਿਸੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਪਦੇਸਾ, ਮਹਨ੍ਤਾ ਅਪਦੇਸਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪਦੇਸਾ. ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਮੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕੇਨਚਿ ਆਭਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਨੇ ਕਾਰਣਂ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਭਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤੋਤਰਣਾਦਿ ਏਵ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ? ਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਪਦਾਯੋ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕੋ ਚ. ਤੇਸੁ ਸਾਵਕਾ ਸਙ੍ਘਗਣਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਾ. ਏਵਮਿਮਮ੍ਹਾ ਮਯਾਯਂ ਧਮ੍ਮੋ ਪਟਿਗ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਅਪਦਿਸਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਭੇਦੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਮੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨੇਤ੍ਤਿਯਂ (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪.੧੮) ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਪਦੇਸਾ ਬੁਦ੍ਧਾਪਦੇਸੋ, ਸਙ੍ਘਾਪਦੇਸੋ, ਗਣਾਪਦੇਸੋ, ਪੁਗ੍ਗਲਾਪਦੇਸੋ. ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਪਦੇਸਾ’’ਤਿ. ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਪਦੇਸੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਪਦੇਸੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ…ਪੇ… ਮਹਾਕਾਰਣਾਨੀ’’ਤਿ.

ਨੇਵ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਂ ਨਾਮ ਸਵਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਨ ਸੋਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨੀਤਿ ਪਦਾਨਿ ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਚ, ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਹੀਤਿ ਪਦਾਨਿ, ਅਕ੍ਖਰਾਦੀਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ. ਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ ਪਦਾਨਿ, ਸਙ੍ਕਾਸਨਾਦੀਨਿ ਅਤ੍ਥਪਦਾਨਿ. ‘‘ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਦਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ ਕੇਚਿ. ਅਤ੍ਥਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜੇਨ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪਦਾਨਿ. ਤੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਪਦਾਨੀਤਿ ਉਭਯਸਙ੍ਗਹਤੋ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇਤਿ ਤੇਨਾਭਤਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ. ਪਾਲ਼ਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਕੇਵਲੋ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਅਨੁਸਨ੍ਧਿ ਕਥਿਤੋਤਿ ਯਥਾਰਦ੍ਧਦੇਸਨਾਯ ਉਪਰਿਦੇਸਨਾਯ ਚ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਂ ਕਥਿਤਂ, ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਕਥਿਤੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪਰਂ ਅਵਿਰੁਜ੍ਝਨਞ੍ਚੇਵ ਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਕਥਿਤਂ ਪਕਾਸਿਤਂ. ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਗਹਣਂ ਸਾਧੁਕਂ ਉਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਟ੍ਠੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਤਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਞਾਣੇਨ ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਾਰੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਂ ਪਨ ਓਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਤਰਣਂ ਤਤ੍ਥ ਓਤਰਣਂ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਸਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਓਤਰਿਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ. ਸਂਸਨ੍ਦੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਂ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਨਯੇ ਸਂਸਨ੍ਦੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਕੋ ਵਾ ਵਿਨਯੋ’’ਤਿ ਵਿਚਾਰਣਾਯਂ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਮਤਿਭੇਦਮੁਖੇਨ ਤਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਨਯੋਤਿ ਵਿਭਙ੍ਗਪਾਠਮਾਹ. ਸੋ ਹਿ ਮਾਤਿਕਾਸਞ੍ਞਿਤਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ ਸੂਚਨਤੋ ‘‘ਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ. ਵਿਵਿਧਨਯਤ੍ਤਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠਨਯਤ੍ਤਾ ਚ ਵਿਨਯੋ, ਖਨ੍ਧਕਪਾਠੋ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯੇਸੁ ਪਰਿਗ੍ਗਯ੍ਹਮਾਨੇਸੁ ਵਿਨਯਪਿਟਕਮ੍ਪਿ ਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ ਪਰਿਵਾਰਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਾਨਿ ਵਾ ਸੁਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਸੂਚਨਾਦਿਅਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਏਵਮ੍ਪੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਂ, ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ ਵਿਨਯੋਤਿ ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਵਿਨਯਵਿਭਾਗੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇਪਿ. ਨ ਤਾਵ ਪਰਿਯਾਦਿਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਤਾਵ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਰਿਗ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਸੁਤ੍ਤਨਾਮਕਞ੍ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਨਾਮਂ ਅਨਾਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗੀਤਂ ਜਾਤਕਾਦਿਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ ਨ ਪਰਿਯਾਦਿਯਨ੍ਤੀਤਿ. ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤਉਦਾਨਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਾਨਿ ਦੀਘਨਿਕਾਯਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਅਸਙ੍ਗੀਤਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨੇਤ੍ਥ ਜਾਤਕਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਤਾਨਿਪਿ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਬੁਦ੍ਧਵਂਸਚਰਿਯਾਪਿਟਕਾਨਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਗ੍ਗਹਣੇ ਕਾਰਣਂ ਮਗ੍ਗਿਤਬ੍ਬਂ, ਕਿਂ ਵਾ ਏਤੇਨ ਮਗ੍ਗਨੇਨ. ਸਬ੍ਬੋਪਾਯਂ ਵਣ੍ਣਨਾਨਯੋ ਥੇਰਵਾਦਦਸ੍ਸਨਮੁਖੇਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਏਵਾਤਿ.

ਕਿਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਸੁਤ੍ਤਨਾਮਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਨਤ੍ਥਿਯੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਨਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ‘‘ਨਾਯਮਤ੍ਥੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ ਪਟਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾ. ਵਿਨੇਤਿ ਏਤੇਨ ਕਿਲੇਸੇਤਿ ਵਿਨਯੋ, ਕਿਲੇਸਵਿਨਯਨੂਪਾਯੋ, ਸੋ ਏਵ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਨਯੋ ਪਨ ਕਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੇ. ਸਰਾਗਾਯਾਤਿ ਸਰਾਗਭਾਵਾਯ ਕਾਮਰਾਗਭਵਰਾਗਪਰਿਬ੍ਰੂਹਨਾਯ. ਸਂਯੋਗਾਯਾਤਿ ਭਵਸਂਯੋਜਨਾਯ. ਸਉਪਾਦਾਨਾਯਾਤਿ ਚਤੁਰੂਪਾਦਾਨੂਪਸਂਹਿਤਤਾਯ. ਮਹਿਚ੍ਛਤਾਯਾਤਿ ਮਹਿਚ੍ਛਭਾਵਾਯ. ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾਤਿ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਭਾਵਾਯ. ਕੋਸਜ੍ਜਾਯਾਤਿ ਕੁਸੀਤਭਾਵਾਯ. ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਯਾਤਿ ਕਿਲੇਸਸਙ੍ਗਣਿਕਵਿਹਾਰਾਯ. ਆਚਯਾਯਾਤਿ ਤਿਵਿਧਵਟ੍ਟਾਚਯਾਯ. ਵਿਰਾਗਾਯਾਤਿ ਸਕਲਵਟ੍ਟਤੋ ਵਿਰਜ੍ਜਨਤ੍ਥਾਯ. ਵਿਸਂਯੋਗਾਯਾਤਿ ਕਾਮਰਾਗਾਦੀਹਿ ਵਿਸਂਯੁਜ੍ਜਨਤ੍ਥਾਯ. ਅਨੁਪਾਦਾਨਾਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਾਯ. ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਯਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਦਿਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਇਚ੍ਛਾਯ ਅਪਗਮਾਯ. ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਭਾਵਾਯ. ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਾਯਾਤਿ ਕਾਯਿਕਸ੍ਸ ਚੇਵ ਚੇਤਸਿਕਸ੍ਸ ਚ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਨਤ੍ਥਾਯ. ਵਿਵੇਕਾਯਾਤਿ ਪਵਿਵਿਤ੍ਤਭਾਵਾਯ ਕਾਮਵਿਵੇਕਾਦਿਤਦਙ੍ਗਵਿਵੇਕਾਦਿਵਿਵੇਕਸਿਦ੍ਧਿਯਾ. ਅਪਚਯਾਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਅਪਚਯਨਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਯੋ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮੋ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਯੋਨਿਸੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਰਾਗਾਦਿਭਾਵਪਰਿਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਰਾਗਾਦਿਭਾਵਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਕਂਸਤੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਏਸੋ ਵਿਨਯੋ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਪਾਯਾਦੀਸੁ ਅਪਤਨਵਸੇਨ ਧਾਰਣਤੋ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਿਨਯਨਤੋ ਚ. ਸਤ੍ਥੁ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਓਵਾਦਾਨੁਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਏਤਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਨ੍ਤਿ ਚ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਚਤੁਸਚ੍ਚਤ੍ਥਸੂਚਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਤ੍ਤੇਤਿ ਤੇਪਿਟਕੇ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ’’ਤਿ. ਤੇਪਿਟਕਞ੍ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਸਚ੍ਚਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਰਾਗਾਦਿਵਿਨਯਕਾਰਣਂ ਯਥਾ ਤੇਨ ਸੁਤ੍ਤਪਦੇਨ ਪਕਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਨਯੇਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਰਾਗਾਦਿਵਿਨਯਕਾਰਣੇ’’ਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਓਤਰਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਤੇਪਿਟਕਬੁਦ੍ਧਵਚਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਤ੍ਤਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਨਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਛਲ੍ਲਿਂ ਉਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਰੋਗਸ੍ਸ ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਉਪਕ੍ਕਮੇਨ ਛਲ੍ਲਿਕਾਯ ਸਕਲਿਕਾਯ ਪਪਟਿਕਾਯ ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਪਨਂ ਵਿਯ ਅਰੋਗਸ੍ਸ ਸਾਸਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮਤ੍ਤੇਨ ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਛਲ੍ਲਿਸਦਿਸਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਿਰੁਦ੍ਧਤਾਦਿਦੋਸਂ ਉਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਦੀਪੇਤ੍ਵਾ. ਤਾਦਿਸਾਨਿ ਪਨ ਏਕਂਸਤੋ ਗੁਲ਼੍ਹਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰਾਦਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਗੁਲ਼੍ਹਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰ…ਪੇ… ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਰਾਗਾਦਿਵਿਨਯੇਤਿ ਰਾਗਾਦਿਵਿਨਯਨਤ੍ਥੇਨ ਅਤਦਾਕਾਰਤਾਯ ਅਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਾਨਿ ਛਡ੍ਡੇਤਬ੍ਬਾਨਿ ਚਜਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਸਬ੍ਬਵਾਰੇਸੁ.

ਮਹਾਪਦੇਸਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਸਞ੍ਚੇਤਨਿਯਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.