(੧੫) ੫. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ

੧੬੪. ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ‘‘ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਪਵਤ੍ਤਂ, ਇਤੋ ਪਰਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਮਜ੍ਝੇ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਹ ਪਰਿਕਮ੍ਮੇਨ ਅਪ੍ਪਨਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਜਾਨਨਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਕੁਸਲਤਾ. ਵੁਟ੍ਠਾਨੇ ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਕੁਸਲਤਾ. ਪਗੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

੧੬੫. ਦੁਤਿਯੇ ਉਜੁਨੋ ਭਾਵੋ ਅਜ੍ਜਵਂ, ਅਜਿਮ੍ਹਤਾ ਅਕੁਟਿਲਤਾ ਅਵਙ੍ਕਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇਪਿ (ਧ. ਸ. ੧੩੪੬) ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਜ੍ਜਵੋ? ਯਾ ਅਜ੍ਜਵਤਾ ਅਜਿਮ੍ਹਤਾ ਅਕੁਟਿਲਤਾ ਅਵਙ੍ਕਤਾ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਜ੍ਜਵੋ’’ਤਿ. ਅਨਜ੍ਜਵਞ੍ਚ ਅਜ੍ਜਵਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਗੋਮੁਤ੍ਤਵਙ੍ਕਤਾ, ਚਨ੍ਦਲੇਖਾਵਙ੍ਕਤਾ, ਨਙ੍ਗਲਕੋਟਿਵਙ੍ਕਤਾਤਿ ਹਿ ਤਯੋ ਅਨਜ੍ਜਵਾ. ਏਕਚ੍ਚੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਠਮਵਯੇ ਮਜ੍ਝਿਮ-ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੇ ਚ ਏਕਵੀਸਤਿਯਾ ਅਨੇਸਨਾਸੁ ਛਸੁ ਚ ਅਗੋਚਰੇਸੁ ਚਰਤਿ, ਅਯਂ ਗੋਮੁਤ੍ਤਵਙ੍ਕਤਾ ਨਾਮ, ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਙ੍ਕਭਾਵਤੋ. ਏਕੋ ਪਠਮਵਯੇ ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੇ ਚ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਪੂਰੇਤਿ, ਲਜ੍ਜੀ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਕੋ ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮੋ ਹੋਤਿ, ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸੋ, ਅਯਂ ਚਨ੍ਦਲੇਖਾਵਙ੍ਕਤਾ ਨਾਮ, ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਜ੍ਝਟ੍ਠਾਨੇ ਵਙ੍ਕਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਏਕੋ ਪਠਮਵਯੇਪਿ ਮਜ੍ਝਿਮਵਯੇਪਿ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਪੂਰੇਤਿ, ਲਜ੍ਜੀ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਕੋ ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮੋ ਹੋਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਵਯੇ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸੋ, ਅਯਂ ਨਙ੍ਗਲਕੋਟਿਵਙ੍ਕਤਾ ਨਾਮ, ਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਵਙ੍ਕਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਏਕੋ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਵਙ੍ਕਤਂ ਪਹਾਯ ਤੀਸੁ ਵਯੇਸੁ ਪੇਸਲੋ ਲਜ੍ਜੀ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਕੋ ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਸੋ ਉਜੁਭਾਵੋ, ਇਦਂ ਅਜ੍ਜਵਂ ਨਾਮ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਜੁਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋ.

ਮਦ੍ਦਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਲਜ੍ਜਵ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਲਜ੍ਜਵੋ? ਯੋ ਹਿਰੀਯਤਿ ਹਿਰੀਯਿਤਬ੍ਬੇਨ ਹਿਰੀਯਤਿ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਲਜ੍ਜਵੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਲਜ੍ਜਿਭਾਵੋ ਲਜ੍ਜਵਂ ਨਾਮ. ਇਦਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ – ਲਜ੍ਜਤੀਤਿ ਲਜ੍ਜੋ, ਹਿਰਿਮਾ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਲਜ੍ਜਵਂ, ਹਿਰੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲਜ੍ਜਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਲਜ੍ਜੀ ਯਥਾ ‘‘ਮਾਲੀ ਮਾਯੀ’’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਲਜ੍ਜਿਭਾਵੋ, ਸਾ ਏਵ ਲਜ੍ਜਾ.

੧੬੬. ਤਤਿਯੇ ਅਧਿਵਾਸਨਖਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਧਿਵਾਸਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਖਮਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਦੁਕ੍ਕਟਂ ਦੁਰੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਟਿਵਿਰੋਧਾਕਰਣੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਰਿ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਸਨਤੋ ‘‘ਅਧਿਵਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਧਿਵਾਸਨਲਕ੍ਖਣਾ ਖਨ੍ਤਿ ਅਧਿਵਾਸਨਖਨ੍ਤਿ. ਸੁਚਿਸੀਲਤਾ ਸੋਰਚ੍ਚਂ. ਸਾ ਹਿ ਸੋਭਨਕਮ੍ਮਰਤਤਾ. ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਾ ਪਾਪਤੋ ਓਰਤਭਾਵੋ ਵਿਰਤਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੁਰਤਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇਪਿ (ਧ. ਸ. ੧੩੪੯) –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੋਰਚ੍ਚਂ? ਯੋ ਕਾਯਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਾਚਸਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੋਰਚ੍ਚਂ, ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਸੀਲਸਂਵਰੋ ਸੋਰਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ – ਆਗਤੋ.

੧੬੭. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਸਖਿਲੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਣ੍ਹਵਾਚੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਾਖਲ੍ਯਂ, ਸਣ੍ਹਵਾਚਤਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਣ੍ਹਵਾਚਾਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਸਣ੍ਹਵਾਚਾਵਸੇਨ ਹਿ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਨਾਮ ਸਣ੍ਹਵਾਚਤਾ. ਤੇਨੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੧੩੫੦) –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਾਖਲ੍ਯਂ? ਯਾ ਸਾ ਵਾਚਾ ਅਣ੍ਡਕਾ ਕਕ੍ਕਸਾ ਪਰਕਟੁਕਾ ਪਰਾਭਿਸਜ੍ਜਨੀ ਕੋਧਸਾਮਨ੍ਤਾ ਅਸਮਾਧਿਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਾ, ਤਥਾਰੂਪਿਂ ਵਾਚਂ ਪਹਾਯ ਯਾ ਸਾ ਵਾਚਾ ਨੇਲਾ ਕਣ੍ਣਸੁਖਾ ਪੇਮਨੀਯਾ ਹਦਯਙ੍ਗਮਾ ਪੋਰੀ ਬਹੁਜਨਕਨ੍ਤਾ ਬਹੁਜਨਮਨਾਪਾ, ਤਥਾਰੂਪਿਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਾ ਤਤ੍ਥ ਸਣ੍ਹਵਾਚਤਾ ਸਖਿਲਵਾਚਤਾ ਅਫਰੁਸਵਾਚਤਾ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਾਖਲ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਅਣ੍ਡਕਾਤਿ ਸਦੋਸੇ ਸਵਣੇ ਰੁਕ੍ਖੇ ਨਿਯ੍ਯਾਸਪਿਣ੍ਡੋ, ਅਹਿਚ੍ਛਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਵਾ ਉਟ੍ਠਿਤਾਨਿ ਅਣ੍ਡਕਾਨੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਫੇਗ੍ਗੁਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਨ ਕੁਥਿਤਸ੍ਸ ਅਣ੍ਡਾਨਿ ਵਿਯ ਉਟ੍ਠਿਤਾ ਚੁਣ੍ਣਪਿਣ੍ਡਿਯੋ ਵਾ ਗਣ੍ਠਿਯੋ ਵਾ ਅਣ੍ਡਕਾ. ਇਧ ਪਨ ਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਨਕਕ੍ਕਸਾਦਿਸਭਾਵਤੋ ਕਣ੍ਟਕਪ੍ਪਟਿਭਾਗੇਨ ਵਾਚਾ ਅਣ੍ਡਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਦੁਮਨਾਲ਼ਂ ਵਿਯ ਸੋਤਂ ਘਂਸਯਮਾਨਾ ਪਵਿਸਨ੍ਤੀ ਕਕ੍ਕਸਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਕੋਧੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਵਾਰਭੂਤਾ ਕੋਧਸਾਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਰੇ ਸਂਵਦ੍ਧਨਾਰੀ ਪੋਰੀ. ਸਾ ਵਿਯ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਮੁਦੁਕਾ ਵਾਚਾ ਪੋਰੀ ਵਿਯਾਤਿ ਪੋਰੀ. ਸਣ੍ਹਵਾਚਤਾਤਿਆਦਿਨਾ ਤਂ ਵਾਚਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੧੬੮. ਪਞ੍ਚਮੇ ‘‘ਅਵਿਹਿਂਸਾਤਿ ਕਰੁਣਾਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯ ਸਙ੍ਗੀਤਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੩੦੪) ਪਨ ‘‘ਅਵਿਹਿਂਸਾਤਿ ਕਰੁਣਾਪਿ ਕਰੁਣਾਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋਪੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇਪਿ (ਵਿਭ. ੧੮੨) ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਵਿਹਿਂਸਾ? ਯਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਕਰੁਣਾ ਕਰੁਣਾਯਨਾ ਕਰੁਣਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਕਰੁਣਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਵਿਹਿਂਸਾ’’ਤਿ ਆਗਤਂ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਹਿ ਯਾ ਕਾਚਿ ਕਰੁਣਾ ‘‘ਕਰੁਣਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਕਰੁਣਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਨ ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਵ.

ਸੁਚਿਸਦ੍ਦਤੋ ਭਾਵੇ ਯਕਾਰਂ ਇਕਾਰਸ੍ਸ ਚ ਉਕਾਰਾਦੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਯਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੋਚਬ੍ਯਂ ਸੁਚਿਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੋਚਬ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੀਲਵਸੇਨ ਸੁਚਿਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯ ਸਙ੍ਗੀਤਿਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੩੦੪) ਪਨ ‘‘ਸੋਚੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਚ ਮੇਤ੍ਤਾਪੁਬ੍ਬਭਾਗਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਸੁਚਿਭਾਵੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇਪਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੋਚਬ੍ਯਂ? ਯਾ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਤ੍ਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾਯਨਾ ਮੇਤ੍ਤਾਯਿਤਤ੍ਤਂ ਮੇਤ੍ਤਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੋਚਬ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਮੇਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯਾ ਕਾਚਿ ਮੇਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਮੇਤ੍ਤਾਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਨ ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਵ.

੧੬੯-੧੭੧. ਛਟ੍ਠਸਤ੍ਤਮਅਟ੍ਠਮਾਨਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੇਵ.

੧੭੨. ਨਵਮੇ ਕਾਮਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਥਿਰਭਾਵੋਪਿ ਬਲਟ੍ਠੋ ਏਵ, ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਹਿ ਪਨ ਅਕਮ੍ਪਨੀਯਤਂ ਸਾਤਿਸਯਂ ਬਲਟ੍ਠੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚੇ ਅਕਮ੍ਪਨੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ.

੧੭੩. ਦਸਮੇ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਸਮਨਤੋ ਸਮਥੋ, ਸਮਾਧੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਥੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ’’ਤਿ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਵਿਵਿਧੇਨਾਕਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਪਸ੍ਸਨਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੭੪. ਏਕਾਦਸਮੇ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸੀਲਸ੍ਸ ਭੇਦਕਰੋ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਦੂਸਿਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤੀਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ.

੧੭੫. ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਤਿ ਸਬ੍ਬਭਾਗਤੋ ਤਸ੍ਸ ਅਨੂਨਤਾਪਤ੍ਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਭਾਵੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ. ਪਰਿਪੂਰਣਤ੍ਥੋ ਹੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਦਾਸਦ੍ਦੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਸੀਲਤਾ’’ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾਤਿ ਅਤ੍ਥਿਕਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਾਰਿਪੂਰਿਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾ’’ਤਿ.

੧੭੬. ਤੇਰਸਮੇ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਸੀਲਂ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਿਉਪਰਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਮੇਵ ਹਿ ਸੀਲਂ ਤਸ੍ਸਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧੀਹਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਪਕਂ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਪਕਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਿਉਪਰਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਸਮ੍ਪਾਪਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੧੩੭੨) ਪਨਾਯਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿ? ਕਾਯਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵਾਚਸਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਕਾਯਿਕਵਾਚਸਿਕੋ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਿਭਤ੍ਤਾ.

ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸਨਞਾਣਂ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਪਰਮਤ੍ਥਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਪਾਪੇਤੁਂ ਉਪਨੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਾਦਿ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਪਿਕਾ…ਪੇ… ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਪਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਪਿਕਾਤਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਦਸ੍ਸਨਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਪਰਮਤ੍ਥਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਸਮ੍ਪਾਪਿਕਾਤਿ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ (ਧ. ਸ. ੧੩੭੩) ਪਨਾਯਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ? ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ, ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਞਾਣਂ, ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ, ਫਲਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਂ ਨੋ ਸਕਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਸਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਤੋ ਅਨ੍ਵਯਤੋ ਚ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਜਾਨਨਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ. ਤਿਵਿਧਦੁਚ੍ਚਰਿਤਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਮ੍ਪਿ ਪਰੇਨ ਕਤਮ੍ਪਿ ਨੋ ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਨਤੋ, ਸੁਚਰਿਤਂ ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਜਨਨਤੋ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਪਨ ਵਚੀਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਨ ਵਿਲੋਮੇਤੀਤਿ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਞ੍ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਤ੍ਥਂ ਆਰਮ੍ਭਕਾਲੇ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਚੀਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਤਥੇਵ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਤੋ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਨ ਵਿਲੋਮੇਤਿ ਨ ਵਿਰਾਧੇਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਸਮ੍ਪਾਪਨਤੋ.

੧੭੭. ਚੁਦ੍ਦਸਮੇ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵੀਰਿਯਂ. ਤੇਨੇਵ ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੩੦੪) ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਕਥਿਤਂ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵੀਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਞਾਣਭੂਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇਨ ਦਸ੍ਸਨਮਗ੍ਗਂ ਵਦਤਿ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵੀਰਿਯਮਾਹ. ਅਪਿਚ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵੀਰਿਯਂ. ਤੇਨੇਵ ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਪਿਚ ਪੁਰਿਮਪਦੇਨ ਚਤੁਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਪਦੇਨ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵੀਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਅਥ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੀਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋ ਚੇਤਸਿਕੋ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋਤਿ. ਅਯਮੇਵ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਮੇਤਿ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਹਿ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਖੋ ਪਨਾਤਿ ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋ ਚੇਤਸਿਕੋ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ’’ਤਿ ਏਵਮਯਂ ਦੁਕੋ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਤੇਨੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੩੭੪) ‘‘ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾਤਿਆਦੀਹਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਾਦੀਨੇਵ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਞਾਣਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ. ‘ਯੋ ਚੇਤਸਿਕੋ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ’ਤਿਆਦੀਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਵੀਰਿਯਂ ਗਹਿਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਲੋਕਿਯਟ੍ਠਾਨੇ ਲੋਕਿਯਂ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਟ੍ਠਾਨੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਇਧਾਪਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਪਿਕਾ ਚਤੁਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਪਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਾਪਿਕਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ‘‘ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਪਠਮਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਵਦਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਤਂਤਂਭਾਣਕਾਨਂ ਮਤਭੇਦੇਨਾਯਂ ਵਣ੍ਣਨਾਭੇਦੋਤਿ ਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਰੋਧੋ ਸਙ੍ਕਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਚ ਪਧਾਨਨ੍ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਵੀਰਿਯਂ ਕਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਞ੍ਹਿ ਤਸ੍ਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਨੁਰੂਪਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ. ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੁਰੂਪਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਕਲ੍ਯਾਣਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਪ੍ਪਕਾਰਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਪਧਾਨਾਨੁਰੂਪਦਿਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਕਿਰਿਯਸ੍ਸ ਵਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਂ ਸਂਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

੧੭੮. ਪਨ੍ਨਰਸਮੇ ਸਮਤ੍ਤਂ ਤੁਸ੍ਸਨਂ ਤਿਤ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੀਤਿ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਤਾ. ਯਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਯ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਭਿਯ੍ਯੋਕਮ੍ਯਤਾ, ਤਸ੍ਸਾ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਾਯ ਹਿ ਸਮਙ੍ਗਿਭੂਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੀਲਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਝਾਨਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਤਿ, ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਾ ਵੋਸਾਨਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ‘‘ਅਲਮੇਤ੍ਤਾਵਤਾ ਕਤਮੇਤ੍ਤਾਵਤਾ’’ਤਿ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਨ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਿਤਾ ਚ ਪਧਾਨਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਤ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ ਨ ਵਿਭਤ੍ਤਂ.

੧੭੯. ਸੋਲ਼ਸਮੇ ਮੁਟ੍ਠਾ ਨਟ੍ਠਾ ਸਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਭਾਵੋ’’ਤਿ. ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਭਾਵੋਤਿ ਚ ਸਤਿਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਨ ਸਤਿਯਾ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਂ. ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ? ਯਂ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਦਸ੍ਸਨਂ…ਪੇ… ਅਵਿਜ੍ਜਾਲਙ੍ਘੀ ਮੋਹੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੩੫੭) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੇਵ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਜਾਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤੋ, ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇ ਸਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਞ੍ਞਾਣਭਾਵੋ’’ਤਿ.

੧੮੦. ਸਤ੍ਤਰਸਮੇ ਅਪਿਲਾਪਨਲਕ੍ਖਣਾ ਸਤੀਤਿ ਉਦਕੇ ਲਾਬੁ ਵਿਯ ਯੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਿਲਵਿਤ੍ਵਾ ਵਿਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨ ਓਗਾਹਤਿ, ਤਂ ਪਿਲਾਪਨਂ. ਨ ਪਿਲਾਪਨਂ ਅਪਿਲਾਪਨਂ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਭਾਵੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਪਿਲਾਪਨਲਕ੍ਖਣਾ.

ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਤਤਿਯਪਣ੍ਣਾਸਕਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.