੧੯. ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ

ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧੨੨੭. ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਏਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਦਞ੍ਞਤੋ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥਂ ਤਦਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਅਭਾਵਤੋ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਹੋਤੁ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ, ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਂ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਨਾਮਰੂਪਂ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਤਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ, ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਹੇਤੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਣਹੇਤੁ ਹਿਸ੍ਸ ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯੇ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਵਿਤਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਪਨ ਞਾਣਂ ਤਥਾਵਿਗਤਂ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਝਾਨਂ ਵਿਯ ਯੋਗਿਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੨੨੯-੩੦. ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ…ਪੇ… ਆਵਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਤਿ ਯਥਾ ਨਾਮ ਕੁਸਲੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ ਰੋਗਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ, ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ ਅਨੁਕਮ੍ਪਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਕੁਮਾਰਂ ਉਤ੍ਤਾਨਸੇਯ੍ਯਂ ਰਥਿਕਾਯ ਨਿਪਨ੍ਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਸ੍ਸ ਨੁ ਖੋ ਅਯਂ ਪੁਤ੍ਤਕੋ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਆਵਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਕੋ ਹੇਤੁ, ਕੋ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵੇ. ਨ ਤਾਵੇਤਂ ਅਹੇਤੁਕਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ, ਸਬ੍ਬਦਾ, ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚ ਏਕਸਦਿਸਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਨ ਇਸ੍ਸਰਾਦਿਹੇਤੁਕਂ ਨਾਮਰੂਪਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਇਸ੍ਸਰਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਯੇਪਿ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਮੇਵ ਇਸ੍ਸਰਾਦਯੋਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਇਸ੍ਸਰਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਹੇਤੁਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਮਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਹਿ, ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇ ਆਵਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਕਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਸ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੇਨ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤ੍ਤਾ, ਸੁਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਸੁਕਰੋਤਿ ਪਠਮਂ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਅਹੇਤੁਵਿਸਮਹੇਤੁਵਾਦਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗਾਵਹਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਰਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਤਂ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕੇਸਾ ਲੋਮਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੧੨੩੨-੩. ਅਵਿਜ੍ਜਾ…ਪੇ… ਮਤੋਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਹੇਤੁ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਆਹਾਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪੁਰਿਮਂ ਹੇਤੁ, ਇਤਰੋ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਜਨਕੋ’’ਤਿਆਦਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤਂ ਲੋਕਵਸੇਨ ਸਮਤ੍ਥੇਤੁਂ ‘‘ਹੇਤ੍ਵਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਜਨਕੋਤਿ, ਅਨੁਪਾਲਕੋਤਿ ਚ ਅਨ੍ਤੋਗਤਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਮਿਦਂ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਜਨਕਤ੍ਤਾ, ਅਨੁਪਾਲਕਤ੍ਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਜਨਕਤ੍ਤਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾ. ਇਮਿਨਾ ਬੀਜਂ ਵਿਯ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਅਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਤਾਯ ਹੇਤੂਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਅਨੁਪਾਲਕਤ੍ਤਾਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਤ੍ਤਾ. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਅਙ੍ਕੁਰਸ੍ਸ ਪਥਵੀਸਲਿਲਾਦਯੋ ਵਿਯ ਆਹਾਰੋ ਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੧੨੩੪-੭. ਇਤਿਮੇ…ਪੇ… ਗਤਾਤਿ ਏਵਮੇਤੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾਰਹਂ ਹੇਤੁਭਾਵਂ, ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਞ੍ਚ ਗਤਾ. ਮਾਤਾਵ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਭਵੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਦੋਸਪਟਿਚ੍ਛਾਦਨਭਾਵੇਨ, ਤਣ੍ਹਾ ਪਤ੍ਥਨਾਭਾਵੇਨ, ਉਪਾਦਾਨਂ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਾਹਭਾਵੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾਰਭਵਾਨਂ ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਜਨਕਸਹਾਯਤਾਯ ਭਵਨਿਕਨ੍ਤਿਤਂਸਹਜਾਤਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਿਕਾ, ਅਪਸ੍ਸਯਭੂਤਾ ਵਾਤਿ ਮਾਤਾ ਵਿਯ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਪਿਤੁਜਨਿਤਸੁਕ੍ਕੇ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਪਿਤਾ ਜਨਕੋ, ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕਤ੍ਤਾ ਜਨਕਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਯਥਾ ਧਾਤੀ ਜਾਤਸ੍ਸ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਿਤਾ ਸਨ੍ਧਾਰਿਕਾ, ਏਵਂ ਆਹਾਰੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਬ੍ਰੂਹੇਤਾ, ਸਨ੍ਧਾਰਕੋ ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਾਤੀ…ਪੇ… ਭਵੇ’’ਤਿ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪਾਕਟਂ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਵਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦਿਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਚ੍ਚਯਜਾਤਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਰੂਪਮਾਲੋਕਮੇਵ ਚਾਤਿ ਪਨ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਯਥਾ ਬਾਹਿਰਰੂਪਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੋ, ਯਥਾ ਚ ਆਲੋਕੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੋ, ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਬਾਹਿਰਂ ਪਚ੍ਚਯਜਾਤਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਲਦ੍ਧਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਪੁਰੇਜਾਤਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ, ਰੂਪਾਲੋਕਾਨਞ੍ਚ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਆਰਮ੍ਮਣਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪੁਰੇਜਾਤਅਤ੍ਥਿਅਵਿਗਤਵਸੇਨ, ਇਤਰੇਸਞ੍ਚ ਸਦ੍ਦਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਸਹਜਾਤਾਦਿਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਸਹ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਸਨੂਪਗਂ ਸਬ੍ਬਂ ਨਾਮਂ ਸਹ ਪਚ੍ਚਯੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਾਮਕਾਯਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਰਿਗਣ੍ਹਤੀ’’ਤਿ.

੧੨੩੮-੪੦. ਦਿਸ੍ਵਾਨਾਤਿ ਏਤਰਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ. ਤਥੇਵਿਦਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਚ੍ਚਾਮਟ੍ਠਂ, ਅਥ ਖੋ ਯਾਦਿਸੇਹਿ ਏਤਰਹਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਾਦਿਸੇਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਹੇਵ ਅਤੀਤੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਥਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਸਹਿਤਤਾਪਿ ਪਚ੍ਚਾਮਟ੍ਠਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇਤਿ ਅਤੀਤਖਨ੍ਧਪ੍ਪਬਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸੇ. ਪਞ੍ਚਧਾਗਤਾਤਿ –

‘‘ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਮਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨ ਨੁ ਖੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਹਮਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਹਮਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹੋਸਿਂ ਅਹਮਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਮਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੭੪) –

ਪਞ੍ਚਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਆਗਤਾ, ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਾ. ਅਪਰਨ੍ਤੇਤਿ ਅਨਾਗਤੇ ਖਨ੍ਧਪ੍ਪਬਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸੇ. ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾਤਿ –

‘‘ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨੁ ਖੋ ਅਹਮਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਨ ਨੁ ਖੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਹਮਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਹਮਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਅਹਮਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਕਿਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨੁ ਖੋ ਅਹਮਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੭੪) –

ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਥਿਤਾ.

੧੨੪੧. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨੇਤਿ ਏਤਰਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚੁਤਿਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਅਦ੍ਧਾਨੇਪਿ. ਅਦ੍ਧਾਨ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਖਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸਮੇਵ ਵਦਤਿ. ਨ ਹਿ ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਕਾਲੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਛਬ੍ਬਿਧਾ ਪਰਿਕਿਤ੍ਤਿਤਾਤਿ –

‘‘ਅਹਂ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਨੋ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋਸ੍ਮਿ, ਅਯਂ ਨੁ ਖੋ ਸਤ੍ਤੋ ਕੁਤੋ ਆਗਤੋ, ਸੋ ਕੁਹਿਂ ਗਾਮੀ ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੭੪) –

ਏਵਂ ਛਬ੍ਬਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਤਸਨ੍ਤਿ ਦਣ੍ਡਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੨੯-੧੩੦) ਵਿਯ ਪਦੇਸੇਪਿ ਸਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ‘‘ਸਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾਪਿ ‘‘ਅਨਵਸੇਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਅਵਸੇਸੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਨਵਸੇਸਾ, ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਾਪਿ ਚੇਸਾ ਏਕਕਙ੍ਖਾਵਸੇਨਾਪਿ ਅਨਵਸਿਟ੍ਠਾ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਹਿਯ੍ਯਤੀਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਪਹਿਯ੍ਯਤਿ. ਕਾਮਂ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਨੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾਵ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕਙ੍ਖਾ ਪਹੀਨਾ, ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਕਙ੍ਖਾਨਂ ਪਹਾਨੇਨ ਪਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕਙ੍ਖਾਯ ਅਤਿਸਯਪ੍ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਧੇਵ ਸਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਕਙ੍ਖਾਯ ਇਧੇਵ ਤੀਰਣਤੋ ਸਾ ਇਧ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਵਣ੍ਣਭਣਨਂ ਵਾ ਏਤਂ ਇਧ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਕਙ੍ਖਾਯ ਪਹਾਨਵਚਨਂ ਯਥਾ ਤਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾਦੀਸੁ ਪਹੀਨਾਨਮ੍ਪਿ ਚ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਪਹਾਨਾਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਾਦੀਸੁ ਵਚਨਨ੍ਤਿ.

੧੨੪੨. ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਾਨਂ ਵਸੇਨਾਪੀਤਿ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਆਯੂਹਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਉਪਗਮਨਂ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਚੇਤਨਾ ਭਵੋ ਇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਇਧ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਇਧ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਂ, ਪਸਾਦੋ ਆਯਤਨਂ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਵੇਦਯਿਤਂ ਵੇਦਨਾ ਇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧੂਪਪਤ੍ਤਿਭਵਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰੇ ਕਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਇਧ ਪਰਿਪਕ੍ਕਤ੍ਤਾ ਆਯਤਨਾਨਂ ਮੋਹੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ…ਪੇ… ਚੇਤਨਾ ਭਵੋ ਇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਭਵਸ੍ਮਿਂ ਆਯਤਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਕਿਲੇਸਵਟ੍ਟੋਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਸਹਾਯਤਾਯ ਕਮ੍ਮਵਟ੍ਟੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੨੪੩. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਭੂਤੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ, ਤਤ੍ਥ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਫਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਂ. ਉਪਪਜ੍ਜਾਪਰਾਪਰਿਯਾਹੋਸਿਕਮ੍ਮਵਸਾ ਪਨਾਤਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨ. ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਵਸੇਨ ਹਿ ‘‘ਉਪਪਜ੍ਜਾਪਰਾਪਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਵਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਫਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਂ. ਅਪਰੇ ਅਪਰੇ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਯਤ੍ਥਕਤ੍ਥਚਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਫਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਂ. ਅਹੋਸਿ ਏਵ ਕਮ੍ਮਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਅਹੋਸਿ, ਅਤ੍ਥਿ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਚਾਤਿ ਏਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਂ.

ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਹਿ ਅਨਭਿਭੂਤਤਾਯ, ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਵਿਸੇਸਤਾਯ ਚ ਬਲਵਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਸਾਤਿਸਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਠਮਜਵਨਚੇਤਨਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਫਲਦਾਯਿਨੀ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾ ਨਾਮ. ਸਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਬਲਵਤਿ ਜਵਨਸਨ੍ਤਾਨੇ ਗੁਣਵਿਸੇਸਯੁਤ੍ਤੇਸੁ ਉਪਕਾਰਾਨੁਪਕਾਰਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਆਸੇਵਨਾਲਾਭੇਨ ਅਪ੍ਪਵਿਪਾਕਤਾਯ ਚ ਇਤਰਦ੍ਵਯਂ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੁਪਰਮਾਪੇਕ੍ਖਂ, ਓਕਾਸਲਾਭਾਪੇਕ੍ਖਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਇਧੇਵ ਪੁਪ੍ਫਮਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਮਤ੍ਤਂ ਅਹੇਤੁਕਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਸਹੇਤੁਕਫਲਦਾਨੇ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨਮ੍ਪਿ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਥਾ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਨਾਮ ਉਪਧਿਪ੍ਪਯੋਗਾਦਿਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਰਸਮਵਾਯੇਨੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਤਦਭਾਵਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਵਿਪਾਕਂ ਦਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਂ. ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਵਿਪਾਕੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੪). ਤਤ੍ਥ ਸਕਸਕਕਾਲਾਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਵਿਪਾਕਕਾਲਸ੍ਸ ਚ ਅਤੀਤਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਲਭਤਿ, ਦੁਤਿਯਂ ਅਨਾਗਤੇ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਭਵੇਸੁ ਕਤਂ ਅਦਿਨ੍ਨਵਿਪਾਕਂ ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤਿਯਂ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਰਭਵੇ ਕਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਂ, ਅਰਹਤੋ ਅਤੀਤਭਵੇਸੁ ਕਤਂ ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਏਕਮੇਵ ਅਤੀਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯੇ ਵਿਪਾਕਾਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤਿਧਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਅਤ੍ਥਸਾਧਿਕਾਤਿ ਦਾਨਾਦਿਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ. ਕਾ ਪਨ ਸਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਤ੍ਤਮਜਵਨਚੇਤਨਾ’’ਤਿ. ਸਾ ਹਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਕਚੇਤਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਵਿਸੇਸਾ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵਿਨੋ ਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਵਾ ਤਥਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਾ ਸਮਾਨਾ ਅਨਨ੍ਤਰਤ੍ਤਭਾਵੇ ਵਿਪਾਕਦਾਯਿਨੀ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਂ ਨਾਮ. ਯੇਭੁਯ੍ਯਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਸਤ੍ਤਮਜਵਨਚੇਤਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸਿਤਾਦਿਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪਨ ਪਞ੍ਚਮਾਦਿਕਾਪਿ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤੀਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਂ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤੀਤਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਚੁਤਿਅਨਨ੍ਤਰਞ੍ਹਿ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਸ੍ਸ ਓਕਾਸੋਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪਨ ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਜਾਤਿਸਤੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੇ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਤਗੁਣਾ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੭੯). ਉਭਿਨ੍ਨ…ਪੇ… ਦੇਤੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਣਵਿਰਹਤੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੂਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਭਾਵਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚ ਚੇਤਨਾ ਵਿਪਾਕਦਾਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਯਦਾ ਓਕਾਸਂ ਲਭਤਿ, ਤਦਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਪਾਕਂ, ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਵਾ ਦੇਤਿ. ਸਤਿ ਸਂਸਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸਤਿ ਸਂਸਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਅਹੋਸਿਕਮ੍ਮਪਕ੍ਖੇ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵਿਪਚ੍ਚਨੋਕਾਸਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ.

੧੨੪੪. ਏਵਂ ਤਾਵ ਵਿਪਾਕਦਾਨਕਾਲਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਿਪਾਕਦਾਨਪਰਿਯਾਯਤੋ, ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਗਰੁਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਗਰੁਕਨ੍ਤਿ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਂ, ਮਹਾਨੁਭਾਵਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਪਟਿਬਾਹਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਕਮ੍ਮਂ. ਬਹੁਲਨ੍ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਸੋ ਕਤਂ, ਏਕਵਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾਪਿ ਅਭਿਣ੍ਹਸਮਾਸੇਵਿਤਞ੍ਚ. ਆਸਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਰਣਾਸਨ੍ਨਕਾਲੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਂ, ਤਦਾ ਕਤਞ੍ਚ. ਕਟਤ੍ਤਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਗਰੁਕਾਦਿਭਾਵਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ ਕਤਮਤ੍ਤਤੋਯੇਵ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਕਮ੍ਮਂ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਹੋਤੁ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ, ਗਰੁਕਾਗਰੁਕੇਸੁ ਯਂ ਗਰੁਕਂ ਮਾਤੁਘਾਤਕਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਮਹਗ੍ਗਤਕਮ੍ਮਂ ਵਾ, ਤਦੇਵ ਪਠਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ਬਹੁਲਾਬਹੁਲੇਸੁ ਯਂ ਬਹੁਲਂ ਸੁਸੀਲ੍ਯਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਵਾ, ਤਦੇਵ ਪਠਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਦੂਰਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਯਂ ਆਸਨ੍ਨਂ ਮਰਣਕਾਲੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਂ, ਤੇਨੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਆਸਨ੍ਨਕਾਲੇ ਕਤੇ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਕਟਤ੍ਤਾ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਲਦ੍ਧਾਸੇਵਨਂ ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਅਭਾਵੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ. ਇਤਿ ਗਰੁਕਂ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ‘‘ਗਰੁਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਗਰੁਕੇ ਅਸਤਿ ਬਹੁਲੀਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਅਸਤਿ ਆਸਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਅਸਤਿ ਕਟਤ੍ਤਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪੁਰਿਮਜਾਤੀਸੁ ਕਤਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

੧੨੪੫. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਂ ਜਨਕਂ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ, ਨਾਮਰੂਪਪ੍ਪਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਵਾ ਚਿਰਤਰਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ, ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਬਵ੍ਹਾਬਾਧਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੂਪਨਿਪਾਤਨੇਨ ਸਣਿਕਂ ਸਣਿਕਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਬਾਧਕਂ ਉਪਪੀਲ਼ਕਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਪੀਲ਼ੇਤਿ ਬਾਧਤਿ, ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤੀ’’ਤਿ. ਤਥਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣਵਸੇਨ ਉਪਚ੍ਛੇਦਕਂ ਪਟਿਬਾਹਕਂ ਉਪਘਾਤਕਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ.

ਰੂਪਞ੍ਚ ਅਰੂਪਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚਾਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਸ੍ਸਾਪਿ ਵਿਪਾਕਪਰਿਯਾਯੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ‘‘ਰੂਪਾਰੂਪਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਕੁਸਲੇਨ ਵਾ ਅਕੁਸਲੇਨ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤੇਨ ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਵਿਪਾਕੇ ਜਨਿਤੇ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਜਨਿਤੇ ਵਿਪਾਕੇ’’ਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਜਨਿਤੇ ਵਿਪਾਕੇ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤੀਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਸਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਨਪਿ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਕਂ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਿਬਾਧਨਵਸੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ. ਅਕੁਸਲਂ ਅਞ੍ਞੇਨ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮੇਨ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਥੇਵ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤਂ ਤਂ ਦੀਘਕਾਲਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸੁਖਦੁਕ੍ਖਂ ਪੀਲ਼ੇਤੀਤਿ ਉਪਪੀਲ਼ਕਂ ਅਕੁਸਲਂ ਸਮਾਨਂ ਸੁਖਿਤਸ੍ਸ ਰੋਗਾਦਿਅਨ੍ਤਰਾਯਕਾਰਣਸਮ੍ਪਾਦਕਭਾਵੇਨ ਸੁਖਸਨ੍ਤਾਨਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਪੀਲ਼ੇਤਿ, ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਰੋਗਾਦਿਨਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤਸ੍ਸ ਭੇਸਜ੍ਜਾਦਿਸੁਖਾਦਿਕਾਰਣਸਮ੍ਪਾਦਕਭਾਵੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਪੀਲ਼ੇਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਅਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਯਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਵਿਪਾਕਦਾਯਕਕਮ੍ਮਂ ਉਪਪੀਲ਼ਕਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਯਕਮੇਵ ਜਨਕਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਿਯਾ.

ਅਪਿਚ ਉਪਘਾਤਕੇਨ ਸਹ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਟਿਬਾਹਕਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਤਂ ਨ, ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ. ‘‘ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਘਾਤੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨਨੁ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇਯੇਵ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ, ਨਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚ ਕਥਮਿਦਂ ਤਦੁਪਘਾਤਕਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਆਪਨ੍ਨਂ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਘਾਤਨਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਪਟਿਬਾਹਨਮੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਤਂਪਟਿਬਾਹਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਓਕਾਸਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਓਕਾਸਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ. ਵਿਪਚ੍ਚਨਾਯ ਕਤੋਕਾਸਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਕ੍ਕਮੇਵ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

ਉਪਪੀਲ਼ਕਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਯਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤਿ, ਉਪਘਾਤਕਂ ਪਨ ਦੁਬ੍ਬਲਕਮ੍ਮਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਆਚਰਿਯਾ ਅਪਰੇਨਾਪਿ ਨਯੇਨ ਜਨਕਾਦਿਕਮ੍ਮਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਮ੍ਮੇ ਕਤੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ, ਪਵਤ੍ਤੇ ਚ ਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਜਨਕਂ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਕਤੇ ਅਞ੍ਞੇਨ ਜਨਿਤਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਾ ਅਨਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਾ ਫਲਸ੍ਸ ਵਿਬਾਧਕਵਿਚ੍ਛੇਦਕਪਚ੍ਚਯਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਉਪਬ੍ਰੂਹਕਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਜਨਕਾਨੁਭਾਵਾਨੁਰੂਪਂ ਪਰਿਪੋਸਕਚਿਰਤਰਪ੍ਪਬਨ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ. ਜਨਕੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ ਕੁਸਲਫਲਂ, ਅਕੁਸਲਫਲਂ ਵਾ ਯੇਨ ਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤੇਨ ਰੋਗਧਾਤੁਵਿਸਮਤਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਯ ਬਾਧੀਯਤਿ, ਤਂ ਉਪਪੀਲ਼ਕਂ. ਯੇਨ ਪਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਜਨਕਸਾਮਤ੍ਥਿਯਵਸੇਨ ਚਿਰਤਰਪ੍ਪਬਨ੍ਧਾਰਹਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਂ ਫਲਵਿਚ੍ਛੇਦਕਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਹਞ੍ਞਤਿ ਵਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਉਪਘਾਤਕਨ੍ਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਕੇਚਿ ਅਪ੍ਪਾਬਾਧਦੀਘਾਯੁਕਤਾਸਂਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਕੁਸਲਭਾਵਂ, ਬਵ੍ਹਾਬਾਧਅਪ੍ਪਾਯੁਕਤਾਸਂਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਭਾਵਞ੍ਚ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ, ਭੂਰਿਦਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਪਨ ਨਾਗਾਦੀਨਂ, ਇਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਦਿਨ੍ਨਯਾਪਨਕਪੇਤਾਨਞ੍ਚ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨੂਪਪੀਲ਼ਨੂਪਘਾਤਕਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੋ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਰਞ੍ਚੇਵ ਵਿਪਾਕਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਪਾਕਟਂ ਹੋਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਾਵੇਣਿਕਞ੍ਹੇਤਂ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਸਾਵਕੇਹਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਕੇਨ ਪਨ ਏਕਦੇਸਤੋ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਪਰਿਪੂਰਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਦਿਸਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਇਤਿ ਇਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਾਦਿਸੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਦ੍ਧਾਨੇ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਾਦਿਸੇਹੇਵ ਇਤਰਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਦ੍ਵਯੇਤਿ ਏਵਂ ਯਥਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਨਯਂ ਨੇਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਇਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਦ੍ਧਤ੍ਤਯੇਪਿ ਕਿਰਿਯਾਕਿਰਿਯਾਫਲਮਤ੍ਤਤਾਦਸ੍ਸਨਪਰਤ੍ਤਾ ਚੋਦਨਾਯ. ਇਤੀ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚੇਵਾਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਗਮਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ…ਪੇ… ਪਹਿਯ੍ਯਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ ਯਾ ਸਾ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਦਯੋ ਆਰਬ੍ਭ ‘‘ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਹਿਯ੍ਯਤਿ.

੧੨੪੬-੮. ਪਹੀਨਾਯ ਪਨ ਤਾਯ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਹੇਤੁਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਮੇਵ ਖਾਯਤਿ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਹੇਤੁਫਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਾਰਣਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਦਾਨਾਦੀਹਿ ਸਾਧਿਤਕਿਰਿਯਾਯ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਕਾਰਣਮਤ੍ਤੇ ਕਤ੍ਤੁਵੋਹਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਾਰਣਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਕਾਰਣਂ ਨ ਚ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਪਾਕ…ਪੇ… ਪਟਿਵੇਦਕਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪਾਕਪਟਿਵੇਦਕਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਵਿਨ੍ਦਕਂ. ਏਵਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਪਨ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਕਾਰਕੋਤਿ, ਵਿਪਾਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਤਿ ਪਟਿਸਂਵੇਦਕੋਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ. ਇਚ੍ਚੇਵਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਤਿ ਕੇਨਚਿ ਸਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਵਾ ਅਮਿਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ. ਏਵੇਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂਵਿਧਂ ਏਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਸਮ੍ਮਦਸ੍ਸਨਂ, ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੨੪੯. ਬੀਜਰੁਕ੍ਖਾਦਿਕਾਨਂ ਵਾਤਿ ਯਥਾ ਬੀਜਤੋ ਰੁਕ੍ਖੋ, ਰੁਕ੍ਖਤੋ ਬੀਜਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਕਾਰਣਪਰਮ੍ਪਰਗਵੇਸਨੇ ਅਨਾਦਿਕਾਲਿਕਤ੍ਤਾ ਬੀਜਰੁਕ੍ਖਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਪਾਕੋ, ਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੇਸਨੇ ਅਨਾਦਿਕਾਲਿਕਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡਂ, ਅਣ੍ਡਤੋ ਕੁਕ੍ਕੁਟੀ, ਪੁਨਪਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਿਯਾ ਅਣ੍ਡ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

੧੨੫੦-੩. ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਸਂਸਾਰੇਤਿ ਯਥਾ ਅਤੀਤੇ, ਏਵਂ ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨੇ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਪਟਿਪਾਟੀਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਸਂਸਾਰੇ ਸਤਿ. ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਤੋ ਵਿਪਾਕੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਪਾਕਤੋ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ ਕਾਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਗਵੇਸਿਯਮਾਨਾਯ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਸਂਯੋਜਨਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਾਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹੇਤੁਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਸਂਸਾਰੇ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾ ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਕਾਰਣੇ ਆਦਿਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਫਲਸ੍ਸ ਅਵਸਾਨਾਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਏਤਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਾਰਕੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ. ਅਸਯਂਵਸੀਤਿ ਨ ਸਯਂਵਸਿਨੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਭਿਨਿਵੇਸਪਰਵਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਰੋਧਿਨੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞੇਨ ਸਹ ਵਿਰੋਧਿਨੋ. ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਗੋਚਰਤਾਯ ਗਮ੍ਭੀਰਂ. ਤਥਾ ਨਿਪੁਣਂ. ਸਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਯ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਭਾਵਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਚ ਸੁਞ੍ਞਂ. ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਂ, ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਵੇਧੇਨੇਵ ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਂ ਹੋਤੀਤਿ.

੧੨੫੪-੬. ਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਪਾਕਮ੍ਹੀਤਿ ਕੁਟ੍ਟਾਦੀਸੁ ਰਜਾਦਿ ਵਿਯ ਵਿਪਾਕੇ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਮਾਨਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਪਾਕੋ ਕਮ੍ਮੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਥਾ ਕਮ੍ਮੇ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਮਾਨੋ ਵਿਪਾਕੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਉਪਮਾਯ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਨ ਸੂਰਿਯੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਣਿਮ੍ਹੀਤਿ ਸੂਰਿਯਕਨ੍ਤਮਣਿਮ੍ਹਿ. ਨ ਤੇਸਂ ਬਹਿ ਸੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤੇ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਬਹਿ ਸੋ ਅਗ੍ਗਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਮ੍ਭਾਰੇਹੀਤਿ ਸਮਙ੍ਗੀਭੂਤੇਹਿ ਆਤਪਾਦੀਹਿ ਤੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ. ਨ ਅਨ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਉਪਮਾਨਿਗਮਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੨੫੭-੮. ਯਦਿ ਹੇਤੁ, ਫਲਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਰਹਿਤਂ, ਕਥਂ ਹੇਤੁਤੋ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਖੋ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਮ੍ਮਫਲਮੇਵ ਸੁਞ੍ਞਂ ਕਤ੍ਤੁਰਹਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਕਾਰਕਰਹਿਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਹੇਤ੍ਥ ਦੇਵੋ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਹੇਤੁਸਮ੍ਭਾਰਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਏਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਏਕਸ੍ਸ, ਅਨੇਕਸ੍ਸ ਵਾ ਫਲਸ੍ਸ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ ਹੇਤੁਸਮੂਹਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਸਮ੍ਭਾਰੋਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਾਧਿਵਚਨਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੨੫੯. ਅਦ੍ਧਾਸੁ ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਕਙ੍ਖਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਅਦ੍ਧਾਸੁ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਂ ਕਙ੍ਖਂ ਵਿਤਰਿਤ੍ਵਾ. ਨ ਕੇਵਲਮੇਤਂ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਮੇਵ ਕਙ੍ਖਂ ਵਿਤਰਤਿ, ਅਥ ਖੋ ‘‘ਸਤ੍ਥਰਿ ਕਙ੍ਖਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ (ਧ. ਸ. ੧੧੨੩; ਵਿਭ. ੯੧੫) ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਕਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਪਜਹਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਙ੍ਘੋ ਸਿਕ੍ਖਾਤਿ ਕਙ੍ਖਾਯ ਗੋਚਰਭੂਤਾ ਲੋਕਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਨ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਕਿਲੇਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤੀਤਾ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਯੋ, ਅਪਰਨ੍ਤੋਤਿ ਅਨਾਗਤਾ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤੋਤਿ ਤਦੁਭਯਂ, ਅਦ੍ਧਾਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਤਦੁਭਯਭਾਗਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣੇਨ ਗਹਿਤੋ ਅਟ੍ਠਮੋ ਕਙ੍ਖਾਵਿਸਯੋ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਂ, ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਗਹਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋਲ਼ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਯ ਪਹੀਨਾਯ ਅਟ੍ਠਵਤ੍ਥੁਕਾ ਕਙ੍ਖਾ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਾਵ ਹੋਤੀਤਿ. ਏਤਾਸਞ੍ਚ ਪਹਾਨੇਨ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿਪਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠੇਕਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ. ਯਥਾ ਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਯਮਾਨਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੀਯਤਿ. ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹਿ ‘‘ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਮਹਾਨਿ. ੧੭੪) ਸੋਲ਼ਸਵਤ੍ਥੁਕਾ ਕਙ੍ਖਾ, ਸਾ ਏਵ ਚ ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਦਿਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸਵਤ੍ਥੁਕਾਨਿ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ, ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਵਤ੍ਥੁਕਾ ਚ ਤਦੇਕਟ੍ਠਾਤਿ. ਉਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ.

੧੨੬੦-੨. ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਂ ਨਾਮਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਤੋ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਂ ਨਾਮ. ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਂ ਨਾਮ, ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿਪਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਨ੍ਤਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿਪਿ ਇਦਂ ਸਮੁਦੀਰਿਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਧਰੀਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਏਤ੍ਥ ਫਲਂ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਠਿਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾ. ਅਥ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਕਾਰਣਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੭੧੮-੭੨੧) ਵਿਯ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿਸਭਾਵੋ, ਧਮ੍ਮਤੋ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਸਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ, ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿ ਯਥਾਭੂਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਂ. ਸਮ੍ਮਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਂ. ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋਤਿ ਸਾਸਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਨਾਮ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਤਂ ਅਨਧਿਗਤੋਪਿ ਤਦਧਿਗਮੁਪਾਯਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤੋਯੇਵ ਚੂਲ਼ਕੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ, ਲੋਕਿਯਾਹਿ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਰਿ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਵਿਯ ਨਿਯਤੋ, ਸੁਗਤਿਪਰਾਯਣੋ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਚੂਲ਼ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਹਿ ਖੀਣਾਪਾਯਦੁਗ੍ਗਤਿਵਿਨਿਪਾਤੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਮਧਿਗਮੇਨ. ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਦਸ੍ਸਨੇਨ ਹਿ ਸਮ੍ਮਦ੍ਦਿਤਦਿਟ੍ਠਿਕਣ੍ਟਕੋ ਵਿਨਿਦ੍ਧੁਤਅਹੇਤੁਕਵਿਸਮਹੇਤੁਵਾਦੋ ਯਥਾਸਕਪਚ੍ਚਯੇਹੇਵ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਞਤ੍ਵਾ ਸਾਸਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸਦ੍ਧੋ ਲਦ੍ਧਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ. ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣੇਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਪਰਭਾਗੇ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਵਿਧਿਨਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਦੁਕ੍ਖਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇ ਨਿਰੋਧੇ ਏਕਂਸੇਨੇਵ ਨਿਨ੍ਨਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਲੋਕਿਯੇਨੇਵ ਞਾਣੇਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਭੂਮਿਯਞ੍ਚ ਭਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਹੋਤੀਤਿ ਚੂਲ਼ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਹਿ ਚੂਲ਼ਕੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਮਹਾਨਿਸਂਸਮੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਪਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਹਿਤਾਨੁਪੇਕ੍ਖਨਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਤ੍ਥਕਾਮੋ’’ਤਿ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਕਾਸਿਨਿਯਾ ਨਾਮ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ

ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.