੧੮. ਅਟ੍ਠਾਰਸਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ

ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧੧੭੦-੨. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਅਧਿਗਤਾਨਿਸਂਸਾਯ ਥਿਰਤਰਾਯ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਥਿਰਤਰਾ ਸਿਖਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਭਾਵਨਾਨਯਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਧਿਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸਰੂਪਪੁਚ੍ਛਾ. ਕੋ ਚਤ੍ਥੋਤਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਪਦਂ ਕਂ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੧੧੭੩-੪. ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਤਿ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਮੇਵ ਪਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਨ ਬਹੁਵਿਧੋ ਪਞ੍ਞਾਪਭੇਦੋ ਹੋਤਿ. ਪੁਞ੍ਞਚਿਤ੍ਤਸਮਾਯੁਤਾਤਿ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਪੁਞ੍ਞ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਥਾ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਦਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਦਿਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਸੇਸਕੁਸਲਪਞ੍ਞਂ. ਜਾਨਨਾ ਵਾ ਪਕਾਰਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਕਿਮਿਦਂ ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਨਂ ਨਾਮਾ’’ਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯ ਸਞ੍ਜਾਨਨਵਿਜਾਨਨਾਕਾਰਵਿਸਿਟ੍ਠਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣਪਞ੍ਞਾਨਂ, ਕੋ ਵਿਸੇਸੋ ਕਿਮਨ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਮਾਹ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਵਿਞ੍ਞਾਣਪਞ੍ਞਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ. ਜਾਨਨਤ੍ਤੇ ਸਮੇਪਿ ਚਾਤਿ ਵਿਸਯਵਿਜਾਨਨਾਕਾਰੇ ਸਮਾਨੇਪਿ.

੧੧੭੫. ਸਞ੍ਜਾਨਨਮਤ੍ਤਂਵਾਤਿ ‘‘ਨੀਲਪੀਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜਾਨਨਂ. ਤਥਾ ਹੇਸਾ ਪੁਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨਪਚ੍ਚਯਕਰਣਰਸਾ. ਮਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਨਿਵਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਵਿਜਾਨਨਪ੍ਪਜਾਨਨਾਕਾਰੇ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਏਵ-ਕਾਰੇਨ ਕਦਾਚਿਪਿ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਤੇ ਵਿਸੇਸਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਅਵਧਾਰੇਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਟਿਵੇਧ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਂ ਕਾਤੁਂ ਨੇਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਸਞ੍ਞਾ ਕੁਤੋ ਪਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਂ ਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀ’’ਤਿ.

੧੧੭੬. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਨ ਤਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾ ਵਿਯ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਕਸ੍ਸ ਸਞ੍ਜਾਨਨਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਤਂ ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਵਿਸੇਸਂ, ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਤਾਦਿਸਂ ਵਿਸੇਸਂ ਜਾਨਨ੍ਤਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਂ ਕਰੋਤੀਤਿ? ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਮਗ੍ਗੇਨ. ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਹਿ ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਪਗੁਣਭਾਵਤੋ ਪਰਿਚਯਵਸੇਨ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਪਗੁਣਸ੍ਸ ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਸਜ੍ਝਾਯਨੇ ਞਾਯਾਗਤਾਪਿ ਵਾਰਾ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਨ੍ਤਿ ਚ ਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਂ.

੧੧੭੭. ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾਤਿ ੨੨੦ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਦਿਞਾਣਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਪਾਪੇਤੁਮੇਵ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਅਸਮ੍ਬੋਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਨਯਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯਂ. ਸਾ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਜਾਨਾਤਿ, ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣੇਨ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਮਗ੍ਗਂ ਪਾਪੇਤੁਞ੍ਚ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਬਾਲਗਾਮਿਕਹੇਰਞ੍ਞਿਕਾਨਂ ਕਹਾਪਣਜਾਨਨਮਿਵ ਚ ਨੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਜਾਨਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਹੇਰਞ੍ਞਿਕਫਲਕੇ ਠਪਿਤਂ ਕਹਾਪਣਰਾਸਿਂ ਏਕੋ ਅਸਞ੍ਜਾਤਵੋਹਾਰਬੁਦ੍ਧਿ ਬਾਲਦਾਰਕੋ, ਏਕੋ ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸੋ, ਏਕੋ ਹੇਰਞ੍ਞਿਕੋਤਿ ਤੀਸੁ ਜਨੇਸੁ ਪਸ੍ਸਮਾਨੇਸੁ ਬਾਲਦਾਰਕੋ ਕਹਾਪਣਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਚਿਤ੍ਤਦੀਘਰਸ੍ਸਚਤੁਰਸ੍ਸਪਰਿਮਣ੍ਡਲਭਾਵਮਤ੍ਤਮੇਵ ਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਇਦਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਾਵਹਂ ਰਤਨਸਮ੍ਮਤ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸੋ ਤਦੁਭਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਛੇਕੋ ਮਹਾਸਾਰੋ, ਅਯਂ ਕੂਟੋ, ਅਯਂ ਅਡ੍ਢਸਾਰੋ, ਅਯਂ ਪਾਦਸਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਕਂ ਪਨ ਵਿਭਾਗਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਹੇਰਞ੍ਞਿਕੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤੇ ਪਕਾਰੇ ਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਚ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾਪਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਕੋਟਿਤਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾਪਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਗਨ੍ਧਂ ਘਾਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਹਤ੍ਥੇਨ ਧਾਰਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ‘‘ਅਸੁਕਸ੍ਮਿਂ ਗਾਮੇ ਵਾ ਨਿਗਮੇ ਵਾ ਨਗਰੇ ਵਾ ਪਬ੍ਬਤੇ ਵਾ ਨਦੀਤੀਰੇ ਵਾ ਕਤੋ’’ਤਿਪਿ ‘‘ਅਸੁਕਆਚਰਿਯੇਨ ਕਤੋ’’ਤਿਪਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਞ੍ਞਾ ਅਸਞ੍ਜਾਤਵੋਹਾਰਬੁਦ੍ਧਿਨੋ ਬਾਲਦਾਰਕਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਵਿਭਾਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਵਸੇਨੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰਗ੍ਗਹਣਤੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਮਿਵ ਏਕਚ੍ਚਵਿਸੇਸਗ੍ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਤਾਯ, ਪਞ੍ਞਾ ਅਨਵਸੇਸਗ੍ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਹੇਰਞ੍ਞਿਕਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਮਿਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ.

੧੧੭੮-੮੦. ਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਨਨ੍ਤਿ ਸਕੋ ਭਾਵੋ, ਸਮਾਨੋ ਵਾ ਭਾਵੋ ਸਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਨਂ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਨਂ. ਘਟਪਟਾਦਿਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਸ੍ਸ ਬਾਹਿਰਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ ਦੀਪਾਲੋਕੋ ਵਿਯ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਸ੍ਸ ਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਾ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਯੇਵ ਹਿ ਞਾਣਾਲੋਕੋ ਹਦਯਨ੍ਧਕਾਰਂ ਵਿਧਮੇਨ੍ਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਮੋਹਨਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ, ਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਾ ਮਤਾ’’ਤਿ. ਤਤੋਯੇਵ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨਾਕਾਰੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਕਾਰਣਭੂਤਾ ਵਾ ਸਯਂ ਫਲਭੂਤਂ ਅਸਮ੍ਮੋਹਂ ਪਚ੍ਚੁਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਸਮਾਧਿ ਤਸ੍ਸਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫; ੪.੯੯; ੫.੧੦੭੧; ਅ. ਨਿ. ੧੧.੨) ਸੁਤ੍ਤਪਦਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਮਾਧਾਸਨ੍ਨਕਾਰਣਾ’’ਤਿ.

੧੧੮੧-੨. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਞਾਯ ਆਵੇਣਿਕੋ ਸਭਾਵੋ, ਨ ਤੇਨਸ੍ਸਾ ਕੋਚਿ ਵਿਭਾਗੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਲਕ੍ਖਣੇਨੇਕਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਲੁਜ੍ਜਨਪਲੁਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਲੋਕੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਟ੍ਟਂ, ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਲੋਕੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾ, ਤਤ੍ਥ ਵਾ ਵਿਦਿਤਾਤਿ ਲੋਕਿਕਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਲੋਕਿਕਾ. ਕਤਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਾ, ਕਤਮਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਚਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਲੋਕਿਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਲੋਕਿਯਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਸੁ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਲੋਕਿਯੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਯੁਤ੍ਤਾ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਚਤੁਕ੍ਕਸਙ੍ਗਹਿਤਮਗ੍ਗਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਸਮੁਦਾਯੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਤਦੇਕਦੇਸੇਸੁਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ, ਪਚ੍ਚੇਕਮ੍ਪਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਨਂ ਮਗ੍ਗਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਰਾ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਪਿ ਹਿ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਲਬ੍ਭਤੇਵਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸੁਤਮਯਾਦਿਤੋਤਿਆਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

੧੧੮੩-੫. ਅਤ੍ਤਨੋਵ ਚਿਨ੍ਤਾਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਾਧਨੇ ਪਰੋਪਦੇਸੇਨ ਵਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਾਯਚਿਨ੍ਤਾਵਸੇਨੇਵ. ਭੂਰਿਪਞ੍ਞੇਨਾਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਨ, ਪਤ੍ਥਟਤਾਯ ਪਥਵੀਸਮਾਨਪਞ੍ਞੇਨ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਤੋ ਪਨ ਸੁਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਪਰਤੋ ਉਪਦੇਸਂ ਸੁਤ੍ਵਾ. ਸੁਤੇਨੇਵ ਚ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਤਿ ਅਨ੍ਤੋਗਤਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਮਿਦਂ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਸੁਤੇਨੇਵ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸੁਤੇਨ ਵਾ’’ਤਿ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਯਥਾ ਵਾਪਿ ਤਥਾ ਵਾਤਿ ਪਰਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਸੁਤ੍ਵਾ ਵਾ. ਅਪ੍ਪਨਾਪਤ੍ਤਾਤਿ ਇਦਂ ਸਿਖਾਪਤ੍ਤਂ ਭਾਵਨਾਮਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ਅਪ੍ਪਨਾਪਤ੍ਤਾਵ ਭਾਵਨਾਮਯਾਤਿ. ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਪਨੇਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ –

‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੁ ਵਾ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨੇਸੁ ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੁ ਵਾ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇਸੁ ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੁ ਵਾ ਵਿਜ੍ਜਾਠਾਨੇਸੁ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਂ ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਵਾ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਵੇਦਨਾ, ਸਞ੍ਞਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਯਂ ਏਵਰੂਪਂ ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ ਖਨ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਰੁਚਿਂ ਮੁਦਿਂ ਪੇਕ੍ਖਂ ਧਮ੍ਮਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿਂ ਪਰਤੋ ਅਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸੁਤਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸੁਤਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵਨਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੬੮).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦਿਵਸੇਨ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਸੁਤਮਯਪਞ੍ਞਾ ਮਹਗ੍ਗਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਸੇਨ ਭਾਵਨਾਮਯਪਞ੍ਞਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਪਨ ਅਨ੍ਤਿਮਭਵਿਕਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਭੂਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਪੂਰਿਤਪਾਰਮੀਨਂ ਅਵਸੇਸਮਹਾਪਞ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾ ਸੁਤਮਯਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪ੍ਪਨਾਪਤ੍ਤਾਪਿ ਭਾਵਨਾਮਯਪਞ੍ਞਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ.

੧੧੮੬. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਚਤੁਕ੍ਕਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਭਾਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਚਤੁਕ੍ਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਆਹਟਾਤਿ? ਵਿਪਸ੍ਸਕਾਨਂ ਞਾਣਪਾਟਵਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਞਾਪ੍ਪਭੇਦੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨੇ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਞ੍ਞਾਪਿ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਯ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਞ੍ਞਾਯ ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਫਲਭੂਤਤ੍ਤਾ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪਞ੍ਞਾਧਿਕਾਰੇ ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪਞ੍ਞਾਯ ਸਹ ਪਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮਤਾਯ ਇਧੇਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤੀਸੁ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੮) ਏਵਮਾਗਤਂ ਅਤ੍ਥਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਤ੍ਤਯਂ. ਤੀਸੁਪੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਤੀਸੁਪਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣੇਸੁ ਗੋਚਰਕਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਪਦਟ੍ਠਾਨਭੂਮਿਆਦਿਵਸੇਨ ਤੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਇਦਮਤ੍ਥਜੋਤਕਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ, ਪਰਿਤ੍ਤਮਹਗ੍ਗਤਅਪ੍ਪਮਾਣਵਸੇਨ ਵਾ ਤੀਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਂ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਹਿ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਚ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਪਾਲ਼ਿਯਂ ‘‘ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਚ ‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਞਾਣਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਞਾਣਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੭੧੮) ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਮਹਗ੍ਗਤਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਪਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਿਯਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਸਿਯਾ ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ, ਸਿਯਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਪਿ ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯੇ ਪਨ –

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ, ਯਂ ਯਂ ਵਾ ਪਨਾਰਬ੍ਭ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ. ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਅਰੂਪਿਨੋ ਧਮ੍ਮਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ. ਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਤੇਸਂ ਵਿਪਾਕੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਯਾਯ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਯੇਨ ਞਾਣੇਨ ਤਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਜਾਨਾਤਿ ‘ਇਮਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਇਦਮਤ੍ਥਜੋਤਕਾਨੀ’ਤਿ, ਤੇਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੨੫) –

ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕ੍ਕਮੇਨ ਦੇਸਨਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਾਵਸੇਸੋ ਪਾਠੋ ਕਤੋ. ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਸਙ੍ਗਹਿਤੇ ਅਤ੍ਥੇ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਾ ਹਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯੇ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਨ ਸਬ੍ਬਞੇਯ੍ਯੇਤਿ ਯਥਾਦਸ੍ਸਿਤਵਿਸਯਵਚਨਵਸੇਨ ‘‘ਯੇਨ ਞਾਣੇਨ ਤਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਂ ਅਞ੍ਞਾਰਮ੍ਮਣਤਂ ਪਟਿਸੇਧੇਤਿ ਦੇਸਨਾਯ ਅਤਪ੍ਪਰਭਾਵਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ, ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਿਯਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਅਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿਪਿ ਅਨਾਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਹੇਤੁਫਲਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਹੇਤੁਫਲਞ੍ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਹੇਤੁਅਨੁਸਾਰੇਨ ਅਰੀਯਤਿ ਅਧਿਗਮੀਯਤਿ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਧਮ੍ਮੋਤਿਪਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸੋ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਂ ਤਂ ਦਹਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਵਾ ਧਾਰੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮੂਲਭਾਸਾਭੂਤਾ ਮਾਗਧਿਕਭਾਸਾ, ਯਾਯ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਦੇਸਨਾ ਹੋਤਿ. ਪਟਿਭਾਨਨ੍ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਤ੍ਤਯਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿਆਦਿ.

੧੧੮੭. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋਵ, ਪਭੇਦਵਸੇਨ ਚ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਭੇਦਤੋਵ ਅਤ੍ਥਾਦਿਕੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਹੇਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਤੋ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ. ਤਂ ਪਨ ‘‘ਇਦਂ ਇਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਹੇਤੁਅਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਮੇਵ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਤਥਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਫਲਭੂਤਾ ਵਿਪਾਕਾ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਸਨ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਾ, ਸੇਸਾ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਭੂਤਾ ਕਿਰਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਿਵਸੇਨ, ਅਸਙ੍ਖਤਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਭੂਤੋ ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਸਨ੍ਤਿਵਸੇਨ, ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਤ੍ਥਭੂਤੋ ਖਨ੍ਧਾਦਿਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮੋ ਇਮਾਯ ਅਯਂ ਦੀਪਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਅਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੋਵ ਅਤ੍ਥਸਮਞ੍ਞਂ ਲਭਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਫਲਂ, ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ ਚ ਸਕਸਕਹੇਤੁਪਟਿਬਦ੍ਧੋ, ਭਾਸਿਤਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਪਰਿਯਾਯਤੋ, ਸੇਸਂ ਸਕਸਕਭਾਵਵਸੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋਵ ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਯਤ੍ਥੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤ੍ਥੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਸੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਧਮ੍ਮਮਾਹ. ਸੇਸਂ ਅਤ੍ਥਪਞ੍ਚਕੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਭਾਸਿਤਤ੍ਥੋ ਞਾਪੇਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਤਰੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਤਿਵਿਧੋ ਹੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਗ੍ਗੋ ਸਮ੍ਪਾਪਕੋ ਹੇਤੁ, ਭਾਸਿਤਂ ਞਾਪਕੋ ਹੇਤੁ, ਇਤਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਹੇਤੂਤਿ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਿਰਿਯਾਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਵਿਪਾਕਤਾਯ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਵਿਪਾਕਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਭਾਵੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ? ਨ, ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਤੋ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਪਨ ਪਧਾਨਹੇਤੁਤਾਯ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਏਵ ਤੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਕਿਰਿਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਾ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਅਪ੍ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਫਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਨ ਹੇਤੁਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਧਮ੍ਮਭਾਵੋ ਨ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ. ਅਪਿਚ ‘‘ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਯਂ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਭੇਦਮਕਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇ ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੧੮੯. ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਅਵਿਪਰੀਤਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਬੋਧਨੇ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਪਟਿਨਿਯਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਅਬ੍ਯਭਿਚਾਰਵੋਹਾਰੋ ਮਾਗਧਭਾਸਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਪਟਿਨਿਯਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਇਤਰਾ ਭਾਸਾ ਪਨ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇਨ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਸਾ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਯਥਾਹੁ –

‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਮਾਗਧਾ ਭਾਸਾ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਨਾਮਸਮ੍ਮੁਤੀ’’ਤਿ.

ਅਪਰੇ ਪਨ – ਯਦਿ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਭਾਵਾ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਵਚਨਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬੋਤਿ ਅਭਿਲਾਪੋ. ਨ ਹਿ ਵਚਨਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬਂ ਉਚ੍ਚਾਰੇਤਬ੍ਬਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਥ ਫਸ੍ਸਾਦਿਵਚਨੇਹਿ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਂ ਅਭਿਲਪਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਬੋਧੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪਿਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਫਸ੍ਸੋਤਿ ਚ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿ, ਫਸ੍ਸਾ ਫਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੭੧੮) ਵਚਨਤੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤੋ ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ, ‘‘ਤਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਪਭੇਦਗਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਏਵਮਯਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ, ਨ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੭੧੮) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਯਾ ਪਰਤੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਆਚਰਿਯਜੋਤਿਪਾਲਤ੍ਥੇਰਾਦਯੋ ਪਨਾਹੁ – ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਜਾਨਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਅਞ੍ਞਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਞਾਣਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਦਿਸਦ੍ਦਭੇਦਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਤਂਤਂਸਦ੍ਦਵਿਭਾਵਕਂ, ਏਵਂ ਸਭਾਵਾਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਤਂਵਿਭਾਵਕਂ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ ਪਾਲ਼ਿਵਿਰੋਧੋ, ਤਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਞਾਣਂ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਮੇਵ ਤਂਤਂਸਦ੍ਦਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਂਤਂਪਭੇਦਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚ ਪਭੇਦਗਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤੀਤਿ.

੧੧੯੦. ਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਭਾਵਿਤਨਯਮੇਵਾਤਿ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋਤਿ ਇਮਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਇਦਮਤ੍ਥਜੋਤਕਾਨੀਤਿ ਅਸਮ੍ਮੋਹਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਨਨੁ ਚ ਤੀਣਿ ਞਾਣਾਨਿਪਿ ਅਤ੍ਥਧਮ੍ਮਸਭਾਵਂ ਨਾਤਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਤੇਸੁ…ਪੇ… ਮਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਸਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਤੀਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਯਞ੍ਹਿ ਞਾਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਞਾਣਂ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਅਸਮ੍ਮੋਹਵਸੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਂ ਇਧ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਨਾਮ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਮਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਇਦਮਤ੍ਥਜੋਤਕਾਨੀ’’ਤਿ. ਞਾਣਮਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਨ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯੇਵ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਯਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਸਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਪਨ ਪਭੇਦਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਞਾਣਤ੍ਤਯਮੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਸਮਤ੍ਥੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੇਨ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਦੇਸਨਾ ਪਨ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸਯੋਤਿ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਮਾਸੁ ਪਨ ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਸੇਖਾਸੇਖਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਅਸਮ੍ਮੋਹਵਸੇਨ ਪਟਿਵੇਧੋ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਪਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸਾ ਮਗ੍ਗਫਲਸਭਾਵਾਪਿ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ, ਸੇਸਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਲੋਕਿਯਾਵ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਲਾਭੋ ਤਾਸਮਸਮ੍ਮੋਹਾ, ਸੇਖਾਸੇਖਪਥਕ੍ਖਣੇ;

ਅਤ੍ਥਪਞ੍ਞਾ ਯਥਾਲਮ੍ਬਾ, ਸਾ ਦ੍ਵਿਧਾਞ੍ਞਾ ਤੁ ਸਾਸਵਾ’’ਤਿ.

੧੧੯੧. ਇਮਾ ਪਨ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਸਦਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਰਿਯਤ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ, ਪਾਲ਼ਿਅਟ੍ਠਕਥਾਸੁ ਗਣ੍ਠਿਪਦਅਤ੍ਥਪਦਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ ਪਰਿਤੋ ਸਬ੍ਬਤੋ ਞਾਤੁਂ ਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਸਵਨਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਗਹਣਂ, ਅਧਿਗਮੋ ਮਗ੍ਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਅਧਿਗਮੋ ਨਾਮ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੭੧੮) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਸੇਖਭੂਮਿਯਂ ਪਭੇਦਗਮਨਂ ਅਪ੍ਪਵਿਸਯਂ, ਅਸੇਖਭੂਮਿਯਂ ਬਹੁਵਿਸਯਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾਤਿਸਯਂ ਵਾ ਅਧਿਗਮਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਖੇਨ ਪਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਇਮਾਸਂ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਸਦਭਾਵਾਧਿਗਮੋਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਵਿਯ ਪਨ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਰਹਤੋਪਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਦਤਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਸਦਤਾਯ ਕਾਰਣਤਾ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗੋ ਨਾਮ ਪੁਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਸਨੇ ਗਤਪਚ੍ਚਾਗਤਿਕਭਾਵੇਨ ਯਾਵ ਅਨੁਲੋਮਗੋਤ੍ਰਭੁਸਮੀਪਂ, ਤਾਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਿਯੋਗੋ. ਅਧਿਗਮਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਿਸਦਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਸੇਸਾਨਿ ਪਨ ਸੁਵਿਸਦਭਾਵਸ੍ਸੇਵ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੧੯੨-੪. ਏਵਂ ਏਕਵਿਧਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਕਥਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਇਮਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਭੂਮਿ, ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚੇਵ ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚਾਤਿ ਇਮਾ ਦ੍ਵੇ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਮੂਲਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਇਮਾ ਪਞ੍ਚ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਸਰੀਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸੁ ਭੂਮਿਭੂਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਉਗ੍ਗਹਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਵਸੇਨ ਞਾਣਪਰਿਚਯਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮੂਲਭੂਤਾ ਦ੍ਵੇ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਸਰੀਰਭੂਤਾ ਪਞ੍ਚ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੇਨ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੂਤਿ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭੇਦੇਸੁ. ਭੂਮਿਭੂਤੇਸੁ ਚਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਾਦਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇਸੁ. ਸੀਲਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨ੍ਤਿ ਮੂਲਭੂਤਂ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਞ੍ਚ. ਸਤਿ ਹਿ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਂ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਞ੍ਚ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾ ਮੂਲਜਾਤਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਨਾਸਤੀਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਉਪਬ੍ਰੂਹੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਸਰੀਰਭੂਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਯੋ ਪਞ੍ਚ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਪਾਦਪਾਣਿਸੀਸਟ੍ਠਾਨਿਯਾ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦਯੋ ਇਮਾ ਪਞ੍ਚ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਅਵਯਵੇਨ ਸਮੁਦਾਯੂਪਲਕ੍ਖਣਨਯੇਨ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਉਗ੍ਗਹਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਦਿਵਸੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਯ. ਜਨਨਾਦਿਤੋਤਿ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਾਦੀਹਿ.

੧੧੯੫-੬. ‘‘ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਖਨ੍ਧਾਦਿਭੂਮੀਸੁ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਮੂਲੇਹਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਙ੍ਖਾਤਸਰੀਰਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨੇਨੇਵ ਪਞ੍ਞਾਵਡ੍ਢਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਭੂਮਿਭੂਤੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਏਕਦੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਰੂਪਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪਰਿਯਾਦਾਨਂ. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਦਿਕਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਤਦੇਵ ਏਕਾਦਸਸੁ ਓਕਾਸੇਸੁ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਦਿ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਗਹਣਂ.

੧੧੯੭-੧੨੦੦. ਹੀਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਹੀਨਂ, ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਪਣੀਤਂ. ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭੂਤਤਾਯ ਵਾ ਹੀਨਂ, ਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਪਣੀਤਂ. ਦੁਪ੍ਪਰਿਗ੍ਗਹਭੂਤਸੁਖੁਮਰੂਪਾਦਿਵਸੇਨ ਦੂਰਂ, ਇਤਰਵਸੇਨ ਸਨ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਏਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗਭਿਨ੍ਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਰੂਪਰਾਸਿਵਸੇਨ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਏਕਜ੍ਝਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਹਾਉਦਕਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ‘‘ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇਪਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਦੇਕਜ੍ਝਂ ਅਭਿਸਂਯੂਹਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਕੇਕੇਸੁ ਪਨ ਵੇਦਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਮਯਾ ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਸਮੁਦਾਯਵੋਹਾਰਸ੍ਸ ਅਵਯਵੇਪਿ ਦਿਸ੍ਸਨਤੋ ਖਨ੍ਧ-ਸਦ੍ਦੋ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਂ ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਯੇਵ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਤਾ. ਵੇਦਨਾਯ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਭਾਗੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਤੋ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੯੭ ਆਦਯੋ) ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਪਧਾਨਤਾਯ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਰਾਸਿਕਰਣਲਕ੍ਖਣਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਙ੍ਖਤਮਭਿਸਙ੍ਖਰੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸਙ੍ਖਤਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਸਭਾਵਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਯ ਵਸੇਨ ਵਟ੍ਟਤਿ.

੧੨੦੨-੫. ਏਵਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਭੂਮਿਭੂਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਏਕਦੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੀਲਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧੀਨਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਾ ਅਵਤ੍ਵਾ ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਾਭਾਵਨਾਯ ਆਦਿਭੂਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਚ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਚਤੁਧਾਤੁਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਵਸੇਨ ਵਾ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਵਾ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਖੇਪਕੋਟ੍ਠਾਸਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਜ੍ਝਾਨਵਸੇਨ ਵਾ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਤਬ੍ਬਭਾਵੇਪਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਵਵਤ੍ਥਾਨਪ੍ਪਕਾਸਨਸ੍ਸ ਅਤਿਪਪਞ੍ਚਾਵਹਤ੍ਤਾ ਯਥਾਧਿਗਤਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨੇਵ ਇਧ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਏਕਾਸੀਤਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਏਕਾਸੀਤਿਯਾ ਲੋਕਿਯਚਿਤ੍ਤੇਨ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਨ ਨੇਵ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ, ਨ ਸਮਥਯਾਨਿਕਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ. ਚਤ੍ਤਾਰੋਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧੇਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧੇ. ਸੀਤੁਣ੍ਹਾਦਿਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਵਿਕਾਰਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਰੂਪਂ ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਾਭਿਮੁਖਂ ਨਮਨਤੋ ਨਾਮਂ ਨਮਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਪਰਿਗਣ੍ਹਤੀਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

੧੨੦੬-੯. ਤਾਲਸ੍ਸ ਕਨ੍ਦਂ ਤੁ ਯਮਕਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਬੀਜੇਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ ਏਕੀਭੂਤਂ ਯਮਕਤਾਲਕਨ੍ਦਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਯਮਕਂ ਭਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਅਭਿਨ੍ਨਂ ਵਿਯ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਏਵਂ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਤਿ. ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚਾਤਿ ਏਤੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਭਾਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ‘‘ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਾਮਰੂਪਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਨਾਮਤੋ ਰੂਪਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਤਾਯ ਅਵਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ, ਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿਘਨਭੇਦਸ੍ਸ ਚ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਅਭਿਨਿਵੇਸੇਨ ਵਿਨਾ ਸਮੂਹੇਕਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਸਤ੍ਤਸਮ੍ਮੋਹੋ, ਤਸ੍ਸ ਘਾਤਤ੍ਥਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤ੍ਥਂ. ਬਹੁਸੁਤ੍ਤਵਸੇਨਾਤਿ ‘‘ਯਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਧ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ‘‘ਰੂਪਞ੍ਚ ਹਿਦਂ, ਮਹਾਲਿ, ਅਤ੍ਤਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਰੂਪਂ ਆਬਾਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੦; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੯) ਏਵਮਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾਨਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨਾਮਰੂਪਂ.

੧੨੧੦-੨. ਅਙ੍ਗਸਮ੍ਭਾਰਾਤਿ ਅਙ੍ਗਸਮ੍ਭਾਰਹੇਤੁ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਏਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਵੋਹਾਰੋ. ਖਨ੍ਧੇਸੂਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਨ੍ਤੇਸੁ ਤੇ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿ ਵੋਹਾਰੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਅਕ੍ਖਚਕ੍ਕਪਞ੍ਜਰਈਸਾਦੀਸੁ ਅਙ੍ਗਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਏਕੇਨਾਕਾਰੇਨ ਏਕਜ੍ਝਂ ਰਾਸਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਣ੍ਠਿਤੇਸੁ ‘‘ਰਥੋ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਅਙ੍ਗੇ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨੇ ਰਥੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਮੇਵ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤੇਸੁ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ‘‘ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਜੀਵੋ’’ਤਿ ਵਾ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤਂ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨੇ ‘‘ਅਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਗਾਹਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤੋ ਸਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੇਵਲਂ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਹਿ ਦਸ੍ਸਨਂ ਯਥਾਭੂਤਦਸ੍ਸਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਚੇ ਕੋਚਿ ਸਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਥਞ੍ਚਰਹਿ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤੇ ਗਮਨਾਦਿਅਤ੍ਥਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨੁਯੋਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਯਥਾਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਥਾ ਦਾਰੁਮਯਂ ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਜ੍ਜੀਵਂ ਜੀਵਵਿਰਹਿਤਂ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਜੀਵਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਤਤੋਯੇਵ ਨਿਰੀਹਕਂ ਨਿਬ੍ਯਾਪਾਰਂ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਦਾਰੁਰਜ੍ਜੁਸਮਾਯੋਗੇ ਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਵਸੇਨ ਤਂ ਦਾਰੁਯਨ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤਿਪਿ ਤਿਟ੍ਠਤਿਪਿ, ਸਜੀਵਂ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਵਿਯ ਗਮਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤਮਿਵ ਖਾਯਤਿ, ਤਥਾ ਇਦਂ ਨਾਮਰੂਪਮ੍ਪਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨਿਜ੍ਜੀਵਂ ਨਿਰੀਹਕਞ੍ਚ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਖਤਪਚ੍ਚਯਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਸਮਾਯੋਗੇ ਸਜੀਵਂ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਞ੍ਚ ਖਾਯਤੀਤਿ.

੧੨੧੩. ਸਚ੍ਚਤੋਤਿ ਭੂਤਤੋ, ਪਰਮਤ੍ਥਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਂ ਯਨ੍ਤਮਿਵ ਸੁਞ੍ਞਂ ਜੀਵਾਦਿਨਾ. ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਂ ਇਦਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਯਨ੍ਤਮਿਵ ਸੁਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਜੋਤਿ ਨਿਚ੍ਚਾਤੁਰਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਰਾਸਿ. ਤਿਣਕਟ੍ਠਸਾਦਿਸੋਤਿ ਅਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਤਿਣਕਟ੍ਠਸਮੋ.

੧੨੧੫. ਯਮਕਨ੍ਤਿ ਯੁਗਲ਼ਂ. ਸੋ ਚ ਯਮਕਭਾਵੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਿਤਭਾਵੇਨਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਭੋ ਅਞ੍ਞੋਞ੍ਞਨਿਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਮਿਂ ਉਭੋ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਕਦਾਚਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ ਮਰਣਵਸੇਨ ਰੂਪੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੇ ਅਰੂਪਂ ਅਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਂ, ਅਰੂਪੇ ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੇ ਰੂਪਂ ਅਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਏਕਵੋਕਾਰਭਵਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੇਸੁ ਪਨ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰਣਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ. ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਭਙ੍ਗੋ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨੇਵ, ਪਚ੍ਚਯਨਿਰੋਧੇਨੇਵ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤਾ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਾਪਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਮਿਂ ਉਭੋ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੨੧੬-੯. ਨਿਤ੍ਤੇਜਨ੍ਤਿ ਤੇਜਹੀਨਂ ਆਨੁਭਾਵਵਿਰਹਿਤਂ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਤਂ ਨਿਤ੍ਤੇਜਂ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਨ ਬ੍ਯਾਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨ ਹਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਸਦ੍ਦਹਨੁਸ੍ਸਾਹਨਾਦੀਸੁ ਨਾਮਂ ਨਿਤ੍ਤੇਜਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਨਾਪਿ ਰੂਪਂ ਸਨ੍ਧਾਰਣਾਬਨ੍ਧਨਾਦੀਸੁ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ‘‘ਤਥਾ ਰੂਪਮ੍ਪਿ ਨਿਤ੍ਤੇਜ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਭੁਞ੍ਜਾਮੀਤਿ…ਪੇ… ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੧੨੨੦-੧. ਨਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿਆਦਿਨਾ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਵਸੇਨਪਿ ਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਨਿਤ੍ਤੇਜਤਂਯੇਵ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਰੂਪਞ੍ਹਿ ਗਮਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਸੁ ਨਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨਾਮਂ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਸੁ ਰੂਪਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਿਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾ, ਨਿਬ੍ਯਾਪਾਰਤਾ ਚ ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਪਾਕਟਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਕਥਂ ਪਨ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾਨਂ ਸਮੁਦਿਤਭਾਵੇ ਸਤਿ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਹੋਤਿ ਅਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਅਹੇਤੂਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਮ੍ਪਿ ਅਹੇਤੁਕਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਨ ਹਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤਮ੍ਪਿ ਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਸਮੁਦਿਤਂ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਹਦਯੇ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਉਪਮਾਯਪਿ ਹਿ ਅਸਿਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥੋ ਸਾਧੇਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਉਪਮਂ ਤੇ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਉਪਮਾਯਪਿ ਇਧੇਕਚ੍ਚੇ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪੁਰਿਸਾ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਜਾਨਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੫੮; ਅ. ਨਿ. ੮.੮; ੧੦.੯੫; ਜਾ. ੨.੧੯.੨੪). ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਪੀਠਸਪ੍ਪੀਨਂ ਉਪਮਾ – ਯਥਾ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਚ ਪੀਠਸਪ੍ਪੀ ਚ ਦਿਸਾ ਪਕ੍ਕਮਿਤੁਕਾਮਾ ਅਸ੍ਸੁ. ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੀਠਸਪ੍ਪਿਂ ਏਵਮਾਹ ‘‘ਅਹਂ ਖੋ, ਭਣੇ, ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਪਾਦੇਹਿ ਪਾਦਕਰਣੀਯਂ ਕਾਤੁਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਚਕ੍ਖੂਨਿ, ਯੇਹਿ ਸਮਂ ਵਿਸਮਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਪੀਠਸਪ੍ਪੀ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਂ ਏਵਮਾਹ ‘‘ਅਹਂ ਖੋ, ਭਣੇ, ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਚਕ੍ਖੁਕਰਣੀਯਂ ਕਾਤੁਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਪਾਦਾ, ਯੇਹਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯਂ ਪਟਿਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯਂ ਵਾ’’ਤਿ. ਸੋ ਤੁਟ੍ਠਹਟ੍ਠੋ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋ ਪੀਠਸਪ੍ਪਿਂ ਅਂਸਕੂਟਂ ਆਰੋਪੇਸਿ, ਪੀਠਸਪ੍ਪੀ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਂਸਕੂਟੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਏਵਮਾਹ ‘‘ਵਾਮਂ ਮੁਞ੍ਚ, ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਗਣ੍ਹ, ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਮੁਞ੍ਚ, ਵਾਮਂ ਗਣ੍ਹਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧੋਪਿ ਨਿਤ੍ਤੇਜੋ ਦੁਬ੍ਬਲੋ ਨ ਸਕੇਨ ਬਲੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਥੇਵ ਪੀਠਸਪ੍ਪੀ ਨ ਸਕੇਨ ਬਲੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਗਮਨਂ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਨਾਮਮ੍ਪਿ ਨਿਤ੍ਤੇਜਂ ਨ ਸਕੇਨ ਤੇਜੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਕਿਰਿਯਾਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਰੂਪਮ੍ਪਿ ਨਿਤ੍ਤੇਜਂ ਨ ਸਕੇਨ ਤੇਜੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਕਿਰਿਯਾਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਚ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਨ ਸਕੇਨ ਬਲੇਨ ਜਾਯਰੇ,

ਨੋਪਿ ਸਕੇਨ ਬਲੇਨ ਤਿਟ੍ਠਰੇ;

ਪਰਧਮ੍ਮਵਸਾਨੁਵਤ੍ਤਿਨੋ,

ਜਾਯਰੇ ਸਙ੍ਖਤਾ ਅਤ੍ਤਦੁਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਪਰਪਚ੍ਚਯਤੋ ਚ ਜਾਯਰੇ, ਪਰਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾ;

ਆਰਮ੍ਮਣਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਚ, ਪਰਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਮੇ ਪਭਾਵਿਤਾ’’ਤਿ. (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੬੭੭);

੧੨੨੨-੩. ਇਦਾਨਿ ਨਾਵਾਯਨ੍ਤਿਕੂਪਮਾਯਪਿ ਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਅਵਸਵਤ੍ਤਿਤਂ ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ ‘‘ਯਥਾ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ. ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾਤਿ ਨੇਤੁਭੂਤੇ ਨਿਯਾਮਕਕਮ੍ਮਕਰਾਦਿਮਨੁਸ੍ਸੇ ਅਪਸ੍ਸਾਯ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਅਰਣਗ੍ਗਹਣਲਙ੍ਕਾਰਸਣ੍ਠਾਪਨਉਦਕਸਿਞ੍ਚਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਵਿਨਾ ਨਾਵਾ ਇਚ੍ਛਿਤਦੇਸਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਉਭੋਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਅਣ੍ਣਵੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ ਉਭੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੧੨੨੪. ਸਤ੍ਤਸਞ੍ਞਂ ਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਹਿ ਅਨਾਦਿਕਾਲਭਾਵਿਤਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕੇ ਸਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ. ਨਾਮ…ਪੇ… ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਨਾਮਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਨਾਮਂ, ਨ ਇਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ. ਇਦਂ ਰੂਪਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਰੂਪਂ, ਨ ਇਤੋ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਚ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਤੇਸਂ ਲਕ੍ਖਣਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਮੁਖੇਨ ਤਮਤ੍ਥਭਾਵਦਸ੍ਸਨਂ ਏਤਂ ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਮਲਵਿਸੋਧਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚੇਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਪਨਨ੍ਤਿਪਿ ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਜਾਤਿਆਦਿਤੋਤਿ ਜਾਤਿਜਰਾਬ੍ਯਾਧਿਆਦਿਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਜਰਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਬ੍ਯਾਧਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ, ਮਰਣਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਮ੍ਪਿਚ੍ਛਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੪; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦). ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਂ. ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ਹਿ ਸਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਮੇਵ, ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਤੋਵ ਉਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿਪਿ ਵਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਮੇਵਾਤਿ. ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ਮਲਾਨੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਮਲਾਨਿ. ਅਸੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸੇਸਤੋ ਨਾਸਂ ਵਿਨਾਸਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਂ ਉਪੇਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਤਂ ਦਿਟ੍ਠਿਮਲਵਿਸੋਧਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਕਾਸਿਨਿਯਾ ਨਾਮ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ

ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.