੧੨. ਦ੍ਵਾਦਸਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ

ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਰਿਯੋਸਾਨੇ. ਏਤ੍ਤਕਮੇਵਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਰੂਪਨਿਬ੍ਬਾਨਮਤ੍ਤਮੇਵ. ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਤੋਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾ ਵਿਯ ਸਕਸਕਸਭਾਵਵਸੇਨ ਅਪਞ੍ਞਾਯਮਾਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਵਸੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਕਾਸਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਬ੍ਬਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ ਪਕਾਰੇਨ ਞਾਪੀਯਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਸਾਧਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭੂਤਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ ਪਕਾਰੇਨ ਞਾਪੇਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਕਤ੍ਤੁਸਾਧਨਵਸੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਅਭਿਧਾਯਕਭੂਤਾ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਸਙ੍ਖਾ…ਪੇ… ਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੩੧੩-੧੩੧੪) ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਨਾਮਂ…ਪੇ… ਅਭਿਲਾਪੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੩੧੩-੧੩੧੪) ਛਹਿ ਪਦੇਹਿ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਥਿਤਾਤਿ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੇਨੇਵਾਹਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਮਾਤਿਕਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਸਙ੍ਖਾਤਿ ‘‘ਅਹਂ ਮਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖਾਯਮਾਨਤਾ. ਸਮਞ੍ਞਾਤਿ ਸਙ੍ਕੇਤਵਸੇਨ ਞਾਯਮਾਨਤਾ. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਸਙ੍ਕਰਵਸੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਤਾ. ਵੋਹਾਰੋਤਿ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਤਾ, ਕਥਨਵਸੇਨ ਉਪਯੁਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਵਾ. ਅਤ੍ਥਾਭਿਮੁਖਂ ਨਮਤੀਤਿ ਨਾਮਂ. ਤਂ ਪਨ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ, ਸਾਮਞ੍ਞਗੁਣਕਿਤ੍ਤਿਮਓਪਪਾਤਿਕਨਾਮਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ. ਨਾਮਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਨਾਮਕਰਣਂ. ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਾਮਠਪਨਂ, ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸੇਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮਂ. ਅਕ੍ਖਰਦ੍ਵਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਿ ਕਥਨਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ. ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਕਰਣਂ. ਅਭਿਲਾਪੋਤਿ ਅਭਿਲਾਪਨਂ.

ਅਹਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਅਹਂਕਾਰਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸਯਭੂਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਖਨ੍ਧਸਮੂਹਸਨ੍ਤਾਨਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਤਦਞ੍ਞਾਨਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਅਨਿਬ੍ਬਚਨੀਯਂ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਵਦਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਹਨ੍ਤਿ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ. ‘‘ਅਹਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਤਿਆਦਿਨਾ ਤਂ ਪਕਾਸੇਤਿ.

ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਸਮਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ’’ਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਸਙ੍ਖਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ.

ਤਦਨੁਰੂਪਾ ਜਾਤਾਤਿ ਤਜ੍ਜਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਕੇਵਲਂ ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਵਸੇਨੇਵ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਿ ਵਚਨਤ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤਕਾਰਣਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵੋਹਾਰਂ ਲਭਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਪਰਿਯਾਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਗਣ੍ਠਿਪਦਕਾਰੇਨਾਪਿ ਹਿ ਇਮਿਨਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਉਪਾਦਾਨਵਤੀ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਰਣਵਤਿਂ ਕਾਰਣਭੂਤਮਤ੍ਥਮੁਪਾਦਾਯ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ, ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਭੇਦੋ ਅਨੇਨ ਲਕ੍ਖਣੇਨ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮੇਵ ਭਜਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਹਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਨਿਧਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਂ ਏਕਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਸੋਤ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਰੂਪਸਦ੍ਦ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਬਾਹਿਰਾਯਤਨਾਨਿ. ਪਥਵੀਤੇਜੋਵਾਯੁ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ ਪਭੇਦਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇਪਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨਭੇਦੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਯਸ੍ਮਾ ਪਥਵਾਦਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਸਮ੍ਭਾਰਪਥਵਿਯਂ ਏਕਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮੂਹਮੇਵੋਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ, ਘਟਾਦਿਕਾ ਚ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਸਮੂਹੇਸੁ ਸਬ੍ਬੇਸਮੇਵ ਨਾਮਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮੂਹਮੇਵੋਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਏਕਸ੍ਸ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮੂਹਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਾਯ ਪਥਵਾਦਿਵਸੇਨ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋ ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਇਤਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਸਮੂਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਸਮੂਹਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾਪਨਤੋ. ਦਿਸਾਕਾਸਾਦੀਸੁ ਦਿਸਾ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਨ੍ਦਸੂਰਿਯਾਵਤ੍ਤਨਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਂ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਦਿਦਿਸਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਕਾਸ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਂ ਕੂਪਗੁਹਾਦਿਆਕਾਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਾਲ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚਨ੍ਦਾਵਤ੍ਤਨਾਦਿਕਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਾਦਿਕਾਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਿਮਿਤ੍ਤ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪਥਵੀਮਣ੍ਡਲਾਦਿਕਂ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਞ੍ਚ ਭਾਵਨਾਵਿਸੇਸਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਂ ਕਸਿਣਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਭਾਵ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਸਭਾਵਂ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਝਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਝਾਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਭਾਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਿਰੋਧ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਨਿਰੋਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਆਦਿ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਖਯਾਦਿਸਭਾਵਂ ਤਂ ਤਂ ਧਮ੍ਮਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਮਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਾਦਿਕਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਸਾਪਿ ਹਿ ਦਿਸਾਕਾਸਾਦਿਕਾ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਸਮੂਹਮੁਪਾਦਾਯ ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਅਸਮੂਹਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ.

ਸਾਤਿ ਅਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂਯੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਂ ਜੋਤਯਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ‘‘ਛ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯੋਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਂ ਸਭਾਵਵਸੇਨ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਂ. ਨਾਮਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਾਮਮਤ੍ਤਵਨ੍ਤਂ. ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵੀਥਿਯਾ, ਤਦਨੁਸਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਤੀਤਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵੀਥਿਯਾ ਚ ਅਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵੀਥਿਪਿ ਹਿ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਇਧ ਗਹਿਤਾ. ਗਹਿਤਪੁਬ੍ਬਸਙ੍ਕੇਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ, ਇਦਮਿਮਸ੍ਸ ਵਾਚਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਚਨਵਚਨਤ੍ਥਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਗਹਿਤਪੁਬ੍ਬਭਾਵਸਙ੍ਕੇਤੇਨ. ਯਾਯਾਤਿ ਯਾਯ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਕਰਣਭੂਤਾਯ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤੇਨ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਾ ਕਰਣਭੂਤੇਨ, ਯਾਯ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤੀਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਪਰਮਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਅਤ੍ਥਜਾਤਂ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਪੀਯਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਅਤ੍ਥਾ ਯਸ੍ਸਾਨੁਸਾਰੇਨ, ਵਿਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਰਂ;

ਸਾਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ, ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਨਿਮ੍ਮਿਤਾ’’ਤਿ.

ਕਤਰਜਵਨਵੀਥਿਯਂ ਪਨਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ‘‘ਘਟੋ’’ਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਮੇਕਂ ਸਦ੍ਦਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤੀਤਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਜਵਨਵਾਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਤੋ ਸਦ੍ਦਸਮੁਦਾਯਮਾਰਬ੍ਭ ਏਕੋ, ਤਤੋ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਾਰਬ੍ਭ ਏਕੋਤਿ ਏਵਂ ਸਦ੍ਦਸਮੁਦਾਯਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਜਵਨਵੀਥਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਪਰਂ ਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧੋਤਿ ਆਚਰਿਯਾ.

ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਛਕ੍ਕਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ. ਕੇਨਚਿ ਆਕਾਰੇਨਾਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ, ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਤੋ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਪਕਾਰੇਨ. ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਮਸਚ੍ਚਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਆਕਾਸਾਦਿਪਞ੍ਚਮਸਚ੍ਚਾਦੀਨਂ. ਆਦਿ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅਟ੍ਠਮਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਦਿਕੇ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਪਕਤਿਪੁਰਿਸਾਦੀਨਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਵਰਜਤਮਾਨਂ ਸਮਾਨਾਵਤ੍ਥਾ ਪਕਤਿਅਙ੍ਗੁਟ੍ਠਾਦਿਪਰਿਮਾਣੋ ਕਾਰਕੋ ਵੇਦਕੋ ਅਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਸੋਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਾਨਂ ਪਕਤਿਪੁਰਿਸਾਦੀਨਂ. ਆਦਿ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਆਕਾਸਕੁਸੁਮਾਦਿਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਹਿ ਵਿਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਮੇਵ.

‘‘ਕੁਸਗ੍ਗੇਨੁਦਕਮਾਦਾਯ, ਸਮੁਦ੍ਦੇ ਉਦਕਂ ਮਿਨੇ;

ਏਵਂ ਮਾਨੁਸਕਾ ਕਾਮਾ, ਦਿਬ੍ਬਕਾਮਾਨ ਸਨ੍ਤਿਕੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੨.੨੧.੩੮੯) –

ਵਚਨਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਉਪਨਿਧਾਯ ਨਿਹੀਨਾਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਪਣਂ…ਪੇ… ਨਿਧਾਯਾ’’ਤਿ. ਮਾਨੁਸਕਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਭਵਂ. ਪਰਮਤ੍ਥੋ ਚ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪਾਠਸੇਸੋ.

੭੭੮. ਤਤਿਯਾ ਕੋਟਿ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ –

‘‘ਦੁਵੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਕ੍ਖਾਸਿ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਦਤਂ ਵਰੋ;

ਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਪਰਮਤ੍ਥਞ੍ਚ, ਤਤਿਯਂ ਨੋਪਲਬ੍ਭਤੀ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੪੩੯-੪੪੩);

ਪਰਵਾਦੇਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਪਕਤਿਪੁਰਿਸਨ੍ਤਰਾਦਿਵਾਦੀਨਂ ਪਰੇਸਂ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਵਾਦੇਸੁ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇਸੁ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇਸੁ ਵਾ ਨ ਕਮ੍ਪਤਿ ਨ ਪਵੇਧਤਿ ਨ ਚਲਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਕਾਸਿਨਿਯਾ ਨਾਮ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ

ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.