੯. ਨਵਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ

ਪੁਞ੍ਞਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੫੬੦-੧. ਵਟ੍ਟਕਥਾਯ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਾਕਾਨਂ ਅਲਬ੍ਭਨਤੋ ‘‘ਲੋਕਿਯਾਨੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਾਦਿਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਤਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਪੁਞ੍ਞਫਲਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਸਂਕਿਲੇਸਤੋ ਚ ਸੋਧੇਤਿ, ਪੁਜ੍ਜਂ ਭਵਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵਾ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਪੁਞ੍ਞਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਅਪੁਞ੍ਞਂ, ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚਾਤਿ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਸਮਾਧਿਪਚ੍ਚਨੀਕਾਨਂ ਅਤਿਦੂਰਤਾਯ ਨ ਇਞ੍ਜਤਿ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਂ, ਤਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰੋਤੀਤਿ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਦਾਨਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਟ੍ਠ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾ, ਭਾਵਨਾਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਚਾਤਿ ਤੇਰਸ ਚੇਤਨਾ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਭਾਵਨਾਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਅਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਚੇਤਨਾ ਆਨੇਞ੍ਜਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਾਮ. ਭਵਾਦੀਸੁ ਯਥਾ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਤਥਾ ਯੇਸਞ੍ਚ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਤੇਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਤੇਪੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਗਹਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸਤਿ ‘‘ਯੇਸ’’ਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮਨਿਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਨਿਯਮਕਵਚਨਾਭਾਵਤੋ.

੫੬੨. ਕਤਮੇ ਪਨ ਤੇ ਭਵਾਦਯੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਯੋ ਭਵਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਰੂਪਾਰੂਪਵਸੇਨ ਤਯੋ ਭਵਾ. ਸਞ੍ਞੀਭਵਅਸਞ੍ਞੀਭਵਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਭਵਵਸੇਨ, ਪਨ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵਵਸੇਨ ਚ ਤਯੋ ਭਵਾ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਚਤਸ੍ਸੋ ਯੋਨਿਯੋਤਿ ਅਣ੍ਡਜਜਲਾਬੁਜਸਂਸੇਦਜਓਪਪਾਤਿਕਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਬੀਜਕਪਾਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਅਣ੍ਡਜਯੋਨਿ ਨਾਮ. ਮਾਤੁਗਬ੍ਭੇ ਜਲਾਬੁਜੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਜਲਾਬੁਜਯੋਨਿ ਨਾਮ. ਪਦੁਮਗਬ੍ਭਮਾਨੁਸਕਗਬ੍ਭਮਲਾਦਿਸਂਸੇਦੂਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਸਂਸੇਦਜਯੋਨਿ ਨਾਮ. ਕੁਤੋਚਿ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿ ਨਾਮ. ਗਤਿਪਞ੍ਚਕਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਭਾਵਿਤਮੇਵ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਛ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਨਾਮ. ਤਾ ਪਨ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਾਦਿਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਸਤ੍ਤਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ. ਕਤਮਾ ਸਤ੍ਤ? ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਏਕਚ੍ਚੇ ਚ ਦੇਵਾ ਏਕਚ੍ਚੇ ਚ ਵਿਨਿਪਾਤਿਕਾ, ਅਯਂ ਪਠਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਾ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕਾ ਪਠਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਕਾਯਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਦੇਵਾ ਆਭਸ੍ਸਰਾ, ਅਯਂ ਤਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਕਾਯਾ ਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਦੇਵਾ ਸੁਭਕਿਣ੍ਹਾ, ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੀ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ‘ਅਨਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋ’ਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨੂਪਗਾ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਮੀ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨੂਪਗਾ, ਅਯਂ ਛਟ੍ਠੀ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚੀ’ਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨੂਪਗਾ, ਅਯਂ ਸਤ੍ਤਮੀ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੩੨; ਅ. ਨਿ. ੭.੪੪).

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਅਪਰਿਮਾਣਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਵਾਸਿਨੋ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵਾ ਪੁਨਬ੍ਬਸੁਮਾਤੁਪਿਯਙ੍ਕਰਮਾਤਾਦਯੋ ਵਿਨਿਪਾਤਿਕਾਸੁਰਾ ਚ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾ ਵੇਮਾਨਿਕਪੇਤਾ ਚੇਤਿ ਇਮੇ ਦੀਘਰਸ੍ਸਕਿਸਥੂਲਕਾਲ਼ਓਦਾਤਾਦਿਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ, ਅਹੇਤੁਦੁਹੇਤੁਤਿਹੇਤੁਵਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸਞ੍ਞਾਯ ਚ ਨਾਨਾਭਾਵਤੋ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਪਠਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤਲਵਾਸਿਨੋ ਪਨ ਤਯੋ ਦੇਵਾ ਉਪਰੂਪਰਿਵਾਸੀਨਂ ਵਣ੍ਣਾਦਿਕਮਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਣ੍ਣਾਦੀਨਂ ਨਿਹੀਨਤਾਯ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਨਾਨਾਭਾਵਤੋ, ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਸਮਾਨਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਦੁਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ, ਚਤੁਰਾਪਾਯਵਾਸਿਨੋਪਿ ਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਨਾਨਾਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਸਞ੍ਞਾਯ ਏਕਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਚ ਦੁਤਿਯਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯਂਯੇਵ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਤਲਵਾਸਿਨੋ ਤਯੋ ਦੇਵਾ ਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ਪਞ੍ਚਕਨਯੇ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸਞ੍ਞਾਯ ਨਾਨਾਭਾਵਤੋ ਏਕਤ੍ਤਕਾਯਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਤਤਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਤਲਵਾਸਿਨੋ ਪਨ ਤਯੋ ਦੇਵਾ ਰੂਪਕਾਯਵਸੇਨ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਪਞ੍ਚਕਨਯੇ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਵਿਪਾਕਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸਞ੍ਞਾਯ ਚ ਏਕਤ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਤਕਾਯਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਨਾਮ, ਅਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੀ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ. ਵੇਹਪ੍ਫਲਵਾਸਿਨੋ ਚੇਵ ਪਞ੍ਚ ਸੁਦ੍ਧਾਵਾਸਵਾਸਿਨੋ ਚ ਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ, ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਵਿਪਾਕਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸਞ੍ਞਾਯ ਚ ਸਮਾਨਤ੍ਤਾ ਚਤੁਤ੍ਥਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਮੇਵ ਭਜਨ੍ਤਿ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਾਦਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਪਾਲ਼ਿਵਸੇਨੇਵ ਪਾਕਟਾ. ਅਸਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਭਾਵੇਨ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਵਾਸਿਨੋ ਚ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸੁਖੁਮਭਾਵੇਨੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤੀਸੁ ਨ ਗਹਿਤਾ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਵਾਸਤਾਯ ਪਨ ‘‘ਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਸਤ੍ਤ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਨਵ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.

੫੬੩-੪. ਇਦਾਨਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਭਵਾਦੀਸੁ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਵਿਪਾਕਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਮੇ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸਞ੍ਞਿਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਨਵਨ੍ਨਂ ਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਸਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਵਸੇਨ ਨਵਨ੍ਨਂ ਸੁਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਂ. ਨਾਨਕ੍ਖਣਿਕ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਚਾਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤੀਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਜਨੇਤਬ੍ਬਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਨਾਨਕ੍ਖਣਿਕਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯੇਨ, ਤੇਸਮੇਵ ਬਲਵਕਾਰਣਭਾਵਤੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਚ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਂ ‘‘ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੩). ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੋ ਬਲਵਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਦੁਬ੍ਬਲਞ੍ਹਿ ਕਮ੍ਮਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਪਟ੍ਠਾਨਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਤਂ.

੫੬੬-੮. ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਚਕ੍ਖੁਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ. ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤੀਨਂ ਅਸਙ੍ਕਰਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਵਿਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਨਵਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ.

੫੬੯-੭੪. ਰੂਪੇ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਵਜ੍ਜਿਤਾ ਪਞ੍ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨਨ੍ਤਿ? ਵਿਪਾਕਦਾਨਾਭਾਵਤੋ, ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸਾ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਨ ਪਨ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਭਾਵਾਭਾਵਤੋ. ਯਦਿ ਹਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ, ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਭੂਮਿਕਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਾਯੋਗਤੋ ਸਭੂਮਿਕਮੇਵ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਪਨ ਕਿਂ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ? ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ – ਯਦਿ ਤਾਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਸਮਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਯ ਚ ਸਯਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਕਣ੍ਡੇ –

‘‘ਰੂਪਾਵਚਰਤਿਕਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਾ ਕੁਸਲਤੋ ਚ ਵਿਪਾਕਤੋ ਚ ਕਿਰਿਯਤੋ ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ‘ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪਿ ‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ’ਤਿਪੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੪੨੨).

ਅਪਿਚ ਸਮਾਧਿਵਿਜ੍ਜਾਸਮ੍ਭਾਰਭੂਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਫਲਸਦਿਸਾ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਵਿਕੁਬ੍ਬਨਦਿਬ੍ਬਸਦ੍ਦਸਵਨਾਦਿਕਸ੍ਸ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਮਤ੍ਤਫਲਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਾਰਾ. ੧੨-੧੩) ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਫਲਸਦਿਸਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾ ਨ ਚ ਫਲਂ ਦੇਤਿ, ਦਾਨਸੀਲਾਨਿਸਂਸਭੂਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਵੇ ਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋ ਵਿਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਮਾਨਭੂਮਿਕਤੋ ਆਸੇਵਨਲਾਭੇਨ ਬਲਵਨ੍ਤਾਨਿ ਝਾਨਾਨਿ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ, ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਨ ਸਤਿਪਿ ਝਾਨਭਾਵੇ ਤਦਭਾਵਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਆਗਨ੍ਤੁਕਾਯੇਵਾਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਪਾਕਂ ਨ ਦੇਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧਾਚਰਿਯੇਨ –

‘‘ਸਮਾਨਾਸੇਵਨੇ ਲਦ੍ਧੇ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਮਹਬ੍ਬਲੇ;

ਅਲਦ੍ਧਾ ਤਾਦਿਸਂ ਹੇਤੁਂ, ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਨ ਵਿਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. (ਨਾਮ. ਪਰਿ. ੪੭੪);

ਤਯਿਦਮਕਾਰਣਂ, ਪਰਿਤ੍ਤਝਾਨਸ੍ਸ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਵਿਪਾਕਦਾਨਵਚਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਦ੍ਧਾਸੇਵਨਮੇਵ ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਾਕਂ ਦੇਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਨਾਸੇਵਨੇ ਲਦ੍ਧੇਯੇਵ ਝਾਨਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਦਾਨਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਅਪਿਚ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯਪਿ ਵਸਿਭਾਵਸਬ੍ਭਾਵਾ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਚ ਬਲਵਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥੇਵਾਤਿ ਵਿਪਾਕਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ.

ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਰੂਪਾਵਚਰਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਂ. ਮਾਪੁਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਅਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ. ‘‘ਇਮੇ ਅਪੁਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿ ਵਾ ਪਦਚ੍ਛੇਦੋ. ਏਕਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤੀਰਣਸ੍ਸ. ਛਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਵਜ੍ਜਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਨਂ. ਪਵਤ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਾਦਿਆਪਾਥਾਗਤੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸੁਗਤਿਯਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਚਕ੍ਖੁਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਸਨ੍ਤੀਰਣਵਸੇਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ. ਤਾਨਿ ਪਨ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ. ਰੂਪਭਵੇ ਚ ਕਥਂ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਸਮਾਯੋਗੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਸੋਤਿ ਸੋ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ. ‘‘ਕਾਮਭਵੇ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਨਿਟ੍ਠਰੂਪਾਦੀਨਂ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਨ ਪਨ ‘‘ਉਪਲਦ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਨਿਟ੍ਠ…ਪੇ… ਨ ਵਿਜ੍ਜਰੇ’’ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਉਪਲਦ੍ਧਿਯਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਵਿਸੇਸਨਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੂਨਂ ਕਾਮਭਵਂ ਆਗਤਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪਾਦਿਉਪਲਦ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਨਿਟ੍ਠ…ਪੇ… ਨ ਵਿਜ੍ਜਰੇ ਏਕਨ੍ਤਸੁਖਵਤ੍ਥੁਭੂਤੇ ਤਤ੍ਥ ਵੋਕਿਣ੍ਣਸੁਖਦੁਕ੍ਖਕਾਰਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ.

੫੭੬. ‘‘ਏਵਂ ਤਾਵਾ’’ਤਿਆਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਨਂ. ਯਥਾ ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਯੇਸਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਥਾਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਤੇ’’ਤਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤਬ੍ਬਂ.

੫੭੭-੮੧. ਯਤ੍ਥ ਵਿਤ੍ਥਾਰਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਕਤਂ, ਤਤੋ ਭਵਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮੁਖਮਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਕਾਤੁਕਾਮੋ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਰਿਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤੇਸੁ ਭਵਾਦੀਸੁ. ਇਦਨ੍ਤਿ ਨਿਦਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਕ੍ਖਮਾਹ. ਆਦਿਤੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਭਵਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ. ਅਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਰੂਪਾਵਚਰਵਸੇਨ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵੇਨ ਤੇਰਸ ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਦ੍ਵਿਭਵੇਸੂਤਿ ਕਾਮਰੂਪਭਵੇਸੁ. ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ, ਭੁਮ੍ਮਦੇਵਾਨਞ੍ਚ ਅਣ੍ਡਜਜਲਾਬੁਜਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਤਦਪੇਕ੍ਖਾਯ ‘‘ਚਤੂਸੁ…ਪੇ… ਯੋਨਿਸੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਾਨਤ੍ਤ…ਪੇ… ਠਿਤੀਸੁਪੀਤਿ ਅਲੁਤ੍ਤਸਮਾਸਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤੀਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਾਦਿਕੇ, ਪੁਞ੍ਞਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਭਵਾਦੀਸੁ ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਪਾਕਾਨਂ ਏਕਾਵਤ੍ਥਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇਯੇਵ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ, ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ, ਰੂਪਾਵਚਰਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤੇ ਦਸਨ੍ਨਂ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਥਾਰਹ’’ਨ੍ਤਿ.

੫੮੨-੩. ਕਾਮੇ ਭਵੇ, ਰੂਪੇ ਭਵੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤੀਸੁ ਗਤੀਸੂਤਿ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਵਜ੍ਜੇਸੁ ਤੀਸੁ ਗਤੀਸੁ. ਏਕਿਸ੍ਸਾਤਿ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯਾ. ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਨਾਨਤ੍ਤਕਾਯਏਕਤ੍ਤਸਞ੍ਞੀਸਙ੍ਖਾਤੇਯੇਵ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇ.

੫੮੪-੬. ਏਕਾਰੂਪਭਵੇਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਅਰੂਪਭਵੇ. ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਯੋਨਿਯਾਤਿ ਏਕਿਸ੍ਸਾਯੇਵ ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਯਾ. ਤੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤੀਸੂਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਾਦੀਸੁ ਤੀਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤੀਸੁ. ਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਾਦਿਕੇਯੇਵ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇ. ਵਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਯਥਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਯੇਸਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਯਾ, ਤਥਾ ਤੇਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੫੮੭-੯੦. ਨਨੁ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਵਤ੍ਤੀਸੁਪਿ ਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯੇਵ ਤਾਵ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਯਦਿ ਹਿ ਪੁਰਿਮਭਵਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਇਧਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕੇਸਗ੍ਗਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਦੇਸਨ੍ਤਰਸਙ੍ਕਮਨਾਭਾਵਤੋ. ਅਥ ਅਤੀਤਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਤੋ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਅਹੇਤੁਕਦੋਸਾਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਚੋਦੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਆਚਰਿਯੋ ਤਸ੍ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਤੁਕਾਮੋ ਆਹ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤੋ ਹੇਤੁਂ ਵਿਨਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਂ ਵਿਨਾ, ਅਤੀਤਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਰਨਿਕਨ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਲਦ੍ਧਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਿਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਸਹਿਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਵੇਕਲ੍ਲਤੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧਪਚ੍ਚਯਂ. ਰੂਪਾਰੂਪਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਬਾਹਿਰਕਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਸ੍ਸ ਅਧਿਤਿਟ੍ਠਨਕਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਜੀਵਾਦਿਨੋ ਅਭਾਵਤੋ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਮਤ੍ਤਂ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨ ਚ ਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਭਵਨ੍ਤਰ…ਪੇ… ਪਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਵੋਹਾਰਮਤ੍ਤੇਨ ਭਵਨ੍ਤਰਮੁਪੇਤੀਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਭਵਨ੍ਤਰਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਮਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੫੯੧. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਕਮਂ ਪਾਕਟਾਯ ਮਨੁਸ੍ਸਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਵਸੇਨ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ਸਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਯਿਦ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਸੁਦੁਬ੍ਬੁਧਨ੍ਤਿ ਅਤਿਦੁਬ੍ਬਿਜਾਨਿਯਂ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਸਤ੍ਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਮੇਵ ਚ;

ਦੁਦ੍ਦਸਾ ਚਤੁਰੋ ਧਮ੍ਮਾ, ਦੇਸੇਤੁਞ੍ਚ ਸੁਦੁਕ੍ਕਰਾ’’ਤਿ.

੫੯੨-੩. ਆਸਨ੍ਨਮਰਣਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰੂਪਕ੍ਕਮੇਨ ਵਾ ਆਯੁਕ੍ਖਯਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਸਮਾਸਨ੍ਨਮਰਣਸ੍ਸ. ਸੁਸ੍ਸਮਾਨੇਤਿ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਉਪਸੁਸ੍ਸਮਾਨੇ. ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਨਿਰੋਧੋਪਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਟ੍ਠੇ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਕੇ’’ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਨਾਨਾਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਸੁ ਨਟ੍ਠੇਸੂ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਹਦਯ…ਪੇ… ਕੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੇਸਕਾਯੇ ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਨਿਰੁਦ੍ਧਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਕਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਿਤਮ੍ਪਿ ਨਸ੍ਸਤੇਵਾਤਿ ਅਪਰੇ. ਆਨਨ੍ਦਾਚਰਿਯੋ ਪਨ ‘‘ਯਮਕੇ’’ ਯਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਮਨਾਯਤਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ. ਆਮਨ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਸ ਵਾ ਪਨ ਮਨਾਯਤਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ. ਸਚਿਤ੍ਤਕਾਨਂ ਅਚਕ੍ਖੁਕਾਨਂ ਚਵਨ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਮਨਾਯਤਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਨੋ ਚ ਤੇਸਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਸਚਕ੍ਖੁਕਾਨਂ ਚਵਨ੍ਤਾਨਂ ਤੇਸਂ ਮਨਾਯਤਨਞ੍ਚ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਞ੍ਚ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਯਮ. ੧.ਆਯਤਨਯਮਕ.੧੨੦) ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਨਿਰੋਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਚੁਤਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨ ਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਅਤਿਮਨ੍ਦਭਾਵੂਪਗਮਨਂ ਪਨ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ‘ਨਿਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੂ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਅਨਵਸੇਸਨਿਰੋਧਂ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਾਨਨ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਾ’’ਤਿ ਵਦਤਿ. ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਪਦੇਸਮਤ੍ਤੇ. ਨ ਹਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.

੫੯੪-੭. ਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਸੇਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੂਪਗਮਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਯੋਗੇਨ ਮਨ੍ਦਭਾਵਤੋ ਵਾ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਮਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ. ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਕਮ੍ਮਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਂ ਪਨ ਸੁਗਤਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਕੁਸਲਂ ਹੋਤਿ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਦਗਧਿਤਂ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸਾਦਗਧਿਤਂ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਚੇ ਸਮਯੇ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ, ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗਤੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਗਤਿਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਨਿਰਯਂ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੫).

ਯਦਿ ਏਵਂ –

‘‘ਗਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇ ਕਤਮੇਸਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਹੇਤੂਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਤਯੋ ਹੇਤੂ ਕੁਸਲਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਜਾਤਚੇਤਨਾਯ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਕੁਸਲਮੂਲਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਨਿਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਦ੍ਵੇ ਹੇਤੂ ਅਕੁਸਲਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਜਾਤਚੇਤਨਾਯ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਤਯੋ ਹੇਤੂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਖਣੇ ਜਾਤਚੇਤਨਾਯ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੨) –

ਨਿਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਹੇਤੁਦ੍ਵਯਪਚ੍ਚਯਾਪਿ ਸੁਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਕਥਂ ਦਸ੍ਸਿਤਾਤਿ? ਨਯਿਦਂ ਮਰਣਾਸਨ੍ਨਜਵਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਯੋ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਕਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਅਸ੍ਸਾਦਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਜਵਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਯੋ ਸਨ੍ਧਾਯ. ਕਤੂਪਚਿਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਕਮ੍ਮਂ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦਿਤਂ ਵਿਪਾਕਾਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ ਸਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਕਮ੍ਮਕਰਣਕਾਲੇ ਅਪ੍ਪਹੀਨਾਵਤ੍ਥਾਯ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਨੁਸਯਿਤਹੇਤੁਯੋ ਸਨ੍ਧਾਯ ਨਿਕਨ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਦ੍ਵੇ ਹੇਤੁਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਸਂ ਸਹਜਾਤਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਯੋਗਤੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਨੁਸੇਵਿਤਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਪੁਞ੍ਞਮੇਵ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਪੁਬ੍ਬਾਨੁਸੇਵਿਤਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਆਸੇਵਿਤਂ. ‘‘ਕਤਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਨੁਸੇਵਿਤਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਾ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਾਨੁਸੇਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਸੇਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਆਸੇਵਿਤਂ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਿਨ੍ਨਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਿਨ੍ਨਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਮ੍ਪਿ ਪਨ ਅਪਰਜਾਤੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਂ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਨਤ੍ਥਿ. ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਗ੍ਗਹਣੇਨ ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤਿ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਂ, ਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਯੇਵ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇਪਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਗ੍ਗਹਿਤੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਹੋਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਛਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਚਸਙ੍ਖੇਪੇ –

‘‘ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਸਿਯਾ ਸਨ੍ਧਿ, ਵਿਨਾ ਕਮ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਗੋਚਰੇ’’ਤਿ. (ਸ. ਸ. ੧੭੩).

ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਗਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਚ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਅਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ, ਮੂਲਟੀਕਾਦੀਸੁ ਚ ‘‘ਕਮ੍ਮਬਲੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਪਿਤਂ ਵਣ੍ਣਾਯਤਨਂ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਕਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਏਵ ਗੋਚਰਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਚਨਂ ਨ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਚੁਤਿਕਾਲਾਸਨ੍ਨੇ ਕਤਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਤਾਨੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਂਸਦਿਸਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਇਤਰਥਾ ਤਦੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣੁਪਟ੍ਠਾਪਕਂ ਤਦੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਉਪਚਾਰਭੂਤਾਨਿ ਵਿਯ, ‘‘ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਤਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨੁਪ੍ਪਦੇਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਯ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਜਵਨਾਨਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਾਨਿ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ‘‘ਕਤਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਦਾ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਏਕਵੀਥਿਯਂ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਕਥਂ ਕਤੂਪਚਿਤਾਨਿ ਸਿਯੁਂ, ਅਸ੍ਸਾਦਨਭੂਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਪਰਾਮਟ੍ਠਾਨਿ ਕਥਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾਨਿ, ਨ ਚ ਲੋਕਿਯਾਨਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਵਿਯ ਸਮਾਨਵੀਥਿਫਲਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਂ ਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਏਕਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤਦਾਸਨ੍ਨਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਞ੍ਹਿ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਉਪਨੀਤੇਕਤ੍ਤਂ ਇਧ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ.

ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦੀਨਵੇਤਿ ਅਨੁਸਯਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਵਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਛਾਦਿਤਦੁਕ੍ਖਾਦੀਨਵੇ. ਤਥਾਭੂਤੇ ਪਨ ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤੇ. ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਏਵ ਪੁਰਿਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਚ ਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਤਥਾਪਰਿਣਤਤ੍ਤਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਟ੍ਠਾਨਾਭਿਮੁਖਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਣ੍ਹਾ ਨਮੇਤੀ’’ਤਿ. ਸਹਜਾ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਜਵਨਵਿਞ੍ਞਾਣਸਹਜਾਤਚੇਤਨਾ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਵਾ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ. ਖਿਪਨ੍ਤੀਤਿ ਖਿਪਨ੍ਤਾ ਵਿਯ ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਸਯੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਤਿਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਨ੍ਤਿ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ‘‘ਸਨ੍ਤਤਿਵਸਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤੋ ਤਦੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਵਤਿ ਸਂਸਰਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਇਮਞ੍ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਦਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਸਤਿ ਹਿ ਨਾਨਤ੍ਤਨਯੇ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਏਕਤ੍ਤਨਯੋ ਹੋਤੀਤਿ.

੫੯੯. ਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਹਿ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਾਦੀਹਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਕਥਂ? ਆਸਨ੍ਨਮਰਣਸ੍ਸ ਹਿ ਕਮ੍ਮਬਲੇਨ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਉਪਟ੍ਠਾਪਿਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਦੀਨਵਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯਂ ਆਰਬ੍ਭ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤੋ ਮਰਣਾਸਨ੍ਨਵੀਥਿਯਾ ਵਤ੍ਥੁਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵੇਨ ਮਨ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਜਵਨਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਤਿ, ਅਸਤਿ ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਵਿਸਯਮਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇ ਪਨ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਤਦੇਵ ਆਪਾਥਗਤਂ ਕਮ੍ਮਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਂ ਆਰਬ੍ਭ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਬਲਵਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਹਜਾਤਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣੇ ਖਿਪਿਯਮਾਨਂ ਓਰਿਮਤੀਰਰੁਕ੍ਖਵਿਨਿਬਨ੍ਧਂ ਰਜ੍ਜੁਂ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾਤਿਕ੍ਕਾਮਕੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਜਹਤਿ, ਅਪਰਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਅਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨਂ ਵਾ ਅਨਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਾਦੀਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਓਰਿਮਤੀਰਂ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਭਵੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਤ੍ਥ ਠਿਤਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਭਵੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਰਜ੍ਜੁ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਰਜ੍ਜੁ ਵਿਯ ਹਦਯਵਤ੍ਥੂ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਰਜ੍ਜੁ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾ’’ਤਿਪਿ ਅਪਰੇ. ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਸ ਰਜ੍ਜੁਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਾਭਿਮੁਖਨਮਨਂ, ਪਯੋਗੋ ਵਿਯ ਖਿਪਨਕਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਮਾਤਿਕਾ ਵਿਯ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ, ਪਰਤੀਰਂ ਵਿਯ ਪਰਲੋਕੋ.

੬੦੦. ਯਥਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪਰਤੀਰੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਮਾਨੋ ਪਰਤੀਰਰੁਕ੍ਖਵਿਨਿਬਨ੍ਧਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨੋ ਵਾ ਅਨਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨੋ ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਪਥਵਿਯਂ ਸਕਬਲਪ੍ਪਯੋਗੇਹੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਭਵਨ੍ਤਰਤ੍ਤਭਾਵਵਿਨਿਬਨ੍ਧਹਦਯਵਤ੍ਥੁਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੇ ਅਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨਂ ਵਾ ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੇ ਅਨਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨਂ ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਆਰਮ੍ਮਣਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਪਿ ਇਧਾਗਤਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਕਮ੍ਮਾਦਿਨ੍ਤਿ ਅਤੀਤਭਵਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਮ੍ਮਾਦਿਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਖਿਪਨਕਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ, ਨਮਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਣ੍ਹਾਯ, ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯਾਯ ਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਿਕਾਯ ਚ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ, ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਾਹਾਦਿਕਰਾਨਂ ਉਪਾਦਾਨਾਦੀਨਞ੍ਚ ਗਹਣਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ ਉਪਪਜ੍ਜਵੇਦਨੀਯਭੂਤਂ, ਅਪਰਾਪਰਿਯਵੇਦਨੀਯਭੂਤਂ ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਮ੍ਮਂ. ਖਿਪਨਕਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਾਮ ਚੁਤਿਆਸਨ੍ਨਜਵਨਸਹਜਾਤਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਨਕਕਮ੍ਮਸਹਗਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਾ, ਤਤੋ ਪੁਰਿਮਜਵਨਸਹਗਤਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵਾ ਕੇਚਿ. ਨਮਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਣ੍ਹਾ ਨਾਮ ਅਨੁਸਯਾਵਤ੍ਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤਣ੍ਹਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਆਦੀਨਵਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਅਵਿਜ੍ਜਾਯਪਿ. ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਾਯੇਵ. ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਾਹਕਰਉਪਾਦਾਨਾ ਨਾਮ ਮਣ੍ਡੂਕਂ ਪਨ੍ਨਗੋ ਵਿਯ ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਸ੍ਸ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਾਦਯੋ.

੬੦੧-੫. ਸਦ੍ਦਪਟਿਘੋਸਾਦੀਨਂ ਸਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੇ ਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧੋ ਨ ਪਾਕਟੋਤਿ ਤੇਸਂ ਏਕਤ੍ਤਨਾਨਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਤਮਤੀਤਹੇਤੁਸਮੁਪ੍ਪਾਦਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਏਤ੍ਥ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਾਧਿਕਾਰੇ. ਪਟਿਘੋਸਦੀਪਮੁਦ੍ਦਾਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਆਦਾਸਤਲਗਤਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਗਹਣਂ. ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਸਦ੍ਦਾਦਿਪਚ੍ਚਯਦੇਸਂ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਸਦ੍ਦਾਦੀਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਦੇਸਂ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਟਿਘੋਸੋ ਸਦ੍ਦਹੇਤੁਕੋ, ਪਦੀਪੋ ਪਦੀਪਨ੍ਤਰਾਦਿਹੇਤੁਕੋ, ਮੁਦ੍ਦਾ ਲਞ੍ਛਨਹੇਤੁਕੋ, ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਕਂ ਆਦਾਸਾਦਿਅਭਿਮੁਖਾਦਿਹੇਤੁਕਂ ਹੋਤਿ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਭਾਵਾ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਹੇਤੁਦੇਸਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂਹੇਤੁਕਂ ਹੋਤਿ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਭਾਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਇਦਂ ਹੇਤੁਦੇਸਤੋ ਪੁਰਿਮਭਵਤੋ ਇਧਾਗਤਂ ਪਟਿਘੋਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਦਾਦਿਦੇਸਤੋ, ਨਾਪਿ ਤਤੋ ਹੇਤੁਂ ਵਿਨਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਦਾਦੀਹਿ ਵਿਨਾ ਪਟਿਘੋਸਾਦਯੋ ਵਿਯਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਚ੍ਚਯਪਦੇਸੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਭਾਵਾ, ਨਾਪਿ ਸਦ੍ਦਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਇਦਮ੍ਪੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧਤੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਨ੍ਤਾਨਪ੍ਪਬਨ੍ਧਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਏਕਤਾ ਸਨ੍ਤਾਨੇਕਤ੍ਤੇਪਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਵਨਤੋ, ਨਾਪਿ ਨਾਨਤਾ ਅਪੁਬ੍ਬਾਨਂ ਅਪੁਬ੍ਬਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਪਿ ਪਠਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਨਾ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਵਿਯ ਨਾਨਤਾ ਨ ਸਿਯਾ. ਖਣਿਕਾਪਿ ਹਿ ਪਦੀਪਜਾਲਾ ਸਨ੍ਤਾਨੇਕਤ੍ਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਸਾ ਏਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਤ੍ਤਕਿਚ੍ਚਞ੍ਚ ਸਾਧੇਤਿ. ‘‘ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧੇ ਏਕਨ੍ਤਂ ਏਕਤ੍ਤਾਯ ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਾਯ ਚ ਅਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਤਂ, ਗਹਣੇ ਚ ਦੋਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਯਦਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਏਕਤਾ ਸਿਯਾ, ਖੀਰਦਧੀਨਮ੍ਪਿ ਅਨਞ੍ਞਭਾਵਤੋ, ਅਤ੍ਤਤੋਯੇਵ ਚ ਸਯਂ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਖੀਰਤੋ ਦਧਿਸਮ੍ਭੂਤਂ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਅਥਾਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਏਕਨ੍ਤਂ ਨਾਨਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਖੀਰਦਧੀਨਮ੍ਪਿ ਨਾਨਤ੍ਤਾ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਸਾਮਿਭਾਵਮਤ੍ਤੇਨ ਅਪਰਸ੍ਸ ਸਾਮਿਭਾਵਾਯੋਗਤੋ ਖੀਰਸਾਮਿ ਨਰੋ ਦਧਿਸਾਮਿ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਨ ਚ ਪਨੇਵਂ ਲੋਕੇ ਦਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.

੬੦੬. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਲੋਕਵੋਹਾਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਨ੍ਤਂ ਏਕਤਾ, ਨਾਨਤਾਪਿ ਵਾ ਨ ਚੇਵ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਏਕਤ੍ਤੇ ਪਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਾਨਤੋਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਨਾਨਤ੍ਤੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਤੋਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਦਿਟ੍ਠਸਨ੍ਤਾਨਬਨ੍ਧਸ੍ਮਿਂ, ਏਕਞ੍ਞਤ੍ਤਵਿਚਾਰਣੇ;

ਸਭਾਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਕਤ੍ਤ-ਮਞ੍ਞਤ੍ਤਂ ਖਣਭੇਦਤੋ’’ਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਏਕਨ੍ਤਂ ਏਕਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ‘‘ਸਯਂਕਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਏਕਨ੍ਤਂ ਨਾਨਤਾਪਟਿਸੇਧੇਨ ‘‘ਪਰਂਕਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ.

੬੦੭-੯. ਨਨੁ ਨ ਸੁਨ੍ਦਰਂ, ਨਨੁ ਸਿਯਾਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਅਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਪਾਤੁਭਾਵੇਤਿ ਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਪਾਤੁਭਾਵਰਹਿਤੇ, ਅਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵਾ ਪਾਤੁਭਾਵੇ, ਅਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਵ ਪਾਤੁਭਾਵੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਖਨ੍ਧਾਭਿਸਮ੍ਭਵਾਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਭੂਤਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਅਥ ਵਾ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਮ੍ਮਂ ਏਤੇਸੂਤਿ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਾ, ਖਨ੍ਧਾ, ਏਵਂ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਾ ਕਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧ ਨਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਫਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਪਰਲੋਕਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਇਧੇਵ ਨਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਪਰਤ੍ਥਾਗਮਤੋਤਿ ਪਰਲੋਕਂ ਅਗਮਨਤੋ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਯੇਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ. ਅਞ੍ਞਤੋਤਿ ਯਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਤੋ. ਏਤਂ ਵਿਧਾਨਨ੍ਤਿ ਇਧਲੋਕਤੋ ਪਰਲੋਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਞ੍ਞੇਵ ਖਨ੍ਧਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਸਬ੍ਬਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨਂ.

੬੧੧-੪. ‘‘ਸਨ੍ਤਾਨੇ…ਪੇ… ਸਾਧਕੋ’’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੇ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਨ੍ਤਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿਪਿ ਵਾ…ਪੇ… ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਏਕਨ੍ਤਂ ਏਕਤ੍ਤਨਾਨਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਏਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸਾਤਿ ਹੇਤੁਫਲਾਨਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਤੇਪਿ ਤੇਨੇਵ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਤਂ ਫਲਂ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ, ਅਞ੍ਞਤੋਤਿ ਵਾ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ. ਬੀਜਾਨਨ੍ਤਿ ਅਮ੍ਬਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਬੀਜਾਨਂ. ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਮਧੁਆਦਿਪਰਿਭਾਵਨਂ. ਮਧੁਆਦਿਨਾਤਿ ਮਧੁਚਤੁਮਧੁਰਅਲਤ੍ਤਕਰਸਾਦਿਨਾ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਭਾਵਿਤਬੀਜਸ੍ਸ. ਪਠਮਂ ਲਦ੍ਧਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਮਧੁਰਭਾਵੂਪਗਮਨਤੋ ਪਠਮਮੇਵ ਲਦ੍ਧਪਚ੍ਚਯੋ. ਕਾਲਨ੍ਤਰੇਤਿ ਫਲਕਾਲੇ. ਏਵਂ ਞੇਯ੍ਯਮਿਦਮ੍ਪਿ ਚਾਤਿ ਯਥਾ ਏਤਂ, ਏਵਂ ਇਦਮ੍ਪਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਥਾ ਹਿ ਅਮ੍ਬਬੀਜਾਦੀਸੁ ਮਧੁਨਾ, ਚਤੁਮਧੁਰੇਨ ਵਾ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਰੋਪਿਤੇਸੁ ਫਲਰਸੋ ਮਧੁਰੋ ਹੋਤਿ, ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਬੀਜੇ ਚ ਅਲਤ੍ਤਕਰਸੇਨ ਰਜਿਤ੍ਵਾ ਰੋਪਿਤੇ ਅਮ੍ਬਿਲਭਣ੍ਡੋ ਰਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਂ ਬੀਜਂ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਂ ਵਾ ਫਲਟ੍ਠਾਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਫਲਵਿਸੇਸੋ ਨ ਅਞ੍ਞਬੀਜਸਨ੍ਤਾਨੇ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਬੀਜੇ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਤੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਯੇ ਇਧ ਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਤੇਸੁ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਪਰਲੋਕਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਕਮ੍ਮਪਚ੍ਚਯਤੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਂ ਬੀਜਂ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤੋ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਂ, ਬੀਜਸ੍ਸ ਅਙ੍ਕੁਰਾਦਿਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ. ਤਤ੍ਥੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਧੁਰਰਸਸ੍ਸ ਅਮ੍ਬਿਲਭਣ੍ਡੇ ਰਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਤਸ੍ਸੇਵ ਬੀਜਸ੍ਸ ਤਤੋ ਏਵ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਤੋ ਭਾਵੋ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਕਾਰਕਸ੍ਸੇਵ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਤੋ ਏਵ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਰਣਤੋ ਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੬੧੫. ਬਾਲਕਾਲੇ…ਪੇ… ਫਲਦਾਯਿਨਾਤਿ ਬਾਲਸਰੀਰੇ ਕਤਂ ਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯਾਪੁਣਨਂ, ਸਿਪ੍ਪਸਿਕ੍ਖਨਂ, ਓਸਧੂਪਯੋਗੋ ਚ ਨ ਵੁਡ੍ਢਸਰੀਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਥ ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਜ੍ਜਾਪਾਟਵਂ, ਸਿਪ੍ਪਜਾਨਨਂ, ਅਨਾਮਯਤਾਦਿ ਚ ਵੁਡ੍ਢਸਰੀਰੇ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤਾਨਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਂਸਨ੍ਤਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇ ਏਵ ਸਦਿਸੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਨ ਚ ਯਥਾ ਪਯੁਤ੍ਤੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯਾਪੁਣਨਾਦਿਨਾ ਵਿਨਾ ਤਾਨਿ ਅਞ੍ਞਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਦਭਾਵੇ ਅਭਾਵਤੋ, ਏਵਂ ਇਧਾਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਯਂ ਫਲਂ, ਏਤਂ ਨਾਞ੍ਞਸ੍ਸ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਤੋਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਤੇਨ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਭਾਵੇ ਫਲਾਭਾਵਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਨਿਵਾਰਣਂ ਕਰੋਤਿ.

੬੧੬-੮. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿ ਅਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਪਾਤੁਭਾਵੇ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪਰਿਹਰਣੇ ਸਤਿ ਸਿਦ੍ਧੇਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਦੀਪਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਿਕਾਸ੍ਨੇਹੋ ਵਿਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਾਭਾਵਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਕ੍ਖਣੇਯੇਵ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਦ੍ਧਿਮੇਵ ਚ ਹੇਤੁਨਾ’’ਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ. ਨਿਰੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਖਣਤ੍ਤਯਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ. ਤੇਨਾਹ –

‘‘ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ, ਪਚ੍ਛਾ ਨਿਚ੍ਚਫਲਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ.

ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਕਮ੍ਮਾਯੂਹਨਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ. ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਛਾਤਿ ਵਿਪਾਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਚ.

੬੧੯-੨੦. ਕਟਤ੍ਤਾਪਚ੍ਚਯੋਤਿ ਕਟਤ੍ਤਾ ਏਵ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾਯ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਸ੍ਸ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਧ. ਸ. ੪੩੧). ਯਦਿ ਏਵਂ ਅਰਹਤਾ ਕਤਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਟਤ੍ਤਾਪਚ੍ਚਯੋ ਸਿਯਾਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਪੁਪ੍ਫਿਤਂ ਬੀਜਸਮਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਕੁਸੁਮਂ ਮੂਲੇ ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਤੇ ਫਲਦਾਯਕਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਰਹਤੋਪਿ ਕਿਲੇਸਮੂਲਸ੍ਸ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਂ ਕਿਲੇਸਮੂਲਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਤ੍ਤੇਯੇਵ ਫਲਦਾਨੇ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਂ ਆਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਬਾਲਜਨਜ੍ਝਾਰੁਲ਼੍ਹੋ,

ਜਾਤਿਰਥੋ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਚਕ੍ਕੋਯਂ;

ਕਿਲੇਸਚਕ੍ਕਵਿਧਮਨੋ,

ਨ ਯਾਤਿ ਕਮ੍ਮੇਕਚਕ੍ਕੇਪੀ’’ਤਿ.

ਕਟਤ੍ਤਾ ਚੇ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਨਿਚ੍ਚਫਲਦਾਯਕੋ ਵਿਬਨ੍ਧੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਾਟਿਭੋਗਾਦਿਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਪਾਟਿਭੋਗਾਦਿਕਨ੍ਤਿ ਮੂਲਭਾਵੂਪਗਮਨਾਦਿਕਂ. ਆਦਿ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ‘‘ਪਚ੍ਛਾ ਮੂਲਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਭਣ੍ਡਗ੍ਗਹਣਂ, ਇਣਗ੍ਗਹਣਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਪਾਟਿਭੋਗਕਿਰਿਯਾਦੀਨਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਵਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਨੇ, ਪਟਿਭਣ੍ਡਦਾਨੇ, ਇਣਦਾਨੇ ਚ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਕਰਣਮਤ੍ਤਂ, ਨ ਚ ਤਂ ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਾਦੀਨਂ ਨਿਚ੍ਚਮੇਵ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਾਦਿਮ੍ਹਿ ਕਤੇ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ, ਏਵਮੇਵ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਾ ਵਾ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਕਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਕਰਣਮਤ੍ਤੇ ਚ ਸਤਿ ਵਿਪਕ੍ਕਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ.

੬੨੧. ਪਰਮਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਕਾਸਨਤੋ ਪਰਮਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨੋ. ਪੀਤਿਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵਡ੍ਢਨੋਤਿ ਪੀਤਿਯਾ, ਞਾਣਸ੍ਸ ਚ, ਪੀਤਿਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵਾ ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਵਡ੍ਢਨੋ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਕਾਸਿਨਿਯਾ ਨਾਮ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ

ਪੁਞ੍ਞਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.