੪. ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ

ਏਕਵਿਧਾਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧੨੮-੩੦. ਵਿਜਾਨਨਸਭਾਵਤੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਵਿਜਾਨਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਏਕਵਿਧਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਪਨ ਚੇਤਸਿਕਾਨਞ੍ਚ ਸਾਧਾਰਣੋਤਿ ਇਧ ਤਬ੍ਬਿਵਜ੍ਜਨਤ੍ਥਂ ਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਙ੍ਖੇਪਗਣਨਵਸੇਨ ਚ ਸਹੇਤੁਕਾਨਂ ਏਕਸਤ੍ਤਤਿਵਿਧਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਹੇਤੁਵਾਦਿਨਾਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਹੇਤੂਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣਕੁਸਲੇਨ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾ, ਤੇਸਂ ਹੇਤੁਂ ਤਥਾਗਤੋ ਆਹਾ’’ਤਿ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧.੨੮੬; ਮਹਾਵ. ੬੦) ਵਚਨਤੋ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਪਚ੍ਚਯਵਾਦਿਨਾ.

੧੩੧-੪. ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਵਤ੍ਥੁਕਤੋਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸਬ੍ਬਵਤ੍ਥੁਨਿਸ੍ਸਿਤਭਾਵਤੋ ਚੇਵ ਤਦਭਾਵਤੋ ਚ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਸਵਤ੍ਥੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਸਬ੍ਬੋ ਕਾਮਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਪਸਾਦਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਉਭਯਵਸੇਨਾਤਿ ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਵਤ੍ਥੁਕਵਸੇਨ. ਕਾਨਿਚਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿ ਅਵਤ੍ਥੁਕਾਨੇਵ, ਕਾਨਿਚਿ ਉਭਯਸਭਾਵਾਨਿ. ਤਥਾ ਚੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੋ ਕਾਮਵਿਪਾਕੋ ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ.

ਸਬ੍ਬੋ ਕਾਮਵਿਪਾਕੋ ਚਾਤਿ ਸਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਭਿਨ੍ਨੋ ਸਬ੍ਬੋ ਤੇਵੀਸਤਿਵਿਧੋ ਕਾਮਾਵਚਰਵਿਪਾਕੋ ਚ. ਆਦਿਮਗ੍ਗੋਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ. ਸੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇਸੁ ਆਦਿਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਅਟ੍ਠਸੁ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੇਸੁ ਆਦਿਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਤਿ ਵਾ ‘‘ਆਦਿਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਨਾ ਵਤ੍ਥੁਨ੍ਤਿ ਸਕਸਕਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਨਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਹੇਤਾਨਿ ਅਰੂਪਭਵੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੂਨਂ ਅਭਾਵਤੋ. ‘‘ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਵਤ੍ਥੁ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਇਦਂ ਅਨ੍ਤੋਭਾਵਿਤਕਾਰਣਤ੍ਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਾ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਨਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਅਵਤ੍ਥੁਕਾ ਅਰੂਪਭਵੇਯੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਕਥਂ ਪਨ ਰੂਪਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਅਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰੇਤਿ? ਤਥਾ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇਨਪਿ ਵਿਨਾ ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਰੂਪੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਂ, ਕਿਂ ਕਾਰਣਾ? ਕਾਮਧਾਤੁਯਂ ਤਥਾ ਅਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਅਪਿ ਤੁ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਰੂਪੇ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਹ ਰੂਪੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਰੂਪੇ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹਂ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਨਾ ਰੂਪੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਤਂਵਿਮੁਖਤਾਯਾਤਿ ਰੂਪਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ਥ ਅਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਦ੍ਵੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਸੇਸਾਨੀਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਿ, ਤਥੇਵ ਅਟ੍ਠ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾਨਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗਵਜ੍ਜਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਿ, ਪਟਿਘਦ੍ਵਯਵਜ੍ਜਿਤਦਸਅਕੁਸਲਾਨਿ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਚਿਤ੍ਤਾਨਿ.

੧੩੫-੭. ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਏਕੇਕਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕੇਕਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਆਪਾਥਗਤਕਾਲੇ ਤਂਤਂਵਿਜਾਨਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਏਵਮ੍ਪੀਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਦਿਵਸੇਨੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਏਕੇਕਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਤੋਪਿ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਵਜ੍ਜਿਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬਮਹਗ੍ਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਮਹਗ੍ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿ. ਤਂ ਅਰੂਪਾਵਚਰਦੁਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ ਤੇਸਂ ਮਹਗ੍ਗਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਿਕਭਾਵੇਨ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਅਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ਪਹਾਯ ‘‘ਤੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੧੪੧. ਪੁਞ੍ਞਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਤੋ ਕਾਮੇ ਦ੍ਵਾਦਸਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਧਾਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਪੁਞ੍ਞਵਿਪਾਕਕ੍ਰਿਯਤੋਤਿ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਤੋ.

੧੪੩-੯. ਇਰਿਯਾਯ ਕਾਯਿਕਾਯ ਕਿਰਿਯਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਪਥਭਾਵਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥੋ, ਗਮਨਾਦਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਦਵਤ੍ਥਾ ਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਰੂਪਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥੋ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਚਿਤ੍ਤਂ ਇਰਿਯਾਪਥੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰੁਪ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਜਨਕਂ, ਤਂ ਏਕਂਸਤੋ ਇਤਰਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਜਨਕਂ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤੋ, ਤਥਾ ਇਰਿਯਾਪਥੁਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ ਰੂਪਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਰੂਪੀਰਿਯਾਪਥਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ-ਜਨਕਾਜਨਕਾਦਿਤੋ’’ਤਿ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਂ. ਜਨਕਾਜਨਕਾਦਿਤੋਤਿ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਜਨਕਤੋ, ਕਸ੍ਸਚਿਪਿ ਅਜਨਕਤੋ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਏਕਸ੍ਸ ਚ ਜਨਕਤੋ. ਕਾਨਿਚਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ. ਕਾਨਿਚਿ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਨ ਜਨਯਨ੍ਤਿ. ਕਾਨਿਚਿ ਰੂਪਮੇਵ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਦ੍ਵਯਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਕਾਨਿਚਿ ਤੀਣਿ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤੇਵ. ਤਥਾ ਚੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਏਵਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਅਹੇਤੁਕਾਦਿਤੋਵ, ਏਵਂ ਰੂਪਾਦਿਜਨਕਾਦਿਤੋਪਿ ਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ. ‘‘ਏਵਞ੍ਚਾਦਿਮ੍ਹਿ ਤ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਲਿਖਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਵਞ੍ਚ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਰੂਪਜਨਕਾਦੀਸੁ. ਦਸ ਕਿਰਿਯਾਤਿ ਮਨੋਧਾਤੁਵਜ੍ਜਾ ਦਸ ਕਿਰਿਯਾ.

ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਜਨੇਤਬ੍ਬਰੂਪਾਨਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਸਨ੍ਨਾਮੇਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਪਵਤ੍ਤਂ ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਹਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣੇ ਭਵਙ੍ਗੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਓਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਪਵੇਧਨ੍ਤਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧੇਸੁ ਵਕ੍ਖਮਾਨੇਸੁ ਚ ਛਬ੍ਬੀਸਤਿਵਿਧੇਸੁ ਜਾਗਰਣਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ. ਤਦਾ ਪਨ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਉਪਤ੍ਥਦ੍ਧਾਨਿ ਯਥਾਪਵਤ੍ਤਇਰਿਯਾਪਥਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਚ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਏਵ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਾਭਾਵੇਨ ਰੂਪਾਜਨਕਤ੍ਤਾ ਆਹ ‘‘ਦ੍ਵੇਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾ’’ਤਿ. ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਯਕਾਨਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਤੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਸਵਿਸੇਸਂ ਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਅਰੂਪਵਿਪਾਕਾ ਪਨ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਨੋ ਤਂਵਿਮੁਖਤਾਯ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਵਿਪਾਕਾ ਚ ਅਰੂਪਿਸੂ’’ਤਿ.

੧੫੦. ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਦੁਬ੍ਬਲਤਾਯ, ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਤਾਯ, ਪਚ੍ਚਯਵੇਕਲ੍ਲਤੋ, ਆਗਨ੍ਤੁਕਤਾਯ ਚ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਹਜਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਰਹਿਤਂ, ਆਹਾਰਾਦੀਹਿ ਚ ਅਨੁਪਤ੍ਥਦ੍ਧਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ, ਤਸ੍ਸ ਚ ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਦੁਬ੍ਬਲਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਪਪਾਤੇ ਪਤਿਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਏਵਂ ਤਮ੍ਪਿ ਭਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤਾਯ ਪਪਾਤੇ ਪਤਿਤਂ ਵਿਯ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਨ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨੇ ਉਸ੍ਸਹਤਿ ਚ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਚ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹ ਅਪਚ੍ਛਾ ਅਪੁਰੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਪੁਰੇਜਾਤਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਅਲਾਭਤੋ. ਯਥਾ ਪਨ ਆਗਨ੍ਤੁਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਅਗਤਪੁਬ੍ਬਂ ਦੇਸਂ ਗਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ‘‘ਏਥ ਭੋ ਅਨ੍ਤੋਗਾਮੇ ਵੋ ਅਨ੍ਨਪਾਨਗਨ੍ਧਮਾਲਾਦੀਨਿ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਵਿਸਯਤਾਯ, ਅਪ੍ਪਹੁਤਾਯ ਚ, ਏਵਮੇਵਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਆਗਨ੍ਤੁਕਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਵਤ੍ਥੁਦੁਬ੍ਬਲਤਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਅਪਿਚ ਆਹਾਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਯੇਹਾਕਾਰੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਹਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਸਮਤਿਂਸਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪਟ੍ਠਾਨੇ –

‘‘ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਾ ਆਹਾਰਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਕਟਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੨੯).

ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਤਿਂਸਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਂ ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾਨੀਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚਾਰਹਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਨ੍ਤਵਟ੍ਟਮੂਲਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਅਨਾਗਾਮਿਆਦੀਨਂ ਤਦਭਾਵਤੋਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਟੀਕਾਕਾਰੋ ਪਨ ਆਨਨ੍ਦਾਚਰਿਯੋ ਭਣਤਿ –

‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ, ਰੂਪਾਵਚਰੇ, ਅਰੂਪਾਵਚਰੇ ਪਚ੍ਛਿਮਭਵਿਕਾਨਂ, ਯੇ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਂ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਉਪਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਚਵਨ੍ਤਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਚ ਤੇਸਂ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਚਨਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀ’’ਤਿ.

ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਹਿ ਅਯਮਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ‘‘ਯੇ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਂ…ਪੇ… ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਮਭਵਤੋ ਚਵਿਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੂਪਪਜ੍ਜਨਕਾਨਂ ਕਾਮਾਵਚਰਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਂ ਵਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਤਦਭਾਵਵਚਨਤੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਂ ਸਿਦ੍ਧਂ. ਯਦਗ੍ਗੇਨ ਚ ਤਂ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਤਦਗ੍ਗੇਨ ਤਂ ਸੇਸਰੂਪਮ੍ਪਿ ਨ ਜਨੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਸ੍ਸ ਗਬ੍ਭਗਤਤਾਦਿਵਿਬਨ੍ਧਾਭਾਵੇ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨੇ ਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਨ ਚ ਯੁਤ੍ਤਂ ਚੁਤਿਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚਸ੍ਸ ਰੂਪਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ, ਨਾਪਿ ‘‘ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀ’’ਤਿ ਪਾਲ਼ਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਨ ਚਾਪਿ ਵਟ੍ਟਮੂਲਾਨੁਪਸਮੋ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਕਾਰਣਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਮ੍ਪਿ ਤਤੋ ਪੁਰਿਮਤਰੇਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵਿਯ ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ. ਯਦਿ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਮੇਵ ਰੂਪਜਨਨਾਰਹਭਾਵਂ ਸਾਧੇਤਿ, ਤਦਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨੇਪਿ ਮਰਣਾਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਯ ਪਰਿਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨੇ ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ. ਕੁਤੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਯ ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਯਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਦਾ ਚ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਚੁਤਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਮਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਮਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਸੋਲ਼ਸਕਤੋ ਪੁਰੇਤਰਮੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਯਮ. ੨.ਸਙ੍ਖਾਰਯਮਕ.੧੧੩) ਪਞ੍ਹੇ ‘‘ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੋ ਚ ਨ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਜ੍ਜਿਤਤ੍ਤਾ ਚੁਤਿਤੋ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਚਿਤ੍ਤੇਨਾਪਿ ਸਹ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਅਪਰੇ. ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋਪਿ ਉਦ੍ਧਂ ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਭਾਵਵਚਨੇਨ ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾ ਚੁਤਿਤੋ ਤਤਿਯਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਸਹ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਦੁਤਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ ਏਕੇ.

੧੫੧-੭. ਏਕਂ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਠਾਨਾਨਿ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਦ੍ਵਿਤਿਚਤੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਏਕਦ੍ਵਿਤਿਚਤੁਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਇਧ ਕਿਚ੍ਚਮਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵਟ੍ਠਿਤਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ‘‘ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਚਕ੍ਖੁਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚ ਨਿਮ੍ਮਲਾਨਿ ਲੋਚਨਾਨਿ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਨਿਮ੍ਮਲਲੋਚਨੋ.

ਨਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੇਨਾਤਿ ਰਾਗਾਦਿਪਪਞ੍ਚਰਹਿਤੇਨ. ਰਾਗਾਦਯੋ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਪਪਞ੍ਚਨਤੋ ‘‘ਪਪਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

ਆਵਜ੍ਜਨੇ ਪਟਿਚ੍ਛਨੇ ਠਾਨੇ ਮਨੋਧਾਤੁਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਕਿਰਿਯਾਮਨੋਧਾਤੁ ਆਵਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ, ਵਿਪਾਕਦ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਯੁਤ੍ਤਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਸਨ੍ਤੀਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਧਿਕਾਰਤੋਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਸੁਖਤ੍ਥਂ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਯੁਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਬਲਵਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਤੀਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਬਲਵਾਰਮ੍ਮਣੇਯੇਵ ਲਬ੍ਭਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਇਮਸ੍ਸੇਵ ਆਵੇਣਿਕਭਾਵੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਬਲਵਾਰਮ੍ਮਣੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਕਿਚ੍ਚਂ ਚਿਤ੍ਤਂ.

੧੫੮-੯. ਸਬ੍ਬੇਸਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਕਾਮਰੂਪਾਰੂਪਭਵਿਕਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਇਮਿਨਾ ਇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ – ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਕਿਚ੍ਚਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿਦੇਵ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਰੂਪਭਵੇ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਰੂਪਭਵੇ ਚ ਦ੍ਵਾਰਤ੍ਤਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਵਜ੍ਜਨਕਿਚ੍ਚਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਮੇਵ ਸਚਿਤ੍ਤਕਸਤ੍ਤਾਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ. ਦ੍ਵਿਟ੍ਠਾਨਿਕਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਦ੍ਵਯਵਨ੍ਤਤਾਯ ਦ੍ਵਿਟ੍ਠਾਨਿਕਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਕਾਮਸੁਗਤਿਯਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਪਞ੍ਚਟ੍ਠਾਨਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਮਤਿਮਤ੍ਤਂ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਤਥਾ ਅਦੀਪਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ –

‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੭.੮) ‘‘ਅਹੇਤੁਕਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ, ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ, ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧਾ, ਅਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ, ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ, ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੭.੮) –

ਏਵਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤ-ਪਦਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਪਟਿਚ੍ਚਨਯੋ ਉਦ੍ਧਟੋ. ਪੀਤਿਸਹਗਤਸੁਖਸਹਗਤ-ਪਦਾਨਂ ਪਨ –

‘‘ਪੀਤਿਸਹਗਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਪੀਤਿਸਹਗਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ. ਅਹੇਤੁਕਂ ਪੀਤਿਸਹਗਤਂ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ, ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ, ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧਾ. ਸੁਖਸਹਗਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੁਖਸਹਗਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ. ਅਹੇਤੁਕਂ ਸੁਖਸਹਗਤਂ ਏਕਂ ਖਨ੍ਧਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ, ਤਯੋ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਕੋ ਖਨ੍ਧੋ, ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੨.੭.੬) –

ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨੇਵ ਉਦ੍ਧਟੋ, ਨ ‘‘ਅਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕ੍ਖਣੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਧਮ੍ਮਸਾਸਨੇ ਅਵਚਨਮ੍ਪਿ ਅਭਾਵਮੇਵ ਦੀਪੇਤੀਤਿ ਨ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਾਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦ੍ਵਿਟ੍ਠਾਨਿਕਤਾਵ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ. ਤੇ ਮਹਗ੍ਗਤਵਿਪਾਕਾ ਨਵਾਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.

੧੬੨. ਛਦ੍ਵਾਰਾ ਏਵ ਛਦ੍ਵਾਰਿਕਾ. ਅਥ ਵਾ ਛਦ੍ਵਾਰਿਕੇਸੂਤਿ ਛਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੬੪-੬. ‘‘ਪਞ੍ਚਕਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਨਿਗਮਨਂ. ਸੇਸਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਸਟ੍ਠਿਵਿਧਂ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਏਕਕਿਚ੍ਚਯੋਗਤੋ, ਏਕਂ ਕਿਚ੍ਚਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਏਕਂ, ਏਕਮੇਵ ਏਕਕਂ. ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦੇਸਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਕਿਚ੍ਚਾਨਂ ਪਟਿਪਾਟਿਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਭਵਙ੍ਗਾਵਜ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਚੁਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਪਨ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ ਤਥਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਭਵਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਆਦਿ, ਚੁਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਨ੍ਤਿ ਪਾਕਟਮੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਕਟਟ੍ਠਾਨਂ ਪਹਾਯ ਅਪਾਕਟਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਭਵਙ੍ਗਮੇਵ ਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਪਾਕਟਂ, ਅਥ ਖੋ ਅਨੇਕਨ੍ਤਿਕਂ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਭਵੇ ਕਤ੍ਥਚਿ ਜਵਨਵੀਥਿਯਂ ਅਲਬ੍ਭਨਤੋਤਿ ਏਕਨ੍ਤਲਬ੍ਭਮਾਨਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਤਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਭਵਙ੍ਗਨਾਮਂ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਪੁਰਿਮਜਵਨਵੀਥਿਯਂ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਚ੍ਛਿਮਜਵਨਵੀਥਿਯਾ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪੁਰੇਚਰਭੂਤਂ ਭਵਙ੍ਗ-ਗ੍ਗਹਣੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਸੁਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘ਭਵਙ੍ਗਾਵਜ੍ਜਨ’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਛਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਛਬ੍ਬਿਧਤ੍ਤਨਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਭਵਙ੍ਗਾਵਜ੍ਜਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਂ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁਪਿ ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਸਵਨਾਦਿਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਾ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਨ –

‘‘ਭਵਙ੍ਗਂ ਪਠਮਂ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਆਵਜ੍ਜਨਂ ਮਤਂ;

ਦੁਤਿਯਂ ਤਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ, ਜਵਨਂ ਤਤਿਯਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ. –

ਯੋਜਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਚ. ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ, ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਦ੍ਵਯਸ੍ਸਾਤਿ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ.

੧੬੯-੭੧. ਪਞ੍ਚਾਭਿਞ੍ਞਾਵਿਵਜ੍ਜਿਤਨ੍ਤਿ –

‘‘ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਂ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤੋ, ਪਰਚਿਤ੍ਤਵਿਜਾਨਨਾ;

ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੂਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ’’ਤਿ. –

ਏਵਮਾਗਤਾਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇਨ ਰੂਪਾਵਚਰਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਜ੍ਜਿਤਂ. ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਾਦੀਨਂ ਏਕੇਕਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤੇਪਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਞ੍ਚਾਭਿਞ੍ਞਾਵਿਵਜ੍ਜਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਇਧ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਿਕਚਿਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਵਚਨਤੋ ਪਰਚਿਤ੍ਤਵਿਜਾਨਨਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਤਂਸਞਾਣੇਨ ਸਹ ਪਞ੍ਚਾਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ, ਮਨੋਧਾਤੁਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗੇਨ ਏਕਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ ਤਥੇਕਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਨਿ ਚਾਤਿ ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਟ੍ਠਾਨਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ ਤਥੇਕਕ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤੇਨ ਪਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਦ੍ਵਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਹੇਟ੍ਠਾ ਏਕੇਕਾਰਮ੍ਮਣਿਕੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਵਤ੍ਥਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਿਕੇਸੁ ਅਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੧੭੨-੩. ਤਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਤਿਧਾ ਕਰਣਹੇਤੁ. ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਤ੍ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ‘‘ਸੀਹਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਯਂ ਛਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਜਾਤਿਭੂਮਿਹੇਤੁਵੇਦਨਾਦਿਵਸੇਨ ਯਾਵ ਛਸਤ੍ਤਤਿਵਿਧੋ ਭੇਦੋ, ਤਾਵ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਂਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭਾਗਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਨਯਦਾਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੧੭੫. ਤਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਪਠਮਂ ਵਿਪਾਕਦ੍ਵਯਕਿਰਿਯਾਭੇਦਤੋ, ਦੁਤਿਯਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਦਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਤਿਧਾ ਕਤ੍ਵਾ.

੧੮੦. ਭੂਮਿ…ਪੇ… ਵਿਭਾਵਯੇਤਿ ਤਿਂਸਭੂਮੀਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਤਿਂਸਵਿਧਂ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਿਂਸਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਤਿਂਸਵਿਧਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਇਦਂ ਯਥਾਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਂ ਬਹੁਧਾ ਹੋਤੀਤਿ ਚ ਵਿਭਾਵੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੮੧. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ. ਹਤ੍ਥਗਤਾਮਲਕਾ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਯਥਾ ਹਤ੍ਥਗਤਂ ਆਮਲਕਂ ਚਕ੍ਖੁਮਤੋ ਸੁਪਾਕਟਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਮਿਮਸ੍ਸ ਮਤਿਮਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਗਤਾ ਅਤ੍ਥਾ ਸੁਪਾਕਟਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਆਵਜ੍ਜਿਤਾਵਜ੍ਜਿਤਕ੍ਖਣੇ ਸੁਵਿਸਦਾਵ ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਕਾਸਿਨਿਯਾ ਨਾਮ

ਅਭਿਧਮ੍ਮਾਵਤਾਰਸਂਵਣ੍ਣਨਾਯ

ਏਕਵਿਧਾਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.