ਚਿਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਵਣ੍ਣਨਾ

੮. ਏਵਂ ਤਾਵ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਰਦ੍ਧਪ੍ਪਕਰਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸਰੀਰਭੂਤਮਭਿਧਮ੍ਮਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਉਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਸਿਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤਾਵ ਵਚਨਤ੍ਥਂ ਸਯਮੇਵ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਪਞ੍ਚੇਤਿ. ‘‘ਚੇਤਸਿਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਅਵਿਪ੍ਪਯੋਗੀਭਾਵੇਨ ਚੇਤਸਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਥ ਵਾ ਭਵਂ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਚੇਤਸਿਕਂ, ਵੇਦਨਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਰੂਪੀਯਤੀਤਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਸੀਤੁਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਵਿਕਾਰਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਆਪਾਦੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ, ਚਤੁਵੀਸਤਿਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧਸ੍ਸ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਭਵਾਭਵਂ ਵਿਨਨਤੋ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਤੋ ਵਾਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਾ ਏਤ੍ਥ, ਤਤੋ ਵਾ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਏਤਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਮਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ ਵਤ੍ਥੁ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰੋਤਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰੋ. ਅਥ ਵਾ ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਵਿਹਾਰਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਂ ਪਚ੍ਚਨੀਕਵਚਨਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਰੋ. ਞਾਣਪ੍ਪਹਾਨਅਨ੍ਤਰਾਯਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕੇਸੁ ਹਿ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਨ ਕੋਚਿ ਸਤ੍ਥੁ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕਂ ਉਤ੍ਤਰਂ ਵਚਨਂ ਕਥੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾ ਉਤ੍ਰਾਸਾਭਾਵਤੋ ਵਿਸਾਰਦੋਵ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਤੇ ਪਟਿਜਾਨਤੋ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਤ ਮਂ ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਸਹਧਮ੍ਮੇਨ ਪਟਿਚੋਦੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਤਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਨ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਏਤਮਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਖੇਮਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਭਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਮਿ.

‘‘ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਤੇ ਪਟਿਜਾਨਤੋ ਇਮੇ ਆਸਵਾ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਤ ਮਂ…ਪੇ… ਵਿਹਰਾਮਿ.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਅਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਪਟਿਸੇਵਤੋ ਨਾਲਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਤ ਮਂ…ਪੇ… ਵਿਹਰਾਮਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਅਤ੍ਥਾਯ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ, ਸੋ ਨ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਤਕ੍ਕਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਤ ਮਂ…ਪੇ… ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੦).

ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਮਗ੍ਗਵਸੇਨ ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਯਥਾਹ, ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੩). ਤਤ੍ਥ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨੇਕੁਪਦ੍ਦਵਾਧਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਧੁਵਸੁਭਾਦਿਵਿਰਹੇਨ, ਕੁਚ੍ਛਿਤਤੁਚ੍ਛਟ੍ਠੇਨ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ. ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯੋ ਨਾਮ ‘‘ਸਮੇਚ੍ਚ ਉਦੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਇਮਸ੍ਮਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਤਂ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਆਲਮ੍ਬਣਕਰਣਵਸੇਨ ਗਮਨਤੋ ਪਾਪੁਣਨਤੋ, ਤਦਧਿਗਮਾਯ ਪਟਿਪਦਾਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਚ੍ਚਟ੍ਠੋ ਪਨ ਤੇਸਂ ਤਚ੍ਛਾਵਿਪਰੀਤਭੂਤਭਾਵਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ‘‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਮੇਤਂ ਅਵਿਤਥਮੇਤਂ ਅਨਞ੍ਞਥਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੦) ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਫਲਾਨਂ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਸਚ੍ਚਵਿਨਿਸ੍ਸਟਭਾਵੇਪਿ ਇਧ ਮਗ੍ਗਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਕਾਸਨਤਾਵਚਨੇਨੇਵ ਤਪ੍ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਨਾਸਵਭਾਵੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਤਂਤਂਹੇਤੁਕਵਿਸਯਭਾਵਤੋ ਚਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤਰੋ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨੋ’’ਤਿ ਇਮੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਚਤੁਬ੍ਬਿਧਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਨੁਕੂਲਗੁਣਵਿਸੇਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ ਅਤਥਾਵਿਧਸ੍ਸ ਤਂਦੇਸਨਾਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਯੋਗਤੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਨਿਰੁਤ੍ਤਰੋ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨੋ’’ਤਿ ਪਨ ਇਮਿਨਾ ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਗਵਤਾ ਵਿਨੇਯ੍ਯਪਰਿਪਾਚਨਤ੍ਥਂ ਦੇਸਿਤਾ, ਨ ਤੇ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਯੇ ਪਨ ਪਰਿਪਾਚਿਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਅਭਿਸਮੇਤਬ੍ਬਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇਯੇਵ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤਬ੍ਬਤ੍ਥੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਨਾਮ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤ੍ਥਾਯ ਹੋਤੀਤਿ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਤੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਵਿਸਯਵਿਜਾਨਨਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਂ ਵਿਸਯਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਵਿਜਾਨਨਂ ਉਪਲਦ੍ਧਿ, ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਤਂ, ਅਕਾਰਕਤਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਵਿਸਯਵਿਜਾਨਨ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਲਕ੍ਖੇਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਂਦੀਪਨੇਨ ਚ ਤਦਭਿਮੁਖਕਾਲੇਯੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੀਪਨਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚਭਾਵਞ੍ਚ ਦੀਪੇਤਿ. ਭਾਵਨਿਦ੍ਦੇਸੇਨ ਪਨ ਵਿਜਾਨਨਮਤ੍ਤਦੀਪਨਤੋ ਅਕਾਰਕਭਾਵਂ. ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਞ੍ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਮੇਵੇਤਂ, ਯਦਿਦਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮਾਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਸਾਧਨਮੇਵ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਚਿਨ੍ਤੇਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਚਰਤੀਤਿ ਵਿਚਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਤ੍ਤੁਕਰਣਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਪਰਿਯਾਯਕਥਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਕਸਕਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨਤਾਸਮਾਰੋਪਨੇਨ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੋ, ਤਦਨੁਕੂਲਭਾਵੇਨ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸਮੂਹੇ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵਸਮਾਰੋਪਨੇਨ ਕਰਣਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਰਿਯਾਯਤੋਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਤਥਾ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਤੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤਾਦਿਨੋ ਅਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਵਿਸਯਵਿਜਾਨਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਲਦ੍ਧਿਲਕ੍ਖਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਰਸਾਦੀਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਰਸਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮਰੂਪਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਹਿ ਵਿਭਾਵਨਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪੁਰੇਚਾਰਿਕਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਜਾਨਾਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਨਗਰਗੁਤ੍ਤਿਕੋ ਨਗਰਮਜ੍ਝੇ ਸਿਙ੍ਘਾਟਕੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਨੇਵਾਸਿਕੋ, ਅਯਂ ਆਗਨ੍ਤੁਕੋ’’ਤਿ ਆਗਤਾਗਤਂ ਜਨਂ ਉਪਧਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਭਾਵਨਟ੍ਠੇਨ ਪੁਰੇਚਾਰਿਕਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਰਸਂ. ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਪੁਰਿਮਂ ਪੁਰਿਮਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਦਹਮਾਨਮਿਵ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਗਹਣਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਨ੍ਧਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰੇ ਪਨਸ੍ਸ ਨਿਯਮਤੋ ਨਾਮਰੂਪਂ, ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੇ ਨਾਮਮੇਵ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਹੋਤਿ. ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਂ ਉਪਰਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ –

‘‘ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਵਾ ਸਭਾਵੋ ਵਾ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਮਤਂ;

ਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਰਸੋਤਿ ਪਰਿਦੀਪਿਤੋ.

‘‘ਫਲਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਨਯੋਪਿ ਵਾ;

ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਯਂ ਤੁ, ਤਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਸਞ੍ਞਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਅਭਿਧ. ੬੩੩-੬੩੪);

ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਤੇਸਂ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਵਚਨਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨੇਨ ਵਿਦਿਤਚਿਤ੍ਤਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭਾਗੋ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸੋਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਵਚਨਤ੍ਥਵਿਜਾਨਨਮੇਵ ਤਾਵ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਯੁਤ੍ਤਤਰਨ੍ਤਿ ਤਂ ਤਾਵ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਯ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕੋ ਵਚਨਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਹਿ ਪੁਚ੍ਛਾ – (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੭; ਮ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੪੪੯; ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੨.੧; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧੭੦) ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਅਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਾਯ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਪਞ੍ਹਾਕਰਣਂ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ. ਯਂ ਪਨ ਞਾਤਂ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਂਸਨ੍ਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਾਕਰਣਂ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ. ਪਕਤਿਯਾ ਪਨ ਸਂਸਯਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਂਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਟਨਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਹਾਕਰਣਂ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯; ਮਹਾਵ. ੨੧) ਅਨੁਮਤਿਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਹਾਕਰਣਂ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੦੨-੪੦੪) ਪਨ ਤਂਤਂਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੇਸਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਞ੍ਹਾਕਰਣਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ.

ਤਾਸੁ ਪੁਰਿਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਗਨ੍ਥਕਰਣਤ੍ਥਾਯ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਜੋਤੇਨ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਸਂਸਨ੍ਦੇਨ੍ਤਿ, ਸਂਸਯਂ ਵਾ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਤਬ੍ਬਿਸੋਧਨਪੁਬ੍ਬਕਮੇਵ ਗਨ੍ਥਕਰਣੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸਨਤੋ. ਇਤਰਾ ਪਨ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤਾਸੁ ਅਯਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਅਪਿਚ ਚੋਦਨਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਾ ਆਚਰਿਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਚੋਦਕਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਵਚਨਵਸੇਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾਪਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ. ਚਿਤ੍ਤੇ ਹਿ ਅਧਿਗਤੇ ਤਸ੍ਸ ਵਾਚਕੋ ਸਦ੍ਦੋਪਿ ਸਹਚਰਿਯਤੋ ਅਧਿਗਤੋਵ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਇਧ ਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ‘‘ਤਸ੍ਸ ਕੋ ਵਚਨਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨ ਸਮੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਕੋ ਵਚਨਤ੍ਥੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਪੁਚ੍ਛਿਤਮਤ੍ਥਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤੁਂ ‘‘ਵੁਚ੍ਚਤੇ’’ਤਿ ਤਾਵ ਪਟਿਞ੍ਞਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਮਾਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨਾਤਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਨ੍ਤਤੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਉਪਾਦਾਯ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਿਜਾਨਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਸਬ੍ਬੇਸਮੇਵ ਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨ, ਨ ਪਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਿਬ੍ਬਚਨੇਸੁ ਵਿਯ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਿਨ੍ਤੇਤੀਤਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ. ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਗੋਚਰਨ੍ਤਿ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਤ੍ਤੁਤਾਸਮਾਰੋਪਨੇਨ ਹਿਸ੍ਸ ਕਰਣਭਾਵੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨ ਤਾਵ ਅਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਲਾਭਵਸੇਨਪਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਚਿਨੋਤੀਤਿਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਯਥਾ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਤਥਾ ਤਥਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਂ ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਕਿਲਞ੍ਜਾਦੀਹਿ ਕਤਮ੍ਪਿ ਤਾਲਪਣ੍ਣੇਹਿ ਕਤਸਰਿਕ੍ਖਕਤਾਯ ਰੁਲ਼੍ਹੀਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਤਾਲਵਣ੍ਟ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਸਕਸਨ੍ਤਾਨਂ, ਜਵਨਸਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਹਿ ਪਰਪਚ੍ਚਨੀਕਵਚਨਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੋਤਿ ਸਦਿਸਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਜਵਨਸਨ੍ਤਾਨੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਚਿਨੋਤਿ ਰਾਸਿਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਾਸੇਵਨਕਾਨਂ ਜਵਨਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਪੁਰੇਜਾਤਾਨਿ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਾਨਂ ਆਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜਵਨਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਪਗੁਣਬਲਵਭਾਵਕਰਣੇਨ ਤਂ ਚਿਨਨ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪਨੇ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਿਰਿਯਾਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੇ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਇਧਾਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਚਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਕਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾਯੇਵ ਤਂਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਸ੍ਸ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣਤੋ ਸਬ੍ਬਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਜਾਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਚਿਨੋਤਿ ਨਾਮ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨਤ੍ਥੇ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਿਰਿਯਾਵਿਕਪ੍ਪਨਤ੍ਥੋ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਆਕਡ੍ਢਨਤ੍ਥੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪੁਰਿਮਪਕ੍ਖੇ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਕਾਰਤੋਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

੯. ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ, ਵਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਂ, ਤਤੋ ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਾ, ਵਿਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਕਰਣਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਲੋਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਾਦਿਭੇਦਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਸਿਪ੍ਪਜਾਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕਰੀਯਤੀਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚਿਨ੍ਤਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦). ਸ੍ਵਾਯਮਤ੍ਥੋ ਸਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਚਿਤ੍ਤਾਨਮੁਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਸਾਸਵਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਗਤਿਆਦਿਕਰਣਤੋ ਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਤਗਤਿਆਦਯੋ ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਗਤਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਪਦਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਚਤੁਪ੍ਪਦਾ ਬਹੁਪ੍ਪਦਾ ਰੂਪਿਨੋ ਅਰੂਪਿਨੋ ਸਞ੍ਞਿਨੋ ਅਸਞ੍ਞਿਨੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞਿਨੋ, ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਉਚ੍ਚਨੀਚਤਾ ਹੀਨਪਣੀਤਤਾ ਸੁਗਤਦੁਗ੍ਗਤਤਾ, ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਸੁਵਣ੍ਣਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣਤਾ ਸੁਜਾਤਦੁਜ੍ਜਾਤਤਾ ਸੁਸਣ੍ਠਿਤਦੁਸ੍ਸਣ੍ਠਿਤਤਾ, ਕਮ੍ਮਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਲਾਭਾਲਾਭੇ ਯਸਾਯਸੇ ਨਿਨ੍ਦਾਪਸਂਸਾਯਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧).

ਤਸ੍ਮਾ ਕਮ੍ਮਭੇਦਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਗਤਿਆਦੀਨਂ ਚਿਤ੍ਤਤਾ. ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਚ ਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮਭੂਤਾ ਚੇਤਨਾ, ਅਭਿਜ੍ਝਾਦਯੋ ਚ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਥਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਚਿਤ੍ਤਗਤਿਆਦਿਕਰਣਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਤਨ੍ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ ਰਾਜਯੋਧੇਨ ਪਰਾਜਿਤੋ ਸਤ੍ਤੁਰਞ੍ਞਾ ਜਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਕਰਣਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵਾ ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਂ. ਤਤੋ ਏਕਟ੍ਠਾਨਿਕਵਜ੍ਜਿਤਞ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਾਦਿਵਿਚਿਤ੍ਤਕਿਰਿਯਵਨ੍ਤਤਾਯ, ਸਬ੍ਬਮੇਵ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦਿਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਸਦਿਸਕਿਰਿਯਵਨ੍ਤਤਾਯ ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁਪਿ ‘‘ਰੂਪਭਵੋ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੋ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨ ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਾ ਵਿਗ੍ਗਹੋ ਵਿ-ਸਦ੍ਦਲੋਪੋ ਵਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਚਿਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਞਾਪਕਹੇਤੁਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਵਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਕਂ ਸਯਮ੍ਪਿ ਤਥੇਵ ਵਿਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਕਰਣਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਵਿਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਰਣਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਵਿਚਿਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਏਵ ਜਾਤਿਭੂਮਿਸਮ੍ਪਯੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਵਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਦੇਵ ਕੁਸਲਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਅਕੁਸਲਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਰਾਗਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਤਰਾਗਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਦੋਸਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਤਦੋਸਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਮੋਹਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਤਮੋਹਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਸਦ੍ਦਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਨੀਲਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਪੀਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ. ਏਵਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ. ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਚੇਵ ਤੇਸੁ ਅਞ੍ਞਂ ਹੀਨਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਪਣੀਤਂ, ਹੀਨਾਦੀਸੁ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਰਿਯਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਜਾਤਿਭੂਮਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਆਰਮ੍ਮਣਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਅਧਿਪਤਿਆਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਵਿਚਿਤ੍ਤਮਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਾਯ ਅਤ੍ਤਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.

ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਏਕਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਵਿਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਏਤੇਸੁ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਏਕਮ੍ਪਿ ਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਸਮੁਦਾਯਵੋਹਾਰੇਨ ਅਵਯਵਸ੍ਸਾਪਿ ਵੋਹਰਿਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਪਬ੍ਬਤਨਦੀਸਮੁਦ੍ਦਾਦੀਨਮੇਕਦੇਸਾ ਦਿਟ੍ਠਾ ਪਬ੍ਬਤਾਦਯੋ ਦਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਯਥਾ ਚ ਏਕੇਕਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਪਿ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਰਾਸਟ੍ਠੇਨ ਖਨ੍ਧਵੋਹਾਰੇਨ ‘‘ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਵਿਪਾਕਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚਿਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਕਿਲੇਸਸਹਾਯੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਫਲਭਾਵੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ ਤੇਹਿ ਚਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਹੋਤੁ ਤਾਵਿਦਂ ਲੋਕਿਯਵਿਪਾਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਚੇਤਨਾਯਪਿ ਅਵਿਜ੍ਜੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਸ੍ਸ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਸ੍ਸਾਪਿ ਅਨੁਸਯਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਸਞ੍ਚਿਤਤਾਪਰਿਯਾਯੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਚਿਤਂ ਤਾਯਤੀਤਿ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਕਮ੍ਮਾਦਿਸਞ੍ਚਿਤੋਪਿ ਹਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣੂਪਰਮੇ ਮਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਦਾ ਕਾਯਂ ਜਹਨ੍ਤਿਮਂ;

ਅਪ੍ਪਵਿਦ੍ਧੋ ਤਦਾ ਸੇਤਿ, ਨਿਰਤ੍ਥਂਵ ਕਲਿਙ੍ਗਰ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੯੫);

ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨੇਕਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਚਿਤ੍ਤੋ ਚ ਗਹਪਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੨.੧੩੩; ੪.੧੭੬) ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ ਆਗਤੋ. ‘‘ਸਬ੍ਬੋ ਲੋਕੋ ਪਰਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਚਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ. ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦) ਵਿਚਿਤ੍ਤੇ, ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਕੇ. ਇਧ ਪਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਧਮ੍ਮੇ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਪਕਰਣਵਸੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਚਨਤ੍ਥਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਚਨੋਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ. ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸਂ ਨਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਿਤ੍ਤੋਤਿ ਹਿ ਏਕਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ ਨਾਮਂ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਕ੍ਖਮਾਨਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਤਿ ਸਵਿਪਾਕਾਵਿਪਾਕਭੇਦੇ ਚਿਤ੍ਤੇ. ਤਞ੍ਹਿ ਵਿਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਮੁਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵੋਹਾਰੋ. ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ. ਇਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਧਮ੍ਮਨਿਦ੍ਦੇਸਟ੍ਠਾਨੇ. ਵਿਞ੍ਞੁਨਾਤਿ ਵਿਜਾਨਤਾ, ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਵਿਭਾਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਾਰਮ੍ਮਣਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਲਮ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਪਚ੍ਚਯੋ, ਗੋਚਰੋ ਚ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਲਭਤਿ ਮਾਰੋ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਲਭਤਿ ਮਾਰੋ ਓਤਾਰ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੮੦) ਪਚ੍ਚਯੋ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾ, ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਮੇਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੫੯) ਗੋਚਰੋ. ਇਧ ਪਨ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਸਗੋਚਰਤ੍ਤਾ. ਸਹ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਤ੍ਤਤਿ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋਤਿ ਸਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਭਾਵਪ੍ਪਧਾਨਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੋ ਸਾਰਮ੍ਮਣ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਇਦਮ੍ਪਿ ਬੁਦ੍ਧੇ ਰਤਨਂ ਪਣੀਤਂ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੩). ਚਕ੍ਖੁ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੮੫) ਰਤਨਅਤ੍ਤਤ੍ਤਨਿਯਾਦਿਭਾਵੋ ਰਤਨਾਦੀਹਿ ਸਦ੍ਦੇਹੀਤਿ, ਤਤੋ ਸਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਮਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਕਵਿਧਨ੍ਤਿ ਏਕਪ੍ਪਕਾਰਂ, ਏਕਕੋਟ੍ਠਾਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸਵਿਪਾਕਾਵਿਪਾਕਤੋਤਿ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਭਾਵਤੋ. ਵਿਪਾਕ-ਸਦ੍ਦੋ ਹਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਭਾਵੇ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਵਿਪਾਕਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੩) ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਵਿਪਾਕਧਮ੍ਮਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੩) ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਭਾਵੇ. ਇਧ ਪਨ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਭਾਵੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਕੁਸਲਾਦੀਨਂ ਸਵਿਪਾਕ-ਪਦੇ ਅਸਙ੍ਗਹਿਤਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ ਸਿਯਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਦਿ ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਾ ਏਵ ਧਮ੍ਮਾ ਇਧ ਗਹਿਤਾ ਸਿਯੁਂ, ਤੇ ਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਸਵਿਪਾਕਮਿਤਰਮਵਿਪਾਕਨ੍ਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚੇਵ ਕਦਾਚਿ ਅਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਦਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਾਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਅਵਿਪਾਕ-ਪਦਸਙ੍ਗਹੋ ਸਿਯਾ, ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਤ੍ਤਾ ਨੇਸਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚੇਤਮਿਟ੍ਠਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇਯੇਵ ਤੇਸਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ. ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਭਾਵੇ ਪਨ ਗਹਿਤੇ ਤਂਸਭਾਵੋ ਨਾਮ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤਣ੍ਹਾਨੁਸਯਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਬ੍ਯਾਪਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਏਵਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਤੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ ਅਸਤਿਪਿ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਸਵਿਪਾਕ-ਪਦਸਙ੍ਗਹੋ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਨ ਕੋਚਿ ਇਟ੍ਠਵਿਘਾਤੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਯੇਨ ਪਨ ਕਾਰਣੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਕੁਸਲਾਦਿਕਮਵਿਪਾਕਂ, ਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇਯੇਵ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮ.

ਕਤਮਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਵਿਪਾਕਂ, ਕਤਮਮਵਿਪਾਕਨ੍ਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਸਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਾਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਮਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਤੇਸੁ ਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਆਦਾਸਤਲੇ ਮੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਤ੍ਤਾ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨੇ ਅਸਮਤ੍ਥਂ. ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਚ ਯਦੇਤਂ ਖੀਣਾਸਵਸਨ੍ਤਾਨੇਯੇਵ ਨਿਯਤਮਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਤਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲਾਯ ਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾਯ ਲਤਾਯ ਪੁਪ੍ਫਂ ਵਿਯ ਫਲਦਾਯੀ ਨ ਹੋਤਿ. ਆਵਜ੍ਜਨਦ੍ਵਯਂ ਪਨ ਅਨੁਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਵਮੂਲੇਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਅਨਾਸੇਵਨਭਾਵੇਨ ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ ਮੋਘਪੁਪ੍ਫਮਿਵ ਬੀਜਭਾਵੇ ਅਸਮਤ੍ਥਂ ਅਫਲਮੇਵ. ਇਤਿ ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵਿਪਾਕਾਰਹਤਾਭਾਵਤੋ ਅਵਿਪਾਕਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਸਦਿਸਾਪਿ ਸਦਿਸਾਕਾਰਾਤਿ ਜਾਤਿ, ਸਮਾਨਾਕਾਰੋ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਜਾਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਜਾਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧਂ ਕੁਸਲਂ ਅਕੁਸਲਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ. ਵਚਨਤ੍ਥਪੁਚ੍ਛਾਯ ਪਯੋਜਨਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

੧੦. ‘‘ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਨਂ, ਅਸੁਚਿ ਵਿਯ ਨਾਗਰਿਕੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਲਨਤੋਤਿ ਹਿਂਸਨਤੋ, ਅਪਨਯਨਤੋ ਵਾ. ਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਨ੍ਤਂ ਤੇ ਹਿਂਸਤਿ, ਅਪਨਯਤੀਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਲਨਤੋ ਸਂਵਰਣਤੋ, ਪਿਦਹਨਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣੇਨ, ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨੇਨ ਚ ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਂਵੁਤਾ ਪਿਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕੁਸਾਨਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਦਿਅਸੁਚਿਸਮ੍ਪਯੋਗੇਨ ਨਾਨਾਵਿਧਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਤਾਯ ਚ ਕੁਚ੍ਛਿਤੇਨਾਕਾਰੇਨ ਅਪ੍ਪਹੀਨਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਯਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸਾ, ਪਾਪਧਮ੍ਮਾ. ਅਥ ਵਾ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਾਨਤੋ ਨਿਸਾਨਤੋ ਤੇਜਨਤੋ ਕੁਸਾ, ਦੋਸਲੋਭਾਦਯੋ. ਦੋਸਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਵਸੇਨ ਚੇਤਨਾਯ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤਾਤਿ. ਤੇਸਂ ਲਵਨੇਨ ਛਿਨ੍ਦਨੇਨ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਪਜਹਨੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਸੇਨਾਤਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਾਨਤੋ ਤਨੁਕਰਣਤੋ, ਓਸਾਨਕਰਣਤੋ ਵਾ ‘‘ਕੁਸਾ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੇਨ ਞਾਣੇਨ. ਲਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾਤਿ ਆਦਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ, ਸਹਜਾਤਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਤਿਹੇਤੁਕਕੁਸਲਂ ਸਹਜਾਤਭਾਵੇਨ ਚੇਵ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ ਚ, ਦੁਹੇਤੁਕਕੁਸਲਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨੇਵ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੋ ਕੁਸਲਟ੍ਠੋਤਿ ਸਬ੍ਬਕੁਸਲਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਕੁਸੇਨਾਤਿ ਜਾਤਿਸਦ੍ਦਤਾਯ ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਕੁਸੇਹੀਤਿ ਪਨ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਵਸੇਨ ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ‘‘ਕੁਸਾਨੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤੇਹਿ ਲਾਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਕੁਸੋ ਵਿਯ ਲੁਨਾਤੀਤਿ, ਕੁਸਾ ਵਿਯ ਲੁਨਾਤਿ ਵਾ;

ਕੁਸਲਂ ਕੁਂ ਸਲੇਤੀਤਿ, ਲੁਨਾਤਿ ਕੁਸਮਿਚ੍ਚਪੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਕੁਸੋ ਗਹਿਤੋ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਹਤ੍ਥਪਦੇਸਂ ਲੁਨਾਤਿ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਸੇਨ ਉਭਯਭਾਗਗਤਂ ਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖਂ ਲੁਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ – ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ, ਵਾਯਮਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ…ਪੇ… ਪਹਾਨਾਯਾ’’ਤਿ ਆਗਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸੋ ਵਿਯ ਲੁਨਾਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਸਾ ਵਿਯ ਲੁਨਾਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਕੁ’’ਇਤਿ ਭੂਮਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯ ਇਧ ਰੂਪਾਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਏਤਰਹਿ, ਆਯਤਿਞ੍ਚ ਅਨੁਦਹਨਤੋ ਵਿਨਾਸਨਤੋ ਕੁਂ ਸਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸਾ, ਰਾਗਾਦਯੋ, ਤੇ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਲੁਨਾਤਿ ਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾ ਹਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਰਣੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਪਾਪਨਤੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਨ ‘‘ਕੁ’’ਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਸ੍ਸ ਰੂਪਾਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਲਨਤੋ ਅਪਨਯਨਤੋ ਕੁਂ ਸਲੇਤੀਤਿ ਕੁਸਲਂ. ਕੁਸਂ ਲੁਨਾਤੀਤਿ ਪਨ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾ ਏਤ੍ਥ ਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸੋ, ਕਾਯੋ, ਤਂ ਲੁਨਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਕੁਸਲਂ.

੧੧. ਇਦਾਨਿ ਕੁਸਲ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਛੇਕੇ ਕੁਸਲ-ਸਦ੍ਦੋਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਤ੍ਵਂ ਰਥਸ੍ਸ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ (ਮ. ਨਿ. ੨.੮੭), ਕੁਸਲਾਨਚ੍ਚਗੀਤਸ੍ਸ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਾ ਚਾਤੁਰਿਤ੍ਥਿਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੨.੨੨.੯੪) ਛੇਕੇ ਦਿਟ੍ਠੋ, ਛੇਕਪਰਿਯਾਯੋ ਪਵੀਣਤ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨੁ ਭੋਤੋ ਕੁਸਲਂ, ਕਚ੍ਚਿ ਭੋਤੋ ਅਨਾਮਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੧੫.੧੪੬; ੨.੨੦.੧੨੯) ਆਰੋਗ੍ਯੇ. ‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਕੁਸਲੋ? ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੬੧) ਚ ‘‘ਅਪਰਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਦਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯਂ, ਯਥਾ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੫) ਚ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਅਨਵਜ੍ਜੇ. ‘‘ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਦਾਨਹੇਤੁ ਏਵਮਿਦਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਵਡ੍ਢਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੮੦), ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਉਪਚਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੪੩੧) ਚ ਆਦੀਸੁ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕੇ. ਅਨਵਜ੍ਜਾਦਿਕੇਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕੇ, ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜਾਦਿਕੇ’’ਤਿ ਚ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਕ੍ਖਮਾਨਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਪਨ ਆਰੋਗ੍ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਕਿਲੇਸਰੋਗਸ੍ਸ ਹਿ ਅਭਾਵਤੋ ਕੁਸਲਂ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਹੋਤਿ.

ਵਜ੍ਜਾ ਰਾਗਾਦਯੋ, ਤੇ ਯਸ੍ਸ ਨ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਇਟ੍ਠੋ ਵਿਪਾਕੋ ਚਤੁਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤੋ ਯਸ੍ਸ, ਤਂ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਂ, ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾ ਚਸ੍ਸ ਤਂਸਭਾਵਵਨ੍ਤਤਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸਂ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸਮ੍ਭਵਤੋਯੇਵ, ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਅਨੇਨਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਵਜ੍ਜਞ੍ਚ ਤਂ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਞ੍ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਂ. ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ.

ਨਨੁ ਚ ਕੁਸਲਮੇਵ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਂ, ਵੁਤ੍ਤਨਿਯਾਮੇਨ ਪਨ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਸਯਮੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਭਾਵਭੇਦੇ ਏਕਸ੍ਸਾਪਿ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਲਕ੍ਖਣਭਾਵਪਰਿਕਪ੍ਪਨਤੋ. ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿ ਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਂ. ‘‘ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਯੇਨ ਸਭਾਵੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ, ਯੇਨ ਚ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਤੇਸਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਸਭਾਵਾਨਂ ਭੇਦੇਨ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਸਾਪਿ ਭੇਦੋ ਪਰਿਕਪ੍ਪੀਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਪੁਰੇ ਭਵਂ ਪਟੁ ਆਸਿ, ਪਟੁਤਰੋ ਏਤਰਹੀ’’ਤਿ ਗੁਣਭੇਦੇਨ, ਵਤ੍ਥੁਭੇਦੇਨ ਚ ਪਰਿਕਪ੍ਪੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਵਚਨਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਭੇਦੇ ਪਰਿਗ੍ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ ਦੋਸੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਲਕ੍ਖੀਯਤੀਤਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਞ੍ਚ ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚਾਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ, ਯਂ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ, ਤਂ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸਦ੍ਦੇਨ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਚ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕੋ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਮੇਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਰਣਤ੍ਥੇ, ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸਭਾਵਵਨ੍ਤਂ, ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਪਦਦ੍ਵਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ, ਨਨੁ ਏਕੇਨੇਵ ਪਦੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ ਸਿਯਾ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਅਪਰਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਦਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯਂ, ਯਥਾ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੫) ਵਿਯ ਵਜ੍ਜਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾਪਿ ਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾਤਿ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕ-ਪਦਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ, ‘‘ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤੇ ਇਤਰਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਰਹਭਾਵੇਨ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਪਸਙ੍ਗਭਾਵਤੋ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਅਨਵਜ੍ਜ-ਪਦੇਨ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਸੁਖਤਂ, ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕ-ਪਦੇਨ ਚ ਵਿਪਾਕਸੁਖਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਵਜ੍ਜਪਦਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਸਭਾਵਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਂ, ਇਤਰਂ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਸਮਤ੍ਥਤਾਵਸੇਨਾਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪੁਰਿਮਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਿਪਾਕਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਚ੍ਛਿਮਂ. ਪੁਰਿਮਂ ਵਾ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਸਭਾਵਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਨਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸਭਾਵਤੋਤਿ ਅਲਮਤਿਪਪਞ੍ਚੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜ…ਪੇ… ਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸਭਾਵਸ੍ਸ ਕੁਸਲਜਾਤਿਯਾ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ. ਅਕੁਸਲਾਦੀਨਮਸਾਧਾਰਣਭਾਵੇਨ ਸਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਅਕੁਸਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਜਹਨਕਿਚ੍ਚਂ. ਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਤਮਹਗ੍ਗਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਅਕੁਸਲਪਕ੍ਖਂ ਪਜਹਤਿ. ਅਥ ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਪ੍ਪਹਾਨਾਨਂ ਕਿਂ ਨਾਨਾਕਰਣਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਦਾਨਾਦਿਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਗਤੇਨ ਤੇਨ ਤੇਨ ਕੁਸਲਙ੍ਗੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਮਚ੍ਛੇਰਾਦਿਅਕੁਸਲਙ੍ਗਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਤਂ ਦੀਪਾਲੋਕੇਨ ਅਨ੍ਧਕਾਰਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਨੁਭਾਵਤਾਯ ਤੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਾਨਮਕੁਸਲਾਨਂ ਤਦਪਗਮੇ ਸਤਿ ਪੁਨ ਆਗਮੇਨ ਵੋਤ੍ਥਰਣਤੋ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਨੀਵਰਣਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਾਰਣਵਸੇਨ ਪਹਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਤਂ ਘਟਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਜਲਤਲੇ ਸੇਵਾਲਵਿਯੂਹਨਂ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਹਿ ਬਲਵਤਾ ਘਟਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਦੂਰੀਕਤਂ ਸੇਵਾਲਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪਨੀਤੇਪਿ ਤਂਪਹਾਰਵੇਗੇਨ ਸਹਸਾ ਨ ਓਤ੍ਥਰਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਭੇਦੇਨ ਝਾਨੇਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਤਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਬਲੇਨ ਸਹਸਾ ਨ ਓਤ੍ਥਰਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਸਮ੍ਮਾ ਉਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਪਹਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਤਂ ਪਨ ਅਸਨਿਸਮ੍ਪਾਤੇਨ ਰੁਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਸਮੂਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਾ ਅਨੁਸਯਮਤ੍ਤਕੇਨਾਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਪਨ ਏਕਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨਪਿ ਇਨ੍ਦਗ੍ਗਿਨਾ ਸਹ ਮੂਲੇਹਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਾ ਰੁਕ੍ਖਾਦਯੋ ਨ ਪੁਨ ਵਿਰੁਹਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕੇਨਪਿ ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਅਨੁਸਯਮਤ੍ਤਟ੍ਠਾਯਿਨੋਪਿ ਕਿਲੇਸਾ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਾਯੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਵੋਦਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਸਂਕਿਲੇਸਮਲਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਥਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਮਸ੍ਸਾਤਿ ਵੋਦਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਕਾਰੇਨ ਯੋਗਿਨੋ ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਏਵਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਰਹਿਤਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਸਭਾਵੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਕਿਚ੍ਚਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰਵਸੇਨ ਚ ਰਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਵਸੇਨ ਚ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਫਲਵਸੇਨ ਚ ਰਸਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਜ੍ਜਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੋ ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ. ਏਤੇਨ ‘‘ਅਨਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅ-ਕਾਰੋ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਥੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਤੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤਨਂ ਕਤਂ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਨਾਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਂ, ਵਜ੍ਜਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਅਨਵਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾਪਿ ਤਂਲਕ੍ਖਣਤਾਪਸਙ੍ਗੋ ਸਿਯਾ. ‘‘ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਮੇਵ ਪਹਾਯਕਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਆਲੋਕਨ੍ਧਕਾਰਾਨਂ ਵਿਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭਾਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਮੇਵ ਵਜ੍ਜਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਅਨਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣਂ, ਨ ਅਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਵੋਦਾਨਭਾਵਰਸਨ੍ਤਿ ਵੋਦਾਨਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਕਂ, ਕਿਲੇਸਮਲੇਹਿ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨਕਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਪੀਯਤਿ ਉਪਨੀਯਤਿ ਕਾਰਣੇਨ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ, ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਭਾਵੇਨ ਪਟਿਮੁਖਂ ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਇਟ੍ਠੋ ਵਿਪਾਕੋ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਮਸ੍ਸਾਤਿ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ.

ਅਸਤਿ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੇ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਸਤਿ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋਨਿਸੋ ਪਥੇਨ ਉਪਾਯੇਨ ਮਨਸਿਕਾਰੋ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਾਨੁਸਯਸਨ੍ਤਾਨਵਤੋ ਛਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਾਰਾਨਮਾਪਾਥਗਤੇਸ੍ਵਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਤਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਭਵਙ੍ਗਂ ਆਵਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਾਵਜ੍ਜਨਂ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਨਾਮ. ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਯਂ ਪਨ ਨਿਰਨੁਸਯਸਨ੍ਤਾਨਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਾਨੁਪਗਮਨਤੋ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਕ੍ਖਂ ਵਾ ਭਜੇਯ੍ਯ. ਖੀਣਾਸਵਸਨ੍ਤਾਨਗਤਤ੍ਤਾ ਯੋਨਿਸੋਅਯੋਨਿਸੋਭਾਵਮਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਆਪਾਥਗਤਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਦੁਭਯਵਸੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਵਾ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ.

ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਮਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਵਜ੍ਜਾ ਰਾਗਾਦਯੋ, ਤੇ ਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ, ਅਨਿਟ੍ਠੋ ਵਿਪਾਕੋ ਯਸ੍ਸ, ਤਂ ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖਯੋਜਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਰਸਾਦਿਤੋ ਪਨੇਤਂ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਰਸਂ, ਸਂਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਗਾਰਯ੍ਹਭਾਵਤੋ ਸਾਵਜ੍ਜਲਕ੍ਖਣਮੇਵ, ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਵਰਸਂ, ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਚਨਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਨ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਂ, ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਥੇ ਹਿ ਅਯਂ ਅਕਾਰੋ, ਨ ਪਨ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੇ, ਨਾਪਿ ਅਭਾਵੇ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਤਿਕਂ ਨ ਸਿਯਾ, ਦੁਕਂ, ਚਤੁਕ੍ਕਂ ਵਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਥਾ ਹਿ ਯਦਿ ਕੁਸਲਤੋ ਅਞ੍ਞਮਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ, ਤਦਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾਪਿ ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਅਕੁਸਲ-ਸਦ੍ਦਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਜਾਤਿਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿ ਦੁਕਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਚ ਕੁਸਲਾਭਾਵੋ ਅਕੁਸਲਂ, ਤੇਨ ਨ ਕਾਚਿ ਜਾਤਿ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਜਾਤਿਭੇਦਤੋ ਦੁਕਮੇਵ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਸਿਯਾ ‘‘ਅਭਾਵੋਪਿ ਵਿਸੁਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿ ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਜਾਤਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਹਿ ਜਾਤਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਥੇਵ ਵਾ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋ, ਏਵਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਭਾਵੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨਬ੍ਯਾਕਤਜਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਤਿ ਚਤੁਕ੍ਕਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਨ ਚੇਤਮਿਟ੍ਠਂ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਜਾਤਿਯਾ ਏਵ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ, ਪਾਲ਼ਿਯਞ੍ਚ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਤਿਕਵਸੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ਮਿਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ, ਲੋਭਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਲੋਭੋ ਵਿਯ ਚ ਯਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭੂਤਂ, ਤਂ ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਤਿਕਂ ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਤਾ ਚਸ੍ਸ ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ, ਤੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਪਨ ਕੁਸਲਵਿਨਾਸਨਤੋ. ਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲੇਨ ਕੁਸਲਂ ਪਹੀਯਤਿ, ਮਹਾਬਲਤ੍ਤਾ ਪਨ ਕੁਸਲਮੇਵ ਤਂ ਪਜਹਤਿ. ਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਮਹਾਬਲਂ, ਅਕੁਸਲਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਅਬਲਾ ਨਂ ਬਲੀਯਨ੍ਤਿ, ਮਦ੍ਦਨ੍ਤੇਨਂ ਪਰਿਸ੍ਸਯਾ’’ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੭੭੬), ਤਸ੍ਮਾ ਕੁਸਲਮੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਪਹਾਯਕਂ, ਨਾਕੁਸਲਂ ਇਤਰਸ੍ਸਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਦੁਭਯ…ਪੇ… ਅਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਯਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਨ ਅਨਵਜ੍ਜਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ, ਨਾਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਸਾਵਜ੍ਜਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਚ ‘‘ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਨਂ ਵਿਪਰੀਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਵੇਦਨਾ ਵਿਯ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਾਨਂ ਵਿਪਰੀਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਵਿਪਾਕੋ ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਤਥਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਆਲੋਕਨ੍ਧਕਾਰਾਨਂ ਵਿਪਰੀਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਮਿਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਾਨਂ ਵਿਪਰੀਤੋ ਨ ਕੋਚਿ ਵਿਪਾਕੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਤਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਇਧ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਚ੍ਚਾਮਸਤੀਤਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਸਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਂ ਅਵਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਲਮੇਤ੍ਥ ਅਨੁਯੋਗੇਨ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨ ਨ ਬ੍ਯਾਕਤਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਭਾਵੇਨੇਵ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਪਕਾਰਨ੍ਤਰੇਨ. ਤਥਾ ਅਵਚਨਞ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਯੇਵ, ਨ ਪਨ ਅਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਵਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਰੋਧਿਵਚਨੋ. ਆ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਭਿਮੁਖਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਰੋਧਾਭਿਮੁਖਤਂ ਕਤਂ ਲਕ੍ਖਣਵਿਰੋਧਤੋ ਪਹਾਯਕਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ ਵਾਤਿ ਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ. ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ. ਨ ਹਿ ਅਵਿਪਾਕਤਂ ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਯ, ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਯ ਇਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾ ਵਿਯ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਯ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਵਿਪਾਕਤਾਹਿ ਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਨ ਚਾਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਪਜਹਤਿ, ਨ ਚ ਕੇਨਚਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤਦੁਭਯਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣਮਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨੇ ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ, ਨਾਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ, ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤਿਕੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਗਤਿਉਪਧਿਕਾਲਪ੍ਪਯੋਗਵਿਪਤ੍ਤੀਹਿ ਅਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਦਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਯਪਹਾਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਕੁਸਲਸ੍ਸ ਚ ਵਿਪਾਕੁਪ੍ਪਾਦਨਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਿਯਾ ਨੁ ਖੋ ਅਬ੍ਯਾਕਤਭਾਵੋ ਵਾ’’ਤਿ ਕਦਾਚਿ ਕੋਚਿ ਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਤ੍ਥਮਾਹ ‘‘ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਂ ਵਾ’’ਤਿ, ਵਿਪਾਕਂ ਦਾਤੁਂ ਨਾਰਹਤਿ ਤਤ੍ਥ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾਭਾਵਤੋਤਿ ਅਵਿਪਾਕਾਰਹਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਾਦਯੋ ਤਾਵ ਪਚ੍ਚਯਵੇਕਲ੍ਲਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਵਿਪਾਕਾ, ਸਚੇ ਪਨੇਤੇ ਤਬ੍ਬਿਦੂਰਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਤਦਾ ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ ਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਵਿਪਾਕਾਰਹਾਯੇਵ, ਤਂ ਪਨ ਨ ਤਥਾ, ਅਥ ਖੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਆਕਾਰੇਨ ਵਿਪਾਕਦਾਨੇ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਯੇਵ ਵਿਪਾਕਾਰਹਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ ਨਾਮਾਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਏਵਂ ਤਿਕਵਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਕੁਸਲਾਦੀਸੁ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤੋ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਾਨਿ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾਨਿ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਏਕਵੀਸਤਿਵਿਧਂ. ਭੂਮਿਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਨ੍ਤਿ ਕਾਮਰੂਪਾਰੂਪਲੋਕੁਤ੍ਤਰਭੂਮਿਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਭੂਮੀਨਂ ਵਸੇਨ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਭੂਮਿ, ਠਾਨਂ, ਅਵਤ੍ਥਾ ਚ. ਅਵਤ੍ਥਾਪਿ ਹਿ ਅਵਤ੍ਥਵਨ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਗਯ੍ਹਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਨੇਸਂ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤਿ. ਅਵਤ੍ਥਾਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਾਵੋ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਭੂਮਿਯੋ ਉਭਯਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਇਤਰਾ ਅਵਤ੍ਥਾਵਸੇਨੇਵ. ਨ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਮਭਵਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਠਾਨਮੁਪਲਬ੍ਭਤੀਤਿ.

ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਕਾਮਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਭੂਮਿਤੋ ਏਕਵਿਧਨ੍ਤਿ. ਸਵਤ੍ਥੁਕਾਵਤ੍ਥੁਕਭੇਦਤੋਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਹਦਯਞ੍ਚਾਤਿ ਛ ਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਪਨ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ ਇਧ ਵਤ੍ਥੂਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤੇਨ ਸਹਿਤਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ, ਕਾਮਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਰੂਪਸ੍ਸ ਰੂਪਪਟਿਬਨ੍ਧਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ, ਅਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਪਨ ਰੂਪਾਭਾਵਤੋ ਵਤ੍ਥੁਵਿਰਹਿਤਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥੁਕਂ. ਹੀਨ…ਪੇ… ਤਿਵਿਧਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਚ੍ਚਯਤੋ, ਫਲਤੋ ਚ ਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤੇਹਿ ਨਿਹੀਨਂ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਗੁਣੇਹਿ ਪਰਿਹੀਨਨ੍ਤਿ ਹੀਨਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਨੀਤਨ੍ਤਿ ਪਣੀਤਂ, ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਵੇਮਜ੍ਝੇ ਭਵਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ. ਤਤ੍ਥ ਹੀਨੇਨ ਛਨ੍ਦੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵੀਰਿਯੇਨ ਵੀਮਂਸਾਯ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਹੀਨਂ, ਮਜ੍ਝਿਮੇਹਿ ਛਨ੍ਦਾਦੀਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਪਣੀਤੇਹਿ ਪਣੀਤਂ. ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਪਨ ਹੀਨਾਦਿਭਾਵੋ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਹੀਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਹਿ ਨੇਸਂ ਹੀਨਤਾ, ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਪਣੀਤਤਾ, ਤਦੁਭਯਵੇਮਜ੍ਝਵਸੇਨ ਮਜ੍ਝਿਮਤਾ. ਯਸਕਾਮਤਾਯ ਵਾ ਕਤਂ ਕੁਸਲਂ ਹੀਨਂ, ਪੁਞ੍ਞਫਲਕਾਮਤਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ‘‘ਪੁਞ੍ਞਂ ਨਾਮੇਤਂ ਸਾਧੂਹਿ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਰਿਯਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕਤਂ ਪਣੀਤਂ. ‘‘ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਦਾਨਪਤਿ, ਇਮੇ ਪਨਞ੍ਞੇ ਦਾਨਦਾਸਾਦਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਪਰਵਮ੍ਭਨਾਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਵਾ ਹੀਨਂ, ਤਥਾ ਅਨੁਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਮਗ੍ਗਫਲਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਪਣੀਤਂ. ਭਵਭੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਕਤਂ ਹੀਨਂ, ਸਾਵਕਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿਪਾਰਮਿਤਾਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖਤ੍ਥਾਯ ਕਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਪਾਰਮਿਤਾਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਤ੍ਥਾਯ ਕਤਂ ਪਣੀਤਨ੍ਤਿ.

ਸੋਮਨਸ੍ਸੁ…ਪੇ… ਭੇਦਤੋਤਿ ਭੇਦ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਭੇਦਤੋ ਞਾਣਭੇਦਤੋ ਪਯੋਗਭੇਦਤੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਯੋਗਭੇਦਤੋਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਭੇਦੋ ਤਾਵ ਯੁਤ੍ਤੋ ਤੇਸਂ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਞਾਣਪ੍ਪਯੋਗਭੇਦੋ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਞਾਣਪ੍ਪਯੋਗਕਤੋ ਭੇਦੋ ਞਾਣਪ੍ਪਯੋਗਭੇਦੋ ਤੇਸਂ ਭਾਵਾਭਾਵਮੁਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਇਦਾਨਿ ਤਮੇਵ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਦਿਭੇਦਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਿਦ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਤਮਂ, ਤਂ ਕਥਨ੍ਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸੋਭਨਂ ਮਨੋ, ਸੋਭਨਂ ਵਾ ਮਨੋ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਮਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਮਾਨਸਿਕਸੁਖਵੇਦਨਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਯਾਵ ਨਿਰੋਧਾ ਸਹਗਤਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਸਹ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭਾਵਂ ਗਤਨ੍ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ. ਜਾਨਾਤਿ ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਞਾਣਂ, ਤੇਨ ਸਮਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਨਾਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਂ, ਅਸਙ੍ਖਾਰਮੇਵ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਸਹ ਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਂ, ਤਦੇਵ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ, ਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਪ੍ਪਯੋਗੋ ‘‘ਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਮਣ੍ਡਨਵਿਸੇਸੇਨ ਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਙ੍ਖਰੀਯਤਿ ਵਾ ਸਜ੍ਜੀਯਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਤੇਨਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਦਾਨਾਦਿਪੁਞ੍ਞਕਰਣਕਾਲੇ ਮਚ੍ਛੇਰਮਲਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਸਂਸੀਦਮਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵੂਪਸਮਵਸੇਨ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਵਸੇਨ ਤੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ. ਕੁਸਲਕਰਣੇ ਨਿਰੁਸ੍ਸਾਹਸ੍ਸ ਪਨ ‘‘ਅਮ੍ਭੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸ, ਕੁਸਲਕਰਣਂ ਨਾਮ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਆਸੇਵਿਤਮਗ੍ਗੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਯਾਪਿ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦਾਨਂ ਦੇਹਿ, ਸੀਲਂ ਰਕ੍ਖ, ਤਞ੍ਹਿ ਤੇ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਕੁਸਲਕਰਣਤ੍ਥਾਯ ਉਸ੍ਸਾਹਜਨਨਵਸੇਨ ਪਰੇਸਂ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਾ ਆਣਤ੍ਤਿ ਪਰਪ੍ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ. ਤੇਸੁ ਪਨ ਪੁਰਿਮੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ, ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਪਰੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇਯੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਸੇਸੋ ਇਧ ਉਪਚਾਰਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨਾਹੁ ਆਚਰਿਯਾ –

‘‘ਪੁਬ੍ਬਪ੍ਪਯੋਗਸਮ੍ਭੂਤੋ, ਵਿਸੇਸੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੀ;

ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰ-ਸਭਾਵਞ੍ਞੂਹਿ ਕਿਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਮਸਙ੍ਖਾਰਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤਂ ਕੇਵਲਂ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਭਾਵਾਭਾਵਮਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਸਹਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਾਭਾਵਤੋਤਿ ਭਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨੋਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਇਦਮਤ੍ਥਿਤਾਯ ਤਂਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਸਹ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਥਪਰਿਦੀਪਨਤੋ ‘‘ਸਲੋਮਕੋ ਸਪਕ੍ਖਕੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਂ ਪਨ ਤਦਭਾਵਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨੇਵ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਙ੍ਖਰਣਂ, ਸਙ੍ਖਰੀਯਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨ ਆਗਨ੍ਤੁਕਸਮ੍ਭੂਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸਂਸੀਦਨਸਭਾਵਾਪਨਯਨਵਸੇਨੇਵ ਸਜ੍ਜੀਯਤਿ, ਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਵਾ ਤਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਉਜੁਕਮੇਵ ਪੁਬ੍ਬਪ੍ਪਯੋਗਜਨਿਤੋ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਦਭਾਵਤੋ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ, ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂਸਹਗਤਾਯ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ, ਅਥ ਵਾ ਮਚ੍ਛੇਰਮਲਾਦੀਹਿ ਸਙ੍ਖਰੀਯਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਸੀਦਨਸਭਾਵੋ, ਸੋ ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ, ਇਤਰਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਪਣੀਤਉਤੁਭੋਜਨਾਦਿਕੋ ਵਾ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ‘‘ਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵੇਨ, ਸਙ੍ਖਰੀਯਤਿ ਵਾ ਤਂ ਏਤੇਨਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਅ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਵੁਡ੍ਢਤ੍ਥਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਵੁਡ੍ਢਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ, ਬਲਵਪਚ੍ਚਯਵਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਡ੍ਢਿਪਰਿਦੀਪਕੇਨ ਪਨ ਅ-ਕਾਰੇਨ ਅਵਿਸੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਦੁਬ੍ਬਲਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਞਾਣੇਨ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਰਹਿਤਨ੍ਤਿ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ.

ਉਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਵੇਦਿਯਮਾਨਾਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਿਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਇਟ੍ਠੇ, ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਕ੍ਖਪਾਤਾਭਾਵੇਨ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤਿ ਅਨੁਭਵਤੀਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਅਥ ਵਾ ਉਪੇਤਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਕ੍ਖਾ ਅਨੁਭਵਨਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਯੇਵ ਹੇਸਾ ਤੇਸਂ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾ ਪਨ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਨਾਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਾ. ਅਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਵੇਦਨਾਯਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਪੁਰਿਮਾ ਪਨ ਦ੍ਵੇ ਨ ਤਥਾ. ਨ ਹਿ ਲੋਭਸਹਗਤਾਦੀਨਂ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨਂ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਨਂ ਵਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.

ਨਨੁ ਚ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨੇਵ ਪਨ ਅਟ੍ਠਵਿਧਤਾ ਕਸ੍ਮਾ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਭੇਦਕਰਭਾਵਤੋ. ਫਸ੍ਸਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ, ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਕੁਸਲਸਾਧਾਰਣਤ੍ਤਾ ਨ ਤੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗੋ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦਯੋ ਪਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਾਕਟੋਵ ਤੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਭਾਗੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤੇ ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤਭਾਵਤੋ. ਕਿਂ ਪਨ ਨੇਸਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਤਤ੍ਥ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵੋ ਤਾਵ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਹੋਤਿ. ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਂ ਲੋਭਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ ਰਜ੍ਜਨੀਯਤ੍ਤਾਤਿ ਕਥਂ ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਕਨ੍ਤਿਕਂ ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਨਿਯਮਿਤਾਦਿਵਸੇਨ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ‘‘ਕੁਸਲਮੇਵ ਮਯਾ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਕਰਣੇਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਯਮਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋਵ ਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਕਰਣੇਯੇਵ ਪਰਿਣਾਮਿਤਂ, ਅਭਿਣ੍ਹਕਰਣੇਨ ਚ ਕੁਸਲਂ ਸਮੁਦਾਚਿਣ੍ਣਂ, ਪਟਿਰੂਪਦੇਸਵਾਸਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਸਪ੍ਪੁਰਿਸੂਪਨਿਸ੍ਸਯਪੁਬ੍ਬੇਕਤਪੁਞ੍ਞਤਾਸਙ੍ਖਾਤਚਤੁਚਕ੍ਕੂਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ, ਯੋਨਿਸੋ ਚ ਆਭੋਗੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਲੋਭਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਲੋਭਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਨਿਯਾਮਪਰਿਣਾਮੇਹਿ, ਸਮੁਦਾਚਿਣ੍ਣਤਾਯ ਚ;

ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਭੋਗਾ, ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਕੁਸਲਂ ਸਿਯਾ’’ਤਿ.

ਅਪਿਚ ਸਦ੍ਧਾਬਹੁਲਤਾਦੀਹਿ ਚ ਕਾਰਣੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਅਸ੍ਸਦ੍ਧਾਨਂ, ਹਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਾਨਞ੍ਚ ਏਕਨ੍ਤਮਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਤਥਾਗਤਰੂਪਮ੍ਪਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯੇ ਚ ਕੁਸਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਆਨਿਸਂਸਂ ਨ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਪਰੇਹਿ ਉਸ੍ਸਾਹਿਤਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਾਬਹੁਲਤਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦਿਟ੍ਠਿਤਾ ਆਨਿਸਂਸਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਤਿ ਇਮੇਹਿਪਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਾ ਹੋਤਿ.

ਅਪਿਚ ਯੇ ਤੇ ਏਕਾਦਸ ਧਮ੍ਮਾ ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸਂਘਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸੀਲਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਚਾਗਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ ਲੂਖਪੁਗ੍ਗਲਪਰਿਵਜ੍ਜਨਂ ਸਿਨਿਦ੍ਧਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨਾ ਪਸਾਦਨੀਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਤਿ ਇਮੇਹਿਪਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣੇ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਯਾਵ ਉਪਚਾਰੁਪ੍ਪਾਦਾ ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਫਰਮਾਨਾ ਪੀਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਕ੍ਖਣ੍ਡਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਗਿਹਿਨੋ ਦਸਸੀਲਂ ਪਞ੍ਚਸੀਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਭਯਾਦੀਸੁ ਪਣੀਤਂ ਭੋਜਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂਨਾਮ ਦਾਨਂ ਅਦਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋਚਾਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਗਿਹਿਨੋਪਿ ਤਥਾਰੂਪੇ ਕਾਲੇ ਸੀਲਵਨ੍ਤਾਨਂ ਦਿਨ੍ਨਦਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਯੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਦੇਵਾ ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਗਤਾ, ਤਥਾਰੂਪਾਨਂ ਗੁਣਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਅਤ੍ਥਿਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਹਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਕਿਲੇਸੇ ਸਟ੍ਠਿਪਿ ਸਤ੍ਤਤਿਪਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਅਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਹੋ ਮਯ੍ਹਂ ਕਿਲੇਸਾ ਨ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਚੇਤਿਯਦਸ੍ਸਨਥੇਰਦਸ੍ਸਨੇਸੁ ਅਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਿਰਿਯਾਯ ਸਂਸੁਚਿਤਲੂਖਭਾਵੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਪਸਾਦਸਿਨੇਹਾਭਾਵੇਨ ਗਦ੍ਰਭਪਿਟ੍ਠੇ ਰਜਸਦਿਸੇ ਲੂਖਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਪਸਾਦਬਹੁਲੇ ਮੁਦੁਚਿਤ੍ਤੇ ਸਿਨਿਦ੍ਧਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਰਤਨਤ੍ਤਯਗੁਣਪਰਿਦੀਪਕੇ ਪਸਾਦਨੀਯਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁਪਿ ਪੀਤਿਉਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਾਦਿਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪੀਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨ ਸਹ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਤਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਿਯਤਾਤਿ ਏਵਂ ਪੀਤਿਕਾਰਣਾਨਿਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਕਾਰਣਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਕਿਞ੍ਚ – ਅਗਮ੍ਭੀਰਪਕਤਿਤਾ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਾ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਅਗਮ੍ਭੀਰਪਕਤਿਕੋ ਹੋਤਿ, ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕੇਪਿ ਹਿਤੋਪਕਰਣੇ ਤੁਸ੍ਸਤਿ, ਯੋ ਚ ਸੋਮਨਸ੍ਸਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕੋ ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁਪਿ ਅਪ੍ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਤਸ੍ਸ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਕਾਰਣਾਨਮਭਾਵੇਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕਮ੍ਮਤੋ ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਤੋ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਹੀਨੁਕ੍ਕਟ੍ਠਾਦੀਨਿ ਚ ਨਲ਼ਕਾਰਮੁਦ੍ਦਾਗਣਨਾਦੀਨਿ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਾਨਿ, ਵਡ੍ਢਕੀਕਸਿਵਾਣਿਜ੍ਜਾਦੀਨਿ ਚ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਨਿ, ਵਿਸਹਰਣਾਦੀਨਿ ਚ ਵਿਜ੍ਜਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਨਿਰਵਜ੍ਜਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਤਿ, ਸਯਂ ਵਾ ਸਿਕ੍ਖਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥਾਪੇਤਿ, ‘‘ਆਯਤਿਂ ਪਞ੍ਞਵਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਤ੍ਥਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਪਞ੍ਞਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਕਮ੍ਮਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਥਾ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਤਸ੍ਸ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨੋ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਪਿਲਵਨ੍ਤਿ, ਦਨ੍ਧੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਅਥ ਸੋ ਸਤ੍ਤੋ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਵਿਸੇਸਭਾਗੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੯੧).

ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਾਦਸਕਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯੇਨ ਪਨ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਾਹਿ ਕਿਲੇਸਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯੋਗਾ ਵੇ ਜਾਯਤੇ ਭੂਰਿ, ਅਯੋਗਾ ਭੂਰਿਸਙ੍ਖਯੋ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੮੨).

ਅਪਿਚ ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਕਤਾ ਵਤ੍ਥੁਵਿਸਦਕਿਰਿਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਤ੍ਤਪਟਿਪਾਦਨਾ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਪੁਗ੍ਗਲਪਰਿਵਜ੍ਜਨਾ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨਾ ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਚਰਿਯਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਯੋ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮ੍ਮ ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਮਗ੍ਗਙ੍ਗਝਾਨਙ੍ਗਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਂ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਬਹੁਲੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੁਤਮਯਞਾਣਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਞਾਣਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ. ਯੇਨ ਪਨ ਨਖਕੇਸਚੀਵਰਸੇਨਾਸਨਾਦੀਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੂਨਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਸਦਾਨਿ ਛੇਦਨਮਲਹਰਣਾਦਿਨਾ ਵਿਸਦਾਨਿ ਕਤਾਨਿ, ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਵਿਸਦਵਤ੍ਥੁਕਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕੇਸੁ ਵਿਸਦਂ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਾਨਿ ਦੀਪਕਪਲ੍ਲਕਾਦੀਨਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਦੀਪਸਿਖਾਯ ਓਭਾਸੋ ਵਿਯ. ਯਸ੍ਸ ਚ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਬਲਵਂ ਹੋਤਿ, ਇਤਰਾਨਿ ਮਨ੍ਦਾਨਿ, ਤਤੋ ਤਾਨਿ ਸਕਸਕਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਵਿਭਙ੍ਗੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਤੇਨ ਤੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਸਮਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪਾਦੇਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਸਮਤ੍ਤਂ ਪਟਿਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਞਾਣਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਪੁਗ੍ਗਲੇ ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤਪੁਗ੍ਗਲੇ ਵਾ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ, ਖਨ੍ਧਾਦੀਸੁ ਓਗਾਲ਼੍ਹਂ ਭਗਵਤੋ ਗਮ੍ਭੀਰਞਾਣਚਰਿਯਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਠਾਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦੀਸੁ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਇਮੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕੁਸਲਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਪਿਚ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣੇਨਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਞਾਣਸਹਗਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਸਮਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਤਥਾਗਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਨੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਦੋਸ…ਪੇ… ਨ ਮੋਹਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਉਜੁਗਤਮੇਵਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤਂ ਆਰਬ੍ਭ. ਉਜੁਗਤਚਿਤ੍ਤੋ ਖੋ ਪਨ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਲਭਤਿ ਅਤ੍ਥਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮਵੇਦਂ, ਲਭਤਿ ਧਮ੍ਮੂਪਸਂਹਿਤਂ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ, ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿ ਜਾਯਤਿ, ਪੀਤਿਮਨਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦੇਤਿ, ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤਿ, ਸਮਾਹਿਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੧੦; ੧੧.੧੧).

ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਆਦਯੋਪਿ ਰਾਗਾਦਿਮਲਵਿਸੋਧਨੇਨ ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਕਾਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਿਞ੍ਚ – ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤਾ ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਭਵਙ੍ਗਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਬਹੁਲਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਸਨ੍ਤਾਨਪਰਿਭਾਵਨੇਨ ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਵਿਸੇਸਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤ੍ਤਂ ਪਨ ਸਪ੍ਪਾਯਉਤੁਭੋਜਨਆਵਾਸਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਹੋਤੀਤਿ. ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਸਦ੍ਧਾਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚ;

ਫਲਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾ ਚੇਵ, ਪੀਤਿਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਹੇਤੁਯੋ.

‘‘ਏਕਾਦਸ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਗਮ੍ਭੀਰਸਭਾਵਤਾ;

ਸੋਮਨਸ੍ਸਯੁਤ੍ਤਾ ਸਨ੍ਧਿ, ਇਚ੍ਚੇਤੇ ਸੁਖਹੇਤੁਯੋ.

‘‘ਅਭਾਵੋ ਸੁਖਹੇਤੂਨਂ, ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਚ;

ਉਪੇਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਚ, ਏਵਂ ਞੇਯ੍ਯਾ ਵਿਭਾਵਿਨਾ.

‘‘ਕਮ੍ਮੂਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚੇਵ, ਤਥਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਾਕਤੋ;

ਕਿਲੇਸੂਪਸਮਾ ਧਮ੍ਮ-ਵਿਚਯਸ੍ਸ ਚ ਹੇਤੁਹਿ.

‘‘ਸਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿ-ਗੁਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣੇਨ ਚ;

ਸਪ੍ਪਞ੍ਞਸਨ੍ਧਿਤੋ ਚੇਵ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਞਾਣਯੁਤਂ ਸਿਯਾ.

‘‘ਉਤੁਭੋਜਨਆਵਾਸ-ਸਪ੍ਪਾਯਾਦੀਹਿ ਹੇਤੁਹਿ;

ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵੋਪਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਭਾਵਿਨਾ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੇਦਨਾਞਾਣਪ੍ਪਯੋਗਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਕਾਮਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਇਦਂ…ਪੇ… ਨਾਮਾ’’ਤਿ.

੧੨. ਯੇਨ ਪਨਤ੍ਥੇਨ ਇਦਂ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਦਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋਤਿ ਉਦ੍ਦੇਸਤੋ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਾਦਯੋ ਵਿਯ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਪਿ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਞਾਣਂ ਵਿਯ ਞੇਯ੍ਯੇਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਏਕੋਯੇਵ ਕਾਮੋ ਸਿਯਾ, ਤਥਾਪਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਾਮਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਕਾਮਨਵਸੇਨ. ਕਾਮਨਵਸੇਨ ਚ ਪਨ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕ੍ਲੇਸਵਤ੍ਥੁਵਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਕੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ, ਕੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਤਿ ਚੋਦਨਂ ਮਨਸਿ ਨਿਧਾਯ ‘‘ਛਨ੍ਦੋ ਕਾਮੋ, ਰਾਗੋ ਕਾਮੋ, ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਕਾਮੋ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਕਾਮੋ, ਰਾਗੋ ਕਾਮੋ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਰਾਗੋ ਕਾਮੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧) ਏਵਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਵ ਇਧ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਤਿ ਚ ‘‘ਮਨਾਪਿਕਾ ਰੂਪਾ…ਪੇ… ਮਨਾਪਿਕਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਰੂਪਾਵਚਰਾ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ…ਪੇ… ਕਾਮਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧) ਤਤ੍ਥੇਵ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਾਵਿਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਭੇਦਾ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਕਿਲੇਸੋ…ਪੇ… ਵਟ੍ਟਕ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਛਨ੍ਦਰਾਗੋਵਾ’’ਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇਨ ਕਿਲੇਸਭਾਵੇਨ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੇਸੁ ਲੋਭਦੋਸਮੋਹਾਦੀਸੁ ਦਸਸੁ ਦੋਸਮੋਹਾਦਯੋ ਨਵ ਕਿਲੇਸੇ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਕਾਮਰੂਪਾਰੂਪਤਣ੍ਹਾਯ ਵਤ੍ਥੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਕਾਰਣਭੂਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਥੁ.

੧੩. ਕਥਂ ਪਨ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਨਾਮ, ਕਥਞ੍ਚ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਂ ਪਤ੍ਥੇਤਿ. ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਪਤ੍ਥੀਯਤਿ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਤਸ੍ਮਾ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੇ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਏਵ-ਕਾਰਤ੍ਥੇ, ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਾ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚ ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਵ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚਾਤਿ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਏਸ ਕਾਮੋ ਕਾਰਕਦ੍ਵਯੇ ਕਤ੍ਤਰਿ, ਕਮ੍ਮਨਿ ਚ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਕਤ੍ਤੁਭਾਵਂ, ਕਮ੍ਮਭਾਵਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਦੁਵਿਧੋਤਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕਾਮਾਨਂ ਵਾਚਕਤੋ ਦੁਵਿਧੋ. ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਅਯਂ ਸਦ੍ਦੋ ਕਾਰਕਦ੍ਵਯੇ ਸਿਜ੍ਝਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਰਕਯੁਗਲ਼ੇ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ, ਕਤ੍ਤਰਿ, ਕਮ੍ਮਨਿ ਚ ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਪਦਸਮ੍ਭਵੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੋ-ਕਾਰੋ ਪਨ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ ‘‘ਏਵਂ ਵੋ ਕਾਲਾਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੬੬) ਵਿਯ. ਅਥ ਵਾ ਵੋਕਾਰਕਦ੍ਵਯੇਤਿ ਖਨ੍ਧਦ੍ਵਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇ, ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਚ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਭੂਤੋ ਰੂਪਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਤਿ ਏਵਂ ਦੁਵਿਧੋਪੇਸ ਕਾਮੋ ਖਨ੍ਧਦ੍ਵਯੇ ਸਿਜ੍ਝਤਿ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ, ਅਨ੍ਤੋਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ.

੧੪. ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨਾਨਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ, ਤਾਸਂ ਵਸੇਨ ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਭਾਵੇਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਮੋਸਰਣਵਸੇਨ, ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਇਦਂ ਦੀਪੇਤਿ – ਯਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਕਾਮੋ ਵਿਸਯਵਿਸਯੀਭਾਵੇਨ ਸਹਿਤੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਸੋਯੇਵ ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ ਪਦੇਸੋ ਕਾਮਾਵਚਰਸਞ੍ਞਿਤੋ. ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਕੇਵਲਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਸੋ ਪਦੇਸੋ ਕਾਮਾਵਚਰੋ ਨਾਮਾਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਸਹਿਤੋ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਸੁ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਤ੍ਤਾ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਰੂਪਤਣ੍ਹਾਨਂ ਤਂਯੋਗੇਨ ਕਿਲੇਸਕਾਮਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਤੋਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਓਰਮ੍ਭਾਗਿਯਭੂਤਸ੍ਸ ਬਹਲਕਿਲੇਸਸ੍ਸੇਵ ਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸ ਇਧ ਕਿਲੇਸਕਾਮਭਾਵੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ‘‘ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦੁਵੇ ਕਾਮਾ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਕਾਮੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾਪਿ ਹਿ ‘‘ਪਦੇਸੋ ਚਤੁਪਾਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਸਯਨਿਯਮਨੇਨ ‘‘ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਮੇਕਦੇਸਭੂਤੋ ਨੀਵਰਣਾਵਤ੍ਥਾਯ ਕਥਿਤੋ ਕਾਮਰਾਗੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮਭਾਵੇਨ, ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਾਯੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਾ, ਨ ਰੂਪਾਰੂਪਤਣ੍ਹਾ, ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਧਮ੍ਮਾ ਚਾਤਿ ਞਾਪੀਯਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾ ਸਸਤ੍ਥਾਵਚਰੂਪਮਾ ਉਪਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਕਾਮਾਨਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਸੁ ਵਿਮਾਨਕਪ੍ਪਰੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਪਰਿਤ੍ਤਕੁਸਲਾਦਿਭੇਦੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਭੂਤਂ ਵਿਮਾਨਕਪ੍ਪਰੁਕ੍ਖਾਦਿਪਰਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋ ਨਾਮਾਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਕਾਮੋ ਵਾ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਕਾਮਾਵਚਰਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਗਤਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਸਯਭਾਵੇ ਸਤਿ ਪਨ ਤਂਯੋਗੇਨ ਰੂਪਾਰੂਪਧਾਤੂਸੁਪਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੋ ਪਰਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੋਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਥ ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਨਿਰਵਸੇਸੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਭਵਤਣ੍ਹਾਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਤਣ੍ਹਾਪਭੇਦੋ ਇਧ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁਪਿ ਅਪ੍ਪਕਂ ਰੂਪਾਰੂਪਵਿਪਾਕਮਤ੍ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੋਯੇਵ ਇਧ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਕਾਮੋਯਂ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇਸੁ ਪਨ ਬਹਲਕਿਲੇਸਕਾਮਭੂਤੋ ਬਹਲਕਾਮਰਾਗੋ ਚ ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਕਾ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਚ ਇਧ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਵਸੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ, ਸਮਿਜ੍ਝਨਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਅਯਂ ਕਾਮੋ ਅਵਚਰਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਮੋ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਸਞ੍ਞਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੧੫. ਸਗ੍ਗਮੋਕ੍ਖਹੇਤੁਭੂਤਾ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਮਤਾ ਅਯਾ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਪੇਤਾਤਿ ਅਪਾਯਾ. ਨਿਰਯਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਪਾਯਾ ਚਤੁਪਾਯਾ. ਛਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਤਾਵਤਿਂਸਯਾਮਾਤੁਸਿਤਾਨਿਮ੍ਮਾਨਰਤਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਦੇਵਲੋਕਾਨਂ. ਮੇਰੁਪਾਦਵਾਸਿਨੋ ਪਨ ਅਸੁਰਾ ਤਾਵਤਿਂਸੇਸੁਯੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਨਸੋ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤਾਯ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਸਤਿਸੂਰਭਾਵਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਯੋਗ੍ਯਤਾਦਿਗੁਣਵਸੇਨ ਉਪਚਿਤਮਾਨਸਤਾਯ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਗੁਣਚਿਤ੍ਤਤਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤੇ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਵਾਸਿਨੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨੇਹਿ ਜਮ੍ਬੁਦੀਪਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਕੇ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਅਧਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ ਦੇਵੇ ਚ ਤਾਵਤਿਂਸੇ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਸੂਰਾ ਸਤਿਮਨ੍ਤੋ ਇਧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੯.੨੧).

ਤੇਹਿ ਪਨ ਸਮਾਨਰੂਪਾਦਿਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਰਿਤ੍ਤਦੀਪਵਾਸੀਹਿ ਇਤਰਮਹਾਦੀਪਵਾਸਿਨੋਪਿ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਾ’’ਇਚ੍ਚੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਿਂਸੁ. ਲੋਕਿਯਾ ਪਨ ਮਨੁਨੋ ਅਪਚ੍ਚਭਾਵੇਨੇਵ ‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਕਾਦਸਵਿਧੋਤਿ ਚਤੁਰਾਪਾਯੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਾਨਂ ਵਿਸੁਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਓਕਾਸਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਪਿ ਯਤ੍ਥ ਤੇ ਅਰਞ੍ਞਸਮੁਦ੍ਦਪਬ੍ਬਤਪਾਦਾਦਿਕੇ ਨਿਬਦ੍ਧਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਤਿ, ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਠਾਨਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ.

੧੬. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੇਸਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵਤੋ ਕਾਮਸ੍ਸੇਵ ਅਵਚਰਣਵਸੇਨ ਕਥਂ ਨਾਮਲਾਭੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਸ੍ਸਾਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧਸ੍ਸ ਕਾਮਸ੍ਸ. ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਏਕਾਦਸਵਿਧੇ ਪਦੇਸੇ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਕਰਣਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੇਨ ਦੁਵਿਧੇਨ ਕਾਮੇਨ ਏਕਾਦਸਵਿਧਸ੍ਸ ਪਦੇਸਸ੍ਸ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਪਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਉਪਯੋਗਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਵਸੇਨ ਅਸ੍ਸ ਏਕਾਦਸਵਿਧਸ੍ਸ ਪਦੇਸਸ੍ਸ ਤੇਨ ਦੁਵਿਧੇਨ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਹ ਸਤ੍ਥੇਹੀਤਿ ਸਸਤ੍ਥਾ, ਯਤ੍ਥ ਤੇ ਅਵਚਰਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਸਸਤ੍ਥਾਵਚਰੋ, ਪਦੇਸੋ. ਸੋ ਵਿਯ. ਯਥਾ ਹਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਸਸਤ੍ਥਾ ਪੁਰਿਸਾ ਅਵਚਰਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਦ੍ਵਿਪਦਚਤੁਪ੍ਪਦਾਦੀਸੁ ਅਵਚਰਨ੍ਤੇਸੁ ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ, ਤੇਹਿ ਵਾ ਅਭਿਲਕ੍ਖਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਸਤ੍ਥਾਵਚਰੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦੀਸੁ ਅਵਚਰਨ੍ਤੇਸੁ ਅਭਿਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਅਯਂ ਪਦੇਸੋ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਸਞ੍ਞਿਤੋਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰੇਸੁ.

੧੭-੮. ਨਨੁ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਨ ਪਦੇਸਸ੍ਸ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਕਥਂ ਤਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਨਾਮਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਸ੍ਵਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਸੋ ਅਯਂ ਕਾਮਾਵਚਰੋ ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਿਤੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਰੂਪਭਵੋ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਰੂਪਭਵੋ ਰੂਪਂ. ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਹਿ ਯਥਾਸਦ੍ਦੋ ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਤੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਥਾ ‘‘ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਰੂਪਭਵੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਰੂਪਭਵੋ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਿਤੋਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਥਂ ਪਨੇਸ ਏਵਂ ਸਞ੍ਞਿਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਲੋਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਦੀਰਿਤੋ ਏਸ ਰੂਪਭਵੋ ‘‘ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਿਤੋ, ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਯਂ ਕਾਮਾਵਚਰੋ ਕਾਮੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਵਸੇਨ ਕਾਮਸਞ੍ਞਿਤੇ ਪਦੇਸੇ. ਇਦਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਗਹਣੇਪਿ ਸਬ੍ਬੇਸਮੇਵ ਪਰਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਨਮਯਮਤ੍ਥੋ ਲਬ੍ਭਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਕਾਮੇ ਅਵਚਰਣਤੋ. ਸਦਾਤਿ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ, ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਇਦਂ ਦੀਪੇਤਿ – ਯਥਾ ਸਙ੍ਗਾਮੇ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਵਚਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੋ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਹਤ੍ਥੀ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤੋਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ‘‘ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਅਵਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਮਲੋਕੇ ਬਾਹੁਲ੍ਲਵੁਤ੍ਤਿਤੋ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਪਨ ਨਨੁ ਚੇਤਂ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁਪਿ ਅਵਚਰਣਤੋ ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਨਾਮਮ੍ਪਿ ਲਭੇਯ੍ਯਾਤਿ ਇਦਂ ਚੋਦਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਕਾਮੇਵਚਰਤੀਤ੍ਯੇਤਂ, ਕਾਮਾਵਚਰਸਞ੍ਞਿਤਂ;

ਸੇਸੇ ਅਵਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ, ਸਙ੍ਗਾਮਾਵਚਰੋ ਯਥਾ’’ਤਿ.

ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ. ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਾ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰੋ ‘‘ਕਾਮੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਿਤੋ, ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮੇ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਦਾ ਅਵਚਰਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਕਥਿਤਂ, ਨ ਪਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾਵਚਰਂ, ਨਾਪਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਨ੍ਤਿ ਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਾਮਘਾਤਿਨਾਤਿ ਦੇਸਨਾਞਾਣੇਨ ਵਿਨੇਯ੍ਯਸਨ੍ਤਾਨਗਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਕਾਮਸ੍ਸ ਹਨਨਸੀਲੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ.

੧੯. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ …ਪੇ… ਅਵਚਾਰਯਤੀਤਿ ਵਾਤਿ ਅਥ ਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਾਮੇ ਭਵੇਯੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਵਚਾਰਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਕਾਮੇ ਅਵਚਾਰਯਤੀਤਿ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਨ੍ਤਿ ਕਥਿਤਂ ਚਾ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਵਸੇਨ ਪਦਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਿਨਾਪਿ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਂ ਕਾਮਾਵਚਰ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਰਾਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਾਮਭਵੇ. ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤੋਗਧਂ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ –

‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ? ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਅਵੀਚਿਨਿਰਯਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਤੋ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀ ਦੇਵੇ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ ਏਤ੍ਥ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਾ ਰੂਪਂ ਵੇਦਨਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੨੮੭) –

ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਪਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਿਕੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਯਮੇਵ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਤਿਰਚ੍ਛਾਨੋ’’ਤ੍ਵੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਾਮਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ. ਤਪ੍ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾ ਚਸ੍ਸ ਅਵੀਚਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਕਾਸਨਿਨ੍ਨਾਯ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਸਯਭਾਵਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਆਚਰਿਯਧਮ੍ਮਪਾਲਤ੍ਥੇਰੇਨ ਨਿਕ੍ਖੇਪਕਣ੍ਡੇਪਿ ‘‘‘ਏਤ੍ਥਾਵਚਰਾ’ਤਿ ਵਚਨਂ ਅਵੀਚਿਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਕਾਸਾਯ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਸਯਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਦਸਮ੍ਭਵੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮੋ, ਸੋ ਏਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਨ੍ਤਿ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ, ਯਾ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਾ ਤਣ੍ਹਾ. ਕਤਮੇ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾ, ਯੇ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਵਿਸਯਾਤਿ ਏਵਂ ਇਤਰੀਤਰਨਿਸ੍ਸਯਤਾਦੋਸੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਵੀਚਿਆਦਿਏਕਾਦਸੋਕਾਸਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਤਣ੍ਹਂ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂਸਭਾਵਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਕਿਲੇਸਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਕਾਮੋ ਯਥਾਰਹਂ ਸਹਜਾਤਵਸੇਨ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਵਾ ਦੁਵਿਧੇਪਿ ਕਾਮੇ ਏਤਂ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਅਥ ਵਾ ਮਞ੍ਚਨਿਸ੍ਸਿਤਕੇਸੁ ਉਕ੍ਕੁਟ੍ਠਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਯਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨਂ ਅਭੇਦਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਸ੍ਸਿਤਕੇਸੁ ਨਿਸ੍ਸਯੂਪਚਾਰਵਸੇਨ ‘‘ਮਞ੍ਚਾ ਉਕ੍ਕੁਟ੍ਠਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮੇਤਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਭਵੇ ਪਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਸ੍ਸਯਵੋਹਾਰੇਨ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਕਾਮੋਵਚਰਤੀਤ੍ਯੇਤ੍ਥ, ਕਾਮੇਵਚਰਤੀਤਿ ਵਾ;

ਠਾਨੂਪਚਾਰਤੋ ਵਾਪਿ, ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਭਵੇ’’ਤਿ.

੨੦. ਪੁਜ੍ਜਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ, ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨਨਤੋ ਚ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਯ ਕਿਰਿਯਾ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਆਨਿਸਂਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਤਾਯ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਗਣਨਤੋ ਦਸਪਰਿਮਾਣਤ੍ਤਾ ਦਸ ਚ ਤਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚਾਤਿ ਦਸ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਤੇਸਂ ਵਸੇਨਾਤਿ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕ੍ਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ, ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਤਂਮਯਂ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵ-ਕਾਰੇਨ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਵਿਯ ਨ ਕੇਵਲਂ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਨ ਪਰੇਹਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਪਰਪਸਂਸਾਦਿਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨਾਤਿ ਏਵ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਵਧਾਰਣਂ. ਯਤੋ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨੁਸ੍ਸਤਿਪੁਞ੍ਞਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ.

੨੧. ਕਾਨਿ ਪਨ ਤਾਨਿ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ, ਯੇਸਂ ਵਸੇਨ ਇਦਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਅਨੁਯੋਗਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਤਾਨਿ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦਾਨਂ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਦਿਯ੍ਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਦਾਨਂ, ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਚੇਤਨਾ. ਇਧ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ‘‘ਸੀਲਾ’’ਦੀਸੁਪਿ. ਸੀਲਤੀਤਿ ਸੀਲਂ, ਕਾਯਵਚੀਕਮ੍ਮਾਨਿ ਸਮਾਦਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਸਿਲ੍ਯਵਸੇਨ ਹਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਸਮ੍ਪਤਿ, ਆਯਤਿਞ੍ਚ ਹਿਤਸੁਖਾਵਹਾਨਿ ਸਮ੍ਮਾ ਠਪਿਤਾਨਿ ਸਮਾਹਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੀਲਯਤਿ ਉਪਧਾਰੇਤੀਤਿ ਵਾ ਸੀਲਂ. ਉਪਧਾਰਣਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕੁਸਲਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੋ. ਭਾਵੇਤਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ਆਸੇਵਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਭਾਵਨਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾ ਪਤ੍ਤਿ ਦਿਯ੍ਯਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਤ੍ਤਿਦਾਨਂ. ਤਂਤਂਕਿਚ੍ਚਕਰਣੇ ਬ੍ਯਾਵਟਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ. ਦੇਸੇਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਦੇਸਨਾ. ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਮੋਦਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਤ੍ਤਾਨੁਮੋਦੋ. ਪੁਬ੍ਬਪਦਲੋਪੇਨ ਪਨ ‘‘ਅਨੁਮੋਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਭਾਵੋ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਤ੍ਤਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਕਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ, ਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਸੁਣਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਸਂਸੁਤਿ. ਪੂਜਾਵਸੇਨ ਅਪਚਾਯਤਿ ਸਾਮੀਚਿਂ ਕਰੋਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਪਚਾਯੋ. ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪਭੇਦੋ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਪ੍ਪਭੇਦੋ. ਮਜ੍ਝਪਦਲੋਪਵਸੇਨ ਪਨ ‘‘ਪੁਞ੍ਞਵਤ੍ਥੁਪ੍ਪਭੇਦੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਆਜਞ੍ਞਯੁਤ੍ਤੋ ਰਥੋ ‘‘ਆਜਞ੍ਞਰਥੋ’’ਤਿ. ਅਯਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਪਦਵਿਚਾਰੋ.

ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ – ਤਤ੍ਥ ਸੇਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਪਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪੂਜਾਨੁਗ੍ਗਹਕਾਮਤਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਵਤ੍ਥੁਪਰਿਚ੍ਚਜਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਖੀਣਾਸਵਾਨਮ੍ਪਿ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਾਨਮੇਵ, ਸਾ ਪਨ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਪੁਜ੍ਜਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨਤੋ, ਹਿ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪੁਨਨਤੋ ਚ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਨ ਚ ਖੀਣਾਸਵਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਤਂ ਪੁਨਾਤਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ.

ਯਾ ਪਨ ਨਿਚ੍ਚਸੀਲਉਪੋਸਥਸੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਸੀਲਂ ਅਟ੍ਠਸੀਲਂ ਦਸਸੀਲਂ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਕੁਲਚਾਰਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਉਪਸਮ੍ਪਦਮਾਲ਼ਕੇ ਸਂਵਰਂ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਆਪਾਥਗਤਵਿਸਯੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਥਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਚੀਵਰਾਦਿਕੇ ਚ ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਕੁਹਨਾਦਿਵਤ੍ਥੁਤੋ ਆਜੀਵਂ ਪਰਿਸੋਧੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ, ਅਯਂ ਸੀਲਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਨਾਮ. ਏਤ੍ਥਾਹ – ‘‘ਦਾਨਂ ਨਾਮੇਤਂ ਮਯ੍ਹਂ ਕੁਲਵਂਸੋ ਕੁਲਚਾਰਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਚਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲੇ ਠਤ੍ਵਾ ਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਾਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਕਿਂ, ਉਦਾਹੁ ਸੀਲਮਯਨ੍ਤਿ? ਸੀਲਮਯਮੇਵ ਚਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲਭਾਵਤੋ. ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਚਾਗਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਪਿ ਹੇਸਾ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਅਪਰਭਾਗੇ ਚੇਤਨਾਯ ਚ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੀਲਮਯਮੇਵ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ, ਨ ਦਾਨਮਯਂ. ਪੂਜਾਨੁਗ੍ਗਹਕਾਮਤਾਯ ਹਿ ਦਿਨ੍ਨਂ ਦਾਨਮਯਨ੍ਤਿ.

‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਨ ਚਕ੍ਖਾਦਿਕੇ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਵੋਦਾਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚੇਤਨਾ, ਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਅਪ੍ਪਨਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਚੇਤਨਾ ਚਾਤਿ ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਪਿ ਭਾਵਨਾਯੇਵ, ਸਾ ਪਨ ਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾਤਿ ਇਧ ਨ ਗਹਿਤਾ. ਨਿਰਵਜ੍ਜਵਿਜ੍ਜਾਯਤਨਕਮ੍ਮਾਯਤਨਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਨਚੇਤਨਾਪਿ ਭਾਵਨਾਮਯੇਯੇਵ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ. ਯਾ ਚੇਤ੍ਥ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਖਯਤੋ ਵਯਤੋ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਦਦਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਸਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਉਭਯਭਾਗੇ ਚੇਤਨਾਨਂ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਦਾਨਾਦਿਕਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸੁਚਰਿਤਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਚ ਨਾਮ ਪਤ੍ਤਿ ਹੋਤੁ, ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਸ੍ਸ ਪਰੇਹਿ ਸਾਧਾਰਣਭਾਵਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਤ੍ਤਿਦਾਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਕਿਂ ਪਨੇਵਂ ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਦਤੋ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖਯੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ ਪਨ ਏਕਂ ਦੀਪਂ ਜਾਲੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਦੀਪਸਹਸ੍ਸਂ ਜਾਲੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਠਮਦੀਪੋ ਖੀਣੋਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ, ਪੁਰਿਮਾਲੋਕੇਨ ਪਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾਲੋਕਸ੍ਸ ਏਕੀਭਾਵੇ ਅਤਿਮਹਾਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਪਤ੍ਤਿਂ ਦਦਤੋ ਪਰਿਹਾਨਿ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਵੁਡ੍ਢਿਯੇਵ ਪਨ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਕਥਂ ਪਨੇਸਾ ਦਿਨ੍ਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ? ‘‘ਇਦਂ ਮੇ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਸੁਕਸ੍ਸ ਵਾ ਪਰਿਣਮਤੂ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ, ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਵਾ ਵਚੀਭੇਦਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਏਵ ਵਾ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੇਨ ਦਿਨ੍ਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਯਂ ਮਯਾ ਕਤਂ ਸੁਚਰਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਫਲਂ ‘ਦਮ੍ਮੀ’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਪਤ੍ਤਿ ਦਿਨ੍ਨਾਵ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ਪਨ ਪਰੇਹਿ ਚ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸੇਵ ਅਨੁਮੋਦਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਦਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਨੁਮੋਦੇਨ੍ਤੇਨਪਿ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਅਨੁਮੋਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ.

ਚੀਵਰਾਦੀਸੁ ਪਚ੍ਚਾਸਾਰਹਿਤਸ੍ਸ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠੇਨ ਅਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਕਰਣਵਸੇਨ, ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ.

ਆਮਿਸਕਿਞ੍ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਗੁਣਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇ ਠਤ੍ਵਾ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਤਥੇਵ ਨਿਰਵਜ੍ਜਵਿਜ੍ਜਾਯਤਨਾਦਿਕਂ ਉਪਦਿਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਪਰੇਹਿ ਕਤਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸੁਚਰਿਤਕਮ੍ਮਂ ਦਿਨ੍ਨਮਦਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਾ ਇਸ੍ਸਾਮਚ੍ਛੇਰਮਲਂ ਪਹਾਯ ‘‘ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਨੁਮੋਦਨਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ, ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣਵਸੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਂ ਉਜੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਤਾ ਨ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ? ਨੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਚੇਤਨਾਨਮ੍ਪਿ ਤਂਤਂਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਸ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਕ੍ਖਤਿ –

‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਮੁਞ੍ਚਨਾ ਚੇਵ, ਪਰਾ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਚੇਤਨਾ;

ਹੋਤਿ ਦਾਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁ ਦੀਪਯੇ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਉਜੁਕਰਣਵੇਲਾਯਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਾਭਾਗੇ ਪਨ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਅਪਰੇ ਪਨਾਹੁ – ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਞ੍ਞਾਣਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾ ਚ. ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਜੁਭਾਵੋ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਤਂ? ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣਾਦਿ ਚ ਸਮ੍ਮਾਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਞਾਣੁਪ੍ਪਾਦੇਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਚਰਿਤਾਨੁਸ੍ਸਰਣਪਰਗੁਣਪਸਂਸਾਸਰਣਗਮਨਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣੇਨ ਕਮ੍ਮਪਥਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾਤਿ. ਦਾਨਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਨ ਞਾਣਂ ਦਾਨਾਦੀਸ੍ਵੇਵ ਅਨ੍ਤੋਗਧਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਏਵਮਿਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਗੁਣਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਮਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਨੁਗ੍ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਨੋ, ਪਰੇਸਂ ਵਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਸੀਸੇਨ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਵਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਨਿਰਵਜ੍ਜਵਿਜ੍ਜਾਯਤਨਾਦਿਸਵਨਚੇਤਨਾਪਿ ਏਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਪੂਜਾਰਹੇ, ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੇ, ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਸਨਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਪਟਿਗ੍ਗਹਣਮਗ੍ਗਦਾਨਅਭਿਵਾਦਨਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਕਰਣਆਸਨਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧਾਦਿਅਭਿਹਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਬਹੁਮਾਨਚੇਤਨਾ ਅਪਚਿਤਿਸਹਗਤਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ. ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਾਪਚਾਯਨਾਨਞ੍ਹਿ ਅਯਂ ਵਿਸੇਸੋ – ਵਯਸਾ, ਗੁਣੇਨ ਚ ਜੇਟ੍ਠਾਨਂ, ਗਿਲਾਨਾਨਞ੍ਚ ਤਂਤਂਕਿਚ੍ਚਕਰਣਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ, ਸਾਮੀਚਿਕਿਰਿਯਾ ਅਪਚਾਯਨਨ੍ਤਿ.

੨੨-੩. ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਆਗਤਨਯੇਨ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਦਾਨਂ ਸੀਲਂ ਭਾਵਨਾਤਿ ਤੀਣਿਯੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤੇਸੁ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਤ੍ਤਿਦਾਨਾਨੁਮੋਦਨਾ ਦਾਨੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਂਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਦਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਇਸ੍ਸਾਮਚ੍ਛੇਰਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਂ, ਏਤੇਪਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਨਪਟਿਪਕ੍ਖਤਾਯ ਦਾਨੇਨ ਸਹ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਏਤੇ ਦਾਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਾਪਚਾਯਨਾ ਸੀਲਮਯੇ ਪੁਞ੍ਞੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਰਿਤ੍ਤਸੀਲਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਦੇਸਨਾਸਵਨਦਿਟ੍ਠਿਉਜੁਕਾ ਪਨ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਸੇਵਨਤੋ ਭਾਵਨਤੋ ਭਾਵਨਾਮਯੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ, ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਚ ਦੇਸਨਾਨੁਸਾਰੇਨ ਞਾਣਂ ਪੇਸੇਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝ ਦੇਸੇਤਿ, ਸੁਣਾਤਿ ਚ, ਤਾਨਿ ਚ ਦੇਸਨਾਸਵਨਾਨਿ ਪਟਿਵੇਧਮੇਵ ਆਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਦੇਸਨਾਸਵਨਂ ਭਾਵਨਾਮਯੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਦਾਨਭਾਵਤੋ ‘‘ਦੇਸਨਾ ਦਾਨਮਯੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿਪਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਤਥਾ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਿਯਮਨਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਤਿ. ਦਾਨਾਦੀਸੁ ਹਿ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾਵ ਵਿਸੋਧਿਤਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਦੀਘਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਨਿਯਮਨਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੩.੩੦੫) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਾਸਂਘਿਯਾ ਪਨ ਅਭਯਗਿਰਿਵਾਸਿਨੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਂ ਵਿਸੁਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਭਾਵੇਨ ਨ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਤੇ ਦਾਨਂ ਸੀਲਂ ਭਾਵਨਾ ਸਂਸੁਤਿ ਦੇਸਨਾਨੁਸ੍ਸਤਿਮੋਦਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਪੂਜਾਸਰਣਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਸਂਸਾ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਪੁਞ੍ਞਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਸਰਣਗਮਨਂ ਪਰਗੁਣਪਸਂਸਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਪੁਨ ਤੀਣੇਵਾਤਿ ਪਠਮਂ ਦਸਾਪਿ ਸਮਾਨਾ ਪੁਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਤੀਣੇਵ ਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਿ.

੨੪. ਇਦਾਨਿ ਪਰੇਹਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਯਮਾਨਾਨਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨੁਸ੍ਸਰਣਾਦੀਨਂ ਅਤ੍ਤਨਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸ੍ਵੇਵ ਸਮੋਧਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨੁਸ੍ਸਤਿਪੁਞ੍ਞਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਸਬ੍ਬਾਨੁਸ੍ਸਤਿਪੁਞ੍ਞਂ ਨਾਮ. ਪਸਂਸਾਤਿ ਪਰੇਹਿ ਕਤਾਯ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ, ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਸਂਸਨਂ, ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਰਣਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਰਨ੍ਤਿ ਹਿਂਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਰਣਾਨਿ, ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਰਤਨਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਸਰਣਗਤਾਨਂ ਤੇਨੇਵ ਸਰਣਗਮਨੇਨ ਭਯਂ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਪਰਿਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾਸੇਨ੍ਤਿ. ਤਯੋ ਅਵਯਵਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਤਯਂ, ਤੀਹਿ ਅਵਯਵੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਸਰਣਾਨਂ ਤਯਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਂ, ਤੀਣਿ ਸਰਣਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਅਵਯਵਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸਮੁਦਾਯੋ ਨਾਮ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਸਰਣਤ੍ਤਯਗ੍ਗਹਣੇਨ ਉਪਚਾਰਤੋ, ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਤੋ ਵਾ ਸਰਣਗਮਨਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਨ ਹਿ ਸਰਣਤ੍ਤਯਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਤ ਸੋ ਭਗਵਾ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਂਘੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਪਸਾਦਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਗਹਂ ਯਨ੍ਤਿ ਤਂਵਸੇਨੇਵ ਤੇਸਂ ਇਜ੍ਝਤੋ. ਨ ਹਿ ਵਿਪਰੀਤਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਵਿਸੁਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਭਾਵੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਸਂਸਯੋ’’ਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਮਯਸਙ੍ਗਹੇਪਿ ਸਙ੍ਖੇਪਨਯੇਨ ਭਾਵਨਾਮਯੇ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨ ਪਨ ‘‘ਕਤ੍ਥ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿ ਸਂਸਯੋ ਸਿਯਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਭਾਵਨਾਮਯਸਙ੍ਗਹੋ ਨ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਮਹਪ੍ਫਲਭਾਵਨਿਯਾਮਕਤ੍ਤੇਨ ਮੂਲਭੂਤਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵਿਸੁਂ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ‘ਮੁਞ੍ਚਤੀ’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਸੀਲਸਮਾਦਾਨੇ ਵਿਯ ਗਹਣਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸੀਲਮਯੇ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ‘‘ਸਰਣਗਮਨਂ ਪਣਿਪਾਤਭਾਵਤੋ ਅਪਚਿਤਿਸਹਗਤੇ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤੀ’’ਤਿ ਕੇਚਿ.

੨੫. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਭਾਗਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਚੇਤਨਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਪੁਰਿਮਾ ਮੁਞ੍ਚਨਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾਤਿ ਦਾਨਤ੍ਥਾਯ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਂ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਮੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ‘‘ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਯਾਵ ਵਤ੍ਥੁਨੋ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ, ਪਰਿਣਾਮਨਂ ਵਾ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਚੇਤਨਾ. ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਸ੍ਸ ਪਨ ਹਤ੍ਥੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਚੇਤਨਾ, ਪਰਿਣਾਮਨਚੇਤਨਾ ਵਾ ਮੁਞ੍ਚਨਚੇਤਨਾ ਨਾਮ. ਸਾਯੇਵ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਲੋਪੇਨ ‘‘ਮੁਚਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਮੁਞ੍ਚਨਾ’’ਇਤਿਯੇਵ ਵਾ ਪਾਠੋ. ਪਰਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਿ ਆਲਯਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਾਧੁ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਗ੍ਗਂ ਦਾਨਂ ਮੇ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਪਰਭਾਗਚੇਤਨਾ. ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਚੇਤਨਾਤਿ ਇਤਿ ਅਯਞ੍ਚ ਪੁਰਿਮਾ ਚੇਤਨਾ, ਅਯਞ੍ਚ ਮੁਞ੍ਚਨਚੇਤਨਾ, ਅਯਞ੍ਚ ਅਪਰਚੇਤਨਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਚੇਤਨਾ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦਾਨਮਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਹੋਤਿ, ਦਾਨਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪੁਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਕਵਚਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਅਤਿਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁ ਦੀਪਯੇ’’ਤਿ. ਸੇਸੇਸੂਤਿ ਸੀਲਾਦੀਸੁ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਸੁ ਏਵਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ‘‘ਸੀਲਂ ‘ਰਕ੍ਖਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ‘ਪਬ੍ਬਜਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਵਿਹਾਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪੁਰਿਮਚੇਤਨਾ, ਸੀਲਂ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੀਲਂ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਜ੍ਝਿਮਚੇਤਨਾ, ‘ਪੂਰਿਤਂ ਮੇ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਪਰਚੇਤਨਾਤਿ ਏਵਂ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਚੇਤਨਾ ਏਕਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੀਲਮਯਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਨਾਮਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਦੀਪਯੇ, ਪਕਾਸੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਨੁ ਚ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਪੁਞ੍ਞਾਨੁਸ੍ਸਰਣਚੇਤਨਾ ਦਿਟ੍ਠਿਜੁਕਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਅਯਞ੍ਚ ਅਪਰਚੇਤਨਾ ਸਾਯੇਵਾਤਿ ਕਥਮਸ੍ਸਾ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ, ਵਿਸਯਭੇਦੇਨ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਿਸੇਸਸਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਪੁਞ੍ਞਾਨੁਸ੍ਸਰਣਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਪੁਞ੍ਞਵਿਸਯਮੇਵ. ਅਯਂ ਪਨ ਤਬ੍ਬਤ੍ਥੁਵਿਸਯਾਤਿ ਪਾਕਟੋਯੇਵ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਿਸੇਸੋਤਿ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਰੂਪਤੋ, ਸਙ੍ਗਹਤੋ ਚ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਚਸ੍ਸ ਪਾਟੇਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤਾਕਾਰਵਿਸਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਦਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਯਨ੍ਤਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਦਾਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੋ, ਅਨ੍ਨਾਦਿਦਸਵਿਧਂ ਵਤ੍ਥੁ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਅਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਵਤ੍ਥਂ ਯਾਨਂ, ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਂ;

ਸੇਯ੍ਯਾਵਸਥਪਦੀਪੇਯ੍ਯਂ, ਦਾਨਵਤ੍ਥੂ ਦਸਾਵਿਮੇ’’ਤਿ.

ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕੋ ਆਦਿ ਯੇਸਂ ਦੇਸਕਾਲਮਿਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਤੇ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਯੋ, ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ, ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਣੀਤਮਨਾਪਭਾਵੋ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਮੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵੋ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵੋ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਦੁਲ੍ਲਭਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕੋ ਦੇਸੋ ਦੇਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਤਾਦਿਸੋਵ ਕਾਲੋ ਕਾਲਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਦੁਲ੍ਲਭਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕੇ ਹਿ ਦੇਸੇ, ਕਾਲੇ ਵਾ ਦਿਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾਯ ਮਹਪ੍ਫਲਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੁਕਞ੍ਚ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਦਾਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਮਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਨ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਦਾਨਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਓਦਗ੍ਯਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਰਿਚਾਰਿਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਨ ਅਨਾਣਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਤਂਤਂਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਾਦਨੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਚਾਰਿਕਜਨਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭੋ. ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੁਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਧਾਬਹੁਲਤਾਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦਿਟ੍ਠਿਤਾਦਿਭੇਦਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਕਾਰਣਂ ਵਾ. ਆਗਮ੍ਮਾਤਿ ਉਪਾਗਮ੍ਮ, ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹਟ੍ਠਪਹਟ੍ਠੋਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਵਸੇਨ ਹਟ੍ਠੋ ਚੇਵ ਪਹਟ੍ਠੋ ਚ. ਉਭਯੇਨਪਿ ਅਧਿਕਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਥਿ…ਪੇ… ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਹੁਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਪਰੋ ਲੋਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ, ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੪੧) ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਦਸਵਿਧਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਹਿ ਨ ਕੇਵਲਂ ਨਵਨ੍ਨਂਯੇਵ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਵਤ੍ਥੂਨਂ ਗਹਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਸਮ੍ਮਾ ਞਾਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਪਸਤ੍ਥਾ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਤਂ. ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਸਹਜਾਤਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਵਸੇਨ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧-੨) ਵਿਯ ਸਮ੍ਪਯੋਗਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ.

ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋਤਿ ਲੋਭਮਚ੍ਛਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਅਤ੍ਤਨਾ, ਪਰੇਨ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਸਭਾਵਤੋ ਹਿ ਪੁਞ੍ਞਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਮਿਦਂ. ਪਰੇਹੀਤਿ ਪਨ ਪਰਪਾਕਟੁਸ੍ਸਾਹਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਠਮਨ੍ਤਿ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੇਨ, ਇਧ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਕ੍ਕਮੇਨ ਵਾ ਪਠਮਂ. ਮਹਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਾਦਿਅਙ੍ਗਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਪਚ੍ਛਿਮਭਵਿਕਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਆਕਡ੍ਢਨਤੋ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪੂਜਿਤਂ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਹਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਮੇਤ੍ਤਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਸ੍ਸ ਤਿਹੇਤੁਕਸੋਮਨਸ੍ਸਮਯਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ‘‘ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮ…ਪੇ… ਹਟ੍ਠਪਹਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਇਮਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵਮਾਹ, ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਂ, ‘‘ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ’’ਤਿ ਪਨ ਇਮਿਨਾ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵਾਤਿ ‘‘ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਕਾਰਣਂ ਆਗਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ. ਉਸ੍ਸਾਹਿਤੋਤਿ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੇ ਸਾਪੇਕ੍ਖਾਦਿਤਾਯ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਦੀਸੁ ਅਨਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਦੀਹਿ ਚ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਸਙ੍ਕੋਚਾਪਜ੍ਜਨਤੋ ਅਤ੍ਤਨਾ, ਪਰੇਨ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਉਸ੍ਸਾਹਿਤੋ. ਪਰੇਹੀਤਿ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਕਰੋਤਿ ਦਾਨਾਦੀਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਤਮੇਵਾਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਦਿਨਾ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਹੋਤਿ ਹਿ ਤਂਸਦਿਸੇਪਿ ਤਂਵੋਹਾਰੋ ਯਥਾ ਚ ‘‘ਸਾਯੇਵ ਤਿਤ੍ਤਿਰੀ, ਤਾਨਿਯੇਵ ਓਸਧਾਨੀ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਉਸ੍ਸਾਹਿਤੋ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨਤ੍ਥੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯੇ, ਉਸ੍ਸਾਹਿਤਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਤ੍ਥੇ ਤਂਵਿਸਯੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਬ੍ਬਪ੍ਪਯੋਗਸ੍ਸਾਤਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ ਸਙ੍ਕੋਚੇ ਜਾਯਮਾਨੇ ਤਤੋ ਵਿਵੇਚੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਯੋਗਸ੍ਸ. ਪੁਬ੍ਬ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨ ਸੋ ਪਯੋਗੋ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਿਕਤਾਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਵਾਯਮਤ੍ਥੋ.

ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨਾਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਰਿਚ੍ਚਜਨਵਨ੍ਦਨਾਦਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ. ਬਲਨ੍ਤਿ ਅਨਨ੍ਤੀਤਿ ਬਾਲਾ, ਅਸ੍ਸਾਸਿਤਪਸ੍ਸਾਸਿਤਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਜੀਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਞ੍ਞਾਜੀਵਿਤੇਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਬਾਲਾਯੇਵ ਬਾਲਕਾ. ਤੇ ਪਨ ਇਧ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਭਾਵੇਨ ਅਸਞ੍ਜਾਤਬੁਦ੍ਧਿਨੋ ਦਾਰਕਾ. ਪਾਕਟਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਬਾਲਕ-ਗ੍ਗਹਣਂ. ਸਹਸਾ ਕਰਣਾਦਿਕਾਲੇ ਪਨ ਇਤਰੇਸਮ੍ਪਿ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਜਾਤਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾ, ਜਾਤਸੋਮਨਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਹਸਾਤਿ ਸੀਘਂ ਸੀਘਂ ਦਾਤੁਕਾਮਤਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮਕਾਲਮੇਵ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰੇਸਂ ਪਯੋਗਾਭਾਵਮਾਹ, ‘‘ਜਾਤਪਰਿਚਯਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਯੋਗਾਭਾਵਂ. ਉਭਯੇਨਾਪਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਬਾਲਕਾ, ਸਹਸਾ’’ਤਿ ਚ ਇਮੇਹਿ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵਮਾਹ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂ…ਪੇ… ਜਾਤਾ’’ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ…ਪੇ… ਪਰਿਚਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਸ੍ਸ ‘‘ਬਾਲਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ…ਪੇ… ਜਾਤਾ’’ਤਿ ਚ ਇਮੇਹਿ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵਸ੍ਸ ਚ ਦੀਪਿਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਹਸਾ’’ਤਿ ਵਚਨੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤਿ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਪਟਿਲੋਮਤੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਦਿਭਾਵੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਪਨ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਭਾਵਂ, ਸਹਸਾ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ‘‘ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ…ਪੇ… ਦਿਸ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਦਿਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਤਿ ਤੇ ਞਾਤਕਾ, ਤੇ ਬਾਲਕਾਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੂਨਂ ਅਭਾਵਂ ਆਗਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ ਤਥਾਰੂਪੇ ਚੇਤੋਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਦਯੋਪਿ ਹਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਤਾਯ ਕਾਰਣਮੇਵਾਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਭਾਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਰਹਿਤਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ‘‘ਚਤੂਸੁਪਿ…ਪੇ… ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਰਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਨਿਗਮਨਂ.

ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਅਟ੍ਠਸੁ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ ਬਲਵਤਰਂ, ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤੋ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤੋ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਸਦਿਸਂ ਬਲਵਤਰਂ. ਵਿਸਦਿਸਂ ਪਨ ਵੇਦਨਾਞਾਣਪ੍ਪਯੋਗਵਸੇਨ ਬਲਵਂ, ਦੁਬ੍ਬਲਞ੍ਚ ਹੋਤਿ. ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਿਹੇਤੁਕਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤੋ ਹਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਤਿਹੇਤੁਕਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਬਲਵਤਰਂ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਦੁਹੇਤੁਕਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਿਹੇਤੁਕਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਬਲਵਤਰਂ. ਇਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਚਿਤ੍ਤਤੋ ਤਤਿਯਚਿਤ੍ਤਂ ਬਲਵਤਰਂ, ਤਤੋ ਅਟ੍ਠਮਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਸਤ੍ਤਮਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਦੁਤਿਯਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਪਠਮਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਛਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਪਞ੍ਚਮਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਮਿਮੇਸਂ ਬਲਵਬਲਵਤਰਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੨੬. ਏਵਂ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯੇਨ ਵੇਦਨਾਞਾਣਪ੍ਪਯੋਗਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠਵਿਧਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਆਗਤਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨਪਿ ਪਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਦਸ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਦੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਛਨ੍ਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਧਿਪਤੀਨਂ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ, ਹੀਨਾਦਿਭੇਦਸ੍ਸ ਚ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨੇਵਾਹੁ –

‘‘ਕਮੇਨ ਪੁਞ੍ਞਵਤ੍ਥੂਹਿ, ਗੋਚਰਾਧਿਪਤੀਹਿ ਚ;

ਕਮ੍ਮਹੀਨਾਦਿਤੋ ਚਾਪਿ, ਗਣੇਯ੍ਯ ਨਯਕੋਵਿਦੋ’’ਤਿ.

੨੭. ਇਦਾਨਿ ਤਥਾਪਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਯੋ ਯੋ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਤ੍ਤਰਸ ਸਹਸ੍ਸਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥੇਵਂ ਗਣਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ – ਇਮਾਨਿ ਤਾਵ ਅਟ੍ਠ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੂਨਂ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦਸ ਦਸਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਚ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਛਗ੍ਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਾਸੀਤਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਧਿਪਤੀਨਂ ਸਹਯੋਗਵਸੇਨ ਚਤੁਗ੍ਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਸਂ, ਵੀਸਾਧਿਕਾਨਿ ਚ ਨਵ ਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਚ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਸਟ੍ਠਿਸਤ੍ਤਸਤਾਧਿਕਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਚ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਭੇਦਤੋ ਤਿਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਾਸੀਤਿਕਦ੍ਵਿਸਤਾਧਿਕਾਨਿ ਸਤ੍ਤਰਸ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਨਨੁ ਚ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤਿਸਹਯੋਗਾਭਾਵਤੋ ਅਧਿਪਤਿਵਸੇਨ ਸਹਸ੍ਸਂ, ਸਾਸੀਤਿਕਾਨਿ ਚ ਛ ਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਨਿ ਵੀਸਸਤਾਧਿਕਾਨਿ ਪਨ੍ਨਰਸ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਸੋਤਪਤਿਤਵਸੇਨ ਪਨ ਤਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਅਧਿਪਤਿਗਣਨਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਨ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਗਣਨਹਾਨਿ ਕਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਨਨੁ ਚ ‘‘ਸਵਿਪਾਕਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਪਨ ਕਥਂ, ਕੁਹਿਂ, ਕਿਂ ਫਲਤੀਤਿ ਚੋਦਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਤਂ ਪਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਤਿਹੇਤੁਕਂ ਕੁਸਲਂ ਤਿਹੇਤੁਕਂ ਵਾ ਦੁਹੇਤੁਕਂ ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦੇਤਿ, ਨਾਹੇਤੁਕਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦੇਤਿ. ਯਦਾ ਚ ਤਿਹੇਤੁਕਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਜਨੇਤਿ, ਤਦਾ ਪਵਤ੍ਤੇ ਸੋਲ਼ਸ ਵਿਪਾਕਾਨਿ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ. ਯਦਾ ਦ੍ਵਿਹੇਤੁਕਂ, ਤਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ. ਦੁਹੇਤੁਕਂ ਪਨ ਦੁਹੇਤੁਕਮਹੇਤੁਕਞ੍ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਜਨੇਤਿ, ਨ ਤਿਹੇਤੁਕਂ. ਯਦਾ ਚ ਦੁਹੇਤੁਕਂ ਜਨੇਤਿ, ਤਦਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਦ੍ਵਾਦਸ. ਯਦਾ ਅਹੇਤੁਕਂ, ਤਦਾ ਅਟ੍ਠ. ਯੇ ਪਨ ਆਗਮਨਤੋ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਮਤੇਨ ਤਿਹੇਤੁਕਂ ਦ੍ਵਾਦਸ, ਦਸ ਵਾ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ, ਦੁਹੇਤੁਕਂ ਦਸ, ਅਟ੍ਠ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਯਥਾਨੁਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਾਨਾਵਿਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ ਸੋਭਨਾ, ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਗਤਿ ਚਾਤਿ ਸੁਗਤਿ, ਕਾਮਾਵਚਰਭਵੋਵ ਸੁਗਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿ. ਤਸ੍ਸਂ ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਯਂ. ਭਵਭੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਭਵਤੀਤਿ ਭਵੋ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਭਵਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਵਿਪਾਕਕ੍ਖਨ੍ਧਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਮੇਤਂ ਗਹਣਂ, ਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਤੋ ਭੋਗੋ, ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪਟਿਲਭਿਤਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਭਵੋਤਿ ਵਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ, ਭੋਗੋ ਸੇਸਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪੇਹਿ ਸਹ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪਟਿਲਭਿਤਬ੍ਬਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਭਵੋ ਚ ਭੋਗੋ ਚ ਭਵਭੋਗੋ, ਤੇਯੇਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਭਾਵਤੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਭਵਭੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਤਂ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿ, ਜਨਕਵਸੇਨ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਭਵਭੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਨਿਰਵਸੇਸਤੋ ਲਬ੍ਭਮਾਨਟ੍ਠਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਸੁਗਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਹੇਤੁਕਵਿਪਾਕਵਜ੍ਜਂ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਵਿਪਾਕਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਸਭਾਵਂ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਏਕਚ੍ਚਭੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚ, ਭੋਗਸਮ੍ਪਦਮੇਵ ਵਾ ਅਵਿਸੇਸੇਨ ਸੁਗਤਿਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਮ੍ਪਿ ਅਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤਿਯੇਵ. ਨਾਗਸੁਪਣ੍ਣਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਹਿਸ੍ਸ ਦੇਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਦਿਸਂ ਮਨੁਞ੍ਞਂ ਭੋਗਜਾਤਂ, ਤਬ੍ਬਿਸਯਾਨਿ ਚ ਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਸੁਵਣ੍ਣਤਾਸੁਸ੍ਸਰਤਾਦਿ ਚ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਸ੍ਸੇਵ ਫਲਂ. ਨ ਹਿ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਫਲਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠੋ ਕਨ੍ਤੋ ਵਿਪਾਕੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸਾਵਕਾਸੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਇਤਰੇਸੂ’’ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਤਰੇਸੂਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਤੋ ਇਤਰੇਸੁ, ਰੂਪਾਵਚਰਾਦੀਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਵਤ੍ਥੁਕਤੋ ਏਕਵਿਧਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਥੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ. ਨ ਹਿ ਅਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਰੂਪਾਵਚਰਧਮ੍ਮਾ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ.

ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਭੇਦਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਅਧਿਪਤੀਨਂ ਹੀਨਾਦਿਭਾਵੇਹਿ ਝਾਨਸ੍ਸ ਹੀਨਾਦਿਭਾਵੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਤ੍ਤਮਨਾਸੇਵਿਤਂ ਹੀਨਂ ਪਰਿਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਤੋ, ਨਾਤਿਸੁਭਾਵਿਤਂ ਅਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਸਿਭਾਵਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਅਤਿਵਿਯ ਸੁਭਾਵਿਤਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਸਿਭਾਵਂ ਪਣੀਤਂ. ਤਥਾ ਉਲ਼ਾਰਪੁਞ੍ਞਫਲਕਾਮਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਹੀਨਂ, ਲੋਕਿਯਾਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਵਿਵੇਕਕਾਮਤਾਯ ਅਰਿਯਭਾਵੇ ਠਿਤੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਪਣੀਤਂ. ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਯ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਹੀਨਂ, ਕੇਵਲਂ ਅਲੋਭਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਪਰਹਿਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਪਣੀਤਂ. ਵਟ੍ਟਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਹੀਨਂ, ਵਿਵੇਕਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਮਜ੍ਝਿਮਂ, ਵਿਵਟ੍ਟਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪਾਦਕਤ੍ਥਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਪਣੀਤਂ.

ਪਟਿਪਦਾਦਿਭੇਦਤੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਦੀਨਂ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਭੇਦੇਨ. ਪਟਿਪਦਾਵਚਨੇਨੇਵ ਵਾ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕਨ੍ਤਿ ਵੋਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਧਿਪਤਿਆਦੀਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਟਿਪਦਾਦਿਭੇਦਤੋਤਿ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦਤੋ, ਅਧਿਪਤਿਭੇਦਤੋ, ਆਰਮ੍ਮਣਭੇਦਤੋ, ਹਾਨਭਾਗਿਯਾਦਿਭੇਦਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦਤੋ ਤਾਵ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ, ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਂ, ਸੁਖਪਟਿਪਦਂ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ, ਸੁਖਪਟਿਪਦਂ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ. ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਹੀਨਨੀਵਰਣਸ੍ਸ, ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਝਾਨਨਿਕਨ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਚ ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਤਾਯ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਸਕਲਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ‘‘ਪਥਵੀ ਪਥਵੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਆਪੋ ਆਪੋ’’ਤਿ ਵਾ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨੀਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਨਿਕਨ੍ਤਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਞ੍ਚ ਹੋਤਿ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਭਾਵਨਾ ਪਟਿਪਦਾ ਨਾਮ ‘‘ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ ਝਾਨਂ ਏਤਾਯਾ’’ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਪਹੀਨਨੀਵਰਣਸ੍ਸ, ਪਨ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਝਾਨਨਿਕਨ੍ਤਿਕਸ੍ਸ ਚ ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਭਾਵਤੋ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਸਿਟ੍ਠਭਾਵਤੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਮਾ ਯੋ ਆਦਿਤੋ ਕਿਲੇਸੇ ਝਾਨਨਿਕਨ੍ਤਿਞ੍ਚ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਕਿਲਮਨ੍ਤੋ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤਿ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਕਿਲੇਸਝਾਨਨਿਕਨ੍ਤਿ ਚ ਅਪ੍ਪਨਾਪਰਿਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਤੋ ਚਿਰੇਨ ਅਙ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ, ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਞ੍ਚ ਝਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਕਿਲੇਸਾਦਿਕੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਨ ਚਿਰੇਨ ਅਙ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ, ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਞ੍ਚ. ਯੋ ਕਿਲੇਸਾਦਿਕੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਸੁਖੇਨ ਅਕਿਲਮਨ੍ਤੋ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤਿ, ਅਪ੍ਪਨਾਪਰਿਵਾਸਂ ਪਨ ਚਿਰਾਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਪਟਿਪਦਂ, ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ. ਯੋ ਪਨ ਸੁਖੇਨੇਵ ਕਿਲੇਸਾਦਿਕੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਸੀਘਮੇਵ ਅਪ੍ਪਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਪਟਿਪਦਂ, ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਪਟਿਪਦਾਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਭੇਦੋ ਕਿਲੇਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਰਾਗਾਦਯੋ ਕਿਲੇਸਾ ਤਿਬ੍ਬਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਚਮਕਾਨਿ ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਮੁਦੂਨਿ. ਯੋ ਚ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਅਕਤਾਧਿਕਾਰੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਝਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਂ, ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਞ੍ਚ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਕਿਲੇਸਸਮੁਦਾਚਾਰਤਿਬ੍ਬਤਾਯ ਨੀਵਰਣਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਸਮਿਜ੍ਝਨਤੋ ਪਟਿਪਦਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਸੁਖਾ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਮੁਦੁਤਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਿ ਦਨ੍ਧਾ ਮਨ੍ਦਾ ਅਸੀਘਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨੀ ਹੋਤਿ. ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਸਮਥੇ ਅਕਤਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ਪਟਿਪਦਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਅਕਤਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਿ ਦਨ੍ਧਾ. ਯੋ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰੀਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਤਿਬ੍ਬਸਮੁਦਾਚਾਰਤਾਯ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਞ੍ਚ ਤਿਖੀਣਤਾਯ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਤਾਯ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ, ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਚ ਹੋਤਿ. ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਕਤਪਰਿਚਯਸ੍ਸ ਹਿ ਯਥਾ ਪਗੁਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਗਨ੍ਥੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕੇਨ ਪਯੋਗੇਨ ਸੁਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਵਾਚੁਗ੍ਗਤੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਭਾਵਨਾ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਇਜ੍ਝਤੀਤਿ. ਸ੍ਵਾਯਂ ਅਕਤੋ, ਕਤੋ ਚ ਅਧਿਕਾਰੋ ਸਮਥਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਪਟਿਪਦਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਪਟਿਪਦਾਯ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਞਾਣਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਨਾਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਯੋ ਪਨ ਤਿਬ੍ਬਕਿਲੇਸੋ ਤਿਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਮੇਵ ਵਾ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਖਿਪ੍ਪਾ ਪਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ, ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਸ੍ਸ ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਤਿਬ੍ਬਮਨ੍ਦਭਾਵਤੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਤਿਖਿਣਮੁਦੁਭਾਵਤੋ, ਪੁਬ੍ਬਪਰਿਚਯਸ੍ਸ ਚ ਸਮ੍ਭਵਾਸਮ੍ਭਵਵਸੇਨਾਤਿ ਏਵਂ ਕਿਲੇਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਇਮਾਸਂ ਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਪਿਚ ਯਾਨਿ ਪਰਤੋ ਸਪ੍ਪਾਯਾਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ, ਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਾਦੀਨਿ ਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਾਨਿ, ਅਪ੍ਪਨਾਕੋਸਲ੍ਲਾਨਿ ਚ ਆਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਯੋ ਉਪਚਾਰਾਧਿਗਮਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ, ਪਚ੍ਛਾ ਚ ਅਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਦਨ੍ਧਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ. ਉਭਯਤ੍ਥ ਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵਿਨੋ ਸੁਖਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਖਿਪ੍ਪਾ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾ. ਯੋ ਪਨ ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਅਸਪ੍ਪਾਯਂ ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਭਾਗੇ ਸਪ੍ਪਾਯਸੇਵੀ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਖਿਪ੍ਪਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ. ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਸ੍ਸ ਸੁਖਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਤਥਾ ਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਾਦਿਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਂ ਅਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਭਾਵਨਮਨੁਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਪਰਿਪਨ੍ਥਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ, ਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਪਰਿਪਨ੍ਥਤਾਯ ਸੁਖਾ. ਅਪ੍ਪਨਾਕੋਸਲ੍ਲਾਨਿ ਅਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਵਿਸਦਤਾਯ ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਯਾਯਤੋ ਖਿਪ੍ਪਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ – ਤਣ੍ਹਾਵਿਜ੍ਜਾਤਿਭਵਨਵਸੇਨ ਏਤਾਸਂ ਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਣ੍ਹਾਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਸਮਥਪਟਿਪਦਾਯ ਪਰਿਪਨ੍ਥਕਭਾਵਤੋ, ਅਨਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਤਦਭਾਵਤੋ ਸੁਖਾ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਤਸ੍ਸਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਦਨ੍ਧਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ, ਇਤਰਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ. ਸੋ ਪਨਾਯਂ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦੋ ਕੇਵਲਂ ਸਮਥਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ, ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਨ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾਦਿਭੇਦੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਮਗ੍ਗਵਸੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪਦਾਦਿਭੇਦਂ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ ‘‘ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾਦਿਭਾਵੇ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾਦਿਕ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਧਿਪਤਿਭੇਦਾਦੀਸੁ ਪਨ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ ਵੀਰਿਯਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਧਿਪਤਿਭੇਦਤੋ, ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭੇਦਤੋ, ਹਾਨਭਾਗਿਯਂ ਠਿਤਿਭਾਗਿਯਂ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਹਾਨਭਾਗਿਯਾਦਿਭੇਦਤੋ ਚ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਛਨ੍ਦਵਤੋ ਚੇ ਝਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਮਯ੍ਹਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਛਨ੍ਦਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ’’ਦੀਸੁਪਿ. ਅਪ੍ਪਗੁਣਂ ਪਨ ਉਪਰਿਝਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭਵਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ, ਸੁਪ੍ਪਸਰਾਵਮਤ੍ਤੇਸੁ ਅਵਡ੍ਢਿਤਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਵੁਤ੍ਤਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਪਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾਦੀਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਹਾਨਭਾਗਿਯਾਦਿਵਿਸੇਸਂ ਸਯਮੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ.

ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦਤੋਤਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਪਞ੍ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਤੀਣਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਦ੍ਵੇ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਪਰਾਨਿ ਦ੍ਵੇਤਿ ਏਵਂ ਝਾਨਙ੍ਗਾਨਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗਭੇਦਤੋ. ਨਨੁ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲੇ ਵਿਯ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਹਿ ਕੇਵਲਂ ਸਮਥਾਨੁਯੋਗਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਂ, ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਸਙ੍ਖਾਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਝਾਨਙ੍ਗਸਙ੍ਖਾਰਯੋਗਭੇਦਤੋ ਦਸਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ, ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਵਸੇਨ ਸਤ੍ਤਿਤੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸਾਪਿ ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲਂ ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਅਸਙ੍ਖਾਰ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਅਧਿਕਾਰੇਨ ਚ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਨੇਵ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਸਸਙ੍ਖਾਰ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦਤੋ ਪਞ੍ਚਵਿਧਤਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ.

ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਹੀਨਾਨਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦ…ਪੇ… ਵਿਪ੍ਪਹੀਨਂ. ‘‘ਅਗ੍ਯਾਹਿਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਹਿਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਿਪ੍ਪਹੀਨ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਥ ਪਰਵਚਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਹਿ ਵਾ ਵਿਪ੍ਪਹੀਨਂ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਤੇਸਂ ਪਹਾਯਕਭਾਵੇਨਾਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦ…ਪੇ… ਵਿਪ੍ਪਹੀਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ, ਛਨ੍ਦਨਟ੍ਠੇਨ ਛਨ੍ਦੋ ਚਾਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ, ਬਹਲਕਾਮਰਾਗਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਬ੍ਯਾਪਾਦਾਦੀਨਮਤ੍ਥਂ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਹੀਨੇਸੁ ਝਾਨਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿਸ੍ਸ ਪਹਾਨਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨਨੁ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਝਾਨੇਨ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚੇਵ ਪਹਾਨਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ? ਵਿਸੇਸੇਨ ਝਾਨਨ੍ਤਰਾਯਕਰਤ੍ਤਾ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਵਸੇਨ ਹਿ ਨਾਨਾਵਿਸਯਪਲੋਭਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਏਕਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਭਿਭੂਤਂ ਵਾ ਨਾਨਾਵਿਸਯਸਮੁਪਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹਾਯ ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਪਹਾਨਪਟਿਪਦਂ ਨ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਨ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਟਿਹਞ੍ਞਮਾਨਂ ਨ ਸਮਾਹਿਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾਭਿਭੂਤਂ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਂ ਹੋਤਿ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਪਰੇਤਂ ਅਵੂਪਸਨ੍ਤਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਬ੍ਭਮਤਿ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਉਪਹਤਂ ਝਾਨਾਧਿਗਮਪਟਿਪਦਂ ਨਾਰੋਹਤਿ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਨੁ ਖੋ, ਨ ਨੁ ਖੋ, ਪਥਵੀ ਪਥਵੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ‘‘ਝਾਨਂ ਸਿਯਾ ਨੁ ਖੋ, ਨ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਾਧਿਗਮਪਟਿਪਦਾਯ ਅਸਂਸਿਜ੍ਝਨਤੋ. ਯਤੋ ਵਕ੍ਖਤਿ –

‘‘ਭਾਗੀ ਅਸ੍ਸਮਹਂ ਅਦ੍ਧਾ, ਇਮਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ;

ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸਾਤਿ, ਕਤ੍ਵਾ ਉਸ੍ਸਾਹਮੁਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਆਦੀਨਂ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭਾਵੇਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਝਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਣਤੋ ਏਤਾਨੇਵ ਪਹਾਨਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –

‘‘ਪਚ੍ਚਨੀਕਾ ਯਤੋ ਪਞ੍ਚ, ਸਮਾਧਾਦੀਨਮੇਤ੍ਥ ਹਿ;

ਝਾਨਨ੍ਤਰਾਯਿਕਾ ਤਸ੍ਮਾ, ਪਹਾਨਙ੍ਗੇ ਨਿਯਾਮਿਤਾ’’ਤਿ.

ਏਵਮਿਦਂ ਪਹਾਨਙ੍ਗਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਙ੍ਗਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕ…ਪੇ… ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਯੋ ਵਚਨਤ੍ਥਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪਰਿ ਆਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਇਮੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਏਤੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਅਞ੍ਞਦੇਵ ਝਾਨਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾ ਪਨ ਨੇਮਿਆਦਿਅਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯੇ ਰਥਾਦਿਵੋਹਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਝਾਨਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯੇ ਝਾਨਵੋਹਾਰੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਹੇਤਂ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਵਿਚਾਰੋ ਪੀਤਿ ਸੁਖਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਕਗ੍ਗਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੬੯). ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਇਮਾਨਿਯੇਵ ਪਞ੍ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਵਨ੍ਤਤਾਯ, ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚ. ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਰੋਪੇਤਿ, ਵਿਚਾਰੋ ਅਨੁਬਨ੍ਧਤਿ. ਏਵਂ ਝਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭੂਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਾਯ ਸਮਾਦਹਿਤਪਯੋਗਸ੍ਸ ਚੇਤਸੋ ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਪੀਤਿ ਪੀਣਨਂ, ਸੁਖਞ੍ਚ ਉਪਬ੍ਰੂਹਨਂ ਕਰੋਤਿ. ਅਥ ਨਂ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਂ ਏਤੇਹਿ ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਾਨੁਬਨ੍ਧਨਪੀਣਨਉਪਬ੍ਰੂਹਨੇਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤਾ ਏਕਗ੍ਗਤਾ ਸਮਾਧਾਨਕਿਚ੍ਚੇਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਤੀ ਏਕਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਮਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਆਧਿਯਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਤਾਵਸੇਨ ਸਮਂ, ਪਟਿਪਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੂਰੀਭਾਵੇਨ ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਾਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਠਪੇਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤੇਸਮੇਵ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਂ ਆਵੇਣਿਕਂ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਪਨ ਸਯਮੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਏਵਂ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਵਨ੍ਤਤਾਯ, ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚ ਇਮੇਯੇਵ ਪਞ੍ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ. ਯਥਾਹੁ –

‘‘ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ, ਕਾਮਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ;

ਸਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਚ ਅਞ੍ਞੇਸੁ, ਪਞ੍ਚੇਵ ਝਾਨਸਞ੍ਞਿਤਾ’’ਤਿ.

ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮਤੋ, ਮਹਗ੍ਗਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਠਮਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਚ ਪਠਮਂ, ਪਠਮਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿਪਿ ਪਠਮਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਨ ਏਕਨ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਝਾਨਪਟਿਲੋਮਾਦਿਵਸੇਨ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨੇ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ.

ਪੁਰਿਮਪਚ੍ਛਿਮਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਪ੍ਪਨਾਕ੍ਖਣੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਵਿਪ੍ਪਹੀਨੋ ਏਤਸ੍ਸ, ਤਤੋ ਵਾ ਏਤਂ ਵਿਪ੍ਪਹੀਨਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਪ੍ਪਹੀਨਂ. ਭਾਵਨਾਯ ਹਿ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਪਨ ਉਪਚਾਰਭਾਵਨਾਯ ਚ ਤਂ ਪਹਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ ਪੁਰਿਮਭਾਗੇ, ਪਚ੍ਛਾਭਾਗੇ ਚ ਅਪਚ੍ਚਨੀਕਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵਾਤਿ.

ਨਨੁ ਚ ‘‘ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਭਾਵਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਕਥਂ ਝਾਨੇਨ ਏਸ ਪਹੀਯਤਿ? ਨ ਹਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਅਤ੍ਥਿ ਰਾਗਾਦਿਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਮੇਤਸ੍ਸ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਭਾਵਸ੍ਸਾਪਿ ਏਤਸ੍ਸ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਤੋ ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਸਭਾਵਾਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਤਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਭਾਵਨਾ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਬਲੇਨ ਤਂ ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਨਿਕਨ੍ਤਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਵਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਂ ਪਹੀਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਉਪਚਾਰੇਨਪਿ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੀਯਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥਪਿਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਸਿਯਾ, ਯਥਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰੇ ਨੀਵਰਣਾਨੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ, ਨੀਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਸ੍ਸ ਵਿਯ ਵਿਤਕ੍ਕਾਰਮ੍ਮਣਿਕਨਿਕਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰੇਨ ਸਾਤਿਸਯਂ ਅਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਨਤੋ. ਸਾਤਿਸਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਨਿਕਨ੍ਤਿਪ੍ਪਹਾਨਂ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਏਵ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਦਵੋਚੁਮ੍ਹਾ ‘‘ਉਪਚਾਰਭਾਵਨਾਯ ਚ ਤਂ ਪਹਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ’’ਤਿ, ਤਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਵਿਚਾਰਵਿਪ੍ਪਹੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇਯੇਵ ਪਹੀਨਸ੍ਸ ਵਿਤਕ੍ਕਸ੍ਸ ਇਧ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਵਿਪ੍ਪਹੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕ-ਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਏਵਂ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪੀਤਿਵਿਪ੍ਪਹੀਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁਪਿ.

ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਯਂ ਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਦਨਤਿਕ੍ਕਮਤੋ. ਕਸਿਣਾਨਾਪਾਨੇਸੁ ਹਿ ਪਞ੍ਚੇਵ ਝਾਨਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਸੁਭਕਾਯਗਤਾਸਤੀਸੁ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ, ਅਨੁਪੇਕ੍ਖਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੇਸੁ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਵਜ੍ਜਾਨਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਨ੍ਤਿ.

ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਦਿ-ਗ੍ਗਹਣੇਨ ਕੇਵਲਂ ਆਪੋਕਸਿਣਾਦੀਨਮੇਵ, ਅਥ ਖੋ ਅਸੁਭਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਅਪ੍ਪਨਾਵਹਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਭਿਭਾਯਤਨਵਿਮੋਕ੍ਖਝਾਨਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਾਕਾਰਮਤ੍ਤਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਨ ਕਸਿਣਾਯਤਨਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਕਸਿਣਾਯਤਨਝਾਨੇਹੇਵ ਤਾਨਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ. ‘‘ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ…ਪੇ… ਅਨੇਕਵਿਧ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਚਨੇਨ ਰੂਪਾਵਚਰਜ੍ਝਾਨੇ ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨਕਭੇਦੋ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਤਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਵਿਮੋਕ੍ਖਝਾਨਾਨਿ ਵਿਸੁਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਪਨ ਸਰੂਪਤੋ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਞਾਣੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਾਵਚਰਸ੍ਸ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨ ਮੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਨਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇ ਭਾਰੋ’’ਤਿ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਵੀਥਿਯਂ, ਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਵੀਥਿਯਂ ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਝਾਨਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ ਨਾਮ. ਤਞ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਭਿਭਵਤੀਤਿ ਅਭਿਭੂ, ਯੋਗਿਨੋ ਸੁਖਵਿਸੇਸਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ, ਮਨਾਯਤਨਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤਾਯ ਵਾ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ, ਅਭਿਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਵਾ ਅਭਿਭੂ, ਆਲਮ੍ਬਣਂ, ਤਂ ਆਯਤਨਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਆਲਮ੍ਬਣਾਭਿਭਵਨਤੋਯੇਵ ਅਭਿਭੂ, ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ, ਞਾਣਂ ਵਾ, ਤਂ ਆਯਤਨਂ ਕਾਰਣਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ. ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ, ਞਾਣਂ ਵਾ ਆਲਮ੍ਬਣਂ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਉਪਚਾਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪਞ੍ਚਮਵੀਥਿਮਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਵੀਥਿਤੋ ਪਰਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਪਨ ਅਭਿਭਵਿਤੁਕਾਮਤਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ. ਸਾਮਞ੍ਞਗਤਿਯਾ ਪਨ ਕਸਿਣਾਯਤਨਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਇਮਮੇਵ ਹਿ ਸੀਘਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਤਾਨਿ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੨੦੪) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਨੁ ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਯਥਾਰੁਤਵਸੇਨੇਵ ਅਤ੍ਥੋ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਯ੍ਹਤਿ. ‘‘ਸਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨੇਵਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੨੦੪) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਝਾਨਮਭਿਭਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ, ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨ ਸਹ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋਤਿ ਹਿ ਇਧ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ, ਕਿਂ ਤਾਵ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨੇ ਅਸਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਨਾਪਿ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨੇਨ ਸਹ ਏਕਵੀਥਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਉਪਚਾਰਭਾਵਨਾਪਬਨ੍ਧਸੇਵਿਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਤਦਾ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਤਿਚਿਰਾਯਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਸਮੀਪਿਮ੍ਹਿ ਸਮੀਪਕਾਰੀਯੂਪਚਾਰੇਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਨਾਤਿਚਿਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਮਭਿਭਾਯਤਨਂ, ਕਥਂ ਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਭੇਦੋ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਜਵਨਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਿਰਕਾਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਾਯ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ, ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਲਕ੍ਖਣਤਾਯ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ ਨਾਮ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਮੇਵ, ਨੇਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਤੇਸਂ ਮਤਿਮਤ੍ਤਂ, ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਦੂਰਤਰਭਾਵੇਨ ‘‘ਸਹ ਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨੇਵੇਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਜ੍ਝਨਤੋ.

ਅਪਿਚ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਝਾਨਂ ਅਭਿਭਵਨਕਾਰਣਨਿਰਪੇਕ੍ਖਂ ਵਸਿਭਾਵਬਲੇਨੇਵ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਨ ਤਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਵਸਿਭਾਵਾ ਪਠਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯੇਵ ਅਭਿਭਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੨੧੨-੨੧੩) ਅਭਿਭਾਯਤਨਦੇਸਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਝਾਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ? ਨਾਯਂ ਦੋਸੋ. ਪਠਮਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਜ੍ਝਾਨਂ ਪਚ੍ਛਾ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਭਾਯਤਨਨਾਮਮੇਵ ਲਭਤੀਤਿ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਮਭਿਭਾਯਤਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ, ਇਤਰਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ.

ਅਥ ਵਾ ਵਸਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਪਰਿਗ੍ਗਹਵਸੇਨ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਯਂ ਬਲਵਤਰਂ, ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਬਲਵਭਾਵਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਤ੍ਤਂ. ਬਲਵਭਾਵੋ ਚ ਪਠਮਅਪ੍ਪਨਾਵਾਰਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਪਚ੍ਛਿਮਅਪ੍ਪਨਾਵਾਰਾਨਂ ਬਲਵਤਾਯ ਅਵਸਿਤਾਪਤ੍ਤੇਪਿ ਝਾਨੇ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ, ਇਤਰਂ ਪਰਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਵਸਿਤਾਪਤ੍ਤੇਪਿ ਝਾਨੇ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਦਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਵਾ ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਬਲਵਭਾਵੋ ਨਾਮ ਉਪਚਾਰਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾਯ ਸਤਿ ਹੋਤਿ. ਉਪਚਾਰਞ੍ਚ ਤਂ ਬਲਵਂ, ਯਂ ਸਹਸਾ ਅਪ੍ਪਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਭਿਭਾਯਤਨਝਾਨਾਨਂ ਉਪਚਾਰਵੀਥਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਤਿਯਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾਯ ਸਯਮ੍ਪਿ ਬਲਵਤਰਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਦੁਤਿਯਵੀਥਿਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਤਿਯਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਦਿਤਰਸਭਾਵਤਾਯ ਪਰਿਤ੍ਤਂ. ਤਥਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਚਤੁਤ੍ਥਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਪਞ੍ਚਮਵੀਥਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਪ੍ਪਨਾਵੀਥਿਯਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਅਪ੍ਪਨਾਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਯ ਬਲਵਭਾਵੋਤਿ ਤਂਵਸੇਨਾਪੇਤ੍ਥ ਪਰਿਤ੍ਤਅਪ੍ਪਮਾਣਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.