੯. ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਇਤੋ ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸਤੋ ਪਰਂ ਨੀਵਰਣਾਨਂ ਸਮਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਥਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਿਵਿਧਾਕਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਾਵਨਾਨਂ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਦੁਵਿਧਭਾਵਨਾਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭੂਤਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਉਤ੍ਤਰੁਤ੍ਤਰਯੋਗਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਭਾਵਨਾਵੀਥਿਞ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਵਕ੍ਖਾਮੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਸਮਥਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ
ਚਰਿਤਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੩. ਰਾਗੋ ਵ ਚਰਿਤਾ ਪਕਤੀਤਿ ਰਾਗਚਰਿਤਾ. ਏਵਂ ਦੋਸਚਰਿਤਾਦਯੋਪਿ. ਚਰਿਤਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਮੂਲਚਰਿਤਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲਸਙ੍ਗਹੋ, ਸਂਸਗ੍ਗਵਸੇਨ ਪਨ ਤੇਸਟ੍ਠਿ ਚਰਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –
‘‘ਰਾਗਾਦਿਕੇ ਤਿਕੇ ਸਤ੍ਤ, ਸਤ੍ਤ ਸਦ੍ਧਾਦਿਕੇ ਤਿਕੇ;
ਏਕਦ੍ਵਿਤਿਕਮੂਲਮ੍ਹਿ, ਮਿਸ੍ਸਤੋ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਕ’’ਨ੍ਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਰਾਗਚਰਿਤਾ ਦੋਸਚਰਿਤਾ ਮੋਹਚਰਿਤਾ ਰਾਗਦੋਸਚਰਿਤਾ ਰਾਗਮੋਹਚਰਿਤਾ ਦੋਸਮੋਹਚਰਿਤਾ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਚਰਿਤਾਤਿ ਏਵਂ ਰਾਗਾਦਿਕੇ ਤਿਕੇ ਸਤ੍ਤਕਮੇਕਂ. ਤਥਾ ਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਾ ਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ ਸਦ੍ਧਾਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਾ ਸਦ੍ਧਾਬੁਦ੍ਧਿਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ ਸਦ੍ਧਾਬੁਦ੍ਧਿਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾਤਿ ਸਦ੍ਧਾਦਿਕੇਪਿ ਤਿਕੇ ਏਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਦ੍ਵੇ ਤਿਕੇ ਅਮਿਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਚੁਦ੍ਦਸ ਚਰਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਰਾਗਾਦਿਤਿਕੇ ਪਨ ਏਕਦ੍ਵਿਤਿਕਮੂਲਵਸੇਨ ਸਦ੍ਧਾਦਿਤਿਕੇਨ ਸਹ ਯੋਜਿਤੇ ਰਾਗਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾ ਰਾਗਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਾ ਰਾਗਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ ਰਾਗਸਦ੍ਧਾਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਾ ਰਾਗਸਦ੍ਧਾਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ ਰਾਗਬੁਦ੍ਧਿਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ ਰਾਗਸਦ੍ਧਾਬੁਦ੍ਧਿਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾਤਿ ਰਾਗਮੂਲਨਯੇ ਏਕਂ ਸਤ੍ਤਕਂ, ਤਥਾ ‘‘ਦੋਸਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾ ਦੋਸਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਾ ਦੋਸਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੋਸਮੂਲਨਯੇਪਿ ਏਕਂ, ‘‘ਮੋਹਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮੋਹਮੂਲਨਯੇਪਿ ਏਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਏਕਮੂਲਨਯੇ ਸਤ੍ਤਕਤ੍ਤਯਂ ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਮੂਲਕਨਯੇਪਿ ‘‘ਰਾਗਦੋਸਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾ ਰਾਗਦੋਸਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਾ ਰਾਗਦੋਸਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਤ੍ਤਕਤ੍ਤਯਂ. ਤਿਮੂਲਕਨਯੇ ਪਨ ‘‘ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਏਕਂ ਸਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਮਿਸ੍ਸਤੋ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਕਵਸੇਨ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ ਚਰਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਇਮਾ ਏਕੂਨਪਞ੍ਞਾਸ, ਪੁਰਿਮਾ ਚ ਚੁਦ੍ਦਸਾਤਿ ਤੇਸਟ੍ਠਿ ਚਰਿਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ‘‘ਚਤੁਸਟ੍ਠੀ’’ਤਿ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ.
ਚਰਿਤਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਭਾਵਨਾਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੪. ਭਾਵਨਾਯ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਰਕਮ੍ਮਭੂਤਾ, ਆਦਿਕਮ੍ਮਭੂਤਾ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਭਾਵਨਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਭਾਵਨਾ ਨਾਮ. ਨੀਵਰਣਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਗੋਤ੍ਰਭੂਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਕਾਮਾਵਚਰਭਾਵਨਾ ਉਪਚਾਰਭਾਵਨਾ ਨਾਮ. ਅਪ੍ਪਨਾਯ ਸਮੀਪਚਾਰਿਤ੍ਤਾ ਗਾਮੂਪਚਾਰਾਦਯੋ ਵਿਯ. ਮਹਗ੍ਗਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਨਾਭਾਵਨਾ ਨਾਮ ਅਪ੍ਪਨਾਸਙ੍ਖਾਤਵਿਤਕ੍ਕਪਮੁਖਤ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਪ੍ਪੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਅਪ੍ਪਨਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ‘‘ਅਪ੍ਪਨਾ ਬ੍ਯਪ੍ਪਨਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੭) ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਤਪ੍ਪਮੁਖਤਾਵਸੇਨ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਮਹਗ੍ਗਤਾਨੁਤ੍ਤਰਝਾਨਧਮ੍ਮਾ ‘‘ਅਪ੍ਪਨਾ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.
ਭਾਵਨਾਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੫. ਪਰਿਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ ਪਰਿਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲਾਦਿ. ਤਦੇਵ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਿਯ ਮਨਸਾ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਉਗ੍ਗਹਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਪ੍ਪਟਿਭਾਗਂ ਵਣ੍ਣਾਦਿਕਸਿਣਦੋਸਰਹਿਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ.
੬. ਪਥਵੀਯੇਵ ਕਸਿਣਂ ਏਕਦੇਸੇ ਅਟ੍ਠਤ੍ਵਾ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਫਰਿਤਬ੍ਬਤਾਯ ਸਕਲਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਪਥਵੀਕਸਿਣਂ, ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲਂ. ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚ ਝਾਨਂ ‘ਪਥਵੀਕਸਿਣ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ਆਪੋਕਸਿਣਾਦੀਸੁਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਥਵਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭੂਤਕਸਿਣਾਨਿ. ਨੀਲਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਣ੍ਣਕਸਿਣਾਨਿ, ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਕਾਸੋ ਆਕਾਸਕਸਿਣਂ, ਚਨ੍ਦਾਦਿਆਲੋਕੋ ਆਲੋਕਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
੭. ਉਦ੍ਧਂ ਧੁਮਾਤਂ ਸੂਨਂ ਛਵਸਰੀਰਂ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਂ, ਤਦੇਵ ਕੁਚ੍ਛਿਤਟ੍ਠੇਨਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਂ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਸੇਤਰਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਵਿਮਿਸ੍ਸਿਤਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਨੀਲਵਣ੍ਣਂ ਛਵਸਰੀਰਂ ਵਿਨੀਲਕਂ ਵਿਸੇਸਤੋ ਨੀਲਕਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਵਿਸ੍ਸਵਨ੍ਤਪੁਬ੍ਬਕਂ ਵਿਪੁਬ੍ਬਕਂ. ਮਜ੍ਝੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ਛਿਨ੍ਨਂ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਦਕਂ. ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਾਦੀਹਿ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੇਨ ਖਾਯਿਤਂ ਵਿਕ੍ਖਾਯਿਤਕਂ. ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਾਦੀਹਿ ਵਿਵਿਧੇਨਾਕਾਰੇਨ ਖਣ੍ਡਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਖਿਤ੍ਤਂ ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਂ. ਕਾਕਪਦਾਦਿਆਕਾਰੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਹਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਵਿਧਂ ਖਿਤ੍ਤਂ ਹਤਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਕਂ. ਲੋਹਿਤਪਗ੍ਘਰਣਕਂ ਲੋਹਿਤਕਂ. ਕਿਮਿਕੁਲਪਗ੍ਘਰਣਕਂ ਪੁਲ਼ਵਕਂ. ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਏਕਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਿ ਅਟ੍ਠਿਕਂ.
੮. ਅਨੁ ਅਨੁ ਸਰਣਂ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ, ਅਰਹਤਾਦਿਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਿਧਮ੍ਮਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦਿਸਂਘਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿ ਸਂਘਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਅਖਣ੍ਡਤਾਦਿਨਾ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਗੁਣਸ੍ਸ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਸੀਲਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਵਿਗਤਮਲਮਚ੍ਛੇਰਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਾਗਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਚਾਗਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਦੇਵਾ ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਗਤਾ, ਤਾਦਿਸਾ ਗੁਣਾ ਮਯਿ ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਦੇਵਤਾ ਸਕ੍ਖਿਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖੂਪਸਮਭੂਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਗੁਣਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਉਪਸਮਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਭੂਤਸ੍ਸ ਮਰਣਸ੍ਸ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਮਰਣਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਕੇਸਾਦਿਕਾਯਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਗਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਤਿ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿ. ਆਨਞ੍ਚ ਅਪਾਨਞ੍ਚ ਆਨਾਪਾਨਂ, ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਸਤਿ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤਿ.
੯. ਮਿਜ੍ਜਤਿ ਸਿਨਿਯ੍ਹਤੀਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਭਵਾਤਿ ਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਸੁਖੂਪਸਂਹਰਣਲਕ੍ਖਣਾ. ਪਰਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਕਾਮਤਾਲਕ੍ਖਣਾ ਕਰੁਣਾ. ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਪਮੋਦਲਕ੍ਖਣਾ ਮੁਦਿਤਾ. ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਅਪ੍ਪਮਾਣਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾ. ਉਤ੍ਤਮਵਿਹਾਰਭਾਵਤੋ, ਉਤ੍ਤਮਾਨਂ ਵਾ ਵਿਹਾਰਭਾਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੋ.
੧੦. ਗਮਨਪਰਿਯੇਸਨਪਰਿਭੋਗਾਦਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾ ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞਾ.
੧੧. ਪਥਵੀਧਾਤੁਆਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਕੇਸਾਦਿਸਸਮ੍ਭਾਰਾਦਿਤੋ ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਚਤੁਧਾਤੁਵਵਤ੍ਥਾਨਂ.
੧੨. ਅਰੂਪੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਆਰੁਪ੍ਪਾ.
ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਪ੍ਪਾਯਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੧੩. ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚਰਿਤਾਨੁਕੂਲਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਰਿਤਾਸੁ ਪਨਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ. ਰਾਗੋ ਵ ਚਰਿਤਂ ਪਕਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਰਾਗਚਰਿਤੋ, ਰਾਗਬਹੁਲੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਰਾਗਸ੍ਸ ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਭਾਵਤੋ ਅਸੁਭਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਂ. ਆਨਾਪਾਨਂ ਮੋਹਚਰਿਤਸ੍ਸ, ਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਸ੍ਸ ਚ ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਮੋਹਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤ੍ਤਾ, ਵਿਤਕ੍ਕਸਨ੍ਧਾਵਨਸ੍ਸ ਨਿਵਾਰਕਤ੍ਤਾ ਚ. ਛ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਆਦਯੋ ਸਦ੍ਧਾਚਰਿਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਾ ਸਦ੍ਧਾਵੁਦ੍ਧਿਹੇਤੁਭਾਵਤੋ.
੧੭. ਮਰਣਉਪਸਮਸਞ੍ਞਾਵਵਤ੍ਥਾਨਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਿਚਰਿਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਏਵ ਵਿਸਯਤ੍ਤਾ.
੧੮. ਸੇਸਾਨੀਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਭੂਤਕਸਿਣਆਕਾਸਆਲੋਕਕਸਿਣਆਰੁਪ੍ਪਚਤੁਕ੍ਕਵਸੇਨ ਦਸਵਿਧਾਨਿ. ਤਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ਤੇਸੁ ਦਸਸੁ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁ. ਪੁਥੁਲਂ ਮੋਹਚਰਿਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਸਮ੍ਬਾਧੇ ਓਕਾਸੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਮੁਯ੍ਹਨਤੋ. ਖੁਦ੍ਦਕਂ ਵਿਤਕ੍ਕਚਰਿਤਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਮਹਨ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਵਿਤਕ੍ਕਸਨ੍ਧਾਵਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ. ਉਜੁਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਤੋ ਚੇਵ ਅਤਿਸਪ੍ਪਾਯਤਾਯ ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਪਨ ਅਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਕਾ, ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਵਾ ਅਨੁਪਕਾਰਿਕਾ ਕਸਿਣਾਦਿਭਾਵਨਾ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.
ਸਪ੍ਪਾਯਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਭਾਵਨਾਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੧੯. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪੀਤਿ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁਪਿ ਨਤ੍ਥਿ ਅਪ੍ਪਨਾ, ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਦੀਨਂ ਪਰਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ, ਅਨੇਕਵਿਧਤ੍ਤਾ, ਏਕਸ੍ਸਪਿ ਗਮ੍ਭੀਰਭਾਵਤੋ ਚ. ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਆਦੀਸੁ ਦਸਸੁ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਅਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਨਾਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿ ਉਪਚਾਰਭਾਵੇਨ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਮਾਧਿ, ਪਨ ਦੁਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਸਮਾਧਿ ਚ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੇਪਿ ਭਾਵਨਾਵਿਸੇਸਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਭਾਵਨਾਨੁਕ੍ਕਮਵਸੇਨ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਅਪ੍ਪਨਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਆਰਮ੍ਮਣਸਮਤਿਕ੍ਕਮਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਆਰੁਪ੍ਪਸਮਾਧਿ. ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਹਿ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਨੋ ਆਰਮ੍ਮਣਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
੨੧. ਪਞ੍ਚਪਿ ਝਾਨਾਨਿ ਏਤੇਸਮਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵਾ ਪਞ੍ਚਕਜ੍ਝਾਨਿਕਾਨਿ.
੨੨. ਅਸੁਭਭਾਵਨਾਯ ਪਟਿਕੂਲਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਚਣ੍ਡਸੋਤਾਯ ਨਦਿਯਾ ਅਰਿਤ੍ਤਬਲੇਨ ਨਾਵਾ ਵਿਯ ਵਿਤਕ੍ਕਬਲੇਨੇਵ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਸੁਭਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਅਵਿਤਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ‘‘ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੨੩. ਮੇਤ੍ਤਾਕਰੁਣਾਮੁਦਿਤਾਨਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਹਿਂਸਾਨਭਿਰਤੀਨਂ ਪਹਾਯਕਤ੍ਤਾ ਦੋਮਨਸ੍ਸਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਸੋਮਨਸ੍ਸੇਨੇਵ ਸਹਗਤਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ‘‘ਮੇਤ੍ਤਾਦਯੋ ਤਯੋ ਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
੨੪. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਸੁਖਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੁ, ਲਦ੍ਧਸੁਖਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਮਾ ਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਤਯਂ ਪਹਾਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਭਾਵਨਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਯ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਬਲਵਤਰਤ੍ਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਸੁਖਸਹਗਤਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਿਕਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਭਾਵਨਾਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਗੋਚਰਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੨੬. ਯਥਾਰਹਨ੍ਤਿ ਤਂਤਂਆਰਮ੍ਮਣਾਨੁਰੂਪਤੋ. ਕਸ੍ਸਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਤਾਯ ‘‘ਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
੨੭. ਕਸਿਣਾਸੁਭਕੋਟ੍ਠਾਸਾਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤੀਸ੍ਵੇਵ ਹਿ ਪਰਿਬ੍ਯਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੋਤਿ.
੨੮. ਪਥਵੀਮਣ੍ਡਲਾਦੀਸੁ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਦਿਮ੍ਹਿ ਤਾਵ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਵਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਦਸਵਿਧਂ ਪਲਿਬੋਧਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਿਯਗਰੁਭਾਵਨੀਯਾਦਿਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਰਿਯਾਨੁਕੂਲਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਂ ਅਨਨੁਰੂਪਵਿਹਾਰਂ ਪਹਾਯ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇ ਅਨੁਰੂਪਵਿਹਾਰੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕੇਸਨਖਹਰਣਾਦਿਖੁਦ੍ਦਕਪਲਿਬੋਧੁਪਚ੍ਛੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲਾਦੀਨਿ ਪੁਰਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਆਨਾਪਾਨਕੋਟ੍ਠਾਸਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਪਥਵੀ ਪਥਵੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਂਤਂਭਾਵਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਤਂਤਦਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਭਾਵਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗਤੋ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੫੪ ਆਦਯੋ) ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਹਿ ਭਾਵਨਾਵਿਧਾਨਂ ਇਧ ਆਚਰਿਯੇਨ ਅਤਿਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਦਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇ ਆਹਰਿਯਮਾਨੇ ਅਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੋ ਸਿਯਾਤਿ ਮਯਮ੍ਪਿ ਤਂ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਸ੍ਸਾਮ. ਯਦਾ ਪਨ ਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮੁਗ੍ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਾਨੁਪੁਬ੍ਬਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਯਦਾ ਤਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਉਗ੍ਗਹਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ ਆਪਾਥਮਾਗਤਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਿਮ੍ਮੀਲੇਤ੍ਵਾ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਮਨਸਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲਸਦਿਸਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਾਨਂ ਆਪਾਥਂ ਆਗਤਂ ਹੋਤਿ.
੨੯. ਸਮਾਧਿਯਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਾਹਿਤਾ ਹੋਤਿ.
੩੦. ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਾਨਵਸੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋਪਿ ਸਮਾਹਿਤੋਯੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਥਾ ਸਮਾਹਿਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਤਪ੍ਪਟਿਭਾਗਨ੍ਤਿ ਉਗ੍ਗਹਨਿਮਿਤ੍ਤਸਦਿਸਂ, ਤਤੋਯੇਵ ਹਿ ਤਂ ‘‘ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਉਗ੍ਗਹਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਅਤਿਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ. ਵਤ੍ਥੁਧਮ੍ਮਵਿਮੁਚ੍ਚਿਤਨ੍ਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਤੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ, ਵਤ੍ਥੁਧਮ੍ਮਤੋ ਵਾ ਕਸਿਣਮਣ੍ਡਲਗਤਕਸਿਣਦੋਸਤੋ ਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ. ਭਾਵਨਾਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾਮਯਂ. ਸਮਪ੍ਪਿਤਨ੍ਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਪ੍ਪਿਤਂ.
੩੧. ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ.
੩੩. ਪਞ੍ਚਸੁ ਝਾਨਙ੍ਗੇਸੁ ਏਕੇਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਵਜ੍ਜਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਤੁਪਞ੍ਚਜਵਨਕਤਿਪਯਭਵਙ੍ਗਤੋ ਪਰਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਝਾਨਙ੍ਗਾਵਜ੍ਜਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਆਵਜ੍ਜਨਵਸਿਤਾ ਨਾਮ. ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਕਾਮਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਤਿਪਯਭਵਙ੍ਗਤੋ ਪਰਂ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਵਜ੍ਜਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸਿਤਾ ਨਾਮ. ਸੇਤੁ ਵਿਯ ਸੀਘਸੋਤਾਯ ਨਦਿਯਾ ਓਘਂ ਭਵਙ੍ਗਵੇਗਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਂ ਝਾਨਂ ਠਪੇਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਤਾ ਭਵਙ੍ਗਪਾਤਤੋ ਰਕ੍ਖਣਯੋਗ੍ਯਤਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਵਸਿਤਾ ਨਾਮ. ਯਥਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਂ ਅਨਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਸਿਤਾ ਨਾਮ. ਅਥ ਵਾ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਠਪਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਵਸਿਤਾ ਨਾਮ. ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਤੋ ਅਨ੍ਤੋ ਅਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕਾਲਵਸੇਨੇਵ ਵੁਟ੍ਠਾਨਸਮਤ੍ਥਤਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਸਿਤਾ ਨਾਮਾਤਿ ਅਲਮਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੇਨ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸਿਤਾ ਪਨ ਆਵਜ੍ਜਨਵਸਿਤਾਯ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧਾ. ਆਵਜ੍ਜਨਾਨਨ੍ਤਰਜਵਨਾਨੇਵ ਹਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਜਵਨਾਨਿ ਨਾਮ. ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਓਲ਼ਾਰਿਕਙ੍ਗਂ ਪਹਾਨਾਯਾਤਿ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਓਲ਼ਾਰਿਕਙ੍ਗਾਨਂ ਝਾਨਕ੍ਖਣੇ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ. ਪਦਹਤੋਤਿ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਉਪਚਾਰਭਾਵਨਾ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਸੁ ਨਿਕਨ੍ਤਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਰਹਨ੍ਤਿ ਤਂਤਂਝਾਨਿਕਕਸਿਣਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾਨੁਰੂਪਂ.
੩੬. ਆਕਾਸਕਸਿਣਸ੍ਸ ਉਗ੍ਘਾਟੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਕਾਸਵਜ੍ਜਿਤੇਸੂ’’ਤਿ. ਕਸਿਣਨ੍ਤਿ ਕਸਿਣਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਉਗ੍ਘਾਟੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ. ਅਨਨ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਆਕਾਸਂ, ਅਨਨ੍ਤਂ ਆਕਾਸ’’ਨ੍ਤਿ ਆਕਾਸਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਨ ਪਨ ਕੇਵਲਂ ‘‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਅਨਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨੇਪਿ. ‘‘ਅਨਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾਪਿ ‘‘ਆਕਾਸੋ ਆਕਾਸੋ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੨੭੬), ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੨੮੧) ਮਨਸਿ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ.
੩੯. ‘‘ਸਨ੍ਤਮੇਤਂ, ਪਣੀਤਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ‘‘ਏਤਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਏਤਂ ਪਣੀਤ’’ਨ੍ਤਿ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ.
੪੦. ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਚਾਤਿ ਕਸਿਣਾਦੀਹਿ ਸਹ ਅਪ੍ਪਨਾਵਹਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਤਿਆਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ, ਸਞ੍ਞਾਵਵਤ੍ਥਾਨੇਸੁ ਚਾਤਿ ਦਸਸੁ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇਸੁ. ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ‘‘ਸੋ ਭਗਵਾ ਇਤਿਪਿ ਅਰਹਂ, ਇਤਿਪਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੧੨੪) ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਸਾਧੁਕਮੁਗ੍ਗਹਿਤੇਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਨਿਨ੍ਨਪੋਣਪਬ੍ਭਾਰਚਿਤ੍ਤਤਾਵਸੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਗ੍ਗਹਿਤੇ. ਪਰਿਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਸਮਾਧਿਯਤੀਤਿ ਪਰਿਕਮ੍ਮਭਾਵਨਾ ਸਮਾਹਿਤਾ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤਿ. ਉਪਚਾਰੋ ਚ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨੀਵਰਣਾਨਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਨ੍ਤੋ ਉਪਚਾਰਸਮਾਧਿ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.
੪੧. ਅਭਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਭਿਵਿਸੇਸਤੋ ਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾਦਿਪਞ੍ਚਲੋਕਿਯਾਭਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਕਸਿਣਾਨੁਲੋਮਾਦੀਹਿ ਚੁਦ੍ਦਸਹਾਕਾਰੇਹਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੩੬੫) ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਦਮੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨੀਹਾਰਕ੍ਖਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖੇਕਗ੍ਗਤਾਯੋਗਤੋ ਅਨੁਰੂਪਤ੍ਤਾ ਚ ਰੂਪਾਵਚਰਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਮੇਵ ਅਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਪਾਦਕਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਭੂਤਂ ਪਥਵਾਦਿਕਸਿਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਂ, ਤਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ. ਅਧਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾਦਿਕਮਾਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾਤਿ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਕਾਲੇ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਬ੍ਬਂ ਵਿਕੁਬ੍ਬਨੀਯਂ ਸਤਾਦਿਕਂ ਕੋਮਾਰਰੂਪਾਦਿਕਂ, ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਕਾਲੇ ਥੂਲਸੁਖੁਮਭੇਦਂ ਸਦ੍ਦਂ, ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਕਾਲੇ ਪਰਸ੍ਸ ਹਦਯਙ੍ਗਤਵਣ੍ਣਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਰਾਗਾਦਿਭੇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਮਯੇ ਪੁਰਿਮਭਵੇਸੁ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਾਦਿਭੇਦਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਕ੍ਖਨ੍ਧਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਮਯੇ ਓਭਾਸਫਰਿਤਟ੍ਠਾਨਗਤਂ ਰੂਪਂ ਵਾ ਆਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ.
ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ‘‘ਸਤਂ ਹੋਮਿ, ਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਮੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਰੂਪਾਦੀਸੂਤਿ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਿਸਯਭੂਤੇਸੁ ਰੂਪਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸਦ੍ਦਪਰਚਿਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵੁਤ੍ਥਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਭੇਦੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਞਾਣਸ੍ਸ ਤਾਵ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਂ, ਕਾਯੋ, ਰੂਪਾਦਿਅਧਿਟ੍ਠਾਨੇ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਚਾਤਿ ਛ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਂ ਅਤੀਤਮੇਵ, ਕਾਯੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਇਤਰਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਮਨਾਗਤਂ ਵਾ. ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸਦ੍ਦੋਯੇਵ, ਸੋ ਚ ਖੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਪਰਚਿਤ੍ਤਵਿਜਾਨਨਾਯ ਪਨ ਅਤੀਤੇ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸੇਸੁ, ਅਨਾਗਤੇ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸੇਸੁ ਚ ਪਵਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਤਿਕਾਲਿਕਂ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਚਰਿਯਾ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੧੬; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੪੩੪).
ਸਙ੍ਗਹਕਾਰਾ ਪਨ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਖਨ੍ਧਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੪੩੪) ਵਦਨ੍ਤਿ, ਕਥਂ ਪਨਸ੍ਸਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤਾ, ਨਨੁ ਚ ਆਵਜ੍ਜਨਾਯ ਗਹਿਤਮੇਵ ਇਦ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤਿ, ਆਵਜ੍ਜਨਾਯ ਚ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਾਯ ਤਂਸਮਕਾਲਮੇਵ ਪਰਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨਜਵਨਾਨਂ ਕਾਲਵਸੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਨ ਸਿਯਾ, ਮਗ੍ਗਫਲਵੀਥਿਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਆਵਜ੍ਜਨਜਵਨਾਨਂ ਕਥਞ੍ਚ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਨ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ? ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੧੬; ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧੪੩੪) ਤਾਵ ਸਨ੍ਤਤਿਅਦ੍ਧਾਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾ ਯੋਜਿਤਾ. ਆਨਨ੍ਦਾਚਰਿਯੋ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ੧੪੩੪ ਥੋਕ ਵਿਸਦਿਸਂ) ਪਨ ਭਣਤਿ ‘‘ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਦਿਵਿਭਾਗਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ‘ਇਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਮਿ’ਚ੍ਚੇਵ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨਪਿ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਅਵਿਸੇਸੇਨੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਤਿਣ੍ਣਂ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਵਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣੇਨ ਪਰਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ ਰੂਪਂ ਵਿਯ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ. ਪਚ੍ਛਾ ਕਾਮਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਰਾਗਾਦਿਵਵਤ੍ਥਾਨਮ੍ਪਿ ਕਰੋਤਿ ਨੀਲਾਦਿਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਵਿਯ. ਤਾਨਿ ਚ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਅਭਿਮੁਖੀਭੂਤਚਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਨੇਵ, ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਚ ਠਾਨੇ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਦੋਸੋ ਨਤ੍ਥਿ ਅਭਿਨ੍ਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਖਨ੍ਧਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਾਨਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤਿ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਨ ਰੂਪਮੇਵ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਿਭਾਗੋ. ਯਥਾਰਹਮਪ੍ਪੇਤੀਤਿ ਤਂਤਂਪਰਿਕਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਤੋ ਅਪ੍ਪੇਤਿ.
੪੨. ਇਦਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਭੇਦੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ. ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਦਿ ਇਦ੍ਧਿਪ੍ਪਭੇਦੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਾ. ਦਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸੋਤਸਦਿਸਤਾਯ, ਦਿਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤਾਯ ਚ ਦਿਬ੍ਬਞ੍ਚ ਤਂ ਸੋਤਞ੍ਚਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਂ. ਪਰੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਪਰਚਿਤ੍ਤਵਿਜਾਨਨਾ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਵਸੇਨ ਚੇਵ ਗੋਚਰਨਿਵਾਸਵਸੇਨ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤੀਤਭਵੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦਿਬ੍ਬਞ੍ਚ ਤਂ ਚਕ੍ਖੁ ਚਾਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ. ‘ਚੁਤੂਪਪਾਤਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਪਨ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗਞਾਣਅਨਾਗਤਂਸਞਾਣਾਨਿਪਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਵਸੇਨੇਵ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਵਿਸੁਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਅਤ੍ਥਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਾਗਤਂਸਞਾਣਸ੍ਸ ਤਾਵ ਅਨਾਗਤੇ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸਤੋ ਪਰਂ ਪਵਤ੍ਤਨਕਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਂ ਦੁਤਿਯਦਿਵਸਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਵਤ੍ਤਨਕਞ੍ਚ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਸਵਿਸਯੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਗਤਿਕਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਕਮ੍ਮੂਪਗਞਾਣਸ੍ਸ ਪਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਸਙ੍ਖਾਤਾ ਚੇਤਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਵਾ ਖਨ੍ਧਾ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਗੋਚਰਵਸੇਨ ਭੇਦੋ ਗੋਚਰਭੇਦੋ.
ਗੋਚਰਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਮਥਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ
ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੪੩. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੇਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਕਾ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਾਯੇਵ ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤ੍ਤਵਿਧੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
੪੪. ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਯੇਵ ਲਕ੍ਖਣਂ ਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ, ਲਕ੍ਖੀਯਤਿ ਅਨੇਨਾਤਿ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ. ਉਦਯਵਯਪਟਿਪੀਲ਼ਨਸਙ੍ਖਾਤਦੁਕ੍ਖਭਾਵੋ ਵ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ. ਪਰਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਾਵੋ ਅਨਤ੍ਤਤਾ, ਤਦੇਵ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ.
੪੫. ਤਿਣ੍ਣਂ ਲਕ੍ਖਣਾਨਂ ਅਨੁ ਅਨੁ ਪਸ੍ਸਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਕਾ.
੪੬. ਖਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਕਲਾਪਤੋ ਸਮ੍ਮਸਨਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ. ਉਪ੍ਪਾਦਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਞਾਣਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ. ਉਦਯਂ ਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਵਯੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਭਙ੍ਗਞਾਣਂ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਯਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਭਯਞਾਣਂ, ਦਿਟ੍ਠਭਯਾਨਂ ਆਦੀਨਵਤੋ ਪੇਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਆਦੀਨਵਞਾਣਂ, ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣਂ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ. ਮੁਚ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਸਮ੍ਪਟਿਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਭਯਨਨ੍ਦੀਵਿਵਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ. ਪੁਰਿਮਾਨਂ ਨਵਨ੍ਨਂ ਕਿਚ੍ਚਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ, ਉਪਰਿ ਚ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਕੂਲਂ ਞਾਣਂ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ.
੪੭. ਅਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਸੁਞ੍ਞਤੋ. ਸਂਯੋਜਨਾਦੀਹਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ. ਨਿਚ੍ਚਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਨੋ ਅਭਾਵਤੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ. ਪਣਿਹਿਤਸ੍ਸ ਤਣ੍ਹਾਪਣਿਧਿਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ.
੪੯. ਯੋ ਨਂ ਪਾਤਿ, ਤਂ ਮੋਕ੍ਖੇਤਿ ਅਪਾਯਾਦੀਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹੀਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ, ਤਦੇਵ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਹਿ ਸਂਵਰਣਤੋ ਸਂਵਰੋ, ਸਮਾਧਾਨੋਪਧਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਞ੍ਚਾਤਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸੀਲਂ. ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਂਵਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਸੀਲਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸੀਲਂ. ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵ ਵਿਵਜ੍ਜਨੇਨ ਆਜੀਵਸ੍ਸ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਿਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ. ਪਚ੍ਚਯੇ ਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਤੇਸਂ ਇਦਮਤ੍ਥਿਕਤਾਯ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਸੀਲਂ ਪਚ੍ਚਯਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਸੀਲਂ. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾਸਂਵਰਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਵਸੇਨ, ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ ਨਾਮ.
੫੦. ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਨੀਵਰਣਭਾਵਾਪਾਦਨਵਸੇਨ ਵਿਸੋਧਨਤੋ, ਚਿਤ੍ਤਸੀਸੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ, ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ.
੫੧. ‘‘ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਸਭਾਵੋ ਲਕ੍ਖਣਂ, ਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਰਸੋ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੋ, ਫਲਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਂ ‘‘ਫੁਸਨਲਕ੍ਖਣੋ ਫਸ੍ਸੋ, ਕਕ੍ਖਲ਼ਲਕ੍ਖਣਾ ਪਥਵੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ, ‘‘ਨਮਨਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮਂ, ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਗਹਣਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਚ ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਮਲਵਿਸੋਧਨਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ.
੫੨. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋਤਿ ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ ਤਾਵ ਅਵਿਜ੍ਜਾਤਣ੍ਹਾਉਪਾਦਾਨਕਮ੍ਮਹੇਤੁਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ. ਪਵਤ੍ਤਿਯਞ੍ਚ ਰੂਪਂ ਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤਉਤੁਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ, ਨਾਮਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ, ਵਿਸੇਸਤੋ ਚ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਚਤੁਚਕ੍ਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕੁਸਲਂ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਕੁਸਲਂ, ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਸੇਨ ਵਿਪਾਕੋ ਭਵਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਆਵਜ੍ਜਨਂ, ਖੀਣਾਸਵਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ ਕਿਰਿਯਜਵਨਂ, ਆਵਜ੍ਜਨਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਵਂ ਸਾਧਾਰਣਾਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਤੀਸੁ ਅਦ੍ਧਾਸੁ ਨਾਮਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਦਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਾਦਿਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨਂ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ‘‘ਅਹੋਸਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਮਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਾਯ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੮; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦) ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਾਯ, ‘‘ਸਤ੍ਥਰਿਕਙ੍ਖਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿਕਾਯ (ਧ. ਸ. ੧੧੨੩; ਵਿਭ. ੯੧੫) ਅਟ੍ਠਵਿਧਾਯ ਚ ਕਙ੍ਖਾਯ ਵਿਤਰਣਤੋ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਾ, ਅਹੇਤੁਕਵਿਸਮਹੇਤੁਦਿਟ੍ਠਿਮਲਵਿਸੋਧਨਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ.
੫੩. ਤਤੋ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਤੋ ਪਰਂ ਤਥਾਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇਸੁ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਦਿਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ, ਪਚ੍ਚਯਵਵਤ੍ਥਾਨਵਸੇਨ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇਸੁ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਜ੍ਜੇਸੁ ਤਿਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੇਸੁ ਨਾਮਰੂਪੇਸੁ ਅਤੀਤਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਖਨ੍ਧਾਦਿਨਯਮਾਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਛਦ੍ਵਾਰਛਲ਼ਾਰਮ੍ਮਣਛਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ ਆਗਤਂ ਖਨ੍ਧਾਦਿਨਯਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਲਾਪਵਸੇਨ ਪਿਣ੍ਡਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਯਂ ਅਤੀਤੇ ਜਾਤਂ ਰੂਪਂ, ਤਂ ਅਤੀਤੇਵ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ. ਯਂ ਅਨਾਗਤੇ ਭਾਵਿ ਰੂਪਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਂ ਅਨਾਗਤਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਏਤ੍ਥੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਥਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਹਿਦ੍ਧਸੁਖੁਮਓਲ਼ਾਰਿਕਹੀਨਪਣੀਤਰੂਪਾਦਯੋ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਨ ਇਚ੍ਚਂ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ ਖਯਟ੍ਠੇਨ ਖਯਗਮਨਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਭਯਟ੍ਠੇਨ ਭਯਕਰਤ੍ਤਾ, ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਸਾਰਕਟ੍ਠੇਨ ਅਤ੍ਤਸਾਰਾਦਿਅਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਮਨੋ. ਰੂਪਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੮) ਅਤੀਤਾਦਿਅਦ੍ਧਾਵਸੇਨ, ਅਤੀਤਾਦਿਸਨ੍ਤਾਨਵਸੇਨ, ਅਤੀਤਾਦਿਖਣਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣੇਨ ਹੁਤ੍ਵਾਅਭਾਵਉਦਯਬ੍ਬਯਪਟਿਪੀਲ਼ਨਅਵਸਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰਸਙ੍ਖਾਤਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯਸਮ੍ਮਸਨਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣੇਨ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯਂ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ.
ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣੇ ਪਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪੁਨ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਮੁਦਯਾ ਰੂਪਸਮੁਦਯੋ, ਤਣ੍ਹਾਕਮ੍ਮਆਹਾਰਸਮੁਦਯਾ ਰੂਪਸਮੁਦਯੋ, ਤਥਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨਿਰੋਧਾ ਰੂਪਨਿਰੋਧੋ, ਤਣ੍ਹਾਕਮ੍ਮਆਹਾਰਨਿਰੋਧਾ ਰੂਪਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੦) ਏਵਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁਪਿ ਆਹਾਰਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਾ ਫਸ੍ਸਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਚ ਏਵਂ ਫਸ੍ਸਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਸਮੁਦਯਾ ਨਾਮਰੂਪਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਨਾਮਰੂਪਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਦਯਵਸੇਨ, ਪਚ੍ਚਯਨਿਰੋਧਵਸੇਨ ਚ, ਪਚ੍ਚਯੇ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਮਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਲਕ੍ਖਣਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਖਣਵਸੇਨ ਚਾਤਿ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਖਨ੍ਧੇ ਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਚਤੁਧਾ, ਖਣਵਸੇਨ ਏਕਧਾ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ਉਦਯਂ, ਪਞ੍ਚਧਾ ਵਯਨ੍ਤਿ ਦਸਦਸਉਦਯਬ੍ਬਯਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਸਮਪਞ੍ਞਾਸਾਕਾਰੇਹਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣੇਨ ਉਦਯਬ੍ਬਯਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰਦ੍ਧਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਸਰੀਰਤੋ ਨਿਚ੍ਛਰਣਕਆਲੋਕਸਙ੍ਖਾਤੋ ਓਭਾਸੋ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਚਿਤ੍ਤਸਹਜਾਤਾ ਖੁਦ੍ਦਿਕਾਦਿਪਞ੍ਚਵਿਧਾ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧ ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸਵਾਰ ਝਾਨਙ੍ਗਰਾਸਿਵਣ੍ਣਨਾ) ਪੀਤਿ, ਤਥਾ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਦਰਥਵੂਪਸਮਲਕ੍ਖਣਾ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਾ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ, ਬਲਵਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕੋ ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤੋ ਪਗ੍ਗਹੋ, ਅਤਿਪਣੀਤਂ ਸੁਖਂ, ਇਨ੍ਦਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਵਜਿਰਸਦਿਸਂ ਤਿਲਕ੍ਖਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭੂਤਂ ਞਾਣਂ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਚਿਰਕਤਾਦਿਅਨੁਸ੍ਸਰਣਸਮਤ੍ਥਾ ਉਪਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਸਤਿ, ਸਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਹਜਾਤਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਭੂਤਾ ਤਤ੍ਰਮਜ੍ਝਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਆਵਜ੍ਝਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚਾਤਿ ਦੁਵਿਧਾਪਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ, ਓਭਾਸਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ‘‘ਨ ਵਤ ਮੇ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਏਵਰੂਪੋ ਓਭਾਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬੋ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੭੩੩) ਨਯੇਨ ਤਤ੍ਥ ਆਲਯਂ ਕੁਰੁਮਾਨਾ ਸੁਖੁਮਤਣ੍ਹਾ ਰੂਪਨਿਕਨ੍ਤਿਚਾਤਿ ਓਭਾਸਾਦੀਸੁ ਦਸਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ‘‘ਨ ਵਤ ਮੇ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਏਵਰੂਪਾ ਓਭਾਸਾਦਯੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪੁਬ੍ਬਾ ਅਦ੍ਧਾ ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ, ਫਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋਸ੍ਮੀ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੭੩੩) ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਮੇ ਓਭਾਸਾਦਯੋ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਮਾਨਵਤ੍ਥੁਤਾਯ ਨ ਮਗ੍ਗੋ, ਅਥ ਖੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ ਏਵ, ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤਂ ਪਨ ਵੀਥਿਪਟਿਪਨ੍ਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਨਿਚ੍ਛਯਨਂ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਜਾਨਨਤੋ, ਦਸ੍ਸਨਤੋ, ਅਮਗ੍ਗੇ ਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਾਯ ਵਿਸੋਧਨਤੋ ਚ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ.
੫੪. ਯਾਵਾਨੁਲੋਮਾਤਿ ਯਾਵ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਞਾਣਾ. ਨਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨੀਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੭੩੭ ਆਦਯੋ) ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਉਦਯਞ੍ਚ ਵਯਞ੍ਚ ਜਾਨਨਕਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਂ, ਉਦਯਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਭਙ੍ਗਮਤ੍ਤਾਨੁਪੇਕ੍ਖਕਂ ਭਙ੍ਗਞਾਣਂ, ਭਙ੍ਗਵਸੇਨ ਉਪਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਸੀਹਾਦੀਨਂ ਵਿਯ ਭਾਯਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰਾਨੁਪੇਕ੍ਖਕਂ ਭਯਞਾਣਂ, ਤਥਾਨੁਪੇਕ੍ਖਿਤਾਨਂ ਆਦਿਤ੍ਤਘਰਸ੍ਸ ਵਿਯ ਆਦੀਨਵਾਕਾਰਾਨੁਪੇਕ੍ਖਕਂ ਆਦੀਨਵਞਾਣਂ, ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣਂ, ਜਾਲਾਦਿਤੋ ਮਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਵਿਯ ਤੇਹਿ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਤਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ, ਮੁਚ੍ਚਨੁਪਾਯਸਮ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇਸੁਪਿ ਸਮੁਦ੍ਦਸਕੁਣੀ ਵਿਯ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਸਮ੍ਮਸਨਵਸਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਚਤ੍ਤਭਰਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਪੇਕ੍ਖਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਵਿਪਸ੍ਸਨਤਾਯ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਂ, ਉਦ੍ਧਂ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਅਧਿਗਨ੍ਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਅਨੁਲੋਮਤੋ ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਵਮਂ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਨਵ ਞਾਣਾਨਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਭਾਵਤੋ ਤਿਲਕ੍ਖਣਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ, ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ, ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚ ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ.
੫੫. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਰਿਪਾਕੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਪਾਕੋ, ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ. ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਪਟਿਚ੍ਚ. ਇਦਾਨਿ ਅਪ੍ਪਨਾਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ‘‘ਇਦਾਨਿ ਅਪ੍ਪਨਾਸਙ੍ਖਾਤੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਕ੍ਖਣੇ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਗਹਿਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਏਕਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ.
੫੬. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਮਤ੍ਥਕਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾ. ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਸਹਿਤਤਾਯ ਸਾਨੁਲੋਮਾ. ਸਾ ਏਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਦਾਸੀਨਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ. ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਅਪਾਯਾਦਿਤੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਚ ਵੁਟ੍ਠਹਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨੀ.
੫੭. ਅਭਿਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਂ.
੫੮. ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਨ ਇਤੋ ਊਨਾਧਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜ ਜਾਨਨ੍ਤੋ. ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ. ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਭਾਵਨਾਵਸੇਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਡ੍ਢਨਵਸੇਨ. ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਞਾਣਸ੍ਸ ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਂ ਪਦੀਪਾਦੀਨਂ ਵਟ੍ਟਿਦਾਹਾਦਿਚਤੁਕਿਚ੍ਚਦਸ੍ਸਨਤੋ, ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੮੩੯) ਆਗਮਤੋ ਚ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ.
੫੯. ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤਿ ਮਗ੍ਗੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨੁਰੂਪਤੋ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤੀਣਿ ਵਾ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਪਨੀਤਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਠਾਨੇ ਉਣ੍ਹਤ੍ਤਨਿਬ੍ਬਾਪਨਤ੍ਥਾਯ ਘਟੇਹਿ ਅਭਿਸਿਞ੍ਚਮਾਨਮੁਦਕਂ ਵਿਯ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸੇਪਿ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਦਰਥਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਕਾਨਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ, ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨੀਤਿ ਮਗ੍ਗਫਲਾਦਿਵਿਸਯਾਨਿ ਕਾਮਾਵਚਰਞਾਣਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੩) ਵੁਤ੍ਤਂ.
੬੦. ਇਦਾਨਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਯ ਭੂਮਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਮਗ੍ਗਂ ਫਲਞ੍ਚਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਮਿਨਾਵ ਵਤਾਹਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਨਾਮ ਮੇ ਆਨਿਸਂਸੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਫਲਂ, ਤਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਨਾਮ ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸਚ੍ਛਿਕਤੋ’’ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ’’ਤਿ ਪਹੀਨੇ ਕਿਲੇਸੇ, ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ ਵਾ, ਨ ਵਾ. ਕੋਚਿ ਸੇਕ੍ਖੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਕੋਚਿ ਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਚਾਰੋਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ‘‘ਕੋ ਸੁ ਨਾਮ ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੭੫; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੮੧੨) ਅਪ੍ਪਹੀਨੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਅਰਹਤੋ ਪਨ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਨਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਪਨ੍ਨਰਸ ਅਰਹਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੀਤਿ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਛਬ੍ਬਿਸੁਦ੍ਧਿਕਮੇਨਾਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੬੬੨ ਆਦਯੋ) ਸੀਲਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧੀਨਂ ਵਸੇਨ ਮੂਲਭੂਤਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿਆਦੀਨਂ ਵਸੇਨ ਸਰੀਰਭੂਤਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਏਤਾਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧੀਨਂ ਕਮੇਨ. ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਜਾਨਨਤਾ, ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣਤੋ, ਕਿਲੇਸਮਲੇਹਿ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਚ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਨਾਮ.
ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ.
ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵਿਮੋਕ੍ਖਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੬੧. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਦ੍ਦੇਸੇ. ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ‘‘ਯੋ ਅਤ੍ਤਾਭਿਨਿਵੇਸੋ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਾਰਕੋ ਫਲਸ੍ਸ ਚ ਵੇਦਕੋ ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਦਲ਼੍ਹਗ੍ਗਾਹੋ, ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੀ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵ ਅਤ੍ਤਸੁਞ੍ਞਤਾਕਾਰਾਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਸੁਞ੍ਞਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵਿਮੋਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਮਗ੍ਗਫਲਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਂ ਹੋਤਿ.
੬੨. ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚੇ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੪੯; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੩੬; ਵਿਭ. ੯੩੯) ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਞ੍ਞਾਚਿਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੀ ਪਜਹਨ੍ਤੀ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਨਿਮਿਤ੍ਤਰਹਿਤਾਕਾਰਾਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ ਵਿਮੋਕ੍ਖਮੁਖਂ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
੬੩. ‘‘ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ‘‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਤਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਕਾਮਭਵਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਤਣ੍ਹਾਪਣਿਧਿਂ ਤਣ੍ਹਾਪਤ੍ਥਨਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੀ ਦੁਕ੍ਖਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤੀ ਪਣਿਧਿਰਹਿਤਾਕਾਰਾਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਨਾਮ.
੬੪. ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਏਤਾਸਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਂ ਏਤਾਨਿ ਤੀਣਿ ਨਾਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਦਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ. ਮਗ੍ਗੋ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਨਾਮ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਲਦ੍ਧਨਾਮਤ੍ਤਾ.
੬੬. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਗਮਨਵਸੇਨਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਙ੍ਖਾਤਾਗਮਨਵਸੇਨ. ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਏਤੇਨ ਮਗ੍ਗੋ, ਫਲਞ੍ਚਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਮਗ੍ਗੋ ਇਧ ਆਗਮਨਂ ਨਾਮ.
੬੭. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਅਨਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਵਸੇਨ. ਯਥਾਸਕਂ ਫਲਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪੀਤਿ ਯਥਾਲਦ੍ਧਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਫਲਭੂਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਮਗ੍ਗਾਗਮਨਵਸੇਨ ਅਲਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਗਮਨਵਸੇਨੇਵ ਤੀਣਿ ਨਾਮਾਨਿ ਲਭਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਤਦਾ ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵਾਯੋਗਤੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸੁਞ੍ਞਤਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਰਹਿਤਤ੍ਤਾ, ਤਣ੍ਹਾਪਣਿਧਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਸੁਞ੍ਞਤਅਨਿਮਿਤ੍ਤਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਨਾਮਵਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਵਸੇਨ. ਸਰਸਵਸੇਨਾਤਿ ਰਾਗਾਦਿਸੁਞ੍ਞਤਤ੍ਤਾ, ਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਰਹਿਤਤ੍ਤਾ, ਕਿਲੇਸਪਣਿਧਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੁਣਵਸੇਨ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ, ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵੀਥਿਯਞ੍ਚ. ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਫਲਸ੍ਸਪਿ.
ਵਿਮੋਕ੍ਖਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੬੮. ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਸਤ੍ਤਸੁ ਵਾਰੇਸੁ ਕਾਮਸੁਗਤਿਯਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਂ ਪਰਮਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮੋ ਨ ਪਨ ਅਟ੍ਠਮਾਦਿਕਾਮਭਵਗਾਮੀਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਤੇ ਭਵਂ ਅਟ੍ਠਮਮਾਦਿਯਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੯; ਸੁ. ਨਿ. ੨੩੨; ਨੇਤ੍ਤਿ. ੧੧੫). ਰੂਪਾਰੂਪਸੁਗਤਿਭਵਂ ਪਨ ਸਤ੍ਤਵਾਰਤੋ ਪਰਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਚਰਿਯਾ.
੬੯. ਰਾਗਦੋਸਮੋਹਾਨਨ੍ਤਿ ਮੋਹਗ੍ਗਹਣਂ ਰਾਗਦੋਸੇਕਟ੍ਠਮੋਹਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
੭੦. ਖੀਣਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਖੀਣਾਸਵੋ. ਦਕ੍ਖਿਣਾਰਹੇਸੁ ਅਗ੍ਗਤ੍ਤਾ ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋ.
ਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
੭੨. ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪੀਤਿ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ.
੭੩. ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰੋਧਂ ਪਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਣਂ. ਅਨਾਗਾਮੀਨਞ੍ਚਾਤਿ ਕਾਮਰੂਪਭਵਟ੍ਠਾਨਂ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭੀਨਮੇਵ ਅਨਾਗਾਮੀਨਂ, ਤਥਾ ਖੀਣਾਸਵਾਨਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥਾਤਿ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ. ਯਾਵ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਏਵਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਭਾਵਾਪਾਦਨਵਸੇਨ ਯਾਵ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ, ਤਾਵ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ਅਧਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯਾਦਿਕਨ੍ਤਿ ਕਾਯਪਟਿਬਦ੍ਧਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਠਪਿਤਚੀਵਰਾਦਿਪਰਿਕ੍ਖਾਰਗੇਹਾਦੀਨਂ ਅਗ੍ਗਿਆਦਿਨਾ ਅਵਿਨਾਸਨਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਂਘਪਟਿਮਾਨਨਸਤ੍ਥੁਪਕ੍ਕੋਸਨਾਨਂ ਪੁਰੇਤਰਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਸਤ੍ਤਾਹਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਓਲੋਕਨਨ੍ਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਦਿਕਂ ਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਂ ਕਤ੍ਵਾ.
ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਉਯ੍ਯੋਜਨਵਣ੍ਣਨਾ
੭੫. ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਰਸਸ੍ਸਾਦਨ੍ਤਿ ਝਾਨਸੁਖਫਲਸੁਖਾਦਿਭੇਦਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਰਸਸ੍ਸਾਦਂ.
ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਭਾਵਿਨਿਯਾ ਨਾਮ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਵਣ੍ਣਨਾਯ
ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਿਗਮਨਵਣ੍ਣਨਾ
(ਕ) ਚਾਰਿਤ੍ਤੇਨ ਕੁਲਾਚਾਰੇਨ ਸੋਭਿਤੇ ਵਿਸਾਲਕੁਲੇ ਉਦਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਸ, ਤੇਨ, ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਿਸਯਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯ ਅਭਿਵੁਦ੍ਧੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਚ ਦਾਨਸੀਲਾਦਿਗੁਣਾਨਂ ਉਦਯੋ ਯਸ੍ਸ, ਤੇਨ, ਨਮ੍ਪਵ੍ਹਯੇਨ ਨਮ੍ਪਨਾਮਕੇਨ, ਪਰਾਨੁਕਮ੍ਪਂ ਸਾਸਨੇ ਸੁਖੋਤਰਣਪਰਿਪਾਚਨਲਕ੍ਖਣਂ ਪਰਾਨੁਗ੍ਗਹਂ, ਪਣਿਧਾਯ ਪਤ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਯਂ ਪਕਰਣਂ ਪਤ੍ਥਿਤਂ ਅਭਿਯਾਚਿਤਂ, ਤਂ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.
(ਖ) ਤੇਨ ਪਕਰਣਪ੍ਪਸੁਤੇਨ ਵਿਪੁਲੇਨ ਪੁਞ੍ਞੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵਦਾਤੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਸੀਲਾਦਿਗੁਣੇਨ ਸੋਭਿਤਾ. ਤਤੋਯੇਵ ਲਜ੍ਜਿਨੋ ਭਿਕ੍ਖੂ, ਧਞ੍ਞਾਨਂ ਅਧਿਵਾਸਭੂਤਂ, ਉਦਿਤੋਦਿਤਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਂ, ਮੂਲਸੋਮਂ ਨਾਮ ਵਿਹਾਰਂ, ਪੁਞ੍ਞਵਿਭਵਸ੍ਸ ਉਦਯਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਮਙ੍ਗਲਤ੍ਥਾਯ ਆਯੁਕਨ੍ਤਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤੁ, ਤਤ੍ਥ ਨਿਵਾਸਿਨੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਈਦਿਸਾ ਹੋਨ੍ਤੂਤ੍ਯਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.
ਨਿਗਮਨਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ ਚਾਯਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਭਾਵਿਨੀ ਨਾਮ.
ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਟੀਕਾ.
ਨਿਗਮਨਕਥਾ
੧. ਰਮ੍ਮੇ ਪੁਲਤ੍ਥਿਨਗਰੇ ਨਗਰਾਧਿਰਾਜੇ,
ਰਞ੍ਞਾ ਪਰਕ੍ਕਮਭੁਜੇਨ ਮਹਾਭੁਜੇਨ;
ਕਾਰਾਪਿਤੇ ਵਸਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਵਿਹਾਰੇ;
ਯੋ ਰਮ੍ਮਹਮ੍ਮਿਯਵਰੂਪਵਨਾਭਿਰਾਮੇ.
੨. ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸੀਲਦਮਸਂਯਮਤੋਸਿਤੇਹਿ,
ਸਮ੍ਮਾਨਿਤੋ ਵਸਿਗਣੇਹਿ ਗੁਣਾਕਰੇਹਿ;
ਪਤ੍ਤੋ ਮੁਨਿਨ੍ਦਵਚਨਾਦਿਸੁ ਨੇਕਗਨ੍ਥ-
ਜਾਤੇਸੁ ਚਾਚਰਿਯਤਂ ਮਹਿਤਂ ਵਿਦੂਹਿ.
੩. ਞਾਣਾਨੁਭਾਵਮਿਹ ਯਸ੍ਸ ਚ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀ,
ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਚ ਵਿਨਯਟ੍ਠਕਥਾਦਿਕਾਨਂ;
ਸਾਰਤ੍ਥਦੀਪਨਿਮੁਖਾ ਮਧੁਰਤ੍ਥਸਾਰ-
ਸਨ੍ਦੀਪਨੇਨ ਸੁਜਨਂ ਪਰਿਤੋਸਯਨ੍ਤੀ.
੪. ਤਸ੍ਸਾਨੁਕਮ੍ਪਮਵਲਮ੍ਬਿਯ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ-
ਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਥਾਮਗਤਸਾਰਗੁਣਾਕਰਸ੍ਸ;
ਯੋ ਨੇਕਗਨ੍ਥਵਿਸਯਂ ਪਟੁਤਂ ਅਲਤ੍ਥਂ,
ਤਸ੍ਸੇਸ ਞਾਣਵਿਭਵੋ ਵਿਭਵੇਕਹੇਤੁ.
੫. ਸੋਹਮੇਤਸ੍ਸ ਸਂਸੁਦ੍ਧ-ਵਾਯਾਮਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵਤੋ.
ਅਦ੍ਧਾਸਾਸਨਦਾਯਾਦੋ, ਹੇਸ੍ਸਂ ਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਸਤ੍ਥੁਨੋ.
੬. ਜੋਤਯਨ੍ਤਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਸ, ਸਾਸਨਂ ਸੁਦ੍ਧਮਾਨਸਂ.
ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਂ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯਞ੍ਚ, ਗਰੁਂ ਮੇ ਸਾਰਿਸਮ੍ਭਵਂ.
੭. ਦਿਨੇਹਿ ਚਤੁਵੀਸੇਹਿ, ਟੀਕਾਯਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ ਯਥਾ.
ਤਥਾ ਕਲ੍ਯਾਣਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ, ਸੀਘਂ ਸਿਜ੍ਝਨ੍ਤੁ ਪਾਣਿਨਨ੍ਤਿ.
ਇਤਿ ਭਦਨ੍ਤਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮਹਾਥੇਰਸ੍ਸ ਸਿਸ੍ਸੇਨ ਰਚਿਤਾ
ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਭਾਵਿਨੀ ਨਾਮ
ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਟੀਕਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.