ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਭਾਵਿਨੀਟੀਕਾ
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ
(ਕ) ਵਿਸੁਦ੍ਧਕਰੁਣਾਞਾਣਂ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਿਤਂ;
ਧਮ੍ਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਨਤ੍ਵਾ ਸਂਘਂ ਨਿਰਙ੍ਗਣਂ.
(ਖ) ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਮਹਾਥੇਰਂ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਵਿਸਾਰਦਂ;
ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਿਰਸਾ ਧੀਰਂ, ਗਰੁਂ ਗਾਰਵਭਾਜਨਂ.
(ਗ) ਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਂ ਸਮਾਸੇਨ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਂ;
ਆਭਿਧਮ੍ਮਿਕਭਿਕ੍ਖੂਨਂ, ਪਰਂ ਪੀਤਿਵਿਵਡ੍ਢਨਂ.
(ਘ) ਪੋਰਾਣੇਹਿ ਅਨੇਕਾਪਿ, ਕਤਾ ਯਾ ਪਨ ਵਣ੍ਣਨਾ;
ਨ ਤਾਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ, ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਵੇ ਇਧ.
(ਙ) ਤਸ੍ਮਾ ਲੀਨਪਦਾਨੇਤ੍ਥ, ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਮਹਾਪਯਂ;
ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਸਮਾਸੇਨ, ਰਚਯਿਸ੍ਸਾਮਿ ਵਣ੍ਣਨਨ੍ਤਿ.
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਪਰਮਵਿਚਿਤ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਸਕਸਮਯਸਮਯਨ੍ਤਰਗਹਨਵਿਗ੍ਗਾਹਣਸਮਤ੍ਥਂ ਸੁਵਿਮਲਵਿਪੁਲਪਞ੍ਞਾਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯਜਨਨਂ ਪਕਰਣਮਿਦਮਾਰਭਨ੍ਤੋਯਮਾਚਰਿਯੋ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਾਭਿਧੇਯ੍ਯ ਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਪਕਰਣਾਭਿਧਾਨਪਯੋਜਨਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ.
ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧ…ਪੇ… ਅਭਿਵਾਦਿਯਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਪਕਰਣਾਭਿਧਾਨਾਨਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਇਧ ਸਙ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਭਾਵਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤੇਸਂ ਇਮਿਨਾ ਸਮੁਦਿਤੇਨ ਪਟਿਪਾਦੇਤਬ੍ਬਭਾਵਦੀਪਨਤੋ, ਏਕਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹ ਕਥਨਾਕਾਰਦੀਪਨਤੋ, ਅਤ੍ਥਾਨੁਗਤਸਮਞ੍ਞਾਪਰਿਦੀਪਨਤੋ ਚ. ਪਯੋਜਨਂ ਪਨ ਸਙ੍ਗਹਪਦੇਨ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਏਕਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੇ ਸਤਿ ਤਦੁਗ੍ਗਹਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਦਿਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਸਰੂਪਾਵਬੋਧਸ੍ਸ, ਤਮ੍ਮੂਲਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਅਨਾਯਾਸੇਨ ਸਂਸਿਜ੍ਝਨਤੋ.
ਤਤ੍ਥ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਤਾਵ ਬਹੁਧਾ ਪਪਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ ਆਚਰਿਯਾ, ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਅਨ੍ਤਰਾਯਨਿਵਾਰਣਂ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗਹਕਾਰੇਹਿ ‘‘ਤਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨ ਹਤਨ੍ਤਰਾਯੋ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ). ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਣਾਮਕਿਰਿਯਾਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ ਕੁਸਲਚੇਤਨਾ, ਸਾ ਚ ਵਨ੍ਦਨੇਯ੍ਯਵਨ੍ਦਕਾਨਂ ਖੇਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯਸਮ੍ਪਦਾਹਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਵੇਦਨੀਯਭੂਤਾ ਯਥਾਲਦ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਾਨਿ ਉਪਪੀਲ਼ਕਉਪਚ੍ਛੇਦਕਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਾਨਂ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਸਿਦ੍ਧਿਵਿਬਨ੍ਧਕਾਨਂ ਰੋਗਾਦਿਅਨ੍ਤਰਾਯਾਨਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਾਧੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਕਰਣਾਰਮ੍ਭੇ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਕਰਣਂ ਯਥਾਰਦ੍ਧਪਕਰਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਾਪਨਤ੍ਥਞ੍ਚੇਵ ਸੋਤੂਨਞ੍ਚ ਵਨ੍ਦਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਸਂਸਿਜ੍ਝਨਤ੍ਥਞ੍ਚ. ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਕਥਨਂ ਪਨ ਵਿਦਿਤਾਭਿਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸੇਵ ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਉਗ੍ਗਹਣਾਦਿਵਸੇਨ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਭਾਵਤੋ. ਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਯੋਜਨਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਾਨਿ ਚ ਸੋਤੁਜਨਸਮੁਸ੍ਸਾਹਜਨਨਤ੍ਥਂ. ਅਭਿਧਾਨਕਥਨਂ ਪਨ ਵੋਹਾਰਸੁਖਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਮੁਦਾਯਤ੍ਥੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਅਵਯਵਤ੍ਥੋ – ਸਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਣੁਤ੍ਤਮਂ ਅਤੁਲਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਭਿਵਾਦਿਯ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਂ ਭਾਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਭਗਵਾ. ਸੋ ਹਿ ਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਭੇਦਂ ਸਕਲਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਸਯਂ ਵਿਚਿਤੋਪਚਿਤਪਾਰਮਿਤਾਸਮ੍ਭੂਤੇਨ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਸਾਮਂ ਬੁਜ੍ਝਿ ਅਞ੍ਞਾਸਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਕਮੁਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੧; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੫; ੨.੩੪੧; ਧ. ਪ. ੩੫੩), ਅਥ ਵਾ ਬੁਧਧਾਤੁਸ੍ਸ ਜਾਗਰਣਵਿਕਸਨਤ੍ਥੇਸੁਪਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਸਮ੍ਮਾ ਸਾਮਞ੍ਚ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਅਨਞ੍ਞਪਟਿਬੋਧਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਸਵਾਸਨਸਮ੍ਮੋਹਨਿਦ੍ਦਾਯ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਵਿਗਤੋ, ਦਿਨਕਰਕਿਰਣਸਮਾਗਮੇਨ ਪਰਮਰੁਚਿਰਸਿਰਿਸੋਭਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਕਸਿਤਮਿਵ ਪਦੁਮਂ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਞਾਣਸਮਾਗਮੇਨ ਅਪਰਿਮਿਤਗੁਣਗਣਾਲਙ੍ਕਤਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮ੍ਮਾ ਸਯਮੇਵ ਵਿਕਸਿਤੋ ਵਿਕਾਸਮਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਚਨਤ੍ਥਯੋਗੇਪਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਭਗਵਤਿ ਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਅਤੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਤੁਲਾਯ ਸਮ੍ਮਿਤੋ ਤੁਲ੍ਯੋ, ਸੋਯੇਵ ਤੁਲੋ ਯਕਾਰਲੋਪਵਸੇਨ. ਅਥ ਵਾ ਸਮ੍ਮਿਤਤ੍ਥੇ ਅਕਾਰਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਤੁਲਾਯ ਸਮ੍ਮਿਤੋ ਤੁਲੋ, ਨ ਤੁਲੋ ਅਤੁਲੋ, ਸੀਲਾਦੀਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਕੇਨਚਿ ਅਸਦਿਸੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਾ ਤੁਲੋ ਸਦਿਸੋਤਿ ਅਤੁਲੋ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲਭਾਵਤੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਅਪਦਾ ਵਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਵਾ ਚਤੁਪ੍ਪਦਾ ਵਾ…ਪੇ… ਤਥਾਗਤੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪; ੫.੩੨; ਇਤਿਵੁ. ੯੦).
ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਹੇਤੁਫਲਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰਸਮ੍ਪਦਾਵਸੇਨ ਤੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਭਗਵਤੋ ਥੋਮਨਾ ਕਤਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਮਾਯੋਗੋ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਞ੍ਚ. ਫਲਸਮ੍ਪਦਾ ਪਨ ਞਾਣਪਹਾਨਆਨੁਭਾਵਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਤਮ੍ਮੂਲਕਾਨਿ ਚ ਦਸਬਲਾਦਿਞਾਣਾਨਿ ਞਾਣਸਮ੍ਪਦਾ. ਸਵਾਸਨਸਕਲਸਂਕਿਲੇਸਾਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਮਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਤਾਪਾਦਨਂ ਪਹਾਨਸਮ੍ਪਦਾ. ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਨਿਪ੍ਫਾਦਨੇ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਆਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਦਾ. ਸਕਲਲੋਕਨਯਨਾਭਿਸੇਕਭੂਤਾ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਾ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਰੂਪਕਾਯਸਮ੍ਪਦਾ ਨਾਮ. ਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰੋ ਪਨ ਆਸਯਪਯੋਗਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਦੇਵਦਤ੍ਤਾਦੀਸੁ ਵਿਰੋਧਿਸਤ੍ਤੇਸੁਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਹਿਤਜ੍ਝਾਸਯਤਾ, ਅਪਰਿਪਾਕਗਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਕਾਲਾਗਮਨਞ੍ਚ ਆਸਯੋ ਨਾਮ. ਤਦਞ੍ਞਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਨਤ੍ਤਯਮੁਖੇਨ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ.
ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾ ਦ੍ਵੇ ਫਲਸਮ੍ਪਦਾ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਇਤਰਾ ਪਨ ਦ੍ਵੇ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਤੂਪਕਾਰਸਮ੍ਪਦਾ ਚ ‘‘ਅਤੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ, ਤਦੁਪਾਯਭੂਤਾ ਪਨ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਦਾ ਦ੍ਵੀਹਿਪਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਾ ਤਥਾਵਿਧਹੇਤੁਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇਨ ਤਦੁਭਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਮਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਅਹੇਤੁਕਤ੍ਤੇ ਚ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਤਾਸਂ ਸਮ੍ਭਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ.
ਤਦੇਵਂ ਤਿਵਿਧਾਵਤ੍ਥਾਸਙ੍ਗਹਿਤਥੋਮਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਬੁਦ੍ਧਰਤਨਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸੇਸਰਤਨਾਨਮ੍ਪਿ ਪਣਾਮਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਣੁਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਗੁਣੀਭੂਤਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਂਘਾਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤਬ੍ਬਭਾਵੋ ਸਹਯੋਗੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਯਥਾ ‘‘ਸਪੁਤ੍ਤਦਾਰੋ ਆਗਤੋਤਿ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਸ੍ਸਾਪਿ ਆਗਮਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੇ ਚਤੂਸੁ ਅਪਾਯੇਸੁ, ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖੇਸੁ ਚ ਅਪਤਮਾਨੇ ਕਤ੍ਵਾ ਧਾਰੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮੋ, ਚਤੁਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਵਸੇਨ ਨਵਵਿਧੋ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹ ਦਸਵਿਧੋ ਵਾ ਧਮ੍ਮੋ. ਧਾਰਣਞ੍ਚ ਪਨੇਤਸ੍ਸ ਅਪਾਯਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਕਿਲੇਸਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ, ਤਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦਕਭਾਵਤੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਦਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿਹੇਤੁਤਾਯ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਫਲਸ੍ਸ ਪਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਮਗ੍ਗਾਨੁਕੂਲਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਤਦਧਿਗਮਹੇਤੁਤਾਯਾਤਿ ਉਭਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਰਿਯਾਯਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਤਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ, ਸਨ੍ਤੋ ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨ ਤਿਤ੍ਥਿਯਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਸਨ੍ਤੋ ਵਾ ਪਸਤ੍ਥੋ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤਤਾਦਿਗੁਣਯੋਗਤੋ ਨ ਬਾਹਿਰਕਧਮ੍ਮੋ ਵਿਯ ਏਕਨ੍ਤਨਿਨ੍ਦਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ, ਗਣੋ ਚ ਸੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਮੂਹਭਾਵਤੋ ਉਤ੍ਤਮੋ ਚ ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਤਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਯੋਗਤੋ, ਗਣਾਨਂ, ਗਣੇਸੁ ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਦਿ ਸਮੂਹੇਸੁ ਉਤ੍ਤਮੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗੁਣਵਸੇਨਾਤਿ ਗਣੁਤ੍ਤਮੋ, ਸਹ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇਨ, ਗਣੁਤ੍ਤਮੇਨ ਚਾਤਿ ਸਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਣੁਤ੍ਤਮੋ, ਤਂ ਸਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਣੁਤ੍ਤਮਂ.
ਅਭਿਵਾਦਿਯਾਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ, ਭਯਲਾਭਕੁਲਾਚਾਰਾਦਿਵਿਰਹੇਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਆਦਰੇਨ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਭਾਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਕਥੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਪਰਮਤ੍ਥਭਾਵੇਨ ਅਭਿ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥਾਤਿਆਦਿਨਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮੋ, ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣੀਆਦਿਸਤ੍ਤਪਕਰਣਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ, ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾ, ਤੇ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ, ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਂ.
ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਵਣ੍ਣਨਾ
੨. ਏਵਂ ਤਾਵ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਪ੍ਪਯੋਜਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਪਣਾਮਾਦਿਕਂ ਵਿਧਾਯ ਇਦਾਨਿ ਯੇਸਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਸਙ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਇਦਂ ਪਕਰਣਂ ਪਟ੍ਠਪੀਯਤਿ, ਤੇ ਤਾਵ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਉਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਸਬ੍ਬਥਾ ਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ, ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਸਮ੍ਮੁਤਿਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਪਰਮਤ੍ਥਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਚੇਤਸਿਕਂ ਵੇਦਨਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਂ, ਰੂਪਂ ਭੂਤੁਪਾਦਾਯਭੇਦਭਿਨ੍ਨੋ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਮਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤੋ ਅਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਵਂ ਚਤੁਧਾ ਚਤੂਹਾਕਾਰੇਹਿ ਠਿਤਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਰਮੋ ਉਤ੍ਤਮੋ ਅਵਿਪਰੀਤੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਰਮਸ੍ਸ ਵਾ ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਗੋਚਰੋਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥੋ.
ਚਿਨ੍ਤੇਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਥਾਹ ‘‘ਵਿਸਯਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧ ਧਮ੍ਮੁਦੇਸਵਾਰਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕਰਾਸਿਵਣ੍ਣਨਾ). ਸਤਿਪਿ ਹਿ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਨ ਵਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਚਿਤ੍ਤਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਂਲਕ੍ਖਣਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਏਤੇਨ ਨਿਰਾਰਮ੍ਮਣਵਾਦਿਮਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਨਮਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਮੇਵ ਯਦਿਦਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਪਰਮਤ੍ਥਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਸਾਧਨਮੇਵ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਕਤ੍ਤੁਕਰਣਵਸੇਨ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਚਨਂ ਪਰਿਯਾਯਕਥਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਕਸਕਕਿਚ੍ਚੇਸੁ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨਤਾਸਮਾਰੋਪਨੇਨ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੋ ਚ, ਤਦਨੁਕੂਲਭਾਵੇਨ ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮਸਮੂਹੇ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵਸਮਾਰੋਪਨੇਨ ਪਟਿਪਾਦੇਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕਰਣਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਰਿਯਾਯਤੋਵ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਥਾਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤ੍ਤਾਦਿਨੋ ਅਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਾਦਿਤੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸਦ੍ਦਤ੍ਥਂ ਪਪਞ੍ਚੇਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਗਹੋ –
‘‘ਵਿਚਿਤ੍ਤਕਰਣਾ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਵਾ;
ਚਿਤਂ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸੇਹਿ, ਚਿਤਂ ਤਾਯਤਿ ਵਾ ਤਥਾ;
ਚਿਨੋਤਿ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ, ਵਿਚਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਚਾ’’ਤਿ.
ਚੇਤਸਿ ਭਵਂ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਚੇਤਸਿਕਂ. ਨ ਹਿ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣਸਮਤ੍ਥਂ ਅਸਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਨ ਕੇਨਚਿ ਚੇਤਸਿਕੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਂ ਚੇਤਸਿਕਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਕਂ ਨਾਮ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧-੨), ਏਤੇਨ ਸੁਖਾਦੀਨਂ ਅਚੇਤਨਤ੍ਤਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾਦਯੋ ਵਿਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯੋਪਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸਿ ਨਿਯੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚੇਤਸਿਕਂ.
ਰੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਰੂਪਂ, ਸੀਤੁਣ੍ਹਾਦਿਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਵਿਕਾਰਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਆਪਾਦੀਯਤੀਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਸੀਤੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤਿ, ਉਣ੍ਹੇਨਪਿ ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੯), ਰੁਪ੍ਪਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਸੀਤਾਦਿਵਿਰੋਧਿਪਚ੍ਚਯਸਮਵਾਯੇ ਵਿਸਦਿਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਰੂਪਵੋਹਾਰੋ ਆਪਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਸੀਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤੋ ਵਿਭੂਤਤਰਸ੍ਸੇਵ ਰੁਪ੍ਪਨਸ੍ਸਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ ਅਵਿਸੇਸਵਚਨੇਨੇਵ ਪਰਿਯਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਸੀਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣੇਨ, ਤਂ ਪਨ ਸੀਤਾਦਿਨਾ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਵਿਭੂਤਤਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਦੇਵੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ਸੀਤਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਰੂਪਵੋਹਾਰੋ, ਨ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਉਪਘਾਤਕਾ ਸੀਤਾਦਯੋ ਅਤ੍ਥੀਤਿ? ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਉਪਘਾਤਕਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਨੁਗ੍ਗਾਹਕਾ ਪਨ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਵਸੇਨੇਤ੍ਥ ਰੁਪ੍ਪਨਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ, ਅਥ ਵਾ ਤਂਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਵੋਹਾਰੋਤਿ ਅਲਮਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੇਨ.
ਭਵਾਭਵਂ ਵਿਨਨਤੋ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਤੋ ਵਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਤਿ ਵਾ ਏਤੇਨ ਰਾਗਗ੍ਗਿਆਦਿਕੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ.
੧. ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਭੂਮਿਭੇਦਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਵਿਭਾਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਾਨਂ ਉਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮੇਨ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਾਵ ਭੂਮਿਜਾਤਿਸਮ੍ਪਯੋਗਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤੁਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਾਵਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ. ਤਾਵ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਠਮਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਸਤ੍ਥੇ. ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥੇਸੁ ਪਠਮਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸੀਯਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥਤ੍ਥੋ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਧਾ ਪਕਾਰਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤੇ ਚਤੁਭੁਮ੍ਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਪਣੀਤਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਹੀਨੁਕ੍ਕਟ੍ਠੁਕ੍ਕਟ੍ਠਤਰਤਮਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਤੇਸਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮੇਤੀਤਿ ਕਾਮੋ, ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ, ਸਾ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨਾਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਕਾਮੀਯਤੀਤਿ ਵਾ ਕਾਮੋ, ਏਕਾਦਸਵਿਧੋ ਕਾਮਭਵੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਚਰਣਸ੍ਸ ਹਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਮਾਵਚਰਭਾਵੋ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਕਾਮਭਵੋਯੇਵ ਵਾ ਕਾਮੋ ਏਤ੍ਥ ਅਵਚਰਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰੋ, ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਨਿਸ੍ਸਯਵੋਹਾਰੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ‘‘ਮਞ੍ਚਾ ਉਕ੍ਕੁਟ੍ਠਿਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯਾਤਿ ਅਲਮਤਿਵਿਸਾਰਣਿਯਾ ਕਥਾਯ. ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –
‘‘ਕਾਮੋਵਚਰਤੀਤ੍ਯੇਤ੍ਥ, ਕਾਮੇਵਚਰਤੀਤਿ ਵਾ;
ਠਾਨੂਪਚਾਰਤੋ ਵਾਪਿ, ਤਂ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਭਵੇ’’ਤਿ.
ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ ਯਥਾਰਹਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਰਤਿ ਅਨਾਸਵਭਾਵੇਨਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ, ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ. ਫਲਚਿਤ੍ਤਂ ਪਨ ਤਤੋ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਵਾ ਸਹ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਲੋਕਤੋ ਉਤ੍ਤਰਂ ਅਧਿਕਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗੁਣਵਸੇਨੇਵਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ.
ਭੂਮਿਭੇਦਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੪. ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਚਤੂਸੁ ਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਭੇਦੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਭਾਵੇਪਿ ਪਾਪਾਹੇਤੁਕਵਜ੍ਜਾਨਂ ਏਕੂਨਸਟ੍ਠਿਯਾ, ਏਕਨਵੁਤਿਯਾ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਸੋਭਨਨਾਮੇਨ ਵੋਹਾਰਕਰਣਤ੍ਥਂ ‘‘ਪਾਪਾਹੇਤੁਕਮੁਤ੍ਤਾਨਿ ‘ਸੋਭਨਾਨੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਰੇ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯਸ੍ਸ ਅਨੁਰੂਪਤੋ ਪਾਪਾਹੇਤੁਕੇਯੇਵ ਪਠਮਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ, ਤੇਸੁ ਚ ਭਵੇਸੁ ਗਹਿਤਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦਾਨਮੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਤੇਯੇਵ ਪਠਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਿਹੇਤੁਕਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤੇ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਏਕਹੇਤੁਕੇ ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਲੋਭਮੂਲਂ ਤਾਵ ਵੇਦਨਾਦਿਟ੍ਠਿਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੇਨ ਅਟ੍ਠਧਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਮਨੋ, ਤਂ ਵਾ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸੁਮਨੋ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਾ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਭਿਧਾਨਬੁਦ੍ਧੀਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤਾਯਾਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਮਾਨਸਿਕਸੁਖਵੇਦਨਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਤੇਨ ਸਹਗਤਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਵਸੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠਂ, ਤੇਨ ਸਹ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਭਾਵਂ ਗਤਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ. ਮਿਚ੍ਛਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿ. ਸਾਮਞ੍ਞਵਚਨਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਅਤ੍ਥਪ੍ਪਕਰਣਾਦਿਨਾ ਵਿਸੇਸਵਿਸਯਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਇਧ ਮਿਚ੍ਛਾਦਸ੍ਸਨਮੇਵ ‘‘ਦਿਟ੍ਠੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਦਿਟ੍ਠਿਯੇਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਥਾਮਗਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਗਤ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਤਬ੍ਭਾਵਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ. ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੀਸੁ ਗਤਂ ਅਨ੍ਤੋਗਤਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਗਮਨਮਤ੍ਤਂ ਨ ਏਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਤਾਦਿਕੋ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ, ‘‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਤ੍ਤਨਿਯਾਦਿਅਭਿਨਿਵੇਸੋ, ਤੇਨ ਸਮਂ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਖਰੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਮਣ੍ਡਨਵਿਸੇਸੇਨ ਸਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਙ੍ਖਰੀਯਤਿ ਵਾ ਤਂ ਏਤੇਨ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਜ੍ਜੀਯਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਕਿਚ੍ਚੇ ਸਂਸੀਦਮਾਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਪੁਬ੍ਬਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਸੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚੇਵ ਪਰਸਨ੍ਤਾਨੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਤਨ੍ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਵਿਸੇਸੋਵਿਧ ਸਙ੍ਖਾਰੋ, ਸੋ ਯਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਤਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਂ, ਤਦੇਵ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਹਿਤਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਤਥਾ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ –
‘‘ਪੁਬ੍ਬਪ੍ਪਯੋਗਸਮ੍ਭੂਤੋ, ਵਿਸੇਸੋ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵੀ;
ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਤਂਵਸੇਨੇਤ੍ਥ, ਹੋਤ੍ਯਾਸਙ੍ਖਾਰਿਕਾਦਿਤਾ’’ਤਿ.
ਅਥ ਵਾ ‘‘ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਚੇਤਂ ਕੇਵਲਂ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਭਾਵਾਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਸਹਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਾਭਾਵਤੋਤਿ ਭਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨੋਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਇਦਮਤ੍ਥਿਤਾਯ ਤਂਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ‘‘ਸਲੋਮਕੋ ਸਪਕ੍ਖਕੋ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਸਹ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਥਪਰਿਦੀਪਨਤੋ. ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਂ ਪਨ ਤਦਭਾਵਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਨ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਉਪਪਤ੍ਤਿਤੋ ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਇਕ੍ਖਤਿ ਅਨੁਭਵਤਿ ਵੇਦਯਮਾਨਾਪਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਿਯਾਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਵਾ ਉਪੇਤਾ ਯੁਤ੍ਤਾ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਇਕ੍ਖਾ ਅਨੁਭਵਨਨ੍ਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ. ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਵਿਰੋਧਿਤਾਯ ਹੇਸਾ ਤੇਸਂ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ.
ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਦਿਭਾਵੋਵ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ? ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਨਮੇਵ ਅਸਾਧਾਰਣਭਾਵਤੋ. ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਹਿ ਕੇਚਿ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤਸਾਧਾਰਣਾ, ਕੇਚਿ ਕੁਸਲਾਦਿਸਾਧਾਰਣਾ, ਮੋਹਾਦਯੋ ਚ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਸਾਧਾਰਣਾਤਿ ਨ ਤੇਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਸੇਸੇਤੁਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਦਯੋ ਪਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਪਾਕਟੋਵ ਤਂਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤੇ ਕਤ੍ਥਚਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਤ੍ਥਚਿ ਨ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤਭਾਵਤੋ. ਕਿਂ ਪਨ ਨੇਸਂ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇਸਭਾਵਤੋ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਤੋ ਵਾ ਹਿ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤਾ, ਅਗਮ੍ਭੀਰਸਭਾਵਤਾ ਚ ਇਧ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ, ਇਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਤਾ, ਗਮ੍ਭੀਰਸਭਾਵਤਾ ਚ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਨ੍ਨਪੁਗ੍ਗਲਸੇਵਨਾ, ਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਾਸਯਤਾ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ, ਬਲਵਉਤੁਭੋਜਨਾਦਯੋ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵਸ੍ਸਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨੁਰੂਪਕਾਰਣਵਸੇਨ ਨੇਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਿਤ੍ਤੇਯੇਵ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਏਤੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਨੇਸਂ ਸਤਿਪਿ ਮੋਹਹੇਤੁਕਭਾਵੇ ਲੋਭਸਹਗਤਭਾਵੋਵ ਨਿਗਮਨੇ ਵੁਤ੍ਤੋ.
ਇਮੇਸਂ ਪਨ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਯਮੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਦਾ ਹਿ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵੋ’’ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠੋ ਕਾਮੇ ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਮਙ੍ਗਲਾਦੀਨਿ ਵਾ ਸਾਰਤੋ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖੇਨੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਤਦਾ ਪਠਮਂ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਨ੍ਦੇਨ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਤਦਾ ਦੁਤਿਯਂ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਅਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠੋ ਮੇਥੁਨਂ ਵਾ ਸੇਵਤਿ, ਪਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਪਰਭਣ੍ਡਂ ਵਾ ਹਰਤਿ ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖੇਨੇਵ ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਤਦਾ ਤਤਿਯਂ. ਯਦਾ ਪਨ ਮਨ੍ਦੇਨ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਤਦਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਯਦਾ ਪਨ ਕਾਮਾਨਂ ਵਾ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਆਗਮ੍ਮ, ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੂਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਚਤੂਸੁਪਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁ ਸੋਮਨਸ੍ਸਰਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸੇਸਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਟ੍ਠਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਨਯੇਨ ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥੇਸੁ ਨੇਸਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਕਮ੍ਮਪਥਾਨੁਰੂਪਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਭੇਦਂ ਕਾਲਦੇਸਸਨ੍ਤਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਤਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
੫. ਦੁਟ੍ਠੁ ਮਨੋ, ਤਂ ਵਾ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਮ੍ਮਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਮਾਨਸਿਕਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਤੇਨ ਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ ਪਟਿਘੋ, ਦੋਸੋ. ਚਣ੍ਡਿਕ੍ਕਸਭਾਵਤਾਯ ਹੇਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਹਨਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਅਭੇਦੇਪਿ ਅਸਾਧਾਰਣਧਮ੍ਮਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਲਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਗ੍ਗਹਣਂ, ਪਟਿਘਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਭਾਵੋ ਪਨ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਏਕਨ੍ਤਸਹਚਾਰਿਤਾ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਦੋਮਨਸ੍ਸਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਪਟਿਘੋ ਚਣ੍ਡਿਕ੍ਕਸਭਾਵੋ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਯਮੇਤੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਨਵਵਿਧਆਘਾਤਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ, ਪਟਿਘਸ੍ਸ ਕਾਰਣਞ੍ਚਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਨ ਨੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਸੁ ਤਿਕ੍ਖਮਨ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਨਿਗਮਨੇ ਪਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
੬. ਸਭਾਵਂ ਵਿਚਿਨਨ੍ਤੋ ਤਾਯ ਕਿਚ੍ਛਤਿ ਕਿਲਮਤੀਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ. ਅਥ ਵਾ ਚਿਕਿਚ੍ਛਿਤੁਂ ਦੁਕ੍ਕਰਤਾਯ ਵਿਗਤਾ ਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਞਾਣਪ੍ਪਟਿਕਾਰੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਤਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਉਦ੍ਧਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਸਾਧਾਰਣਭਾਵੇਪਿ ਇਧ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਧਾਨਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਇਦਮੇਵ ਤੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮੁਦ੍ਦੇਸਪਾਲ਼ਿਯਂ ਸੇਸਾਕੁਸਲੇਸੁ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਯੇਵਾਪਨਕਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਧ ਪਨ ‘‘ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਦੇਸਿਤਂ. ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –
‘‘ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਨ੍ਤਮਾਨਸੇ;
ਬਲਵਂ ਇਤਿ ਤਂਯੇਵ, ਵੁਤ੍ਤਮੁਦ੍ਧਚ੍ਚਯੋਗਤੋ.
‘‘ਤੇਨੇਵ ਹਿ ਮੁਨਿਨ੍ਦੇਨ, ਯੇਵਾਪਨਕਨਾਮਤੋ;
ਵਤ੍ਵਾ ਸੇਸੇਸੁ ਏਤ੍ਥੇਵ, ਤਂ ਸਰੂਪੇਨ ਦੇਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਦ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਮੂਲਨ੍ਤਰਵਿਰਹਤੋ ਅਤਿਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹਤਾਯ, ਸਂਸਪ੍ਪਨਵਿਕ੍ਖਿਪਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਚ੍ਚਸਮਾਯੋਗੇਨ ਚਞ੍ਚਲਤਾਯ ਚ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਰਜ੍ਜਨਦੁਸ੍ਸਨਰਹਿਤਾਨਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਤਤੋਯੇਵ ਚ ਸਭਾਵਤਿਕ੍ਖਤਾਯ ਉਸ੍ਸਾਹੇਤਬ੍ਬਤਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋਪਿ ਨੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –
‘‘ਮੂਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ ਚੇਵ ਸਂਸਪ੍ਪ-ਵਿਕ੍ਖੇਪਾ ਚੇਕਹੇਤੁਕਂ;
ਸੋਪੇਕ੍ਖਂ ਸਬ੍ਬਦਾ ਨੋ ਚ, ਭਿਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋ.
‘‘ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਸਭਾਵੇਨ, ਤਿਕ੍ਖਤੁਸ੍ਸਾਹਨੀਯਤਾ;
ਅਤ੍ਥਿ ਸਂਸਪ੍ਪਮਾਨਸ੍ਸ, ਵਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਦਾ’’ਤਿ.
ਮੋਹੇਨ ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਅਤਿਸਯੇਨ ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਮੂਲਨ੍ਤਰਵਿਰਹਤੋਤਿ ਮੋਮੂਹਾਨਿ.
੭. ਇਚ੍ਚੇਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਗਮਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਚਨਵਚਨੀਯਸਮੁਦਾਯਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ-ਸਦ੍ਦੋ ਵਚਨਵਚਨੀਯਪਟਿਪਾਟਿਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥੋ. ਨਿਪਾਤਸਮੁਦਾਯੋ ਵਾ ਏਸ ਵਚਨਵਚਨੀਯਨਿਗਮਨਾਰਮ੍ਭੇ. ਇਚ੍ਚੇਵਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਯੋਗਾਦਿਨਾ ਪਟਿਘਸਮ੍ਪਯੋਗਾਦਿਨਾ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੁਦ੍ਧਚ੍ਚਯੋਗੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬੇਨਾਪਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਦਿਆਕਾਰੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸਮਤ੍ਤਾਨਿ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਿਤਾਨਿ, ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ, ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਕੁਸਲਪਟਿਪਕ੍ਖਾਨਿ ਅਕੁਸਲਾਨਿ ਮਿਤ੍ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ, ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੋ ਚ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਪਹਾਯਕਪਹਾਤਬ੍ਬਭਾਵੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੮. ਅਟ੍ਠਧਾਤ੍ਯਾਦਿ ਸਙ੍ਗਹਗਾਥਾ. ਲੋਭੋ ਚ ਸੋ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨੇਨ ਮੂਲਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਮੂਲਞ੍ਚ, ਕਂ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਲੋਭਮੂਲਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵੇਦਨਾਦਿਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠਧਾ ਸਿਯੁਂ. ਤਥਾ ਦੋਸਮੂਲਾਨਿ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋ ਦ੍ਵਿਧਾ. ਮੋਹਮੂਲਾਨਿ ਸੁਦ੍ਧੋ ਮੋਹੋਯੇਵ ਮੂਲਮੇਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮੋਹਮੂਲਸਙ੍ਖਾਤਾਨਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਭੇਦਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚਾਤਿ ਅਕੁਸਲਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਸਿਯੁਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.
ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੯. ਏਵਂ ਮੂਲਭੇਦਤੋ ਤਿਵਿਧਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਦਿਭੇਦਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਧਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਤੇਸਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਦਿਵਸੇਨ ਤਿਵਿਧਭਾਵੇਪਿ ਅਕੁਸਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕੇਯੇਵ ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਭੇਦੇਨ ਸਤ੍ਤਧਾ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧਿਟ੍ਠਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮਵਿਸਮਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁ. ਅਥ ਵਾ ਚਕ੍ਖਤਿ ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁ. ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਹਿ ਅਯਂ ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਮਧੁਂ ਚਕ੍ਖਤਿ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਚਕ੍ਖਤੀ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਅਸ੍ਸਾਦਨਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਖੋ ਪਨ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਰੂਪਾਰਾਮਂ ਰੂਪਰਤਂ ਰੂਪਸਮ੍ਮੁਦਿਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਸੋਤਂ ਖੋ, ਮਾਗਣ੍ਡਿਯ, ਸਦ੍ਦਾਰਾਮਂ ਸਦ੍ਦਰਤਂ ਸਦ੍ਦਸਮ੍ਮੁਦਿਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਤੋ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੦੯) ਸੋਤਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਦ੍ਦਾਦਿਅਸ੍ਸਾਦਨਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਨਿਰੁਲ਼੍ਹਤ੍ਤਾ, ਨਿਰੁਲ਼੍ਹੋ ਹੇਸ ਚਕ੍ਖੁ-ਸਦ੍ਦੋ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਜਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦਲਕ੍ਖਣੇ ਚਕ੍ਖੁਪ੍ਪਸਾਦੇਯੇਵ ਮਯੂਰਾਦਿਸਦ੍ਦਾ ਵਿਯ ਸਕੁਣਵਿਸੇਸਾਦੀਸੁ, ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਹਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਭਮੁਕਟ੍ਠਿਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਮਂਸਪਿਣ੍ਡੋਪਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਅਨੇਕਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਧਾਤੂਨਂ ਚਕ੍ਖਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਤਾਪਿ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖਤਿ ਰੂਪਂ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੫੧੦) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਥਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਥਾ ਹੇਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਰੂਪਵਿਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੪੩੧; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੫੪) ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਏਵਂ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁਪਿ ਯਥਾਰਹਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ‘‘ਤਥਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਭਾਵਂ ਅਤਿਦਿਸਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧਿਟ੍ਠਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸੁਣਾਤੀਤਿ ਸੋਤਂ. ਘਾਯਤਿ ਗਨ੍ਧੋਪਾਦਾਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਘਾਨਂ. ਜੀਵਿਤਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਸੋ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਂ ਅਵ੍ਹਾਯਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਨ੍ਨਤਾਯਾਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਨਯੇਨ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯੋ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਕਾਯੋ. ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਹਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਤਦਸ੍ਸਾਦਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ, ਤਮ੍ਮੂਲਕਾਨਞ੍ਚ ਪਾਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸੇਸਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਗਯ੍ਹਤਿ. ਸਸਮ੍ਭਾਰਕਾਯੋ ਵਾ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਕੇਸਾਦੀਨਂ ਆਯੋਤਿ ਕਾਯੋ. ਤਂਸਹਚਰਿਤਤ੍ਤਾ ਪਨ ਪਸਾਦਕਾਯੋਪਿ ਤਥਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਦੁ ਕੁਚ੍ਛਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਖਨਤਿ ਕਾਯਿਕਸੁਖਂ, ਦੁਕ੍ਖਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਦੁਕ੍ਕਰਮੋਕਾਸਦਾਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਅਪਰੇ. ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਗ੍ਗਹਿਤਂ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਤਿ ਤਦਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਂ. ਸਮ੍ਮਾ ਤੀਰੇਤਿ ਯਥਾਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਂ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵੀਮਂਸਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਂ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾਨਂ ਪਾਕਾਤਿ ਵਿਪਾਕਾ, ਵਿਪਕ੍ਕਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਕਟਤ੍ਤਾਰੂਪਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਪਾਕਵੋਹਾਰੋ. ਅਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ.
੧੦. ਸੁਖਯਤਿ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਂ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਾ ਖਨਤਿ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਾਬਾਧਂ, ਸੁਖੇਨ ਖਮਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸੁਖਂ. ‘‘ਸੁਕਰਮੋਕਾਸਦਾਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਯਥਾ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਏਕਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮਵਤ੍ਵਾ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਇਟ੍ਠਇਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਵੇਦਨਾਭੇਦਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਅਨਿਟ੍ਠਅਨਿਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਵੇਦਨਾਭੇਦੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਪਟਿਘੇਨ ਵਿਨਾ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਪਟਿਘਸ੍ਸ ਚ ਏਕਨ੍ਤਾਕੁਸਲਸਭਾਵਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਕਤੇਸੁ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਨ ਹਿ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤਿਕੇਸੁ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਖਮਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕੇਸੁ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਤਂਸਹਗਤਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਕੋਚਿ ਬਲਵਤਾ ਪੋਥਿਯਮਾਨੋ ਦੁਬ੍ਬਲਪੁਰਿਸੋ ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਪ੍ਪਹਰਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋਵ ਹੋਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਰਿਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਤੋ ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣੇਪਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਮੇਵ.
ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਭਯਵਿਪਾਕਾਨਿਪਿ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਘਟ੍ਟਨਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਤੋ ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਇਟ੍ਠੇਪਿ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਨੇਵ. ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਚਤੁਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨੇਵ, ਤਥਾ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾਨਿਪਿ ਰੂਪਾਦੀਨਿ, ਉਪਾਦਾਰੂਪਕੇਨ ਚ ਉਪਾਦਾਰੂਪਕਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਂ ਅਤਿਦੁਬ੍ਬਲਂ ਪਿਚੁਪਿਣ੍ਡਕੇਨ ਪਿਚੁਪਿਣ੍ਡਕਸ੍ਸ ਫੁਸਨਂ ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਨੇਵ. ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਤਭੂਤਤ੍ਤਯਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਤਂ ਕਾਯਪ੍ਪਸਾਦੇ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਿਤਮ੍ਪਿ ਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਸੁ ਮਹਾਭੂਤੇਸੁ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ. ਭੂਤਰੂਪੇਹਿ ਚ ਭੂਤਰੂਪਾਨਂ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਂ ਬਲਵਤਰਂ ਅਧਿਕਰਣਿਮਤ੍ਥਕੇ ਪਿਚੁਪਿਣ੍ਡਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਕੂਟੇਨ ਪਹਟਕਾਲੇ ਕੂਟਸ੍ਸ ਪਿਚੁਪਿਣ੍ਡਕਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਧਿਕਰਣਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਘਟ੍ਟਨਾਯ ਬਲਵਭਾਵਤੋ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਂ, ਇਟ੍ਠੇ ਸੁਖਸਹਗਤਨ੍ਤਿ. ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਯੁਗਲ਼੍ਹਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਸਮਾਨਨਿਸ੍ਸਯਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਮਨਨ੍ਤਰਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਮਾਨਨਿਸ੍ਸਯਤੋ ਅਲਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਤਾਯ ਸਭਾਗੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਰਹਿਤੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸੋ ਨਾਤਿਬਲਵਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਵਿਸਯਰਸਮਨੁਭਵਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯਤੋ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਸਨ੍ਤੀਰਣਂ ਇਟ੍ਠਇਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਸੁਖੋਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਆਵਜ੍ਜਨਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਕਸ੍ਮਾ ਵਕ੍ਖਤਿ, ਨਨੁ ਤਮ੍ਪਿ ਸਮਾਨਨਿਸ੍ਸਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਪੁਰਿਮਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕੇਨਚਿ ਅਗ੍ਗਹਿਤੇਯੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਏਕਵਾਰਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਮ੍ਪਿ ਵਿਸਦਿਸਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਪਰਾਵਤ੍ਤਨਵਸੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰਨ੍ਤਰਸਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਨ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਵਿਸਯਰਸਮਨੁਭਵਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ. ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –
‘‘ਵਤ੍ਥਾਲਮ੍ਬਸਭਾਵਾਨਂ, ਭੂਤਿਕਾਨਞ੍ਹਿ ਘਟ੍ਟਨਂ;
ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਇਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿ-ਚਤੁਚਿਤ੍ਤਮੁਪੇਕ੍ਖਕਂ.
‘‘ਕਾਯਨਿਸ੍ਸਯਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬ-ਭੂਤਾਨਂ ਘਟ੍ਟਨਾਯ ਤੁ;
ਬਲਵਤ੍ਤਾ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਿਕ ਮਜ੍ਝਵੇਦਨਂ.
‘‘ਸਮਾਨਨਿਸ੍ਸਯੋ ਯਸ੍ਮਾ, ਨਤ੍ਥਾਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੋ;
ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਬ੍ਬਲਮਾਲਮ੍ਬੇ, ਸੋਪੇਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਨਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਵਿਰਹਤੋ ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਾਤਿ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਹੇਤੁਵਸੇਨ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾਨਿਪਿ ਹੇਤਾਨਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਹੇਤੁਵਸੇਨੇਵ ਅਹੇਤੁਕਵੋਹਾਰਂ ਲਭਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਥਾ ਮਹਾਵਿਪਾਕੇਹਿ ਇਮੇਸਂ ਨਾਨਤ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਕਿਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਕਾਰਣਂ ਯਥਾ ਇਧੇਵਂ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਨਿਗਮਨੇ ਅਹੇਤੁਕਗ੍ਗਹਣਂ ਨ ਕਤਨ੍ਤਿ? ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਾਭਾਵਤੋ. ਸਤਿ ਹਿ ਸਮ੍ਭਵੇ, ਬ੍ਯਭਿਚਾਰੇ ਚ ਵਿਸੇਸਨਂ ਸਾਤ੍ਥਕਂ ਸਿਯਾ. ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਨਂ ਪਨ ਲੋਭਾਦਿਸਾਵਜ੍ਜਧਮ੍ਮਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰੇਹਿ, ਅਲੋਭਾਦੀਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਯੋਗਤੋ, ਸਯਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਨਿਰਵਜ੍ਜਸਭਾਵਾਨਂ ਲੋਭਾਦਿਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮ੍ਪਯੋਗਵਿਰੋਧਤੋ ਚ ਨਤ੍ਥਿ ਕਦਾਚਿਪਿ ਸਹੇਤੁਕਤਾਯ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਅਹੇਤੁਕਭਾਵਾਬ੍ਯਭਿਚਾਰਤੋ ਨ ਤਾਨਿ ਅਹੇਤੁਕਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.
੧੧. ਇਦਾਨਿ ਅਹੇਤੁਕਾਧਿਕਾਰੇ ਅਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ਕਿਚ੍ਚਭੇਦੇਨ ਤਿਧਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਕ੍ਖਾਦਿਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਘਟ੍ਟਿਤਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤਿ ਤਤ੍ਥ ਆਭੋਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਤੁਂ ਅਦਤ੍ਵਾ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਭਾਵਾਯ ਪਰਿਣਾਮੇਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ, ਕਿਰਿਯਾਹੇਤੁਕਮਨੋਧਾਤੁਚਿਤ੍ਤਂ. ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਭੂਤਂ ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਂ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਮੁਖਭਾਵਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਾਦਿਵਸੇਨ ਆਪਾਥਮਾਗਤਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਣਾਮੇਤੀਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ, ਕਿਰਿਯਾਹੇਤੁਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਂ. ਇਦਮੇਵ ਚ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰੇ ਯਥਾਸਨ੍ਤੀਰਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤੀਤਿ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਹਸਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੀਤਿ ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦਂ, ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਅਨੋਲ਼ਾਰਿਕਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਹਟ੍ਠਾਕਾਰਮਤ੍ਤਹੇਤੁਕਂ ਕਿਰਿਯਾਹੇਤੁਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਂ.
੧੨. ਸਬ੍ਬਥਾਪੀਤਿ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਭੇਦੇਨ. ਅਟ੍ਠਾਰਸਾਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ.
ਅਹੇਤੁਕਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸੋਭਨਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੪. ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਅਹੇਤੁਕਾਟ੍ਠਾਰਸਵਸੇਨ ਸਮਤਿਂਸ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸੋਭਨਵੋਹਾਰਂ ਠਪੇਤੁਂ ‘‘ਪਾਪਾਹੇਤੁਕਮੁਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਧਿਸਯਿਤਸ੍ਸ ਅਪਾਯਾਦਿਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਾਪਨਤੋ ਪਾਪੇਹਿ, ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੋਗਾਭਾਵਤੋ ਅਹੇਤੁਕੇਹਿ ਚ ਮੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਵੀਸਤਿਕਾਮਾਵਚਰਪਞ੍ਚਤਿਂਸਮਹਗ੍ਗਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਸੇਨ ਏਕੂਨਸਟ੍ਠਿਪਰਿਮਾਣਾਨਿ, ਅਥ ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦੇਨ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਏਕਨਵੁਤਿਪਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸੋਭਨਗੁਣਾਵਹਨਤੋ, ਅਲੋਭਾਦਿਅਨਵਜ੍ਜਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਚ ਸੋਭਨਾਨੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਰੇ ਕਥੀਯਨ੍ਤਿ.
ਕਾਮਾਵਚਰਸੋਭਨਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੧੫. ਇਦਾਨਿ ਸੋਭਨੇਸੁ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਮੇਵ ਪਠਮਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਤੇਸੁਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਨਂ ਕੁਸਲਪੁਬ੍ਬਕਤ੍ਤਾ ਪਠਮਂ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਂ, ਤਤੋ ਤਬ੍ਬਿਪਾਕਂ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦੇਕਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵੇਦਨਾਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੇਨ ਅਟ੍ਠਧਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਜਾਨਾਤਿ ਯਥਾਸਭਾਵਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਞਾਣਂ. ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਬਲਵਸਦ੍ਧਾਯ ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਤਾ, ਪਞ੍ਞਾਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਕਮ੍ਮਤੋ, ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜਲੋਕੂਪਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਪਾਕਤੋ, ਕਿਲੇਸਦੂਰੀਭਾਵਤੋ ਚ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਤਾ ਚੇਵ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਤਾ ਚ, ਆਵਾਸਸਪ੍ਪਾਯਾਦਿਵਸੇਨ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਕਲ੍ਲਭਾਵਤੋ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਦਾਨਾਦੀਸੁ ਕਤਪਰਿਚਯਤਾਦੀਹਿ ਚ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਾ, ਤਬ੍ਬਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਤਤ੍ਥ ਯਦਾ ਪਨ ਯੋ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੁਂ ਆਗਮ੍ਮ ਹਟ੍ਠਪਹਟ੍ਠੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ ਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਸਂਸੀਦਨ੍ਤੋ ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਪਰੇਹਿ ਦਾਨਾਦੀਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਾਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾਪਿ ਅਮੁਤ੍ਤਚਾਗਤਾਦਿਵਸੇਨ ਸਂਸੀਦਮਾਨੋ ਪਰੇਹਿ ਵਾ ਉਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਕਰੋਤਿ, ਤਦਾਸ੍ਸ ਤਦੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਞਾਤਿਜਨਸ੍ਸ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਜਾਤਪਰਿਚਯਾ ਬਾਲਦਾਰਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤਾ ਸਹਸਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਹਤ੍ਥਗਤਂ ਦਦਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਵਾ, ਤਦਾ ਤੇਸਂ ਤਤਿਯਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ‘‘ਦੇਥ, ਵਨ੍ਦਥਾ’’ਤਿ ਞਾਤੀਹਿ ਉਸ੍ਸਾਹਿਤਾ ਏਵਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਪਟਿਗ੍ਗਾਹਕਾਦੀਨਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ, ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਾ ਸੋਮਨਸ੍ਸਹੇਤੂਨਂ ਅਭਾਵਂ ਆਗਮ੍ਮ ਚਤੂਸੁਪਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇਸੁ ਸੋਮਨਸ੍ਸਰਹਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸੇਸਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਟ੍ਠਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਤਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਵਦਨ੍ਤਿ –
‘‘ਕਮੇਨ ਪੁਞ੍ਞਵਤ੍ਥੂਹਿ, ਗੋਚਰਾਧਿਪਤੀਹਿ ਚ;
ਕਮ੍ਮਹੀਨਾਦਿਤੋ ਚੇਵ, ਗਣੇਯ੍ਯ ਨਯਕੋਵਿਦੋ’’ਤਿ.
ਇਮਾਨਿ ਹਿ ਅਟ੍ਠ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦਸਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਤ੍ਥੁਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦਸ ਦਸਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਚ ਛਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਛਗ੍ਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਾਸੀਤਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਧਿਪਤਿਭੇਦੇਨ ਪਨ ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਧਿਕਦ੍ਵਿਸਤਪਰਿਮਾਣਾਨਂ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤਿਸਮ੍ਪਯੋਗਾਭਾਵਤੋ ਤਾਨਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਧਿਪਤੀਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਗੁਣਿਤਾਨਿ ਵੀਸਾਧਿਕਾਨਿ ਸਤ੍ਤਸਤਾਨਿ, ਤਥਾ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਧਿਪਤੀਨਂ ਵਸੇਨ ਚਤੁਗ੍ਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਸਟ੍ਠਿਕਾਨਿ ਨਵ ਸਤਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਅਧਿਪਤਿਵਸੇਨ ਸਹਸ੍ਸਂ ਸਾਸੀਤਿਕਾਨਿ ਚ ਛ ਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਕਮ੍ਮਤ੍ਤਿਕਵਸੇਨ ਤਿਗੁਣਿਤਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਧਿਕਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਾਨਿ ਚ ਹੀਨਮਜ੍ਝਿਮਪਣੀਤਭੇਦਤੋ ਤਿਗੁਣਿਤਾਨਿ ਵੀਸਸਤਾਧਿਕਪਨ੍ਨਰਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਆਚਰਿਯਬੁਦ੍ਧਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੇਨ –
‘‘ਸਤ੍ਤਰਸ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ ਅਸੀਤਿ ਚ;
ਕਾਮਾਵਚਰਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇ’’ਤਿ.
ਤਂ ਅਧਿਪਤਿਵਸੇਨ ਗਣਨਪਰਿਹਾਨਿਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਸੋਤਪਤਿਤਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਕਾਲਦੇਸਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਨ ਨੇਸਂ ਭੇਦੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋਵ.
ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧) ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਸਲਯਨ੍ਤਿ ਕਮ੍ਪੇਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਨ੍ਤਿ ਅਪਗਮੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਕੁਸਲਾਨਿ. ਅਥ ਵਾ ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਕਾਰੇਨ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਯਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਕੁਸਸਙ੍ਖਾਤੇ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਲੁਨਨ੍ਤਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਕੁਸਲਾਨਿ. ਅਥ ਵਾ ਕੁਚ੍ਛਿਤੇ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇ ਸਾਨਤੋ ਤਨੁਕਰਣਤੋ ਓਸਾਨਕਰਣਤੋ ਵਾ ਕੁਸਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਞਾਣੇਨ, ਸਦ੍ਧਾਦਿਧਮ੍ਮਜਾਤੇਨ ਵਾ ਲਾਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਹਜਾਤਉਪਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾਨੀਤਿ ਕੁਸਲਾਨਿ, ਤਾਨੇਵ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਿ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਾਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ.
੧੬. ਯਥਾ ਪਨੇਤਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਵਸੇਨ, ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨ, ਕਮ੍ਮਵਸੇਨ, ਅਧਿਪਤਿਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨੇਵਂ ਵਿਪਾਕਾਨਿ ਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਾਭਾਵਤੋ, ਅਵਿਪਾਕਸਭਾਵਤੋ, ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਵਸੇਨ ਪਰਿਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ਯਥਾਰਹਂ ਗਣਨਭੇਦੋ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬੋ. ਇਮਾਨਿਪਿ ਇਟ੍ਠਇਟ੍ਠਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸੁਪੇਕ੍ਖਾਸਹਿਤਾਨਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਾਦਿਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਬਲਵਾਬਲਵਭਾਵਤੋ, ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਜਵਨਾਨੁਰੂਪਤੋ, ਕਦਾਚਿ ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਕਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਤੋ ਚ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਞਾਣਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਪਯੋਗਂ ਵਿਨਾ ਸਪ੍ਪਯੋਗਞ੍ਚ ਯਥਾਉਪਟ੍ਠਿਤੇਹਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਤੁਭੋਜਨਾਦਿਸਪ੍ਪਾਯਾਸਪ੍ਪਾਯਵਸੇਨ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਾਨਿ.
੧੭. ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਾਦਿਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
੧੮. ਸਹੇਤੁਕਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਹੇਤੁਕਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਂ ਵਿਸੇਸਨਂ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਸਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ. ਹੋਤਿ ਹਿ ਯਥਾਲਾਭਯੋਜਨਾ, ‘‘ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਮ੍ਪਿ ਮਚ੍ਛਗੁਮ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਰਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਮ੍ਪੀ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੯) ਵਿਯ ਸਕ੍ਖਰਕਥਲਸ੍ਸ ਚਰਣਾਯੋਗਤੋ ਮਚ੍ਛਗੁਮ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚਰਣਕਿਰਿਯਾ ਯੋਜੀਯਤੀਤਿ.
੧੯. ਸਹੇਤੁਕਾਮਾਵਚਰਪੁਞ੍ਞਪਾਕਕਿਰਿਯਾ ਵੇਦਨਾਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੇਨ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵੇਦਨਾਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧਤ੍ਤਾ, ਞਾਣਭੇਦਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋ ਅਟ੍ਠਵਿਧਤ੍ਤਾ ਚ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਮਤਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਨਨੁ ਚ ਵੇਦਨਾਭੇਦੋ ਤਾਵ ਯੁਤ੍ਤੋ ਤਾਸਂ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਾਵਾਭਾਵਕਤੋਪਿ ਭੇਦੋ ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਕਤੋਵ ਯਥਾ ਵਸ੍ਸਕਤੋ ਸੁਭਿਕ੍ਖੋ ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਕਤੋ ਭੇਦੋ ਞਾਣਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਕੋਚਿ ਵਿਰੋਧੋਤਿ.
੨੦. ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਮੇ ਤੇਵੀਸਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਮੇ ਭਵੇ ਸਤ੍ਤ ਅਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਨਿ, ਸਹੇਤੁਕਾਹੇਤੁਕਾਨਿ ਸੋਲ਼ਸ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਤੇਵੀਸਤਿ ਵਿਪਾਕਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਕੁਸਲਾਨਿ, ਅਟ੍ਠ ਕੁਸਲਾਨੀਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਵੀਸਤਿ ਅਹੇਤੁਕਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਹੇਤੁਕਾ ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਏਕਾਦਸ ਕਿਰਿਯਾ ਚਾਤਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਭੇਦੇਨ ਚਤੁਪਞ੍ਞਾਸੇਵ ਕਾਲਦੇਸਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਭਾਵੇਪੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.
ਕਾਮਾਵਚਰਸੋਭਨਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਰੂਪਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੧. ਇਦਾਨਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰੁਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਰੂਪਾਵਚਰਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸਕ੍ਕਮੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵਿਭਾਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਵਿਤਕ੍ਕ…ਪੇ… ਸਹਿਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਹ. ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਚ ਵਿਚਾਰੋ ਚ ਪੀਤਿ ਚ ਸੁਖਞ੍ਚ ਏਕਗ੍ਗਤਾ ਚਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਸਹਿਤਂ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਪੀਤਿਸੁਖੇਕਗ੍ਗਤਾਸਹਿਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਨਿਰੋਪੇਤੀਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਸੋ ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾਭਿਨਿਰੋਪਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਯਥਾ ਹਿ ਕੋਚਿ ਗਾਮਵਾਸੀ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜਵਲ੍ਲਭਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਂ ਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਰਾਜਗੇਹਂ ਅਨੁਪਵਿਸਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰੋਹਤਿ. ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਥਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਆਰੋਹਤੀਤਿ? ਤਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕਬਲੇਨੇਵ ਅਭਿਨਿਰੋਹਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਪਰਿਚਯੇਨ ਤੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਨਿਰਾਸਙ੍ਕੋ ਰਾਜਗੇਹਂ ਪਵਿਸਤਿ, ਏਵਂ ਪਰਿਚਯੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਵਿਨਾਪਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਭਿਨਿਰੋਹਤਿ. ਪਰਿਚਯੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਵਿਤਕ੍ਕਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਭਿਣ੍ਹਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਭਾਵਨਾ. ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਬਲੇਨ, ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਿ ਚ ਹੇਟ੍ਠਿਮਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਅਭਿਰੋਹਨ੍ਤਿ.
ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਚਰਤੀਤਿ ਵਿਚਾਰੋ. ਸੋ ਆਰਣਨੁਮਜ੍ਜਨਲਕ੍ਖਣੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਤਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੮) ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਵਿਚਾਰਤੋ ਓਲ਼ਾਰਿਕਟ੍ਠੇਨ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਟ੍ਠੇਨ ਚ ਪਠਮਘਣ੍ਟਾਭਿਘਾਤੋ ਵਿਯ ਚੇਤਸੋ ਪਠਮਾਭਿਨਿਪਾਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਨੁਰਵੋ ਵਿਯ ਅਨੁਸਞ੍ਚਰਣਂ ਵਿਚਾਰੋ. ਵਿਪ੍ਫਾਰਵਾਚੇਤ੍ਥ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਭੂਤੋ, ਆਕਾਸੇ ਉਪ੍ਪਤਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਸਕੁਣਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਵਿਯ, ਪਦੁਮਾਭਿਮੁਖਪਾਤੋ ਵਿਯ ਚ ਗਨ੍ਧਾਨੁਬਨ੍ਧਚੇਤਸਾ ਭਮਰਸ੍ਸ, ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿ ਵਿਚਾਰੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਤਿਪਰਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨਭੂਤੋ, ਆਕਾਸੇ ਉਪ੍ਪਤਿਤਸ੍ਸ ਸਕੁਣਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖਪ੍ਪਸਾਰਣਂ ਵਿਯ, ਪਦੁਮਸ੍ਸ ਉਪਰਿਭਾਗੇ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨਂ ਵਿਯ ਚ ਪਦੁਮਾਭਿਮੁਖਪਤਿਤਸ੍ਸ ਭਮਰਸ੍ਸ.
ਪਿਨਯਤਿ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਂ ਤਪ੍ਪੇਤਿ, ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਵਾ ਪੀਤਿ, ਸਾ ਸਮ੍ਪਿਯਾਯਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਲ੍ਲਤੋ ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਯਤੀਤਿ ਸੁਖਂ, ਤਂ ਇਟ੍ਠਾਨੁਭਵਨਲਕ੍ਖਣਂ ਸੁਭੋਜਨਰਸਸ੍ਸਾਦਕੋ ਰਾਜਾ ਵਿਯ. ਤਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪਟਿਲਾਭੇ ਪੀਤਿਯਾ ਵਿਸੇਸੋ ਪਾਕਟੋ ਕਨ੍ਤਾਰਖਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਨਨ੍ਤੋਦਕਦਸ੍ਸਨੇ ਵਿਯ, ਯਥਾਲਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨੁਭਵਨੇ ਸੁਖਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਪਾਕਟੋ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਉਦਕਸ੍ਸ ਪਾਨਾਦੀਸੁ ਵਿਯਾਤਿ. ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣਵਿਕ੍ਖੇਪਾਭਾਵੇਨ ਏਕਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਗ੍ਗਂ ਇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਗ੍ਗਂ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਏਕਗ੍ਗਤਾ, ਸਮਾਧਿ. ਸੋ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਲਕ੍ਖਣੋ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਵਸੇਨ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਪਠਮਞ੍ਚ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮਤੋ ਚੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਤੋ ਚ ਆਦਿਭੂਤਤ੍ਤਾ ਤਂ ਝਾਨਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨਤੋ, ਪਚ੍ਚਨੀਕਝਾਪਨਤੋ ਚਾਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ, ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ. ਝਾਨਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯੇ ਯੇਵ ਹਿ ਝਾਨਵੋਹਾਰੋ ਨੇਮਿਆਦਿਅਙ੍ਗਸਮੁਦਾਯੇ ਰਥਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ, ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਵਿਚਾਰੋ ਪੀਤਿ ਸੁਖਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇਕਗ੍ਗਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੬੯). ਪਠਮਜ੍ਝਾਨੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ.
ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਫਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁ ਇਮੇਯੇਵ ਪਞ੍ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਵਨ੍ਤਤਾਯ, ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚ. ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਰੋਪੇਤਿ. ਵਿਚਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧੇਤਿ, ਪੀਤਿ ਚਸ੍ਸ ਪੀਨਨਂ, ਸੁਖਞ੍ਚ ਉਪਬ੍ਰੂਹਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਅਥ ਨਂ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਂ ਏਤੇਹਿ ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਾਨੁਪ੍ਪਬਨ੍ਧਨਪੀਨਨਉਪਬ੍ਰੂਹਨੇਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤਾ ਏਕਗ੍ਗਤਾ ਸਮਾਧਾਨਕਿਚ੍ਚੇਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਤੀ ਏਕਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੇ ਸਮਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਆਧਿਯਤਿ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਤਾਵਸੇਨ ਸਮਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦੂਰੀਭਾਵੇਨ ਲੀਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਾਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਠਪੇਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤੇ ਸਮੇਵ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਂ ਆਵੇਣਿਕਂ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵੇ ਪਨ ਸਮਾਧਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਰਾਗਪ੍ਪਣਿਧਿਯਾ ਉਜੁਪਚ੍ਚਨੀਕਭਾਵਤੋ. ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਵਸੇਨ ਹਿ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇਹਿ ਪਲੋਭਿਤਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਧਾਨਂ ਏਕਗ੍ਗਤਾਯ ਹੋਤਿ. ਪੀਤਿ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਪਾਮੋਜ੍ਜਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਵਿਤਕ੍ਕੋ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਯੋਨਿਸੋ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਨਵਸੇਨ ਸਵਿਪ੍ਫਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਸੁਖਂ ਅਵੂਪਸਮਾਨੁਤਾਪਸਭਾਵਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਵੂਪਸਨ੍ਤਸੀਤਲਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਵਿਚਾਰੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਅਨੁਮਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਤਿਰੂਪਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਵਨ੍ਤਤਾਯ, ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਉਜੁਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚ ਇਮੇਯੇਵ ਪਞ੍ਚ ਝਾਨਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਵਵਤ੍ਥਿਤਾਤਿ. ਯਥਾਹੁ –
‘‘ਉਪਨਿਜ੍ਝਾਨਕਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ, ਕਾਮਾਦਿਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ;
ਸਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਚ ਅਞ੍ਞੇਸੁ, ਪਞ੍ਚੇਵ ਝਾਨਸਞ੍ਞਿਤਾ’’ਤਿ.
ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਪਨੇਤ੍ਤ ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸੁਖੇਵ ਅਨ੍ਤੋਗਧਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਹੁ –
‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ, ਸੁਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਭਾਸਿਤਾ’’ਤਿ. (ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੩੨; ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੬੪੪);
ਪਹਾਨਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸੋ ਉਪਰਿ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਥਾ ਅਰੂਪਾਵਚਰਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇਸੁਪਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨਕਵਿਸੇਸੋ. ਅਥੇਤ੍ਥ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲੇਸੁ ਵਿਯ ਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦੋ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤੋ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਹਿ ਕੇਵਲਂ ਸਮਥਾਨੁਯੋਗਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕਂ, ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਵਸੇਨ ਪਟਿਲਦ੍ਧਂ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਮਗ੍ਗਾਧਿਗਮਵਸੇਨਸਤ੍ਤਿਤੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸ੍ਸਾਪਿ ਅਪਰਭਾਗੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਝਾਨਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਙ੍ਖਾਤਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲਂ ਅਧਿਕਾਰਵਸੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕ’’ਨ੍ਤਿਪਿ, ਅਧਿਕਾਰੇਨ ਚ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲਂ ਪਰਿਕਮ੍ਮਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰੇਨੇਵ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ ‘‘ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਨ ਕਦਾਚਿ ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕਭਾਵੋ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ‘‘ਅਸਙ੍ਖਾਰਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਾਭਾਵਤੋ ‘‘ਸਸਙ੍ਖਾਰਿਕ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਚਤੁਕ੍ਕਪਞ੍ਚਕਨਯਵਸੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿਕਨਵਕੋ, ਤਞ੍ਚ ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਪਦਾਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਸੁਖਪ੍ਪਟਿਪਦਾਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾਸੁਖਪ੍ਪਟਿਪਦਾਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਵਕਾ, ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਚਤੁਕ੍ਕੇਨ ਯੋਜਿਤਤ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਵਕਾ, ‘‘ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਪਦਂ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਟਿਪਦਂ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪਟਿਪਦਾਮਿਸ੍ਸਕਨਯਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸ ਨਵਕਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ ਨਵਕਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਭੇਦਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
੨੨. ਝਾਨਵਿਸੇਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਵਿਪਾਕੋ ਏਕਨ੍ਤਤੋ ਤਂਤਂਝਾਨਸਦਿਸੋਵਾਤਿ ਵਿਪਾਕਂ ਝਾਨਸਦਿਸਮੇਵ ਵਿਭਤ੍ਤਂ. ਇਮਮੇਵ ਹਿ ਅਤ੍ਥਂ ਦੀਪੇਤੁਂ ਭਗਵਤਾ ਵਿਪਾਕਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਕੁਸਲਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾਵ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਹਗ੍ਗਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਿਪਾਕਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾ.
੨੫. ਰੂਪਾਵਚਰਮਾਨਸਂ ਝਾਨਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਹਿ ਚਤੂਹਿ ਤੀਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪੁਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਝਾਨਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕਂ ਤਿਵਙ੍ਗਿਕਂ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਂ ਪੁਨ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਹੋਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ, ਪੁਨ ਤਂ ਪੁਞ੍ਞਪਾਕਕਿਰਿਯਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਭੇਦਾ ਪਞ੍ਚਦਸਧਾ ਭਵੇਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.
ਰੂਪਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਰੂਪਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੬. ਇਦਾਨਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭੇਦੇਨ ਚਤੁਧਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਅਨ੍ਤਰਹਿਤਤਾਯ ਨਾਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਤਿ ਅਨਨ੍ਤਂ, ਆਕਾਸਞ੍ਚ ਤਂ ਅਨਨ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਆਕਾਸਾਨਨ੍ਤਂ, ਕਸਿਣੁਗ੍ਘਾਟਿਮਾਕਾਸੋ. ‘‘ਅਨਨ੍ਤਾਕਾਸ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ‘‘ਅਗ੍ਯਾਹਿਤੋ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਵਿਸੇਸਨਸ੍ਸ ਪਰਨਿਪਾਤਵਸੇਨ ‘‘ਆਕਾਸਾਨਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਕਾਸਾਨਨ੍ਤਮੇਵ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਂ ਸਕਤ੍ਥੇ ਭਾਵਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਮੇਵ ਆਯਤਨਂ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਦੇਵਾਨਂ ਦੇਵਾਯਤਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ ਇਧ ‘‘ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਝਾਨਂ ‘‘ਪਥਵੀਕਸਿਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਂ ਆਯਤਨਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ, ਝਾਨਂ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ.
ਵਿਞ੍ਞਾਣਮੇਵ ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਂ, ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਅਨ੍ਤਵਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਨ੍ਤਾਕਾਸੇ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਭਾਵਨਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਅਨ੍ਤਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨਨ੍ਤਤੋ ਫਰਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਚ ‘‘ਅਨਨ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਮੇਵ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਂ ਆਕਾਰਸ੍ਸ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਨ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਲੋਪਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ. ਦੁਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਵਾ ਅਞ੍ਚਿਤਬ੍ਬਂ ਪਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਂ, ਤਦੇਵ ਆਯਤਨਂ ਦੁਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਸ੍ਸ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ. ਸੇਸਂ ਪੁਰਿਮਸਮਂ.
ਨਾਸ੍ਸ ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਸ੍ਸ ਕਿਞ੍ਚਨਂ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਂ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਭਙ੍ਗਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਕਿਞ੍ਚਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਂ, ਪਠਮਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਾਭਾਵੋ. ਤਦੇਵ ਆਯਤਨਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਪੁਰਿਮਸਦਿਸਂ.
ਓਲ਼ਾਰਿਕਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਭਾਵਤੋ, ਸੁਖੁਮਾਯ ਚ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ ਨੇਵਸ੍ਸ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਨਾਪਿ ਅਸਞ੍ਞਂ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਂ, ਚਤੁਤ੍ਥਾਰੁਪ੍ਪਜ੍ਝਾਨਂ. ਦੀਘਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਨ ‘‘ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਮੇਵ ਆਯਤਨਂ ਮਨਾਯਤਨਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ. ਅਥ ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਗੋਚਰਭਾਵਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਦਜਨਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਟੁਸਞ੍ਞਾਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾ ਚ ਉਣ੍ਹੋਦਕੇ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਵਿਯ ਸਙ੍ਖਾਰਾਵਸੇਸਸੁਖੁਮਭਾਵੇਨ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਅਸਞ੍ਞਾਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਏਵ ਆਯਤਨਂ ਇਮਸ੍ਸ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ. ਸਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਝਾਨੂਪਲਕ੍ਖਣਂ ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ. ਵੇਦਨਾਦਯੋਪਿ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਝਾਨੇ ਨੇਵਵੇਦਨਾਨਾਵੇਦਨਾਦਿਕਾਯੇਵਾਤਿ. ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ. ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਪ੍ਪਟਿਪਦਾਮਿਸ੍ਸਕਨਯਵਸੇਨ ਸੋਲ਼ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਕਦੇਸਨਂ (ਧ. ਸ. ੨੬੫-੨੬੮), ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਚ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਨਯਭੇਦਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.
੩੦. ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬਾਨਂ, ਕਸਿਣਾਕਾਸਵਿਞ੍ਞਾਣਤਦਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਆਲਮ੍ਬਿਤਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਆਕਾਸਾਦਿਚਤੁਨ੍ਨਂ ਗੋਚਰਾਨਂ ਪਭੇਦੇਨ ਆਰੁਪ੍ਪਮਾਨਸਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਹੋਤਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਸਿਣਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਤਦੁਗ੍ਘਾਟੇਨ ਲਦ੍ਧਂ ਆਕਾਸਮਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਮਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਤਦਭਾਵਭੂਤਂ ਅਕਿਞ੍ਚਨਭਾਵਮਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਤਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਂ ਤਤਿਯਾਰੁਪ੍ਪਵਿਞ੍ਞਾਣਮਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਨ ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਂ ਵਿਯ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਅਙ੍ਗਾਤਿਕ੍ਕਮਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਪੁਰਿਮਸ੍ਸਾਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ. ਤੇਨਾਹੁ ਆਚਰਿਯਾ –
‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਕਮਤੋ, ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿਮਾ;
ਅਙ੍ਗਾਤਿਕ੍ਕਮਮੇਤਾਸਂ, ਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਭਾਵਿਨੋ’’ਤਿ; (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੨੬੮);
ਅਰੂਪਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਸੋਭਨਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੧. ਇਦਾਨਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਂ ਚਤੁਮਗ੍ਗਯੋਗਤੋ, ਫਲਞ੍ਚ ਤਦਨੁਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਚਤੁਧਾ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਤਿਸਵਨਤੋ ਉਪਗਮਨਤੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਮਹਾਸਮੁਦ੍ਦਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਸੋਤਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਵਾ ‘‘ਸੋਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਤਸ੍ਸ ਆਪਤ੍ਤਿ ਆਦਿਤੋ ਪਜ੍ਜਨਂ ਪਾਪੁਣਨਂ ਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਗਮੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿ ਆ-ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਆਦਿਕਮ੍ਮਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗੇਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਵਾ ਮਗ੍ਗੀਯਤਿ, ਕਿਲੇਸੇ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਾ ਮਗ੍ਗੋ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲਦ੍ਧਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸੋਤਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਪਜ੍ਜਨਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ.
ਸਕਿਂ ਏਕਵਾਰਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਇਮਂ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਂ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸਕਦਾਗਾਮੀ, ਇਧ ਪਤ੍ਵਾ ਇਧ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਤਤ੍ਥ ਪਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਇਧ ਪਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਤਤ੍ਥ ਪਤ੍ਵਾ ਇਧ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀ, ਇਧ ਪਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਇਧ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯੀਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸਕਦਾਗਾਮੀਸੁ ਪਞ੍ਚਮਕੋ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸੋ ਹਿ ਇਤੋ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਸਕਿਂ ਇਧ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਤਥਾਗਮਨਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਫਲਟ੍ਠੋਯੇਵ ਸਕਦਾਗਾਮੀ ਨਾਮ, ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕਾਰਣਭੂਤੋ ਪੁਰਿਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਗ੍ਗੋ ਮਗ੍ਗਨ੍ਤਰਾਵਚ੍ਛੇਦਨਤ੍ਥਂ ਫਲਟ੍ਠੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋਤਿ. ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ.
ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਇਮਂ ਕਾਮਧਾਤੁਂ ਨ ਆਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨਾਗਾਮੀ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੋ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਗ੍ਗਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਭਾਵੇਨ ਪੂਜਾਵਿਸੇਸਂ ਅਰਹਤੀਤਿ ਅਰਹਾ, ਅਥ ਵਾ ਕਿਲੇਸਸਙ੍ਖਾਤਾ ਅਰਯੋ, ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਅਰਾ ਕਿਲੇਸਾ ਹਤਾ ਅਨੇਨਾਤਿ ਅਰਹਾ, ਪਾਪਕਰਣੇ ਰਹਾਭਾਵਤੋ ਵਾ ਅਰਹਾ, ਅਟ੍ਠਮਕੋ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ, ਚਤੁਤ੍ਥਫਲਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਆਗਮਨਭੂਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ, ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ.
ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਯਸਹਸ੍ਸਵਸੇਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਸਹਸ੍ਸਭੇਦਂ ਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੇ (ਵਿਭ. ੨੦੬; ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੦੬-੨੧੪) ਆਗਤਂ ਸਟ੍ਠਿਸਹਸ੍ਸਭੇਦਂ ਨਯਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਨਯਸਹਸ੍ਸਮਤ੍ਤਪਰਿਦੀਪਨਾ, ਕਥਂ? ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਤਾਵ ਝਾਨਨਾਮੇਨ ਪਟਿਪਦਾਭੇਦਂ ਅਨਾਮਸਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤੋ, ਪੁਨ ਪਟਿਪਦਾਚਤੁਕ੍ਕੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਚਤੁਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ ਏਵਂ ਝਾਨਨਾਮੇਨ ਦਸਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਮਗ੍ਗਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਇਦ੍ਧਿਪਾਦਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸਚ੍ਚਸਮਥਧਮ੍ਮਖਨ੍ਧਆਯਤਨਧਾਤੁਆਹਾਰਫਸ੍ਸਵੇਦਨਾਸਞ੍ਞਾਚੇਤਨਾਚਿਤ੍ਤਨਾਮੇਹਿਪਿ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਦਸਦਸਾਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਤਥਾ ਤਥਾ ਬੁਜ੍ਝਨਕਾਨਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਤਸ੍ਮਾ ਝਾਨਵਸੇਨ ਦਸਮਗ੍ਗਾਦੀਨਂ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਯਾ ਵਸੇਨ ਦਸ ਦਸਾਤਿ ਵੀਸਤਿਯਾ ਠਾਨੇਸੁ ਦ੍ਵੇ ਨਯਸਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪੁਨ ਤਾਨਿ ਚਤੂਹਿ ਅਧਿਪਤੀਹਿ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਚਤੁਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਅਧਿਪਤੀਹਿ ਅਮਿਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਸਤਾਨਿ, ਮਿਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਸਤਾਨੀਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇ ਨਯਸਹਸ੍ਸਂ ਹੋਤਿ, ਤਥਾ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਾਦੀਸੁਪਿ.
੩੨. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਲਦ੍ਧਂ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਫਲਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਪਾਕਭੂਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਚਿਤ੍ਤਂ. ਅਰਹਤ੍ਤਞ੍ਚ ਤਂ ਫਲਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਚਿਤ੍ਤਂ.
੩੪. ਚਤੁਮਗ੍ਗਪ੍ਪਭੇਦੇਨਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਪਾਟਵਪਾਟਵਤਰਤਮਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸਾਮਤ੍ਥਿਯਤਾਯ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸਾਨਂ ਨਿਰਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਨਂ ਤਨੁਭਾਵਾਪਾਦਨਂ ਤੇਸਮੇਵ ਨਿਰਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਰੂਪਾਰੂਪਰਾਗਮਾਨੁਦ੍ਧਚ੍ਚਾਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਂਯੋਜਨਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾਨਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾਦੀਨਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਮਗ੍ਗਾਨਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗਭੇਦੇਨ ਚਤੁਮਗ੍ਗਸਙ੍ਖਾਤਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਂ ਚਤੁਧਾ ਹੋਤਿ, ਵਿਪਾਕਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸੇਵ ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਫਲਤ੍ਤਾ ਤਦਨੁਰੂਪਤੋ ਤਥਾ ਚਤੁਧਾਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਾਭਾਵੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸਙ੍ਖਾਤਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਧਾ ਮਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.
ਕਿਰਿਯਾਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਪਨ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਤਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵੋਤਿ? ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਤ੍ਤਾ. ਯਦਿ ਹਿ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਤਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਿਰਿਯਭਾਵੋ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਤਂ ਪਨ ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦਕਵਸੇਨੇਵ ਉਪਲਭਿਤਬ੍ਬਤੋ ਏਕਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚ ਤੇਨ ਅਸਨਿਸਮ੍ਪਾਤੇਨ ਵਿਯ ਤਰੁਆਦੀਨਂ ਸਮੂਲਵਿਦ੍ਧਂਸਨਸ੍ਸ ਤਂਤਂਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਸਾਧਿਤਤ੍ਤਾ ਪੁਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾਭਾਵਤੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਤ੍ਥਞ੍ਚ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਨ ਕਦਾਚਿ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਅਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.
ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਚਿਤ੍ਤਗਣਨਸਙ੍ਗਹਵਣ੍ਣਨਾ
੩੫. ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਾਕੁਸਲਾਨੇਵ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਚਤੁਭੂਮਿਕਚਿਤ੍ਤਾਨਂ ਗਣਨਸਙ੍ਗਹੋ.
੩੬. ਏਵਂ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਭੂਮਿਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਚਤੁਪਞ੍ਞਾਸਧਾ ਕਾਮੇ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਕਾਮੇ ਭਵੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਪਞ੍ਞਾਸਧਾ ਈਰਯੇ, ਰੂਪੇ ਭਵੇ ਪਨ੍ਨਰਸ ਈਰਯੇ, ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਭਵੇ ਦ੍ਵਾਦਸ ਈਰਯੇ, ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਪਨ ਨਵਵਿਧੇ ਧਮ੍ਮਸਮੁਦਾਯੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਧਾ ਈਰਯੇ, ਕਥੇਯ੍ਯਾਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਿਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਕਾਮਭਵਾਦਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਸਕਸਕਭੂਮਿਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਿਪਿ ਕਾਮਭਵਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਯਥਾ ਮਨੁਸ੍ਸਿਤ੍ਥਿਯਾ ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋਪਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨੇਸ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ. ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਨਵਵਿਧਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਸਮੂਹੇਕਦੇਸਭੂਤਾਨਿ ‘‘ਰੁਕ੍ਖੇ ਸਾਖਾ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਕਾਮੇ, ਰੂਪੇ’’ਤਿ ਚ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਅਰੂਪੇ ਭਵਾਨਿ ਆਰੁਪ੍ਪਾਨਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤੇਸਂ ਉਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾਨੀਤਿ ਉਪਯੋਗਬਹੁਵਚਨਵਸੇਨ ਕਾਮੇ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਪਞ੍ਞਾਸਧਾ ਈਰਯੇ, ਰੂਪੇ ਰੂਪਾਵਚਰਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਨ੍ਨਰਸ ਈਰਯੇ, ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਆਰੁਪ੍ਪਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ ਈਰਯੇ. ਅਨੁਤ੍ਤਰੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠਧਾ ਈਰਯੇਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
੩੭. ਇਤ੍ਥਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨ ਜਾਤਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਚਤੁਭੂਮਿਕਚਿਤ੍ਤਭੇਦਵਸੇਨ ਏਕੂਨਨਵੁਤਿਪ੍ਪਭੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਨਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਚਕ੍ਖਣਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਅਤ੍ਥਚਕ੍ਖਣਸਭਾਵਾ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਵਿਭਜਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਏਕਵੀਸਸਤਂ ਏਕੁਤ੍ਤਰਵੀਸਾਧਿਕਂ ਸਤਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤਿ.
ਚਿਤ੍ਤਗਣਨਸਙ੍ਗਹਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵਿਤ੍ਥਾਰਗਣਨਵਣ੍ਣਨਾ
੩੮. ਝਾਨਙ੍ਗਵਸੇਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਞ੍ਚ ਤਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ. ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸਮ੍ਮਸਿਤਜ੍ਝਾਨਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯੇਸੁਪਿ, ਹਿ ਅਞ੍ਞਤਰਵਸੇਨ ਤਂਤਂਝਾਨਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਅਙ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਮਗ੍ਗਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਵੋਹਾਰਂ ਲਭਨ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵਿਭਜਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦੇਨਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਯਂ ਯਂ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪਦਟ੍ਠਾਨਭਾਵਤੋ. ਯਂ ਯਂ ਝਾਨਂ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਾ, ਤਂ ਸਮ੍ਮਸਿਤਜ੍ਝਾਨਂ. ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸੋ ਮਗ੍ਗੋ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ, ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸਦਿਸੋ ਚਤੁਰਙ੍ਗਾਦਿਭੇਦੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਯੋਗਾਵਚਰਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਜ੍ਝਾਸਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯੋ ਨਾਮ.
ਤਤ੍ਥ ਯੇਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਪਕਿਣ੍ਣਕਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਮਗ੍ਗੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਤਂਤਂਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸੋ ਹੋਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਝਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੇਵਲਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਝਾਨਂ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਸਮ੍ਮਸਿਤਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸੋ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਦਾ ਪੁਗ੍ਗਲਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਦ੍ਵੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਸਦਿਸੋ ਹੋਤਿ. ਸਚੇ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਤਥਾਵਿਧੋ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਹੇਟ੍ਠਿਮਹੇਟ੍ਠਿਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਉਪਰੂਪਰਿਝਾਨਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਮਗ੍ਗੋ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਿਤਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸੋ ਹੋਤਿ. ਉਪਰੂਪਰਿਝਾਨਤੋ ਪਨ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਹੇਟ੍ਠਿਮਹੇਟ੍ਠਿਮਜ੍ਝਾਨਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਮਗ੍ਗੋ ਸਮ੍ਮਸਿਤਜ੍ਝਾਨਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸਦਿਸੋ ਹੋਤਿ. ਹੇਟ੍ਠਿਮਹੇਟ੍ਠਿਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਹਿ ਉਪਰੂਪਰਿਝਾਨਂ ਬਲਵਤਰਨ੍ਤਿ. ਵੇਦਨਾਨਿਯਮੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਯਮੇਨ ਹੋਤਿ. ਤਥਾ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਸਕਲਜ੍ਝਾਨਙ੍ਗਨਿਯਮੋ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਤੇਸਂ ਵਸੇਨ ਨਿਯਮਾਭਾਵਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਯਮੇਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋਵ ਮਗ੍ਗੋ ਹੋਤੀਤਿ. ਅਪਿਚ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਲਾਭਿਨੋਪਿ ਝਾਨਂ ਪਾਦਕਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਪਕਿਣ੍ਣਕਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਮਗ੍ਗੋਪਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਯਮੇਨੇਵ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋਵ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਥਾਦਿਤੋ ਉਦ੍ਧਟੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਸਾਰੋ. ਥੇਰਵਾਦਦਸ੍ਸਨਾਦਿਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਪਨ ਪਪਞ੍ਚੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਦੀਸੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਥ, ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਗਨ੍ਥਭੀਰੁਕਜਨਾਨੁਗ੍ਗਹਤ੍ਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਕਥਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ.
੪੨. ਯਥਾ ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਠਮਾਦਿਪਞ੍ਚਵਿਧਝਾਨਭੇਦੇਨ ਗਯ੍ਹਤਿ ‘‘ਪਠਮਜ੍ਝਾਨ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗਯ੍ਹਤਿ. ਆਰੁਪ੍ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਉਪੇਕ੍ਖੇਕਗ੍ਗਤਾਯੋਗੇਨ ਅਙ੍ਗਸਮਤਾਯ ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨੇ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਪਞ੍ਚਮਜ੍ਝਾਨਵੋਹਾਰਂ ਲਭਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਞ੍ਚ ਪਠਮਾਦਿਝਾਨਭੇਦੇ ‘‘ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਂ, ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਥਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਥਾ ਆਰੁਪ੍ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚਮੇ ਝਾਨੇ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਆਚਰਿਯਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ਅਯਮੇਵ ਯੋਜਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਨਾਮਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਉਜੁਕਮੇਵ ਤਥਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ –
‘‘ਰੂਪਾਵਚਰਚਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਗਯ੍ਹਨ੍ਤਾਨੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਚ;
ਪਠਮਾਦਿਝਾਨਭੇਦੇ, ਆਰੁਪ੍ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚਮੇ’’ਤਿ. (ਨਾਮ. ਪਰਿ. ੨੪);
ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਰੂਪਾਵਚਰਂ ਵਿਯ ਅਨੁਤ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਪਠਮਾਦਿਝਾਨਭੇਦੇ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਆਰੁਪ੍ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚਮੇ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਝਾਨਙ੍ਗਯੋਗਭੇਦੇਨ ਏਕੇਕਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਿਧਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਰੂਪਾਵਚਰਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਵਿਯ ਚ ਪਠਮਾਦਿਝਾਨਭੇਦੇ, ਤਥਾ ਆਰੁਪ੍ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚਮੇ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਠਮਾਦਿਕਮੇਕੇਕਂ ਝਾਨਂ ਲੋਕਿਯਂ ਤਿਵਿਧਂ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧਨ੍ਤਿ ਏਕਾਦਸਵਿਧਂ. ਅਨ੍ਤੇ ਤੁ ਝਾਨਂ ਤੇਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਤਿਵਿਧਰੂਪਾਵਚਰਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਅਰੂਪਾਵਚਰਅਟ੍ਠਲੋਕੁਤ੍ਤਰਵਸੇਨਾਤ੍ਯਤ੍ਥੋ.
੪੩. ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਗਣਨਵੁਡ੍ਢਿ ਕੁਸਲਵਿਪਾਕੇਸ੍ਵੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਤੇਸਮੇਵ ਗਣਨਂ ਏਕਵੀਸਸਤਗਣਨਾਯ ਅਙ੍ਗਭਾਵੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ.
ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਭਾਵਿਨਿਯਾ ਨਾਮ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਵਣ੍ਣਨਾਯ
ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਚੇਤਸਿਕਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ
ਸਮ੍ਪਯੋਗਲਕ੍ਖਣਵਣ੍ਣਨਾ
੧. ਏਵਂ ਤਾਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭੂਮਿਜਾਤਿਸਮ੍ਪਯੋਗਸਙ੍ਖਾਰਝਾਨਾਰਮ੍ਮਣਮਗ੍ਗਭੇਦੇਨ ਯਥਾਰਹਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਚੇਤਸਿਕਵਿਭਾਗਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਮ੍ਪਯੋਗਲਕ੍ਖਣਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਚੇਤਸਿਕਲਕ੍ਖਣਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਞ੍ਞਸਮਾਨਅਕੁਸਲਸੋਭਨਵਸੇਨ ਤੀਹਿ ਰਾਸੀਹਿ ਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮੇ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ, ਤੇਸਂ ਸੋਲ਼ਸਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਂ, ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਗਹਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਾ ਚਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਚ ਨਿਰੋਧੋ ਚ ਯੇਸਂ ਤੇ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਾ. ਏਕਂ ਆਲਮ੍ਬਣਞ੍ਚ ਵਤ੍ਥੁ ਚ ਯੇਸਂ ਤੇ ਏਕਾਲਮ੍ਬਣਵਤ੍ਥੁਕਾ. ਏਵਂ ਚਤੂਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਚੇਤੋਯੁਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਞਾਸ ਲਕ੍ਖਣਾ ਧਾਰਣਤੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਯਤਯੋਗਿਨੋ, ਅਨਿਯਤਯੋਗਿਨੋ ਚ ਚੇਤਸਿਕਾ ਮਤਾ.
ਤਤ੍ਥ ਯਦਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਚੇਤੋਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤਦਾ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਮ੍ਪਿ ਚੇਤੋਯੁਤ੍ਤਤਾ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਏਕਨਿਰੋਧਗ੍ਗਹਣਂ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਨੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਪਸਙ੍ਗੋ ਨਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ, ਤਥਾ ‘‘ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਵਾ ਨਿਰੋਧੋ ਵਾ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਨਿਰੋਧਾ’’ਤਿ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਰੇਤਰਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਏਕਾਲਮ੍ਬਣਗ੍ਗਹਣਂ. ਯੇ ਏਵਂ ਤਿਵਿਧਲਕ੍ਖਣਾ, ਤੇ ਨਿਯਮਤੋ ਏਕਵਤ੍ਥੁਯੇਵਾਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਏਕਵਤ੍ਥੁਕਗ੍ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਅਲਮਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੇਨ.
ਸਮ੍ਪਯੋਗਲਕ੍ਖਣਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਅਞ੍ਞਸਮਾਨਚੇਤਸਿਕਵਣ੍ਣਨਾ
੨. ਕਥਨ੍ਤਿ ਸਰੂਪਸਮ੍ਪਯੋਗਾਕਾਰਾਨਂ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ. ਫੁਸਤੀਤਿ ਫਸ੍ਸੋ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੧ ਧਮ੍ਮੁਦੇਸਵਾਰਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕਰਾਸਿਵਣ੍ਣਨਾ), ਸ੍ਵਾਯਂ ਫੁਸਨਲਕ੍ਖਣੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੋਪਿ ਸਮਾਨੋ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਫੁਸਨਾਕਾਰੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਸਾ ਚਸ੍ਸ ਫੁਸਨਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਅਮ੍ਬਿਲਖਾਦਕਾਦੀਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਸ੍ਸ ਖੇਲ਼ੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਵੇਦਯਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਂ ਅਨੁਭਵਤੀਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਸਾ ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ. ਆਰਮ੍ਮਣਰਸਾਨੁਭਵਨਞ੍ਹਿ ਪਤ੍ਵਾ ਸੇਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਏਕਦੇਸਮਤ੍ਤੇਨੇਵ ਰਸਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਕਂਸਤੋ ਪਨ ਇਸ੍ਸਰਵਤਾਯ ਵੇਦਨਾਵ ਅਨੁਭਵਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਸਾ ‘‘ਸੁਭੋਜਨਰਸਾਨੁਭਵਨਕਰਾਜਾ ਵਿਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੁਖਾਦਿਵਸੇਨ ਪਨਸ੍ਸਾ ਭੇਦਂ ਸਯਮੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਨੀਲਾਦਿਭੇਦਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ ਸਞ੍ਞਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਾ. ਸਾ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਦਾਰੁਆਦੀਸੁ ਵਡ੍ਢਕਿਆਦੀਨਂ ਸਞ੍ਞਾਣਕਰਣਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਛਾ ਸਞ੍ਜਾਨਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭੂਤਂ ਆਕਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਾਰਿਕਾਯ ਤਾਵੇਤਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿਯਾ ਪਨ ਕਥਨ੍ਤਿ? ਸਾਪਿ ਪੁਨ ਅਪਰਾਯ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਞ੍ਜਾਨਨਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਆਕਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਨ ਏਤ੍ਥ ਕੋਚਿ ਅਸਮ੍ਭਵੋ.