੬. ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਏਵਂ ਤਾਵ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਰੂਪਂ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ. ਸਪ੍ਪਭੇਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਕਾ ਉਦ੍ਦੇਸਨਿਦ੍ਦੇਸਪਟਿਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਤੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਵਨ੍ਤੋ, ਪਵਤ੍ਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਦ੍ਵੀਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਨ੍ਤੋ ਚ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ, ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ.

੨. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਪਟਿਞ੍ਞਾਤਰੂਪਵਿਭਾਗਤ੍ਥਂ ਮਾਤਿਕਂ ਠਪੇਤੁਂ ‘‘ਸਮੁਦ੍ਦੇਸਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਉਦ੍ਦਿਸਨਂ ਸਮੁਦ੍ਦੇਸੋ. ਏਕਵਿਧਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਜਨਂ ਵਿਭਾਗੋ, ਸਮੁਟ੍ਠਾਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾ ਫਲਨ੍ਤਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਕਮ੍ਮਾਦਯੋ ਰੂਪਜਨਕਪਚ੍ਚਯਾ. ਚਕ੍ਖੁਦਸਕਾਦਯੋ ਕਲਾਪਾ. ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਤੋ ਚੇਤਿ ਭਵਕਾਲਸਤ੍ਤਭੇਦੇਨ ਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਤੋ.

ਰੂਪਸਮੁਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੩. ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਨੇਸੁ ਸਸਮ੍ਭਾਰਧਾਤੁਵਸੇਨ ਮਹਨ੍ਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਭੂਤਾ ਪਾਤੁਭੂਤਾਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੫੮੪). ਅਥਵਾ ਅਨੇਕਵਿਧਅਬ੍ਭੁਤਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨੇਨ, ਅਨੇਕਾਭੂਤਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਾ ਮਹਨ੍ਤਾਨਿ ਅਬ੍ਭੁਤਾਨਿ, ਅਭੂਤਾਨਿ ਵਾ ਏਤੇਸੂਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾ, ਮਾਯਾਕਾਰਾਦਯੋ. ਤੇਹਿ ਸਮਾਨਾ ਸਯਂ ਅਨੀਲਾਦਿਸਭਾਵਾਨੇਵ ਨੀਲਾਦਿਉਪਾਦਾਯਰੂਪਦਸ੍ਸਨਾਦਿਤੋਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾ. ਮਨਾਪਵਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਾਦੀਹਿ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਞ੍ਚਿਕਾ ਯਕ੍ਖਿਨਿਆਦਯੋ ਵਿਯ ਮਨਾਪਇਤ੍ਥਿਪੁਰਿਸਰੂਪਦਸ੍ਸਨਾਦਿਨਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਞ੍ਚਕਤ੍ਤਾ ਮਹਨ੍ਤਾਨਿ ਅਭੂਤਾਨਿ ਏਤੇਸੂਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਹੇਤਂ –

‘‘ਮਹਨ੍ਤਾ ਪਾਤੁਭੂਤਾਤਿ, ਮਹਾਭੂਤਸਮਾਤਿ ਵਾ;

ਵਞ੍ਚਕਤ੍ਤਾ ਅਭੂਤੇਨ, ‘ਮਹਾਭੂਤਾ’ਤਿ ਸਮ੍ਮਤਾ’’ਤਿ. (ਅਭਿਧ. ੬੨੬);

ਅਥ ਵਾ ਮਹਨ੍ਤਪਾਤੁਭਾਵਤੋ ਮਹਨ੍ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸੁ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਿ, ਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ. ਮਹਾਭੂਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਂ. ਯਦਿ ਏਵਂ ‘‘ਏਕਂ ਮਹਾਭੂਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਤੋ ਮਹਾਭੂਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਤੋ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੫੩) ਏਕੇਕਮਹਾਭੂਤਾ ਸੇਸਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਤਾਪਸਙ੍ਗੋਤਿ? ਨਯਿਦਮੇਵਂ ਉਪਾਦਾਯੇਵ ਪਵਤ੍ਤਰੂਪਾਨਂ ਤਂਸਮਞ੍ਞਾਸਿਦ੍ਧਿਤੋ. ਯਞ੍ਹਿ ਮਹਾਭੂਤੇ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਸਯਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਉਪਾਦੀਯਤਿ. ਨ ਤਂ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਂ. ਯਂ ਪਨ ਉਪਾਦੀਯਤੇਵ, ਨ ਕੇਨਚਿ ਉਪਾਦੀਯਤਿ, ਤਦੇਵ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਨ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਭੂਤਾਨਂ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ. ਅਪਿਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਨ੍ਤਿ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਤਯੋ ਉਪਾਦਾਯ ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯਰੂਪਤਾਤਿ.

੪. ਪਥਨਟ੍ਠੇਨ ਪਥਵੀ, ਤਰੁਪਬ੍ਬਤਾਦੀਨਂ ਪਕਤਿਪਥਵੀ ਵਿਯ ਸਹਜਾਤਰੂਪਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵੇਨ ਪਕ੍ਖਾਯਤਿ, ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਥਵੀ ਏਵ ਧਾਤੁ ਸਲਕ੍ਖਣਧਾਰਣਾਦਿਤੋ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਨਿਜ੍ਜੀਵਟ੍ਠੇਨ ਸਰੀਰਸੇਲਾਵਯਵਧਾਤੁਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਪਥਵੀਧਾਤੁ. ਆਪੇਤਿ ਸਹਜਾਤਰੂਪਾਨਿ ਪਤ੍ਥਰਤਿ, ਆਪਾਯਤਿ ਵਾ ਬ੍ਰੂਹੇਤਿ ਵਡ੍ਢੇਤੀਤਿ ਆਪੋ. ਤੇਜੇਤਿ ਪਰਿਪਾਚੇਤਿ, ਨਿਸੇਤਿ ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਸੇਸਭੂਤਤ੍ਤਯਂ ਉਸ੍ਮਾਪੇਤੀਤਿ ਤੇਜੋ. ਵਾਯਤਿ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਤਂ ਪਾਪੇਤੀਤਿ ਵਾਯੋ. ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਪਨੇਤਾ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਕਥਿਨਤ੍ਤਦਵਤ੍ਤਉਣ੍ਹਤ੍ਤਵਿਤ੍ਥਮ੍ਭਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

੫. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਥਿਤੋਵ. ਪਸਾਦਰੂਪਂ ਨਾਮ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਪਸਨ੍ਨਭਾਵਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ. ਤਂ ਪਨ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਦਟ੍ਠੁਕਾਮਤਾਸੋਤੁਕਾਮਤਾਘਾਯਿਤੁਕਾਮਤਾਸਾਯਿਤੁਕਾਮਤਾਫੁਸਿਤੁਕਾਮਤਾਨਿਦਾਨਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭੂਤਪ੍ਪਸਾਦਲਕ੍ਖਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁ ਤਾਵ ਮਜ੍ਝੇ ਕਣ੍ਹਮਣ੍ਡਲਸ੍ਸ ਊਕਾਸਿਰਪ੍ਪਮਾਣੇ ਅਭਿਮੁਖੇ ਠਿਤਾਨਂ ਸਰੀਰਸਣ੍ਠਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਦੇਸੇ ਤੇਲਮਿਵ ਪਿਚੁਪਟਲਾਨਿ ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਿਪਟਲਾਨਿ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਧਾਰਣਨਹਾਪਨਮਣ੍ਡਨਬੀਜਨਕਿਚ੍ਚਾਹਿ ਚਤੂਹਿ ਧਾਤੀਹਿ ਵਿਯ ਖਤ੍ਤਿਯਕੁਮਾਰੋ ਸਨ੍ਧਾਰਣਬਨ੍ਧਨਪਰਿਪਾਚਨਸਮੁਦੀਰਣਕਿਚ੍ਚਾਹਿ ਚਤੂਹਿ ਧਾਤੂਹਿ ਕਤੂਪਕਾਰਂ ਉਤੁਚਿਤ੍ਤਾਹਾਰੇਹਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਿਯਮਾਨਂ ਆਯੁਨਾ ਪਰਿਪਾਲਿਯਮਾਨਂ ਵਣ੍ਣਾਦੀਹਿ ਪਰਿਵਾਰਿਤਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਵਤ੍ਥੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵਂ ਸਧੇਨ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਇਤਰਂ ‘‘ਸਸਮ੍ਭਾਰਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਸੋਤਾਦਯੋਪਿ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਸੋਤਬਿਲਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਅਙ੍ਗੁਲਿਵੇਧਨਾਕਾਰਂ ਉਪਚਿਤਤਨੁਤਮ੍ਬਲੋਮਂ, ਨਾਸਿਕਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਅਜਪਦਸਣ੍ਠਾਨਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਮਜ੍ਝੇ ਉਪ੍ਪਲਦਲਗ੍ਗਸਣ੍ਠਾਨਂ ਪਦੇਸਂ ਅਭਿਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਇਤਰਂ ਪਨ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜਸ੍ਸ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠਾਨਂ ਕੇਸਗ੍ਗਲੋਮਗ੍ਗਨਖਗ੍ਗਸੁਕ੍ਖਚਮ੍ਮਾਨਿ ਚ ਅਵਸੇਸਂ ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਇਤਰੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕਰੋ ਨ ਹੋਤਿ ਭਿਨ੍ਨਨਿਸ੍ਸਯਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ. ਏਕਨਿਸ੍ਸਯਾਨਿਪਿ ਹਿ ਰੂਪਰਸਾਦੀਨਿ ਲਕ੍ਖਣਭੇਦਤੋ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਕਿਂ ਪਨ ਭਿਨ੍ਨਨਿਸ੍ਸਯਾ ਪਸਾਦਾ.

੬. ਆਪੋਧਾਤੁਯਾ ਸੁਖੁਮਭਾਵੇਨ ਫੁਸਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਪੋਧਾਤੁ ਵਿਵਜ੍ਜਿਤਂ ਭੂਤਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਸੀਤਤਾ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤਿ, ਸਾ ਪਨ ਤੇਜੋਯੇਵ. ਮਨ੍ਦੇ ਹਿ ਉਣ੍ਹਤ੍ਤੇ ਸੀਤਬੁਦ੍ਧਿ ਸੀਤਤਾਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਗੁਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਤਯਿਦਂ ਸੀਤਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਭਾਵਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ਪਾਰਾਪਾਰੇ ਵਿਯ. ਤਥਾ ਹਿ ਘਮ੍ਮਕਾਲੇ ਆਤਪੇ ਠਤ੍ਵਾ ਛਾਯਂ ਪਵਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸੀਤਬੁਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਚਿਰਕਾਲਂ ਠਿਤਾਨਂ ਉਣ੍ਹਬੁਦ੍ਧਿ. ਯਦਿ ਚ ਆਪੋਧਾਤੁ ਸੀਤਤਾ ਸਿਯਾ, ਉਣ੍ਹਭਾਵੇਨ ਸਹ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਲਾਪੇ ਉਪਲਬ੍ਭੇਯ੍ਯ, ਨ ਚੇਵਂ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ ‘‘ਨ ਆਪੋਧਾਤੁ ਸੀਤਤਾ’’ਤਿ. ਯੇ ਪਨ ‘‘ਦਵਤਾ ਆਪੋਧਾਤੁ, ਸਾ ਚ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ‘‘ਦਵਤਾ ਨਾਮ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਗਯ੍ਹਤੀਤਿ ਇਦਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਅਭਿਮਾਨਮਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਾਨੇ ਵਿਯਾ’’ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪੋਰਾਣੇਹਿ –

‘‘ਦਵਤਾਸਹਵੁਤ੍ਤੀਨਿ, ਤੀਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਮ੍ਫੁਸਂ;

ਦਵਤਂ ਸਮ੍ਫੁਸਾਮੀਤਿ, ਲੋਕੋਯਮਭਿਮਞ੍ਞਤਿ.

‘‘ਭੂਤੇ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ ਸਣ੍ਠਾਨਂ, ਮਨਸਾ ਗਣ੍ਹਤੋ ਯਥਾ;

ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤੋ ਫੁਸਾਮੀਤਿ, ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਦਵਤਾ ਤਥਾ’’ਤਿ.

ਗੋਚਰਰੂਪਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਸਯਭਾਵਤੋ. ਗਾਵੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਚਰਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਗੋਚਰਨ੍ਤਿ ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮ੍ਪਿ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਗੋਚਰਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ, ਚਕ੍ਖਾਦਿਪਟਿਹਨਨਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ.

੭. ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਭਾਵੋ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੬੩੨). ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪੁਰਿਸਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਨਿਮਿਤ੍ਤਕੁਤ੍ਤਾਕਪ੍ਪਹੇਤੁਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ, ਪੁਰਿਸਲਿਙ੍ਗਾਦਿਹੇਤੁਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ ਪੁਰਿਸਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥੀਨਂ ਅਙ੍ਗਜਾਤਂ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ. ਸਰਾਧਿਪ੍ਪਾਯਾ ਇਤ੍ਥਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਅਵਿਸਦਠਾਨਗਮਨਨਿਸਜ੍ਜਾਦਿ ਇਤ੍ਥਿਕੁਤ੍ਤਂ. ਇਤ੍ਥਿਸਣ੍ਠਾਨਂ ਇਤ੍ਥਾਕਪ੍ਪੋ. ਪੁਰਿਸਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਅਞ੍ਞਥਾ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਵਣ੍ਣਿਤਾਨਿ. ਤਂ ਪਨ ਏਵਂ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਦਨ੍ਤਿ –

‘‘ਲਿਙ੍ਗਂ ਹਤ੍ਥਾਦਿਸਣ੍ਠਾਨਂ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਿਹਿਤਾਦਿਕਂ;

ਕੁਤ੍ਤਂ ਸੁਪ੍ਪਾਦਿਨਾ ਕੀਲ਼ਾ, ਆਕਪ੍ਪੋ ਗਮਨਾਦਿਕ’’ਨ੍ਤਿ.

ਭਾਵਰੂਪਂ ਨਾਮ ਭਵਤਿ ਏਤੇਨ ਇਤ੍ਥਾਦਿਅਭਿਧਾਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਿ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵਿਯ ਸਕਲਸਰੀਰਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

੮. ਹਦਯਮੇਵ ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਥੁ ਚਾਤਿ ਹਦਯਵਤ੍ਥੁ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ਧਾਤੁਦ੍ਵਯਨਿਸ੍ਸਯਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਞ੍ਚ ਹਦਯਕੋਸਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਅਡ੍ਢਪਸਤਮਤ੍ਤਂ ਲੋਹਿਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਰੂਪਕਣ੍ਡੇ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਪਨੇਤਸ੍ਸ ਆਗਮਤੋ, ਯੁਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ, ਤਂ ਰੂਪਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਮਨੋਧਾਤੁ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਚ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਯਂ ਰੂਪਂ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੮) ਏਵਮਾਗਤਂ ਪਟ੍ਠਾਨਵਚਨਂ ਆਗਮੋ. ਯੁਤ੍ਤਿ ਪਨੇਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ –

‘‘ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਭੂਤਿਕਾਧਾਰਾ, ਦ੍ਵੇ ਧਾਤੂ ਕਾਮਰੂਪਿਨਂ;

ਰੂਪਾਨੁਬਨ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਯੋ ਵਿਯ.

‘‘ਚਕ੍ਖਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਾਨੇਤਾ, ਤਸ੍ਸਞ੍ਞਾਧਾਰਭਾਵਤੋ;

ਨਾਪਿ ਰੂਪਾਦਿਕੇ ਤੇਸਂ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ.

‘‘ਨ ਚਾਪਿ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਸ, ਕਿਚ੍ਚਨ੍ਤਰਨਿਯੁਤ੍ਤਿਤੋ;

ਨ ਚ ਭਾਵਦ੍ਵਯਂ ਤਸ੍ਮਿਂ, ਅਸਨ੍ਤੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਞ੍ਞਂ ਵਤ੍ਥੁ ਤਂ, ਭੂਤਿਕਨ੍ਤਿ ਵਿਜਾਨਿਯਂ;

ਵਤ੍ਥਾਲਮ੍ਬਦੁਕਾਨਨ੍ਤੁ, ਦੇਸਨਾਭੇਦਤੋ ਇਦਂ;

ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਣਿਪਾਠਸ੍ਮਿਂ, ਨ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਮਹੇਸਿਨਾ’’ਤਿ.

੯. ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਤਿ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਦੇਵ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਪਰਿਪਾਲਨੇ ਆਧਿਪਚ੍ਚਯੋਗਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਥਾ ਹੇਤਂ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਪਰਿਪਾਲਨਲਕ੍ਖਣਂ. ਯਥਾਸਕਂ ਖਣਮਤ੍ਤਟ੍ਠਾਯੀਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨੇਵ ਅਨੁਪਾਲਕਂ. ਨ ਹਿ ਤੇਸਂ ਕਮ੍ਮਂਯੇਵ ਠਿਤਿਕਾਰਣਂ ਹੋਤਿ ਆਹਾਰਜਾਦੀਨਂ ਆਹਾਰਾਦਿ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਤਙ੍ਖਣਾਭਾਵਤੋ. ਇਦਂ ਪਨ ਸਹ ਪਾਚਨਗ੍ਗਿਨਾ ਅਨਵਸੇਸਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕਾਯਂ ਬ੍ਯਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.

੧੦. ਕਬਲ਼ਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰੀਯਤੀਤਿ ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ, ਇਦਞ੍ਚ ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਆਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਾਯੋਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਹੇਤੁਭੂਤਾ ਪਨ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਾਨੁਸਾਰੀ ਰਸਹਰਸਙ੍ਖਾਤਾ ਅਜ੍ਝੋਹਰਿਤਬ੍ਬਾਹਾਰਸਿਨੇਹਭੂਤਾ ਓਜਾ ਇਧ ਆਹਾਰਰੂਪਂ ਨਾਮ. ਤਥਾ ਹੇਤਂ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕਾਯੋਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਹੇਤੁਭਾਵਲਕ੍ਖਣਂ, ਓਜਟ੍ਠਮਕਰੂਪਾਹਰਣਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ.

੧੧. ਕਕ੍ਖਲ਼ਤ੍ਤਾਦਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ਸਭਾਵਰੂਪਂ ਨਾਮ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਦੀਹਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦੀਹਿ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਹਿਤਨ੍ਤਿ ਸਲਕ੍ਖਣਂ. ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਦਿਭਾਵਂ ਵਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਾਦੀਹਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਨਿਪ੍ਫਰੂਪਂ ਨਾਮ. ਰੁਪ੍ਪਨਸਭਾਵੋ ਰੂਪਂ, ਤੇਨ ਯੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਰੂਪਂ, ਯਥਾ ‘‘ਅਰਿਸਸੋ, ਨੀਲੁਪ੍ਪਲ’’ਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਵਾਯਂ ਰੂਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਰੁਲ਼੍ਹਿਯਾ ਅਤਂਸਭਾਵੇਪਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਪਰੇਨ ਰੂਪ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਰੂਪਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾਦਿਭਾਵਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਭਾਵੇਨੇਵ ਉਪਲਬ੍ਭਨਤੋ ਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯਾਰੋਪਨੇਨ ਸਮ੍ਮਸਿਤੁਂ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਸਨਰੂਪਂ.

੧੨. ਨ ਕਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਕਾਸੋ. ਅਕਾਸੋਯੇਵ ਆਕਾਸੋ, ਨਿਜ੍ਜੀਵਟ੍ਠੇਨ ਧਾਤੁ ਚਾਤਿ ਆਕਾਸਧਾਤੁ. ਚਕ੍ਖੁਦਸਕਾਦਿਏਕੇਕਕਲਾਪਗਤਰੂਪਾਨਂ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰੇਹਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਭਾਵਾਪਾਦਨਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਂ, ਤੇਹਿ ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਤੇਸਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਰੂਪਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਰੂਪਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਂ ਤਂ ਰੂਪਕਲਾਪਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤਿ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਪਿ ਚ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰਭੂਤੇਹਿ ਕਲਾਪਨ੍ਤਰਭੂਤਾਨਂ ਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਭਾਵੇ ਤਂਤਂਰੂਪਵਿਵਿਤ੍ਤਤਾ ਰੂਪਪਰਿਯਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋ. ਯੇਸਞ੍ਚ ਸੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ, ਤੇਹਿ ਸਯਂ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠੋਯੇਵ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਾ ਨ ਸਿਯਾ ਤੇਸਂ ਰੂਪਾਨਂ ਬ੍ਯਾਪੀਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਅਬ੍ਯਾਪਿਤਾ ਹਿ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਤਾ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਂ ਚਤੂਹਿ ਮਹਾਭੂਤੇਹੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੩੭).

੧੩. ਚਲਮਾਨਕਾਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਸਯਞ੍ਚ ਤੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕਸਦ੍ਦਸਙ੍ਖਾਤਵਾਚਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਸਯਞ੍ਚ ਤਾਯ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦਿਜਨਕਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਯੋਧਾਤੁਯਾ ਸਹਜਾਤਰੂਪਸਨ੍ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਚਲਿਤੇਸੁ ਸਹਕਾਰੀਕਾਰਣਭੂਤੋ ਫਨ੍ਦਮਾਨਕਾਯਫਨ੍ਦਨਤਂਹੇਤੁਕਵਾਯੋਧਾਤੁਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪਾਸਾਣਂ ਉਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਥਾਮੇਨ ਗਹਣਕਾਲੇ ਉਸ੍ਸਾਹਨਵਿਕਾਰੋ ਵਿਯ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸ ਪਰਿਫਨ੍ਦਨਪਚ੍ਚਯਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨੋ ਵਿਕਾਰੋ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਸਾ ਹਿ ਫਨ੍ਦਮਾਨਕਾਯੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਨ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਰਹਿਤੇਸੁ ਰੁਕ੍ਖਚਲਨਾਦੀਸੁ ‘‘ਇਦਮੇਸ ਕਾਰੇਤੀ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਗ੍ਗਹਣਂ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਹਤ੍ਥਚਲਨਾਦੀਸੁ ਚ ਫਨ੍ਦਮਾਨਕਾਯਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰੇਹਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਜਵਨੇਹਿ ਗਯ੍ਹਮਾਨਤ੍ਤਾ ਸਯਞ੍ਚ ਕਾਯੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ.

ਕਥਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਹਤ੍ਥਚਲਨਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਏਕਾਵਜ੍ਜਨਵੀਥਿਯਂ ਸਤ੍ਤਸੁ ਜਵਨੇਸੁ ਸਤ੍ਤਮਜਵਨਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਯੋਧਾਤੁ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤਾਵ ਪਠਮਜਵਨਾਦਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਹਿ ਵਾਯੋਧਾਤੂਹਿ ਲਦ੍ਧੋਪਤ੍ਥਮ੍ਭਾ ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਚਲਯਤਿ ਚਿਤ੍ਤਜਂ, ਪੁਰਿਮਜਵਨਾਦਿਸਮ੍ਭੂਤਾ ਪਨ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਮਤ੍ਤਕਰਾ ਤਸ੍ਸ ਉਪਕਾਰਾਯ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਹਿ ਯੁਗੇਹਿ ਆਕਡ੍ਢਿਤਬ੍ਬਸਕਟੇ ਸਤ੍ਤਮਯੁਗਯੁਤ੍ਤਾਯੇਵ ਗੋਣਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਛਸੁ ਯੁਗੇਸੁ ਯੁਤ੍ਤਗੋਣੇਹਿ ਲਦ੍ਧੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਾ ਸਕਟਂ ਚਾਲੇਨ੍ਤਿ, ਪਠਮਯੁਗਾਦਿਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਸਨ੍ਧਾਰਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਸਾਧੇਨ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਉਪਕਾਰਾਯ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਚਲਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਦੇਸਤੋ ਕੇਸਗ੍ਗਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਕਮਨਾਭਾਵਤੋ. ਇਤਰਥਾ ਨੇਸਂ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਕਤਾ, ਖਣਿਕਤਾ ਚ ਨ ਸਿਯਾ. ਦੇਸਨ੍ਤਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਭਾਵੋਤਿ ਚ ਯਥਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਹਜਰੂਪਾਨਿ ਹੇਟ੍ਠਿਮਜਵਨਸਮੁਟ੍ਠਿਤਰੂਪੇਹਿ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਟ੍ਠਾਨਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਤੇਹਿ ਸਹ ਤਤ੍ਥ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਜੇ ਚਲਿਤੇ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਇਤਰਮ੍ਪਿ ਚਲਤਿ ਨਦੀਸੋਤੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸੁਕ੍ਖਗੋਮਯਪਿਣ੍ਡਂ ਵਿਯ. ਤਥਾ ਚਲਯਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਯੋਪਿ ਪਠਮਜਵਨਾਦਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵਾਯੋਧਾਤੁਯੋ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਸਹਿਤਾਯੇਵ ਯੇਨ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨ ਅਯਂ ਅਭਿਕ੍ਕਮਾਦੀਨਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤੁਕਾਮੋ, ਤਦਭਿਮੁਖਭਾਵਵਿਕਾਰਸਮ੍ਭਵਤੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸਪਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਤ੍ਤਂ ਵਕ੍ਖਤਿ. ਵਚੀਭੇਦਕਰਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਪਥਵੀਧਾਤੁਯਾ ਅਕ੍ਖਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਗਤਉਪਾਦਿਨ੍ਨਰੂਪੇਹਿ ਸਹ ਘਟ੍ਟਨਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਏਕੋ ਵਿਕਾਰੋ ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਯਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.

ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ – ਯਥਾ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਫਨ੍ਦਮਾਨਕਾਯਗ੍ਗਹਣਾਨਨ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਏਵਮਿਧ ‘‘ਸੁਯ੍ਯਮਾਨਸਦ੍ਦਸਵਨਾਨਨ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਧ ਚ ਸਨ੍ਥਮ੍ਭਨਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਸਤ੍ਤਮਜਵਨਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾਤ੍ਯਾਦਿਨਯੋ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਘਟ੍ਟਨੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਘਟ੍ਟਨਞ੍ਚ ਪਠਮਜਵਨਾਦੀਸੁਪਿ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾ ਉਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਗੋਸੀਸਤਾਲਪਣ੍ਣਾਦਿਰੂਪਾਨਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਯਾ ਗੋਸੀਸਾਦੀਨਂ ਉਦਕਸਹਚਾਰਿਤਪ੍ਪਕਾਰਂ ਸਞ੍ਞਾਣਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਮਾਨਸਮੁਚ੍ਚਾਰਿਯਮਾਨਕਾਯਸਦ੍ਦੇ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਅਵਿਞ੍ਞਾਯਮਾਨਨ੍ਤਰਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵੀਥਿਯਾ ਪੁਰਿਮਸਿਦ੍ਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧੂਪਨਿਸ੍ਸਯਾਯ ਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯਵਿਕਾਰਗ੍ਗਹਣਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਾਧਾਰਣਾ ਉਪਮਾ.

੧੪. ਲਹੁਭਾਵੋ ਲਹੁਤਾ. ਮੁਦੁਭਾਵੋ ਮੁਦੁਤਾ. ਕਮ੍ਮਞ੍ਞਭਾਵੋ ਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾ. ਯਥਾਕ੍ਕਮਞ੍ਚੇਤਾ ਅਰੋਗਿਨੋ ਵਿਯ ਰੂਪਾਨਂ ਅਗਰੁਤਾ ਸੁਪਰਿਮਦ੍ਦਿਤਚਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਯ ਅਕਥਿਨਤਾ ਸੁਧਨ੍ਤਸੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਵਿਯ ਸਰੀਰਕਿਰਿਯਾਨਂ ਅਨੁਕੂਲਭਾਵੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਵਿਜਹਨ੍ਤਸ੍ਸਪਿ ਹਿ ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਸ੍ਸ ਤਂਤਂਵਿਕਾਰਾਧਿਕਰੂਪੇਹਿ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਦਨ੍ਧਤ੍ਤਕਰਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਹਿ ਰੂਪਵਿਕਾਰੋ ਲਹੁਤਾ. ਥਦ੍ਧਤ੍ਤਕਰਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਮੁਦੁਤਾ. ਸਰੀਰਕਿਰਿਯਾਨਂ ਅਨਨੁਕੂਲਭਾਵਕਰਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਪਚ੍ਚਯਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾਤਿ.

੧੫. ਉਪਚਯਨਂ ਉਪਚਯੋ, ਪਠਮਚਯੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ ‘‘ਉਪਞ੍ਞਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ ਵਿਯ ਉਪ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਪਠਮਤ੍ਥਜੋਤਨਤੋ. ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਸਨ੍ਤਤਿ, ਪਬਨ੍ਧੋਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਚਕ੍ਖਾਦਿਦਸਕਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦੋ ਉਪਚਯੋ ਨਾਮ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਸਨ੍ਤਤਿ ਨਾਮ. ਯਥਾਸਕਂ ਖਣਮਤ੍ਤਟ੍ਠਾਯੀਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਰੋਧਾਭਿਮੁਖਭਾਵਵਸੇਨ ਜੀਰਣਂ ਜਰਾ, ਸਾਯੇਵ ਜਰਤਾ, ਨਿਚ੍ਚਧੁਵਭਾਵੇਨ ਨ ਇਚ੍ਚਂ ਅਨੁਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ, ਰੂਪਪਰਿਭੇਦੋ. ਲਕ੍ਖਣਰੂਪਂ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਤਂਅਵਤ੍ਥਾਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਤ੍ਤਾ.

੧੬. ਜਾਤਿਰੂਪਮੇਵਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਰੂਪਾਨਂ ਖਣੇ ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਭਾਵਤੋ ਜਾਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਰੂਪੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਚਤੁਸਨ੍ਤਤਿਰੂਪਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਵੁਤ੍ਤਿਤ੍ਤਾ ਰੂਪਸਮ੍ਮਤਞ੍ਚ ਜਾਤਿਰੂਪਮੇਵ ਉਪਚਯਸਨ੍ਤਤਿਭਾਵੇਨ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਠਮੁਪਰਿਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਆਕਾਰਭੇਦਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ‘‘ਉਪਚਯੋ ਸਨ੍ਤਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੪੨) ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਤਾਸਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੋ ਆਯਤਨਾਨਂ ਆਚਯੋ, ਸੋ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਚਯੋ. ਯੋ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪਚਯੋ, ਸਾ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੬੪੧-੬੪੨) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕਾਦਸਵਿਧਮ੍ਪੀਤਿ ਸਭਾਗਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਏਕਾਦਸਪ੍ਪਕਾਰਮ੍ਪਿ.

੧੭. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਭੂਤਾ, ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਸਯਾ, ਦੁਵਿਧੋ ਭਾਵੋ, ਹਦਯਰੂਪਮਿਚ੍ਚਪਿ ਇਦਂ ਜੀਵਿਤਾਹਾਰਰੂਪੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਸਹ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਂ, ਤਥਾ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਚ ਦੁਵਿਧਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਤਿਵਿਧੋ ਵਿਕਾਰੋ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਿਕਾਰਾਦਿਭਾਵਂ ਵਿਨਾ ਵਿਸੁਂ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਇਮੇ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾ ਦਸ ਚੇਤਿ ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਭਵੇ.

ਰੂਪਸਮੁਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਰੂਪਵਿਭਾਗਵਣ੍ਣਨਾ

੧੮. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਰੂਪਾਨਂ ਏਕਵਿਧਾਦਿਨਯਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਪਨੇਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਲੋਭਾਦਿਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾ ਅਹੇਤੁਕਂ. ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯਵਨ੍ਤਤਾਯ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ. ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤੇਹਿ ਕਾਮਾਸਵਾਦੀਹਿ ਸਹਿਤਤ੍ਤਾ ਸਾਸਵਂ. ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਤਂ. ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤੇ ਲੋਕੇ ਨਿਯੁਤ੍ਤਤਾਯ ਲੋਕਿਯਂ. ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਅਵਚਰਿਤਤ੍ਤਾ ਕਾਮਾਵਚਰਂ. ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਯ ਕਸ੍ਸਚਿ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਹਣਤੋ ਨਾਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਤਦਙ੍ਗਾਦਿਵਸੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਤਾਭਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਕਾਰਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ‘‘ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਬ੍ਬਂ ਏਕਵਿਧਨਯਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

੧੯. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਕਾਮਂ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਰੁਲ਼੍ਹੀਵਸੇਨ ਪਨ ਚਕ੍ਖਾਦਿਕਂਯੇਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਯਦਿ ਮਯਂ ਨ ਹੋਮ, ਤ੍ਵਂ ਕਟ੍ਠਕਲਿਙ੍ਗਰੂਪਮੋ ਭਵਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਾ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਸਾਤਿਸਯਂ ਉਪਕਾਰਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨੇਵ ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ, ਤਦੇਵ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ. ਤਤੋ ਬਹਿਭੂਤਤ੍ਤਾ ਇਤਰਂ ਤੇਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਬਾਹਿਰਰੂਪਂ.

੨੦. ਇਤਰਂ ਬਾਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਅਵਤ੍ਥੁਰੂਪਂ.

੨੨. ਅਟ੍ਠਵਿਧਮ੍ਪਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰੂਪਂ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁ ਲਿਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਸਹਜਰੂਪਪਰਿਪਾਲਨੇ ਚ ਆਧਿਪਚ੍ਚਯੋਗਤੋ. ਪਸਾਦਰੂਪਸ੍ਸ ਹਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟੁਮਨ੍ਦਾਦਿਭਾਵੇਨ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਪਟੁਮਨ੍ਦਾਦਿਭਾਵਾਪਾਦਨਤੋ. ਭਾਵਦ੍ਵਯਸ੍ਸਾਪਿ ਇਤ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਾਦੀਸੁ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਯਥਾਸਕਂ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਤੇਸਂ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਸਭਾਵਕਸਨ੍ਤਾਨੇਯੇਵ ਤਂਤਦਾਕਾਰੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਨ ਪਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਭਾਵਤੋ. ਜੀਵਿਤਸ੍ਸ ਚ ਕਮ੍ਮਜਪਰਿਪਾਲਨੇ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਤੇਸਂ ਯਥਾਸਕਂ ਖਣਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਸਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨਾ ਠਪਿਤਧਮ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਨਾਵਿਕੋ ਵਿਯ.

੨੩. ਵਿਸਯਵਿਸਯਿਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਥੂਲਤ੍ਤਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਰੂਪਂ. ਤਤੋਯੇਵ ਗਹਣਸ੍ਸ ਸੁਕਰਤ੍ਤਾ ਸਨ੍ਤਿਕੇਰੂਪਂ ਆਸਨ੍ਨਰੂਪਂ ਨਾਮ. ਯੋ ਸਯਂ, ਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਚ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ, ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਪਟਿਮੁਖਭਾਵੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਪਤਨਂ, ਸੋ ਪਟਿਘੋ ਵਿਯਾਤਿ ਪਟਿਘੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਪਟਿਘਾਤੇ ਸਤਿ ਦੁਬ੍ਬਲਸ੍ਸ ਚਲਨਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਟਿਮੁਖਭਾਵੇ ਸਤਿ ਅਰੂਪਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਦੁਬ੍ਬਲਸ੍ਸ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਚਲਨਂ ਹੋਤਿ. ਪਟਿਘੋ ਯਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿ ਤਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਯਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸ੍ਸ, ਨਿਸ੍ਸਯਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਗਨ੍ਧਰਸਾਨਂ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਰੂਪਸਦ੍ਦਾਨਨ੍ਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਤਰਂ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਂ ਓਲ਼ਾਰਿਕਤਾਦਿਸਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਸੁਖੁਮਰੂਪਾਦਿਕਂ.

੨੪. ਕਮ੍ਮਤੋ ਜਾਤਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਿਧਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਰੂਪਂ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਹਿ ਉਪੇਤੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਭਾਵੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ. ਇਤਰਂ ਅਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਹਣੇਨਦਸਵਿਧਂ ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਰੂਪਂ.

੨੫. ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਹ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਗੋਚਰਭਾਵੋ ਹਿ ਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤਸ੍ਸ ਚ ਰੂਪਾਯਤਨਤੋ ਅਨਞ੍ਞਤ੍ਤੇਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਤਂ ਵਿਸੇਸੇਤੁਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਸਹ ਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞੇਨ ਹਿ ਏਕੀਭੂਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਯੋ ਨਾਨਤ੍ਤਕਰੋ ਵਿਸੇਸੋ, ਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਰਿਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧੋ ਹੋਤਿ.

੨੬. ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗੋਚਰਸ੍ਸ ਵਸੇਨ, ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਿਸਯਪ੍ਪਦੇਸਂ ਵਾ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਾਨਿ ਹਿ ਰੂਪਸਦ੍ਦੇਹਿ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨਿ, ਸਯਂ ਵਾ ਤਾਨਿ ਅਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਨੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਂ ਪਨੇਤੇਸੁ, ਹੋਤਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਗਾਹਕਂ;

ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਤਾ, ਸਨ੍ਤਰਾਧਿਕਗੋਚਰੇ.

‘‘ਤਥਾ ਹਿ ਦੂਰਦੇਸਟ੍ਠਂ, ਫਲਿਕਾਦਿਤਿਰੋਹਿਤਂ;

ਮਹਨ੍ਤਞ੍ਚ ਨਗਾਦੀਨਂ, ਵਣ੍ਣਂ ਚਕ੍ਖੁ ਉਦਿਕ੍ਖਤਿ.

‘‘ਆਕਾਸਾਦਿਗਤੋ ਕੁਚ੍ਛਿ-ਚਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਰਿਕੋਪਿ ਚ;

ਮਹਨ੍ਤੋ ਚ ਘਣ੍ਟਾਦੀਨਂ, ਸਦ੍ਦੋ ਸੋਤਸ੍ਸ ਗੋਚਰੋ.

‘‘ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸਯਦੇਸਂ ਤਂ, ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਤੀਤਿ ਚੇ;

ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਵਿਧਾਨੇਪਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੋ ਗੋਚਰੋ ਸਿਯਾ.

‘‘ਭੂਤਪ੍ਪਬਨ੍ਧਤੋ ਸੋ ਚੇ, ਯਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਨ੍ਨਿਧਿਂ;

ਕਮ੍ਮਚਿਤ੍ਤੋਜਸਮ੍ਭੂਤੋ, ਵਣ੍ਣੋ ਸਦ੍ਦੋ ਚ ਚਿਤ੍ਤਜੋ.

‘‘ਨ ਤੇਸਂ ਗੋਚਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਹਿ ਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਿ ਤੇ ਬਹਿ;

ਵੁਤ੍ਤਾ ਚ ਅਵਿਸੇਸੇਨ, ਪਾਠੇ ਤਂਵਿਸਯਾਵ ਤੇ.

‘‘ਯਦਿ ਚੇਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਅਤ੍ਤਸਮੀਪਂਯੇਵ ਗਣ੍ਹਤਿ;

ਅਕ੍ਖਿਵਣ੍ਣਂ ਤਥਾ ਮੂਲਂ, ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਭਮੁਕਸ੍ਸ ਚ.

‘‘ਦਿਸਾਦੇਸਵਵਤ੍ਥਾਨਂ, ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨ ਭਵੇਯ੍ਯ ਚ;

ਸਿਯਾ ਚ ਸਰਵੇਧਿਸ੍ਸ, ਸਕਣ੍ਣੇ ਸਰਪਾਤਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਗੋਚਰਗ੍ਗਾਹਿਕਰੂਪਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਧਿਟ੍ਠਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਂਤਂਗੋਚਰਗ੍ਗਹਣਸਭਾਵਤ੍ਤਾ. ਇਤਰਂ ਤੇਵੀਸਤਿਵਿਧਂ ਅਗੋਚਰਗ੍ਗਾਹਿਕਰੂਪਂ ਗੋਚਰਗ੍ਗਹਣਾਭਾਵਤੋ.

੨੭. ਵਣ੍ਣਿਤਬ੍ਬੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋਤਿ ਵਣ੍ਣੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਦਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਰੂਪਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਓਜਾ. ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਂ ਕਤ੍ਥਚਿਪਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਨਿਭੁਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਰੂਪਲੋਕੇ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਵਾਦਿਮਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ (ਵਿਭ. ਮੂਲਟੀ. ੨੨੭; ਵਿਭ. ਅਨੁਟੀ. ੨੨੭) ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਮੇਵ.

੨੮. ਇਚ੍ਚੇਵਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਪਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਕਾਰਤ੍ਥੋ, ਤੇਨ ਇਧ ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਂ ਦੁਕਤਿਕਾਦਿਭੇਦਂ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ.

ਰੂਪਵਿਭਾਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨਯਵਣ੍ਣਨਾ

੨੯. ਕਾਨਿ ਪਨ ਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ, ਕਥਂ, ਕਤ੍ਥ, ਕਦਾ ਚ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮੁਪਾਦਾਯਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣਂ ਉਪਾਦਾਯ. ਖਣੇ ਖਣੇਤਿ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤੀਸੁ ਤੀਸੁ ਖਣੇਸੁ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਮੇਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਂ (ਵਿਭ. ਮੂਲਟੀ. ੨੦ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ), ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਚ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਂ (ਵਿਭ. ਮੂਲਟੀ. ੨੦ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਵਣ੍ਣਨਾ) ਪਟਿਸੇਧੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣਾਭਾਵੇ ਤੇਸਂ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਚੇਵ ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਞ੍ਚ ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਥਿਤਮੇਵ, ਇਧਾਪਿ ਪਨ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਾਭਾਵੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇਨ ਚ ਸਹ ਸੁਖਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਨ੍ਤਿ, ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਏਵਮਾਦਿਨਂ;

ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣਸ੍ਮਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਨੋ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਕਂ.

‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਮੁਪ੍ਪਾਦੇ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚਾਤਿਆਦਿਨਾ;

ਭਙ੍ਗੁਪ੍ਪਾਦਾਵ ਅਕ੍ਖਾਤਾ, ਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੋ.

‘‘‘ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਚ ਵਯੋ ਚੇਵ, ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਠਿਤਸ੍ਸ ਚ;

ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੪੭) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਠਿਤਿ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਚੇ ਮਤਂ.

‘‘ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਕਸ੍ਮਿਂ, ਧਮ੍ਮੇ ਅਨੁਪਲਦ੍ਧਿਤੋ;

ਪਞ੍ਞਾਣਵਚਨਾ ਚੇਵ, ਪਬਨ੍ਧਟ੍ਠਿਤਿ ਤਤ੍ਥਪਿ.

‘‘ਵੁਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਠਿਤਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ;

ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਅਭਾਵੋਪਿ, ਨਿਸੇਧੋਯੇਵ ਸਬ੍ਬਥਾ.

‘‘ਯਦਾ ਸਮੁਦਯੋ ਯਸ੍ਸ, ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਤਦਾਸ੍ਸ ਕਿਂ;

ਦੁਕ੍ਖਮੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤ੍ਯੇਤ੍ਥ, ਪਞ੍ਹੇ ਨੋਤਿ ਨਿਸੇਧਤੋ.

‘‘ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨ ਭਙ੍ਗਸ੍ਮਿਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਪਚ੍ਚਯਾ;

ਉਪ੍ਪਾਦੇਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਰੂਪਹੇਤੂਤਿ ਕੇਚਨ.

‘‘ਵੁਚ੍ਚਤੇ ਤਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ, ਧਮ੍ਮੇਯੇਵ ਯਥਾ ਮਤਾ;

ਉਪ੍ਪਾਦਾਵਤ੍ਥਤੋ ਭਿਨ੍ਨਾ, ਭਙ੍ਗਾਵਤ੍ਥਾ ਤਥੇਵ ਤੁ.

‘‘ਭਙ੍ਗਸ੍ਸਾਭਿਮੁਖਾਵਤ੍ਥਾ, ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ ਅਯਂ ਠਿਤਿ;

ਨਯਦਸ੍ਸਨਤੋ ਏਸਾ, ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਨ ਤੁ ਦੇਸਿਤਾ.

‘‘ਲਕ੍ਖਣਂ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸੇਵ, ਵਤ੍ਤੁਮੁਪ੍ਪਾਦਆਦਿਨਂ;

ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਨ ਤਤ੍ਥਾਪਿ, ਪਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਠਿਤੀਰਿਤਾ.

‘‘ਉਪਸਗ੍ਗਸ੍ਸ ਧਾਤੂਨਮਤ੍ਥੇਯੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ;

ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਚੇਤਸ੍ਸ, ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇ ਇਤਿ.

‘‘ਭਙ੍ਗੇ ਰੂਪਸ੍ਸ ਨੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਚਿਤ੍ਤਜਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵਾ;

ਆਰੁਪ੍ਪਂਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਯ, ਭਾਸਿਤੋ ਯਮਕਸ੍ਸ ਹਿ.

‘‘ਸਭਾਵੋਯਂ ਯਥਾਲਾਭ-ਯੋਜਨਾਤਿ ਤਤੋ ਨਹਿ;

ਨ ਚਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿ ਭਙ੍ਗੇ ਚ, ਨ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵੋ’’ਤਿ.

੩੧. ਰੂਪਵਿਰਾਗਭਾਵਨਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਨੋ ਤਬ੍ਬਿਧੁਰਤਾਯ, ਅਨੋਕਾਸਤਾਯ ਚ ਅਰੂਪਵਿਪਾਕਾ, ਰੂਪਜਨਨੇ ਵਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਝਾਨਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮ੍ਪਯੋਗਾਭਾਵਤੋ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਚਾਤਿ ਚੁਦ੍ਦਸ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਰੁਪ੍ਪਵਿਪਾਕਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਵਜ੍ਜਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ, ਪਨ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸੇਵ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਰਂ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਨ ਤਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਨਂ ਕਤਂ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਕਤਂ, ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਪਚ੍ਚਯਰਹਿਤਂ, ਪਨ ਆਹਾਰਾਦੀਹਿ ਚ ਅਨੁਪਤ੍ਥਦ੍ਧਂ ਦੁਬ੍ਬਲਵਤ੍ਥੁਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਆਗਨ੍ਤੁਕਤਾਯ ਕਮ੍ਮਜਰੂਪੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਾਨਂ ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੇ ਪਨ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੬੩੬; ਵਿਭ. ਅਟ੍ਠ. ੨੬ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾ) ਤਾਵ ‘‘ਵੂਪਸਨ੍ਤਵਟ੍ਟਮੂਲਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਸਾਤਿਸਯਂ ਸਨ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸੇਵ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਮੂਲਟੀ. ੬੩੬) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਨਨ੍ਦਾਚਰਿਯਾਦਯੋ ਪਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਪਨ ਨੇਸਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਮੂਲਟੀਕਾਦੀਸੁ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਚ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਕਾਸਿਨਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਪਠਮਭਵਙ੍ਗਮੁਪਾਦਾਯਾਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਅਨਨ੍ਤਰਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਪਠਮਭਵਙ੍ਗਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ. ਜਾਯਨ੍ਤਮੇਵ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਨ ਪਨ ਠਿਤਂ, ਭਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਪਚ੍ਚਯਲਾਭੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਜਨਕਸਾਮਤ੍ਥਿਯਯੋਗਤੋ.

੩੨. ਇਰਿਯਾਯ ਕਾਯਿਕਕਿਰਿਯਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਪਥਭਾਵਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥੋ, ਗਮਨਾਦਿ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਤਦਵਤ੍ਥਾ ਰੂਪਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ. ਤਮ੍ਪਿ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤਿ ਯਥਾਪਵਤ੍ਤਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣੇ ਭਵਙ੍ਗੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਓਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਮੇਤੇਸੁ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਵਿਧੇਸੁ, ਵਕ੍ਖਮਾਨੇਸੁ ਚ ਛਬ੍ਬੀਸਤਿਯਾ ਜਾਗਰਣਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ. ਤਦਾ ਪਨ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਉਪਤ੍ਥਦ੍ਧਾਨਿ ਯਥਾਪਵਤ੍ਤਇਰਿਯਾਪਥਭਾਵੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

੩੩. ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮ੍ਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਰੂਪਿਰਿਯਾਪਥਾਨੇਵ. ਅਵਿਸੇਸਵਚਨੇਪਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨੇਵ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਜਵਨਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਾਨਿ, ਤਥਾ ਹਾਸਜਨਕਾਨਿ ਚ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਦੁਬ੍ਬਲਭਾਵਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਰੂਪਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥੋ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਇਰਿਯਾਪਥੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ, ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਜਨਕਞ੍ਚ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਜਨਕਂ, ਤਂ ਏਕਂਸਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਂ ਇਰਿਯਾਪਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਾ ਸਹ ਅਵਿਨਾਭਾਵਤੋ. ਇਰਿਯਾਪਥੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਞ੍ਚ ਰੂਪਜਨਕਨ੍ਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਰੂਪਤੋ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤੀਨਂ ਵਿਸੁਂ ਗਹਣਂ.

੩੪. ਤੇਰਸਾਤਿ ਕੁਸਲਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਅਕੁਸਲਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਕਿਰਿਯਤੋ ਪਞ੍ਚਾਤਿ ਤੇਰਸ. ਤੇਸੁ ਹਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਅਟ੍ਠਹਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਹਿ ਹਸਨ੍ਤਿ, ਸੇਕ੍ਖਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਹਗਤਵਜ੍ਜਿਤੇਹਿ, ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਪਨ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਹਿ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਚਤੂਹਿ ਸਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਹੇਵ ਹਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਅਹੇਤੁਕੇਨ ‘‘ਅਤੀਤਂਸਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਂ ਪਤ੍ਵਾ ਇਮੇਹਿ ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫). ਨ ਹਿ ਵਿਚਾਰਣਪਞ੍ਞਾਰਹਿਤਸ੍ਸ ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਹਸਿਤੁਪ੍ਪਾਦਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਮਾਨਮ੍ਪਿ ਤੇਸਂ ਸਿਤਕਰਣਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਅਨਾਗਤਂਸਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਅਨੁਵਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਯੇਵਾਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੫੬੮) ‘‘ਤੇਸਂ ਞਾਣਾਨਂ ਚਿਣ੍ਣਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਾਸਯਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਤਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ.

੩੫. ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭਲਾਭੇਨ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇਯੇਵ ਉਤੁਓਜਾਨਂ ਬਲਵਭਾਵੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਠਿਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ.

੩੭. ਤਤ੍ਥ ਹਦਯਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰੂਪਾਨਿ ਨਵ ਕਮ੍ਮਤੋਯੇਵ ਜਾਤਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਜਾਨੇਵ. ਯਞ੍ਹਿ ਜਾਤਂ, ਜਾਯਤਿ, ਜਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਚ, ਤਂ ‘‘ਕਮ੍ਮਜ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਯਥਾ ਦੁਦ੍ਧਨ੍ਤਿ.

੪੦. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਚ੍ਚਯਾਪੇਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਂ ਕਮ੍ਮਜਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਇਤਰਥਾ ਸਬ੍ਬਦਾਭਾਵੀਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਂ ਉਤੁਚਿਤ੍ਤਾਹਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਭੋਤੀ’’ਤਿ.

੪੩. ਏਕਨ੍ਤਕਮ੍ਮਜਾਨਿ ਨਵ, ਚਤੁਜੇਸੁ ਕਮ੍ਮਜਾਨਿ ਨਵਾਤਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਕਮ੍ਮਜਾਨਿ, ਪਞ੍ਚਵਿਕਾਰਰੂਪਸਦ੍ਦਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਰੂਪਆਕਾਸਵਸੇਨ ਪਨ੍ਨਰਸ ਚਿਤ੍ਤਜਾਨਿ, ਸਦ੍ਦੋ, ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਂ, ਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਾਕਾਸਰੂਪਾਨਿ ਨਵਾਤਿ ਤੇਰਸ ਉਤੁਜਾਨਿ, ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਅਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਾਕਾਸਵਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ ਆਹਾਰਜਾਨਿ.

੪੪. ਕੇਵਲਂ ਜਾਯਮਾਨਾਦਿਰੂਪਾਨਂ ਜਾਯਮਾਨਪਰਿਪਚ੍ਚਮਾਨਭਿਜ੍ਜਮਾਨਰੂਪਾਨਂ ਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਸਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜਾਤਿਆਦਿਲਕ੍ਖਣਾਭਾਵਤੋ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਕੇਹਿਚਿ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਨ ਜਾਯਨ੍ਤੀਤਿ ਪਕਾਸਿਤਂ. ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਯੁਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ. ਯਦਿ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਆਦੀਨਿ ਸਿਯੁਂ, ਏਵਂ ਅਨਵਤ੍ਥਾਨਮੇਵ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਰੂਪਾਯਤਨਂ…ਪੇ… ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ. ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤ੍ਯਾਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੨੦੧) ਜਾਤਿਯਾ ਕੁਤੋਚਿਜਾਤਤ੍ਤਂ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਰੂਪਜਨਕਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਰੂਪੁਪ੍ਪਾਦਨਂ ਪਤਿ ਅਨੁਪਰਤਬ੍ਯਾਪਾਰਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵੂਪਗਮਨਕ੍ਖਣੇ ਜਾਯਮਾਨਧਮ੍ਮਵਿਕਾਰਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਮਾਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਮ੍ਪਿ ‘‘ਜਾਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਜਰਾਮਰਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦), ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਲਕ੍ਖਣਭਾਵਤੋਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥਾਭਿਸਨ੍ਧਿ. ਤੇਨਾਹੁ ਪੋਰਾਣਾ –

‘‘ਪਾਠੇ ਕੁਤੋਚਿ ਜਾਤਤ੍ਤਂ, ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਯਾਯਤੋ;

ਸਙ੍ਖਤਾਨਂ ਸਭਾਵਤ੍ਤਾ, ਤੀਸੁ ਸਙ੍ਖਤਤੋਦਿਤਾ’’ਤਿ.

ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਕਲਾਪਯੋਜਨਾਵਣ੍ਣਨਾ

੪੫. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਦਿਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਿਪਿ ਨ ਏਕੇਕਂ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਪਿਣ੍ਡਤੋਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਿਣ੍ਡਾਨਂ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ, ਸਰੂਪਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਹਵੁਤ੍ਤਿਨੋਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਲਾਪਗਤਰੂਪਵਸੇਨ ਸਹਵੁਤ੍ਤਿਨੋ, ਨ ਸਬ੍ਬਕਲਾਪਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ.

੪੬. ਦਸ ਪਰਿਮਾਣਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਦਸਕਂ, ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ, ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤਂ, ਤਪ੍ਪਧਾਨਂ ਵਾ ਦਸਕਂ ਚਕ੍ਖੁਦਸਕਂ. ਏਵਂ ਸੇਸੇਸੁਪਿ.

੪੭. ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਦ੍ਦੋਪਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ ਹੋਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਚੀਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦਸਕ’’ਨ੍ਤਿ.

੫੦. ਕਿਂ ਪਨੇਤੇ ਏਕਵੀਸਤਿ ਕਲਾਪਾ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਕੇਚਿ ਕਤ੍ਥਚੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਤਤ੍ਥਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ.

ਕਲਾਪਯੋਜਨਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਵਣ੍ਣਨਾ

੫੨. ਇਦਾਨਿ ਨੇਸਂ ਸਮ੍ਭਵਵਸੇਨ, ਪਵਤ੍ਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ, ਯੋਨਿਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਪਨੇਤਾਨੀ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਰਹਨ੍ਤਿ ਸਭਾਵਕਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਾਨਂ ਅਨੁਰੂਪਤੋ.

੫੩. ਕਮਲਕੁਹਰਗਬ੍ਭਮਲਾਦਿਸਂਸੇਦਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਜਾਤਾ ਸਂਸੇਦਜਾ. ਉਪਪਾਤੋ ਨੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਵਿਸਿਟ੍ਠਉਪਪਾਤੋ ਗਹਿਤੋ ਯਥਾ ‘‘ਅਭਿਰੂਪਸ੍ਸ ਕਞ੍ਞਾ ਦਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤ ਦਸਕਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਭਾਵੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਨਤੋ. ਕਦਾਚਿ ਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਜਚ੍ਚਬਧਿਰਜਚ੍ਚਾਘਾਨਨਪੁਂਸਕਆਦਿਕਪ੍ਪਿਕਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਗਤਿਯਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਓਪਪਾਤਿਕਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੇਕਲ੍ਲਾਯੋਗਤੋ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਾਲਾਭੋ ਸਂਸੇਦਜਾਨਂ, ਭਾਵਾਲਾਭੋ ਪਠਮਕਪ੍ਪਿਕਓਪਪਾਤਿਕਾਨਂ ਵਸੇਨਪਿ. ਦੁਗ੍ਗਤਿਯਂ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਭਾਵਾਲਾਭੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ, ਘਾਨਾਲਾਭੋ ਸਂਸੇਦਜਾਨਮੇਵ ਵਸੇਨ, ਨ ਓਪਪਾਤਿਕਾਨਂ ਵਸੇਨਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਹਦਯਵਿਭਙ੍ਗੇ ‘‘ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਕਸ੍ਸਚਿ ਏਕਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਦਸ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਦਸ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਨਵ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਸਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੧੦੦੭) ਵਚਨਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਓਪਪਾਤਿਕਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਵਜ੍ਜਿਤਾਨਿ ਏਕਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਅਨ੍ਧਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਵਜ੍ਜਿਤਾਨਿ ਦਸ, ਤਥਾ ਬਧਿਰਸ੍ਸ ਸੋਤਾਯਤਨਵਜ੍ਜਿਤਾਨਿ, ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਸ੍ਸ ਤਦੁਭਯਵਜ੍ਜਿਤਾਨਿ ਨਵ, ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਸਦ੍ਦਾਯਤਨਵਜ੍ਜਿਤਾਨਿਸਤ੍ਤਾਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਯਦਿ ਪਨ ਅਘਾਨਕੋਪਿ ਓਪਪਾਤਿਕੋ ਸਿਯਾ, ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਾਘਾਨਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਦਸ, ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਅਨ੍ਧਾਘਾਨਕਬਧਿਰਾਘਾਨਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਨਵ, ਅਨ੍ਧਬਧਿਰਾਘਾਨਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਚ ਅਟ੍ਠ ਆਯਤਨਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਿ ਸਿਯੁਂ, ਨ ਪਨੇਵਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਤ੍ਥਿ ਓਪਪਾਤਿਕਸ੍ਸ ਘਾਨਵੇਕਲ੍ਲਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਮਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ‘‘ਅਘਾਨਕੋ ਓਪਪਾਤਿਕੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਦਿ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਟ੍ਠਾਯਤਨਾਨੀਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਯਮ. ਅਟ੍ਠ. ਆਯਤਨਯਮਕ. ੧੮-੨੧).

ਸਂਸੇਦਜਾਨਂ ਪਨ ਘਾਨਾਭਾਵੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਨਿਵਾਰੇਤੁਂ ‘‘ਕਾਮਧਾਤੁਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ’’ਤ੍ਯਾਦਿਪਾਲ਼ਿਯਾ (ਵਿਭ. ੧੦੦੭) ਓਪਪਾਤਿਕਯੋਨਿਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ, ਸਤ੍ਤਾਯਤਨਗ੍ਗਹਣਸ੍ਸ ਚ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ. ਯਂ ਪਨ ‘‘ਸਂਸੇਦਜਯੋਨਿਕਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਭਾਵੇਨ ਓਪਪਾਤਿਕਸਙ੍ਗਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਵਚਨਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾਯਤਨਂਯੇਵ ਸਂਸੇਦਜਾਨਂ ਓਪਪਾਤਿਕੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਯਮਕੇ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਨਂ ਸਹਚਾਰਿਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਜਿਵ੍ਹਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਘਾਨਕਸ੍ਸਪਿ ਅਭਾਵਮੇਵ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਯਥਾ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਾਨਿ ਰੂਪਭਵੇ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਹਿ ਵਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਨਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਰੂਪਭਵੇ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤੋਤਿ ਏਵਂ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਾਮਭਵੇ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਤੇਸਂ ਸਹਚਾਰਿਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਨ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਨ੍ਤਿ.

੫੪. ਗਬ੍ਭੇ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਯਂ ਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਾ, ਤੇਯੇਵ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਸਤ੍ਤਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਸਤ੍ਤਾ. ਏਤੇ ਅਣ੍ਡਜਜਲਾਬੁਜਾ. ਤੀਣਿ ਦਸਕਾਨਿ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਯਾਨਿ ‘‘ਕਲਲਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਜਾਤਿਉਣ੍ਣਾਯ ਏਕਸ੍ਸ ਅਂਸੁਨੋ ਪਸਨ੍ਨਤਿਲਤੇਲੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਟਸ੍ਸ ਪਗ੍ਘਰਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗੇ ਠਿਤਬਿਨ੍ਦੁਮਤ੍ਤਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ. ਕਦਾਚਿ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ ਅਭਾਵਕਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ. ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪਰਂ. ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇਤਿ ਸਤ੍ਤਮੇ ਸਤ੍ਤਾਹੇ, ਟੀਕਾਕਾਰਮਤੇਨ ਏਕਾਦਸਮੇ ਸਤ੍ਤਾਹੇ ਵਾ. ਕਮੇਨਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਦਸਕਪਾਤੁਭਾਵਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਸੋਤਦਸਕਂ, ਤਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਘਾਨਦਸਕਂ, ਤਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਜਿਵ੍ਹਾਦਸਕਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ. ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਮ੍ਪਿ ਹਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋਵ.

੫੫. ਠਿਤਿਕਾਲਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕਾਲਂ. ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤਸਹਜਾਤਾ ਹਿ ਉਤੁ ਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਠਿਤਿਕ੍ਖਣੇ ਸੁਦ੍ਧਟ੍ਠਕਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਤਦਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭਙ੍ਗਕ੍ਖਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਉਤੁ ਰੂਪਂ ਜਨੇਤਿ. ਓਜਾਫਰਣਮੁਪਾਦਾਯਾਤਿ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਸ੍ਸ ਮਾਤੁ ਅਜ੍ਝੋਹਟਾਹਾਰਤੋ ਸਂਸੇਦਜੋਪਪਾਤਿਕਾਨਞ੍ਚ ਮੁਖਗਤਸੇਮ੍ਹਾਦਿਤੋ ਓਜਾਯ ਰਸਹਰਣੀਅਨੁਸਾਰੇਨ ਸਰੀਰੇ ਫਰਣਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ.

੫੬. ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਰਿਮਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤੋਪਰਿ. ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਾਨਿ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਦੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਮਰਣਾਭਾਵਤੋ. ਕਮ੍ਮਜਰੂਪਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਹਿ ‘‘ਮਤੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਦਾ ਕਾਯਂ ਜਹਨ੍ਤਿਮਂ;

ਅਪਵਿਦ੍ਧੋ ਤਦਾ ਸੇਤਿ, ਨਿਰਤ੍ਥਂਵ ਕਲਿਙ੍ਗਰ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੯੫ ਥੋਕਂ ਵਿਸਦਿਸਂ);

ਪੁਰੇਤਰਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਰਸਮਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਕ੍ਖਣੇ. ਤਤੋਪਰਂ ਚਿਤ੍ਤਜਾਹਾਰਜਰੂਪਞ੍ਚ ਵੋਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਜੀਵਕਸਨ੍ਤਾਨੇ ਤੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਯਥਾਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਜਂ, ਆਹਾਰਜਞ੍ਚ ਤਤੋ ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਾਲਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ਆਚਰਿਯਾ ‘‘ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਤੋ ਪੁਰੇਤਰਮੇਵ ਵੋਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ.

੫੮. ਰੂਪਲੋਕੇ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਾਨਂ ਅਭਾਵੇ ਕਾਰਣਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਭਾਵਦ੍ਵਯਂ ਪਨ ਬਹਲਕਾਮਰਾਗੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਤਦਭਾਵਤੋ ਤਤ੍ਥ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਆਹਾਰਜਕਲਾਪਾਨਿ ਚ ਨ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਝੋਹਟਾਹਾਰਾਭਾਵੇਨ ਸਰੀਰਗਤਸ੍ਸਪਿ ਆਹਾਰਸ੍ਸ ਰੂਪਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਾਭਾਵਤੋ. ਬਾਹਿਰਞ੍ਹਿ ਉਤੁਂ, ਆਹਾਰਞ੍ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਉਤੁਆਹਾਰਾ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਜੀਵਿਤਨਵਕਨ੍ਤਿ ਕਾਯਾਭਾਵਤੋ ਕਾਯਦਸਕਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਜੀਵਿਤਨਵਕਂ.

੫੯. ਅਤਿਰਿਚ੍ਛਤਿ ਸੇਸਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ, ਪਵਤ੍ਤੇ ਚ ਉਪਲਭਿਤਬ੍ਬਰੂਪਤੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠਂ ਹੋਤਿ, ਮਰਣਕਾਲੇ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂ ਸਰੀਰਨਿਕ੍ਖੇਪਾਭਾਵਤੋ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ, ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਚ ਸਹੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ.

੬੧. ਰੂਪੇਸੁ ਤੇਵੀਸਤਿ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਭਾਵਦ੍ਵਯਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਅਭਾਵਤੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਲਹੁਤਾਦਿਤ੍ਤਯਮ੍ਪਿ ਤੇਸੁ ਨਤ੍ਥਿ ਦਨ੍ਧਤ੍ਤਕਰਾਦਿਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਾਭਾਵਤੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਅਕਾਰਣਂ. ਨ ਹਿ ਵੂਪਸਮੇਤਬ੍ਬਾਪੇਕ੍ਖਾ ਤਬ੍ਬਿਰੋਧਿਧਮ੍ਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸਤਿ ਸਹੇਤੁਕਕਿਰਿਯਚਿਤ੍ਤੇਸੁ ਲਹੁਤਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ‘‘ਸਦ੍ਦੋ ਵਿਕਾਰੋ’’ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਸਾਧਾਰਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਨਿਬ੍ਬਾਨਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ

੬੨. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਰੂਪਾਨਿ ਵਿਭਾਗਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਨਾ’’ਤ੍ਯਾਦਿ. ‘‘ਚਤੁਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਤਂਤਂਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਸਿਦ੍ਧਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ‘‘ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਮਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਲ੍ਯਾਣਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਅਨੁਮਾਨਸਿਦ੍ਧਤਂ. ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਹਿ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਞਾਣਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨੇ ਅਸਮਤ੍ਥਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਲੋਕੇ ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦਾਦਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਖਤਸਮ੍ਮੁਤਿਧਮ੍ਮਵਿਪਰੀਤੋ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਕਰਾਨਂ ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਸਿਦ੍ਧਂ. ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਨੁਮਾਨਸਿਦ੍ਧਤਾਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਚ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਵਾਦਂ ਨਿਸੇਧੇਤੀਤਿ ਅਲਮਤਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚੇਨ. ਖਨ੍ਧਾਦਿਭੇਦੇ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਵਸੇਨ ਵਿਨਨਤੋ ਸਂਸਿਬ੍ਬਨਤੋ ਵਾਨਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਵਿਸਯਾਤਿਕ੍ਕਮਵਸੇਨ ਅਤੀਤਤ੍ਤਾ.

੬੩. ਸਭਾਵਤੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣੇਨ. ਉਪਾਦੀਯਤਿ ਕਾਮੁਪਾਦਾਦੀਹੀਤਿ ਉਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਉਪਾਦਿਯੇਵ ਸੇਸੋ ਕਿਲੇਸੇਹੀਤਿ ਉਪਾਦਿਸੇਸੋ, ਤੇਨ ਸਹ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਾ, ਸਾ ਏਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੂਤਿ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ. ਕਾਰਣਪਰਿਯਾਯੇਨਾਤਿ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਾਦਿਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨੇ ਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਸ ਉਪਾਦਿਸੇਸ ਭਾਵਾਭਾਵਸ੍ਸ ਲੇਸੇਨ.

੬੪. ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ, ਸਮ੍ਪਯੋਗਤੋ ਚ ਰਾਗਦੋਸਮੋਹੇਹਿ ਸੁਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਸੁਞ੍ਞਂ, ਸੁਞ੍ਞਮੇਵ ਸੁਞ੍ਞਤਂ, ਤਥਾ ਰਾਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਰਾਗਾਦਿਪਣਿਧਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਂ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਵਾ ਸੁਞ੍ਞਤ੍ਤਾ ਸੁਞ੍ਞਤਂ. ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵਤੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਣ੍ਹਾਪਣਿਧਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਂ.

੬੫. ਚਵਨਾਭਾਵਤੋ ਅਚ੍ਚੁਤਂ. ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯੋਸਾਨਸ੍ਸ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ. ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਅਸਙ੍ਖਤਤ੍ਤਾ ਅਸਙ੍ਖਤਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ, ਸਹਧਮ੍ਮੇਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਵਾ ਅਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ. ਵਾਨਤੋ ਤਣ੍ਹਾਤੋ ਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਪਗਤਤ੍ਤਾ ਵਾਨਮੁਤ੍ਤਾ. ਮਹਨ੍ਤੇ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਏਸਨ੍ਤਿ ਗਵੇਸਨ੍ਤੀਤਿ ਮਹੇਸਯੋ. ‘‘ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਛਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਹਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਨਿਗਮਨਂ.

ਨਿਬ੍ਬਾਨਭੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਇਤਿ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਵਿਭਾਵਿਨਿਯਾ ਨਾਮ ਅਭਿਧਮ੍ਮਤ੍ਥਸਙ੍ਗਹਵਣ੍ਣਨਾਯ

ਰੂਪਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.