੯. ਛਨ੍ਨਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੮੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘‘ਲੋਕੋ, ਲੋਕੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਂ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਲੋਕੋ. ਕਿਞ੍ਚ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ? ਚਕ੍ਖੁ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ, ਰੂਪਾ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ…ਪੇ… ਤਮ੍ਪਿ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਾ, ਰਸਾ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ…ਪੇ… ਤਮ੍ਪਿ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਮਨੋ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ. ਯਂ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਪਲੋਕਧਮ੍ਮਂ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਲੋਕੋ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਸੁਞ੍ਞਤਲੋਕਸੁਤ੍ਤਂ

੮੫. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ…ਪੇ… ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘‘ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ, ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ? ਚਕ੍ਖੁ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ. ਰੂਪਾ ਸੁਞ੍ਞਾ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਸੁਞ੍ਞੋ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਸਂਖਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੮੬. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਾਧੁ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ, ਯਮਹਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਚਕ੍ਖੁ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ?

‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਰੂਪਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….

‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….

‘‘ਜਿਵ੍ਹਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….

‘‘ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….

‘‘ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਛਨ੍ਨਸੁਤ੍ਤਂ

੮੭. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਛਨ੍ਨੋ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟੇ ਪਬ੍ਬਤੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਆਬਾਧਿਕੋ ਹੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਬਾਲ਼੍ਹਗਿਲਾਨੋ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਆਯਾਮਾਵੁਸੋ ਚੁਨ੍ਦ, ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਸ੍ਸਾਮ ਗਿਲਾਨਪੁਚ੍ਛਕਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਤੇ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਖਮਨੀਯਂ, ਕਚ੍ਚਿ ਯਾਪਨੀਯਂ, ਕਚ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਨੋ ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਪਟਿਕ੍ਕਮੋਸਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਨੋ ਅਭਿਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ?

‘‘ਨ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਖਮਨੀਯਂ ਨ ਯਾਪਨੀਯਂ, ਬਾਲ਼੍ਹਾ ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਕ੍ਕਮੋਸਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਸਿਖਰੇਨ [ਖਗ੍ਗੇਨ (ਕ.)] ਮੁਦ੍ਧਨਿ [ਮੁਦ੍ਧਾਨਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਭਿਮਤ੍ਥੇਯ੍ਯ [ਅਭਿਮਨ੍ਥੇਯ੍ਯ (ਸੀ.)]; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਿਮਤ੍ਤਾ ਵਾਤਾ ਮੁਦ੍ਧਨਿ [ਮੁਦ੍ਧਾਨਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਊਹਨਨ੍ਤਿ [ਉਪਹਨਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.), ਉਹਨਨ੍ਤਿ (ਕ.)]. ਨ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਖਮਨੀਯਂ, ਨ ਯਾਪਨੀਯਂ…ਪੇ… ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਦਲ਼੍ਹੇਨ ਵਰਤ੍ਤਕ੍ਖਣ੍ਡੇਨ ਸੀਸੇ ਸੀਸਵੇਠਂ ਦਦੇਯ੍ਯ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਿਮਤ੍ਤਾ ਸੀਸੇ ਸੀਸਵੇਦਨਾ. ਨ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਖਮਨੀਯਂ, ਨ ਯਾਪਨੀਯਂ…ਪੇ… ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਦਕ੍ਖੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਵਾ ਗੋਘਾਤਕਨ੍ਤੇਵਾਸੀ ਵਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਗੋਵਿਕਨ੍ਤਨੇਨ ਕੁਚ੍ਛਿਂ ਪਰਿਕਨ੍ਤੇਯ੍ਯ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ ਅਧਿਮਤ੍ਤਾ ਵਾਤਾ ਕੁਚ੍ਛਿਂ ਪਰਿਕਨ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਨ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਖਮਨੀਯਂ, ਨ ਯਾਪਨੀਯਂ…ਪੇ… ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਦ੍ਵੇ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਾ ਦੁਬ੍ਬਲਤਰਂ ਪੁਰਿਸਂ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯਾ ਸਨ੍ਤਾਪੇਯ੍ਯੁਂ ਸਮ੍ਪਰਿਤਾਪੇਯ੍ਯੁਂ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਿਮਤ੍ਤੋ ਕਾਯਸ੍ਮਿਂ ਡਾਹੋ. ਨ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਖਮਨੀਯਂ, ਨ ਯਾਪਨੀਯਂ, ਬਾਲ਼੍ਹਾ ਮੇ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਅਭਿਕ੍ਕਮੋਸਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਨੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮੋ. ਸਤ੍ਥਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਆਹਰਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਨਾਵਕਙ੍ਖਾਮਿ [ਨਾਪਿ ਕਙ੍ਖਾਮਿ (ਕ.)] ਜੀਵਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਮਾ ਆਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰੇਸਿ. ਯਾਪੇਤਾਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ, ਯਾਪੇਨ੍ਤਂ ਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਇਚ੍ਛਾਮ. ਸਚੇ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੋਜਨਾਨਿ, ਅਹਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੋਜਨਾਨਿ ਪਰਿਯੇਸਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਸਚੇ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਿ, ਅਹਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਿ ਪਰਿਯੇਸਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਸਚੇ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਪਤਿਰੂਪਾ ਉਪਟ੍ਠਾਕਾ, ਅਹਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਮਾ ਆਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰੇਸਿ. ਯਾਪੇਤਾਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ, ਯਾਪੇਨ੍ਤਂ ਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਇਚ੍ਛਾਮਾ’’ਤਿ.

‘‘ਨ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਨਤ੍ਥਿ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੋਜਨਾਨਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੋਜਨਾਨਿ. ਨਪਿ ਮੇ ਨਤ੍ਥਿ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਿ; ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਸਪ੍ਪਾਯਾਨਿ ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਿ. ਨਪਿ ਮੇ ਨਤ੍ਥਿ ਪਤਿਰੂਪਾ ਉਪਟ੍ਠਾਕਾ; ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਪਤਿਰੂਪਾ ਉਪਟ੍ਠਾਕਾ. ਅਪਿ ਚ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਸਤ੍ਥਾ ਪਰਿਚਿਣ੍ਣੋ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਮਨਾਪੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਮਨਾਪੇਨ. ਏਤਞ੍ਹਿ, ਆਵੁਸੋ, ਸਾਵਕਸ੍ਸ ਪਤਿਰੂਪਂ ਯਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਪਰਿਚਰੇਯ੍ਯ ਮਨਾਪੇਨੇਵ, ਨੋ ਅਮਨਾਪੇਨ. ‘ਅਨੁਪਵਜ੍ਜਂ [ਤਂ ਅਨੁਪਵਜ੍ਜਂ (ਬਹੂਸੁ)] ਛਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ – ਏਵਮੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਧਾਰੇਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ ਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਕਞ੍ਚਿਦੇਵ [ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)] ਦੇਸਂ, ਸਚੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਓਕਾਸਂ ਕਰੋਤਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸੁਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ.

‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸਿ…ਪੇ… ਮਨਂ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ?

‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਮਨਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਿਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚਕ੍ਖੁਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸਿ… ਜਿਵ੍ਹਾਯ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਿਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਜਿਵ੍ਹਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸਿ… ਮਨਸ੍ਮਿਂ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਕਿਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਮਨਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ?

‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਰੋਧਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚਕ੍ਖੁਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਯ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਰੋਧਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਜਿਵ੍ਹਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਮਨਸ੍ਮਿਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਰੋਧਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਮਨਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਆਵੁਸੋ ਛਨ੍ਨ, ਇਦਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨਂ ਨਿਚ੍ਚਕਪ੍ਪਂ ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ – ‘ਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਚਲਿਤਂ, ਅਨਿਸ੍ਸਿਤਸ੍ਸ ਚਲਿਤਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਚਲਿਤੇ ਅਸਤਿ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਹੋਤਿ. ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਸਤਿ ਨਤਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਨਤਿਯਾ ਅਸਤਿ ਆਗਤਿਗਤਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਆਗਤਿਗਤਿਯਾ ਅਸਤਿ ਚੁਤੂਪਪਾਤੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਚੁਤੂਪਪਾਤੇ ਅਸਤਿ ਨੇਵਿਧ ਨ ਹੁਰਂ ਨ ਉਭਯਮਨ੍ਤਰੇਨ. ਏਸੇਵਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚ ਮਹਾਚੁਨ੍ਦੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਛਨ੍ਨਂ ਇਮਿਨਾ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਨੋ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰੇਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਆਯਸ੍ਮਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਛਨ੍ਨੇਨ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਕਾ ਗਤਿ ਕੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨਨੁ ਤੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਛਨ੍ਨੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਮ੍ਮੁਖਾਯੇਵ ਅਨੁਪਵਜ੍ਜਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਬ੍ਬਵਿਜ੍ਜਨਂ [ਪੁਬ੍ਬਵਿਚਿਰਂ (ਸੀ.), ਪੁਬ੍ਬਵਿਜ੍ਝਨਂ (ਪੀ.), ਪੁਬ੍ਬਜਿਰਂ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੯੪] ਨਾਮ ਵਜ੍ਜਿਗਾਮੋ. ਤਤ੍ਥਾਯਸ੍ਮਤੋ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਿਤ੍ਤਕੁਲਾਨਿ ਸੁਹਜ੍ਜਕੁਲਾਨਿ ਉਪਵਜ੍ਜਕੁਲਾਨੀ’’ਤਿ. ‘‘ਹੋਨ੍ਤਿ ਹੇਤੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਮਿਤ੍ਤਕੁਲਾਨਿ ਸੁਹਜ੍ਜਕੁਲਾਨਿ ਉਪਵਜ੍ਜਕੁਲਾਨਿ. ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਸਉਪਵਜ੍ਜੋਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਤਞ੍ਚ ਕਾਯਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਅਞ੍ਞਞ੍ਚ ਕਾਯਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਤਮਹਂ ਸਉਪਵਜ੍ਜੋਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਂ ਛਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਨਤ੍ਥਿ. ‘ਅਨੁਪਵਜ੍ਜਂ ਛਨ੍ਨੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ – ਏਵਮੇਤਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਧਾਰੇਹੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਪੁਣ੍ਣਸੁਤ੍ਤਂ

੮੮. ਅਥ [ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਅਥ (?) ਮ. ਨਿ. ੩.੩੯੫ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਾਧੁ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ, ਯਮਹਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਭਿਵਦਤੋ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ‘ਨਨ੍ਦਿਸਮੁਦਯਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ, ਪੁਣ੍ਣਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰਸਾ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਭਿਵਦਤੋ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ‘ਨਨ੍ਦਿਸਮੁਦਯਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ, ਪੁਣ੍ਣਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਨਭਿਵਦਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ‘ਨਨ੍ਦਿਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ, ਪੁਣ੍ਣਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਨਭਿਵਦਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ‘ਨਨ੍ਦਿਨਿਰੋਧਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ, ਪੁਣ੍ਣਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਇਮਿਨਾ ਤ੍ਵਂ [ਇਮਿਨਾ ਚ ਤ੍ਵਂ], ਪੁਣ੍ਣ, ਮਯਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤੋ ਕਤਮਸ੍ਮਿਂ [ਕਤਰਸ੍ਮਿਂ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੯੫)] ਜਨਪਦੇ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਜਨਪਦੋ, ਤਤ੍ਥਾਹਂ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਚਣ੍ਡਾ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ; ਫਰੁਸਾ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ. ਸਚੇ ਤਂ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਕ੍ਕੋਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਭਾਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਅਕ੍ਕੋਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪਰਿਭਾਸਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਸੁਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਯਂ ਮੇ [ਮਂ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਨਯਿਮੇ ਪਾਣਿਨਾ ਪਹਾਰਂ ਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ [ਏਵਮ੍ਮੇਤ੍ਥ (?)], ਭਗਵਾ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਸੁਗਤ, ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਾਣਿਨਾ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਪਾਣਿਨਾ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਸੁਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਯਂ ਮੇ [ਏਵਮ੍ਮੇਤ੍ਥ (?)] ਨਯਿਮੇ ਲੇਡ੍ਡੁਨਾ ਪਹਾਰਂ ਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਭਗਵਾ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਸੁਗਤ, ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਲੇਡ੍ਡੁਨਾ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਲੇਡ੍ਡੁਨਾ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਸੁਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਯਂ ਮੇ ਨਯਿਮੇ ਦਣ੍ਡੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਭਗਵਾ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਸੁਗਤ, ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਦਣ੍ਡੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਦਣ੍ਡੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਸੁਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਯਂ ਮੇ ਨਯਿਮੇ ਸਤ੍ਥੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਭਗਵਾ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਸੁਗਤ, ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਥੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਸਤ੍ਥੇਨ ਪਹਾਰਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਸੁਭਦ੍ਦਕਾ ਵਤਿਮੇ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਯਂ ਮਂ ਨਯਿਮੇ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਭਗਵਾ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਸੁਗਤ, ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤਂ, ਪੁਣ੍ਣ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਨ ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਚੇ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਕਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤਿਣ੍ਹੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਏਵਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ – ‘ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕਾ ਕਾਯੇਨ ਚ ਜੀਵਿਤੇਨ ਚ ਅਟ੍ਟੀਯਮਾਨਾ ਹਰਾਯਮਾਨਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਮਾਨਾ ਸਤ੍ਥਹਾਰਕਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਮੇ ਇਦਂ ਅਪਰਿਯਿਟ੍ਠਞ੍ਞੇਵ ਸਤ੍ਥਹਾਰਕਂ ਲਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਭਗਵਾ, ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਏਵਮੇਤ੍ਥ, ਸੁਗਤ, ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਪੁਣ੍ਣ! ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਪੁਣ੍ਣ, ਇਮਿਨਾ ਦਮੂਪਸਮੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਜਨਪਦੇ ਵਤ੍ਥੁਂ. ਯਸ੍ਸ ਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ, ਪੁਣ੍ਣ, ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣੋ ਭਗਵਤੋ ਵਚਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੇਨਾਸਨਂ ਸਂਸਾਮੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤੋ ਜਨਪਦੋ ਤੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤੋ ਜਨਪਦੋ ਤਦਵਸਰਿ. ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣੋ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਜਨਪਦੇ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣੋ ਤੇਨੇਵਨ੍ਤਰਵਸ੍ਸੇਨ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪਾਸਕਸਤਾਨਿ ਪਟਿਵੇਦੇਸਿ [ਪਟਿਪਾਦੇਸਿ (ਸੀ. ਪੀ.), ਪਟਿਦੇਸੇਸਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਤੇਨੇਵਨ੍ਤਰਵਸ੍ਸੇਨ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪਾਸਿਕਾਸਤਾਨਿ ਪਟਿਵੇਦੇਸਿ. ਤੇਨੇਵਨ੍ਤਰਵਸ੍ਸੇਨ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਤੇਨੇਵਨ੍ਤਰਵਸ੍ਸੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਯੋ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਨਾਮ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤੋ, ਸੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਕਾ ਗਤਿ ਕੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੋ’’ਤਿ?

‘‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ [ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)], ਪਚ੍ਚਪਾਦਿ [ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਨੁਧਮ੍ਮਂ, ਨ ਚ ਮਂ ਧਮ੍ਮਾਧਿਕਰਣਂ ਵਿਹੇਸੇਸਿ [ਵਿਹੇਠੇਸਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਣ੍ਣੋ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਬਾਹਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੮੯. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਯੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਾਧੁ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ, ਯਮਹਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਬਾਹਿਯ, ਚਕ੍ਖੁ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਰੂਪਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?

‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਬਾਹਿਯ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਯੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਯੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਚ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਯੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਪਠਮਏਜਾਸੁਤ੍ਤਂ

੯੦. ‘‘ਏਜਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੋਗੋ, ਏਜਾ ਗਣ੍ਡੋ, ਏਜਾ ਸਲ੍ਲਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੇਜੋ ਵਿਹਰਤਿ ਵੀਤਸਲ੍ਲੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਪਿ ਆਕਙ੍ਖੇਯ੍ਯ ‘ਅਨੇਜੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ [ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਵੀਤਸਲ੍ਲੋ’ਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਰੂਪੇ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਰੂਪੇਸੁ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਰੂਪਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਰੂਪਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ.

‘‘ਸੋਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਜਿਵ੍ਹਾਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਰਸੇ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ.

‘‘ਕਾਯਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਮਨਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਮਨਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਮਨੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਮਨੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਸਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਸਬ੍ਬਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਸਬ੍ਬਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ.

‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਅਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਲੋਕੇ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਿਯਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਰਿਤਸ੍ਸਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਏਜਾਸੁਤ੍ਤਂ

੯੧. ‘‘ਏਜਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੋਗੋ, ਏਜਾ ਗਣ੍ਡੋ, ਏਜਾ ਸਲ੍ਲਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੇਜੋ ਵਿਹਰਤਿ ਵੀਤਸਲ੍ਲੋ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਪਿ ਆਕਙ੍ਖੇਯ੍ਯ ‘ਅਨੇਜੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ ਵੀਤਸਲ੍ਲੋ’ਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਚਕ੍ਖੁ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਰੂਪੇ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ. ਯਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ ਭਵਸਤ੍ਤੋ ਲੋਕੋ ਭਵਮੇਵ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਜਿਵ੍ਹਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਜਿਵ੍ਹਾਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਰਸੇ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ. ਯਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ ਭਵਸਤ੍ਤੋ ਲੋਕੋ ਭਵਮੇਵ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਮਨਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਮਨਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਮਨੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ. ਯਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ ਭਵਸਤ੍ਤੋ ਲੋਕੋ ਭਵਮੇਵ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ.

‘‘ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਲੋਕੇ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਿਯਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਰਿਤਸ੍ਸਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਠਮਦ੍ਵਯਸੁਤ੍ਤਂ

੯੨. ‘‘ਦ੍ਵਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਯਂ? ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚੇਵ ਰੂਪਾ ਚ, ਸੋਤਞ੍ਚੇਵ ਸਦ੍ਦਾ ਚ, ਘਾਨਞ੍ਚੇਵ ਗਨ੍ਧਾ ਚ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਚੇਵ ਰਸਾ ਚ, ਕਾਯੋ ਚੇਵ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਚ, ਮਨੋ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਚ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਯਂ.

‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮੇਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਦ੍ਵਯਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਕਮੇਵਸ੍ਸ. ਪੁਟ੍ਠੋ ਚ ਨ ਸਮ੍ਪਾਯੇਯ੍ਯ. ਉਤ੍ਤਰਿਞ੍ਚ ਵਿਘਾਤਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਥਾ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਸਯਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਦ੍ਵਯਸੁਤ੍ਤਂ

੯੩. ‘‘ਦ੍ਵਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਚ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ? ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੋ. ਇਤ੍ਥੇਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਚਲਞ੍ਚੇਵ ਬ੍ਯਥਞ੍ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਹੇਤੁ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਯਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਸਮਵਾਯੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਹੇਤੁ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਫੁਟ੍ਠੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦੇਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਚੇਤੇਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਤੇਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਚਲਾ ਚੇਵ ਬ੍ਯਥਾ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੋ. ਸੋਤਂ…ਪੇ….

‘‘ਜਿਵ੍ਹਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰਸੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ [ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੀ (?)]. ਰਸਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੋ. ਇਤ੍ਥੇਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਚਲਞ੍ਚੇਵ ਬ੍ਯਥਞ੍ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਹੇਤੁ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਯਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਸਮਵਾਯੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ. ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਹੇਤੁ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਫੁਟ੍ਠੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦੇਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਚੇਤੇਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਤੇਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਚਲਾ ਚੇਵ ਬ੍ਯਥਾ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੋ. ਕਾਯਂ…ਪੇ….

‘‘ਮਨਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੋ. ਇਤ੍ਥੇਤਂ ਦ੍ਵਯਂ ਚਲਞ੍ਚੇਵ ਬ੍ਯਥਞ੍ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਹੇਤੁ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਯਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਗਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਸਮਵਾਯੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ. ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਹੇਤੁ ਸੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮੀ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ. ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ, ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਫੁਟ੍ਠੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦੇਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਚੇਤੇਤਿ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਇਤ੍ਥੇਤੇਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਚਲਾ ਚੇਵ ਬ੍ਯਥਾ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਿਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵਿਨੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਮ੍ਭੋਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਛਨ੍ਨਵਗ੍ਗੋ ਨਵਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਪਲੋਕਸੁਞ੍ਞਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ, ਛਨ੍ਨੋ ਪੁਣ੍ਣੋ ਚ ਬਾਹਿਯੋ;

ਏਜੇਨ ਚ ਦੁਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਦ੍ਵਯੇਹਿ ਅਪਰੇ ਦੁਵੇਤਿ.