੧੦. ਸਲ਼ਵਗ੍ਗੋ

੧. ਅਦਨ੍ਤਅਗੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੯੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਛਯਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾ ਅਦਨ੍ਤਾ ਅਗੁਤ੍ਤਾ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾ ਅਸਂਵੁਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾਧਿਵਾਹਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਛ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਂ ਅਦਨ੍ਤਂ ਅਗੁਤ੍ਤਂ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਧਿਵਾਹਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਂ ਅਦਨ੍ਤਂ ਅਗੁਤ੍ਤਂ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਧਿਵਾਹਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਂ ਅਦਨ੍ਤਂ ਅਗੁਤ੍ਤਂ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਧਿਵਾਹਂ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾ ਅਦਨ੍ਤਾ ਅਗੁਤ੍ਤਾ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾ ਅਸਂਵੁਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾਧਿਵਾਹਾ ਹੋਨ੍ਤਿ’’.

‘‘ਛਯਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾ ਸੁਦਨ੍ਤਾ ਸੁਗੁਤ੍ਤਾ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਾ ਸੁਸਂਵੁਤਾ ਸੁਖਾਧਿਵਾਹਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਛ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਂ ਸੁਦਨ੍ਤਂ ਸੁਗੁਤ੍ਤਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਂ ਸੁਸਂਵੁਤਂ ਸੁਖਾਧਿਵਾਹਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਂ ਸੁਦਨ੍ਤਂ ਸੁਗੁਤ੍ਤਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਂ ਸੁਸਂਵੁਤਂ ਸੁਖਾਧਿਵਾਹਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਂ ਸੁਦਨ੍ਤਂ ਸੁਗੁਤ੍ਤਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਂ ਸੁਸਂਵੁਤਂ ਸੁਖਾਧਿਵਾਹਂ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛ ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾ ਸੁਦਨ੍ਤਾ ਸੁਗੁਤ੍ਤਾ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਾ ਸੁਸਂਵੁਤਾ ਸੁਖਾਧਿਵਾਹਾ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਸਲ਼ੇਵ [ਛਲ਼ੇਵ (ਕ.)] ਫਸ੍ਸਾਯਤਨਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖਵੋ,

ਅਸਂਵੁਤੋ ਯਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ;

ਤੇਸਞ੍ਚ ਯੇ ਸਂਵਰਣਂ ਅਵੇਦਿਸੁਂ,

ਸਦ੍ਧਾਦੁਤਿਯਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਾਨਵਸ੍ਸੁਤਾ.

‘‘ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਰੂਪਾਨਿ ਮਨੋਰਮਾਨਿ,

ਅਥੋਪਿ ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਅਮਨੋਰਮਾਨਿ;

ਮਨੋਰਮੇ ਰਾਗਪਥਂ ਵਿਨੋਦਯੇ,

ਨ ਚਾਪ੍ਪਿਯਂ ਮੇਤਿ ਮਨਂ ਪਦੋਸਯੇ.

‘‘ਸਦ੍ਦਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦੁਭਯਂ ਪਿਯਾਪ੍ਪਿਯਂ,

ਪਿਯਮ੍ਹਿ ਸਦ੍ਦੇ ਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਸਿਯਾ;

ਅਥੋਪ੍ਪਿਯੇ ਦੋਸਗਤਂ ਵਿਨੋਦਯੇ,

ਨ ਚਾਪ੍ਪਿਯਂ ਮੇਤਿ ਮਨਂ ਪਦੋਸਯੇ.

‘‘ਗਨ੍ਧਞ੍ਚ ਘਤ੍ਵਾ ਸੁਰਭਿਂ ਮਨੋਰਮਂ,

ਅਥੋਪਿ ਘਤ੍ਵਾ ਅਸੁਚਿਂ ਅਕਨ੍ਤਿਯਂ;

ਅਕਨ੍ਤਿਯਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਘਂ ਵਿਨੋਦਯੇ,

ਛਨ੍ਦਾਨੁਨੀਤੋ ਨ ਚ ਕਨ੍ਤਿਯੇ ਸਿਯਾ.

‘‘ਰਸਞ੍ਚ ਭੋਤ੍ਵਾਨ ਅਸਾਦਿਤਞ੍ਚ ਸਾਦੁਂ,

ਅਥੋਪਿ ਭੋਤ੍ਵਾਨ ਅਸਾਦੁਮੇਕਦਾ;

ਸਾਦੁਂ ਰਸਂ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਭੁਞ੍ਜੇ,

ਵਿਰੋਧਮਾਸਾਦੁਸੁ ਨੋਪਦਂਸਯੇ.

‘‘ਫਸ੍ਸੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਨ ਸੁਖੇਨ ਮਜ੍ਜੇ [ਮਜ੍ਝੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)],

ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋਪਿ ਨ ਸਮ੍ਪਵੇਧੇ;

ਫਸ੍ਸਦ੍ਵਯਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇ ਉਪੇਕ੍ਖੇ,

ਅਨਾਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧ ਕੇਨਚਿ.

‘‘ਪਪਞ੍ਚਸਞ੍ਞਾ ਇਤਰੀਤਰਾ ਨਰਾ,

ਪਪਞ੍ਚਯਨ੍ਤਾ ਉਪਯਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਿਨੋ;

ਮਨੋਮਯਂ ਗੇਹਸਿਤਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਂ,

ਪਨੁਜ੍ਜ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸਿਤਂ ਇਰੀਯਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਮਨੋ ਛਸ੍ਸੁ ਯਦਾ ਸੁਭਾਵਿਤੋ,

ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਵਿਕਮ੍ਪਤੇ ਕ੍ਵਚਿ;

ਤੇ ਰਾਗਦੋਸੇ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਭਿਕ੍ਖਵੋ,

ਭਵਤ੍ਥ [ਭਵਥ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਜਾਤਿਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਗਾ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ;

੨. ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੯੫. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ [ਮਾਲੁਙ੍ਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ (ਸੀ.)] ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਾਧੁ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ, ਯਮਹਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਏਤ੍ਥ ਦਾਨਿ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਕਿਂ ਦਹਰੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਵਕ੍ਖਾਮ! ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਜਿਣ੍ਣੋ ਵੁਦ੍ਧੋ ਮਹਲ੍ਲਕੋ ਅਦ੍ਧਗਤੋ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਓਵਾਦਂ ਯਾਚਸੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਿਣ੍ਣੋ ਵੁਦ੍ਧੋ ਮਹਲ੍ਲਕੋ ਅਦ੍ਧਗਤੋ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਦੇਸੇਤੁ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ, ਦੇਸੇਤੁ ਸੁਗਤੋ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਂ, ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮਾਹਂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨੇਯ੍ਯਂ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮਾਹਂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਦਾਯਾਦੋ ਅਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਯੇ ਤੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਅਦਿਟ੍ਠਾ ਅਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਚ ਪਸ੍ਸਸਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਹੋਤਿ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗੋ ਵਾ ਪੇਮਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯੇ ਤੇ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਸਦ੍ਦਾ ਅਸ੍ਸੁਤਾ ਅਸ੍ਸੁਤਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਚ ਸੁਣਾਸਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਹੋਤਿ ਸੁਣੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗੋ ਵਾ ਪੇਮਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯੇ ਤੇ ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਗਨ੍ਧਾ ਅਘਾਯਿਤਾ ਅਘਾਯਿਤਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਚ ਘਾਯਸਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਹੋਤਿ ਘਾਯੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗੋ ਵਾ ਪੇਮਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯੇ ਤੇ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰਸਾ ਅਸਾਯਿਤਾ ਅਸਾਯਿਤਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਚ ਸਾਯਸਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਹੋਤਿ ਸਾਯੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗੋ ਵਾ ਪੇਮਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯੇ ਤੇ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਾ ਅਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਚ ਫੁਸਸਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਹੋਤਿ ਫੁਸੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗੋ ਵਾ ਪੇਮਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਯੇ ਤੇ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਚ ਵਿਜਾਨਾਸਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਹੋਤਿ ਵਿਜਾਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ? ਅਤ੍ਥਿ ਤੇ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦੋ ਵਾ ਰਾਗੋ ਵਾ ਪੇਮਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਏਤ੍ਥ ਚ ਤੇ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਤੇ ਸੁਤਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਮੁਤੇ ਮੁਤਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਤੋ ਖੋ ਤੇ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਤੇ ਸੁਤਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਮੁਤੇ ਮੁਤਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤਮਤ੍ਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਨ ਤੇਨ. ਯਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਨ ਤੇਨ; ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਨ ਤਤ੍ਥ. ਯਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਨ ਤਤ੍ਥ; ਤਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਨੇਵਿਧ, ਨ ਹੁਰਂ, ਨ ਉਭਯਮਨ੍ਤਰੇਨ. ਏਸੇਵਨ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨਾਮਿ –

‘‘ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ [ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ (ਸੀ.)] ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਰੂਪਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਸਦ੍ਦਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਗਨ੍ਧਂ ਘਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਰਸਂ ਭੋਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਰਸਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਫਸ੍ਸਂ ਫੁਸ੍ਸ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਞਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਧਮ੍ਮਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਰੂਪੇਸੁ, ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਤੋ ਰੂਪਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਸਦ੍ਦੇਸੁ, ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਸੁਣਤੋ ਸਦ੍ਦਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਗਨ੍ਧੇਸੁ, ਗਨ੍ਧਂ ਘਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਘਾਯਤੋ ਗਨ੍ਧਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਰਸੇਸੁ, ਰਸਂ ਭੋਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਸਾਯਤੋ ਰਸਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਫਸ੍ਸੇਸੁ, ਫਸ੍ਸਂ ਫੁਸ੍ਸ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਫੁਸਤੋ ਫਸ੍ਸਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਧਮ੍ਮਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਜਾਨਤੋ ਧਮ੍ਮਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ! ਸਾਧੁ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਮਯਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨਾਸਿ –

‘‘ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾ, ਅਨੇਕਾ ਰੂਪਸਮ੍ਭਵਾ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਚ ਵਿਹੇਸਾ ਚ, ਚਿਤ੍ਤਮਸ੍ਸੂਪਹਞ੍ਞਤਿ;

ਏਵਂ ਆਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਆਰਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤਿ.…ਪੇ….

‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਧਮ੍ਮਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸ੍ਸਤੋ;

ਵਿਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਨਾਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਯਥਾਸ੍ਸ ਵਿਜਾਨਤੋ ਧਮ੍ਮਂ, ਸੇਵਤੋ ਚਾਪਿ ਵੇਦਨਂ;

ਖੀਯਤਿ ਨੋਪਚੀਯਤਿ, ਏਵਂ ਸੋ ਚਰਤੀ ਸਤੋ;

ਏਵਂ ਅਪਚਿਨਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਖੋ, ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਮਯਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਚ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਾਲੁਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੯੬. ‘‘ਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਅਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਛ ਚ ਅਭਿਭਾਯਤਨਾਨਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ [ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.) ਉਪਰਿ ਆਸੀਵਿਸਵਗ੍ਗੇ ਸਤ੍ਤਮਸੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ‘‘ਆਕੁਸਲਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ’’ ਤ੍ਵੇਵ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਦਿਸ੍ਸਤਿ] ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ ਨਪ੍ਪਜਹਤਿ ਨ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਨ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ [ਬ੍ਯਨ੍ਤਿਕਰੋਤਿ (ਪੀ.) ਬ੍ਯਨ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤਿ (ਕ.)] ਨ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ ਨਪ੍ਪਜਹਤਿ ਨ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਨ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਨ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਨ ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਅਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਨ ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਅਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਰਿਹਾਨਧਮ੍ਮੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਤਮਾਨਿ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛ ਅਭਿਭਾਯਤਨਾਨਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ. ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਅਭਿਭੂਤਮੇਤਂ ਆਯਤਨਂ’. ਅਭਿਭਾਯਤਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ…ਪੇ… ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਸਂਯੋਜਨਿਯਾ. ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਅਭਿਭੂਤਮੇਤਂ ਆਯਤਨਂ’. ਅਭਿਭਾਯਤਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛ ਅਭਿਭਾਯਤਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀਸੁਤ੍ਤਂ

੯੭. ‘‘ਪਮਾਦਵਿਹਾਰਿਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰਿਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਹੋਤਿ? ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਹਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਸਿਞ੍ਚਤਿ [ਬ੍ਯਾਸਿਚ੍ਚਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਸਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਪਾਮੋਜ੍ਜੇ ਅਸਤਿ ਪੀਤਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਪੀਤਿਯਾ ਅਸਤਿ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਅਸਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਹੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਅਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਪਾਤੁਭਾਵਾ ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਹਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਸਿਞ੍ਚਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਰਸੇਸੁ, ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਸਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ…ਪੇ… ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਹਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਸਿਞ੍ਚਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਸਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਪਾਮੋਜ੍ਜੇ ਅਸਤਿ ਪੀਤਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਪੀਤਿਯਾ ਅਸਤਿ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਅਸਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਹੋਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਅਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਪਾਤੁਭਾਵਾ ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਹੋਤਿ? ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਂਵੁਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਹਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਬ੍ਯਾਸਿਞ੍ਚਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ, ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਸਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਜਾਯਤਿ. ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿ ਜਾਯਤਿ. ਪੀਤਿਮਨਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ. ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਾਤੁਭਾਵਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਂਵੁਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਹਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਬ੍ਯਾਸਿਞ੍ਚਤਿ…ਪੇ… ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਂਵੁਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਹਰਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਬ੍ਯਾਸਿਞ੍ਚਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਸਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਜਾਯਤਿ. ਪਮੁਦਿਤਸ੍ਸ ਪੀਤਿ ਜਾਯਤਿ. ਪੀਤਿਮਨਸ੍ਸ ਕਾਯੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ. ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਾਯੋ ਸੁਖਂ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੁਖਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਧਿਯਤਿ. ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਾਤੁਭਾਵਾ ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਸਂਵਰਸੁਤ੍ਤਂ

੯੮. ‘‘ਸਂਵਰਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਅਸਂਵਰਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਂਵਰੋ ਹੋਤਿ? ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰਸਾ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਂਵਰੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਵਰੋ ਹੋਤਿ? ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਨ ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਅਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ …ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰਸਾ…ਪੇ… ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ. ਤਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਮੇਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ – ‘ਨ ਪਰਿਹਾਯਾਮਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ’. ਅਪਰਿਹਾਨਞ੍ਹੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਵਰੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਸਮਾਧਿਸੁਤ੍ਤਂ

੯੯. ‘‘ਸਮਾਧਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥ. ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਧਮ੍ਮਾ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ… ‘ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਮਾਧਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥ. ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੦. ‘‘ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨੇ [ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਂ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.), ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਗਮਾਪਜ੍ਜਥ. ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ; ‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਗਮਾਪਜ੍ਜਥ. ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਪਠਮਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੧. ‘‘ਯਂ [ਯਮ੍ਪਿ (ਪੀ. ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸੋਤਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਦ੍ਦਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਘਾਨਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਗਨ੍ਧਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

ਜਿਵ੍ਹਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸਾ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਰਸਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ …ਪੇ….

ਮਨੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਜੇਤਵਨੇ ਤਿਣਕਟ੍ਠਸਾਖਾਪਲਾਸਂ ਤਂ ਜਨੋ ਹਰੇਯ੍ਯ ਵਾ ਡਹੇਯ੍ਯ ਵਾ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਵਾ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਅਪਿ ਨੁ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਅਮ੍ਹੇ ਜਨੋ ਹਰਤਿ ਵਾ ਡਹਤਿ ਵਾ ਯਥਾਪਚ੍ਚਯਂ ਵਾ ਕਰੋਤੀ’’’ਤਿ?

‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ’’?

‘‘ਨ ਹਿ ਨੋ ਏਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯਂ ਵਾ’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਦੁਤਿਯਨਤੁਮ੍ਹਾਕਂਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੨. ‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਰੂਪਾ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤੇ ਪਜਹਥ. ਤੇ ਵੋ ਪਹੀਨਾ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਸੋ ਵੋ ਪਹੀਨੋ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ. ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ, ਤਂ ਪਜਹਥ. ਤਂ ਵੋ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਉਦਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੩. ‘‘ਉਦਕੋ [ਉਦ੍ਦਕੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੋ ਏਵਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਤਿ – ‘ਇਦਂ ਜਾਤੁ ਵੇਦਗੂ, ਇਦਂ ਜਾਤੁ ਸਬ੍ਬਜੀ [ਸਬ੍ਬਜਿ (ਪੀ.)], ਇਦਂ ਜਾਤੁ ਅਪਲਿਖਤਂ ਗਣ੍ਡਮੂਲਂ ਪਲਿਖਣਿ’ਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਦਕੋ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੋ ਅਵੇਦਗੂਯੇਵ ਸਮਾਨੋ ‘ਵੇਦਗੂਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਭਾਸਤਿ, ਅਸਬ੍ਬਜੀਯੇਵ ਸਮਾਨੋ ‘ਸਬ੍ਬਜੀਸ੍ਮੀ’ਤਿ ਭਾਸਤਿ, ਅਪਲਿਖਤਂਯੇਵ ਗਣ੍ਡਮੂਲਂ ਪਲਿਖਤਂ ਮੇ ‘ਗਣ੍ਡਮੂਲ’ਨ੍ਤਿ ਭਾਸਤਿ. ਇਧ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਇਦਂ ਜਾਤੁ ਵੇਦਗੂ, ਇਦਂ ਜਾਤੁ ਸਬ੍ਬਜੀ, ਇਦਂ ਜਾਤੁ ਅਪਲਿਖਤਂ ਗਣ੍ਡਮੂਲਂ ਪਲਿਖਣਿ’’’ਨ੍ਤਿ.