੧. ਸਲ਼ਾਯਤਨਸਂਯੁਤ੍ਤਂ
੧. ਅਨਿਚ੍ਚਵਗ੍ਗੋ
੧. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਿਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ
੧. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –
‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੋਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਾਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸੋਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਘਾਨਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਕਾਯਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.
੨. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ
੨. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੋਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਕਾਯੋ ਦੁਕ੍ਖੋ… ਮਨੋ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.
੩. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ
੩. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੋਤਂ ਅਨਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਕਾਯੋ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਮਨੋ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.
੪. ਬਾਹਿਰਾਨਿਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ
੪. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਦ੍ਦੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਗਨ੍ਧੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰਸੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
੫. ਬਾਹਿਰਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ
੫. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਾ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.
੬. ਬਾਹਿਰਾਨਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ
੬. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.
੭. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਿਚ੍ਚਾਤੀਤਾਨਾਗਤਸੁਤ੍ਤਂ
੭. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ… ਘਾਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਜਿਵ੍ਹਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਕਾਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੋ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਮਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.
੮. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਾਤੀਤਾਨਾਗਤਸੁਤ੍ਤਂ
੮. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਜਿਵ੍ਹਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਕਾਯੋ ਦੁਕ੍ਖੋ…ਪੇ… ਮਨੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੋ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਮਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.
੯. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਤ੍ਤਾਤੀਤਾਨਾਗਤਸੁਤ੍ਤਂ
੯. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋਤਂ ਅਨਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਘਾਨਂ ਅਨਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਜਿਵ੍ਹਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਕਾਯੋ ਅਨਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੋ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਮਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.
੧੦. ਬਾਹਿਰਾਨਿਚ੍ਚਾਤੀਤਾਨਾਗਤਸੁਤ੍ਤਂ
੧੦. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਰੂਪੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.
੧੧. ਬਾਹਿਰਦੁਕ੍ਖਾਤੀਤਾਨਾਗਤਸੁਤ੍ਤਂ
੧੧. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਰੂਪੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ…ਪੇ. …. ਏਕਾਦਸਮਂ.
੧੨. ਬਾਹਿਰਾਨਤ੍ਤਾਤੀਤਾਨਾਗਤਸੁਤ੍ਤਂ
੧੨. ‘‘ਰੂਪਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਰੂਪੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸਦ੍ਦਾ… ਗਨ੍ਧਾ… ਰਸਾ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ… ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦ੍ਵਾਦਸਮਂ.
ਅਨਿਚ੍ਚਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ ਚ, ਤਯੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਾਹਿਰਾ;
ਯਦਨਿਚ੍ਚੇਨ ਤਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਬਾਹਿਰਾਤਿ.
੨. ਯਮਕਵਗ੍ਗੋ
੧. ਪਠਮਪੁਬ੍ਬੇਸਮ੍ਬੋਧਸੁਤ੍ਤਂ
੧੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਕੋ ਸੋਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਕੋ ਘਾਨਸ੍ਸ… ਕੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ… ਕੋ ਕਾਯਸ੍ਸ… ਕੋ ਮਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਯਂ ਖੋ ਚਕ੍ਖੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਅਯਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਯਂ ਸੋਤਂ…ਪੇ… ਯਂ ਘਾਨਂ…ਪੇ… ਯਂ ਜਿਵ੍ਹਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ [ਯਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਯਂ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਯਂ ਕਾਯਂ…ਪੇ… ਯਂ ਮਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਮਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ [ਯੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਅਯਂ ਮਨਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਏਵਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਨੇਵ ਤਾਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ [ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਪਿ ਏਵਮੇਵ ਇਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹ ਦਿਸ੍ਸਤਿ] ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਏਵਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਅਥਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ [ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.) ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ], ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.
੨. ਦੁਤਿਯਪੁਬ੍ਬੇਸਮ੍ਬੋਧਸੁਤ੍ਤਂ
੧੪. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਰੂਪਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ? ਕੋ ਸਦ੍ਦਾਨਂ…ਪੇ… ਕੋ ਗਨ੍ਧਾਨਂ… ਕੋ ਰਸਾਨਂ… ਕੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂ… ਕੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਯਂ ਖੋ ਰੂਪੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਰੂਪਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਯਂ ਰੂਪਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਰੂਪੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ. ਯਂ ਸਦ੍ਦੇ… ਗਨ੍ਧੇ… ਰਸੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ… ਯਂ ਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ, ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਏਵਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਨੇਵ ਤਾਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਏਵਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਅਥਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.
੩. ਪਠਮਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਸੁਤ੍ਤਂ
੧੫. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ. ਸੋਤਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਘਾਨਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਯਾਹਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਜਿਵ੍ਹਾਯਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਆਦੀਨਵੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਜਿਵ੍ਹਾਯਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ. ਮਨਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਮਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਮਨਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਮਨਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਮਨਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ.
‘‘ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.
੪. ਦੁਤਿਯਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਸੁਤ੍ਤਂ
੧੬. ‘‘ਰੂਪਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਰੂਪਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਰੂਪਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਰੂਪਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਰੂਪਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਰੂਪਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਰੂਪਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ. ਸਦ੍ਦਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਗਨ੍ਧਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਰਸਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ… ਧਮ੍ਮਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਧਮ੍ਮਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ.
‘‘ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
੫. ਪਠਮਨੋਚੇਅਸ੍ਸਾਦਸੁਤ੍ਤਂ
੧੭. ‘‘ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋਤਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ… ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਘਾਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ… ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਆਦੀਨਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ… ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਨਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਨਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਮਨਸ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਨਸ੍ਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ.
‘‘ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਨੇਵ ਤਾਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ [ਵਿਪਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ (ਸੀ. ਪੀ.), ਵਿਪਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਿਂਸੁ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਅਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.
੬. ਦੁਤਿਯਨੋਚੇਅਸ੍ਸਾਦਸੁਤ੍ਤਂ
੧੮. ‘‘ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪੇਸੁ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪੇਸੁ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਦਾਨਂ… ਗਨ੍ਧਾਨਂ… ਰਸਾਨਂ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂ… ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ.
‘‘ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਨੇਵ ਤਾਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਿਂਸੁ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਇਮੇਸਂ ਛਨ੍ਨਂ ਬਾਹਿਰਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ, ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਅਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਞ੍ਞੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.
੭. ਪਠਮਾਭਿਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਂ
੧੯. ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਸੋਤਂ…ਪੇ… ਯੋ ਘਾਨਂ…ਪੇ… ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਕਾਯਂ…ਪੇ… ਯੋ ਮਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ.
‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਸੋਤਂ…ਪੇ… ਯੋ ਘਾਨਂ…ਪੇ… ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਕਾਯਂ…ਪੇ… ਯੋ ਮਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.
੮. ਦੁਤਿਯਾਭਿਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਂ
੨੦. ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪੇ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਸਦ੍ਦੇ…ਪੇ… ਗਨ੍ਧੇ… ਰਸੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ… ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ.
‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯੋ ਸਦ੍ਦੇ…ਪੇ… ਗਨ੍ਧੇ… ਰਸੇ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ… ਧਮ੍ਮੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.
੯. ਪਠਮਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਸੁਤ੍ਤਂ
੨੧. ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਠਿਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਪਾਤੁਭਾਵੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਠਿਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਾਵੋ. ਯੋ ਸੋਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਯੋ ਘਾਨਸ੍ਸ… ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ… ਯੋ ਕਾਯਸ੍ਸ… ਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਠਿਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਪਾਤੁਭਾਵੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਠਿਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਾਵੋ.
‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਵੂਪਸਮੋ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਵੂਪਸਮੋ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ. ਯੋ ਸੋਤਸ੍ਸ… ਯੋ ਘਾਨਸ੍ਸ… ਯੋ ਜਿਵ੍ਹਾਯ… ਯੋ ਕਾਯਸ੍ਸ… ਯੋ ਮਨਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਵੂਪਸਮੋ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਵੂਪਸਮੋ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.
੧੦. ਦੁਤਿਯਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਾਦਸੁਤ੍ਤਂ
੨੨. ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਠਿਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਪਾਤੁਭਾਵੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਠਿਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਾਵੋ. ਯੋ ਸਦ੍ਦਾਨਂ…ਪੇ… ਯੋ ਗਨ੍ਧਾਨਂ… ਯੋ ਰਸਾਨਂ… ਯੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂ… ਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਠਿਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਪਾਤੁਭਾਵੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਉਪ੍ਪਾਦੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਠਿਤਿ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਾਵੋ.
‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਾਨਂ ਨਿਰੋਧੋ ਵੂਪਸਮੋ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਵੂਪਸਮੋ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ. ਯੋ ਸਦ੍ਦਾਨਂ…ਪੇ… ਯੋ ਗਨ੍ਧਾਨਂ… ਯੋ ਰਸਾਨਂ… ਯੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਂ… ਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਰੋਧੋ ਵੂਪਸਮੋ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਸੋ ਨਿਰੋਧੋ, ਰੋਗਾਨਂ ਵੂਪਸਮੋ, ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.
ਯਮਕਵਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਸਮ੍ਬੋਧੇਨ ਦੁਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ ਅਪਰੇ ਦੁਵੇ;
ਨੋ ਚੇਤੇਨ ਦੁਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਅਭਿਨਨ੍ਦੇਨ ਅਪਰੇ ਦੁਵੇ;
ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ ਦੁਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਵਗ੍ਗੋ ਤੇਨ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.
੩. ਸਬ੍ਬਵਗ੍ਗੋ
੧. ਸਬ੍ਬਸੁਤ੍ਤਂ
੨੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ? ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚੇਵ ਰੂਪਾ ਚ, ਸੋਤਞ੍ਚ [ਸੋਤਞ੍ਚੇਵ (?) ਏਵਮਿਤਰਯੁਗਲੇਸੁਪਿ] ਸਦ੍ਦਾ ਚ, ਘਾਨਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਾ ਚ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਚ ਰਸਾ ਚ, ਕਾਯੋ ਚ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਚ, ਮਨੋ ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਚ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ. ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮੇਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਕਮੇਵਸ੍ਸ [ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਰੇਵਸ੍ਸ (ਸੀ. ਪੀ.), ਵਾਚਾਵਤ੍ਥੁਦੇਵਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]; ਪੁਟ੍ਠੋ ਚ ਨ ਸਮ੍ਪਾਯੇਯ੍ਯ, ਉਤ੍ਤਰਿਞ੍ਚ ਵਿਘਾਤਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਥਾ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਸਯਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.
੨. ਪਹਾਨਸੁਤ੍ਤਂ
੨੪. ‘‘ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਹਾਨਾਯ [ਸਬ੍ਬਂ ਪਹਾਨਾਯ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮੋ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਰੂਪਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਘਾਨਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਜਿਵ੍ਹਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਰਸਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਾਯੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ… ਮਨੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.
੩. ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਰਿਞ੍ਞਾਪਹਾਨਸੁਤ੍ਤਂ
੨੫. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਾਯ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮੋ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਰੂਪਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਰਸਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਕਾਯੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ… ਮਨੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਾਯ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.
੪. ਪਠਮਅਪਰਿਜਾਨਨਸੁਤ੍ਤਂ
੨੬. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਰੂਪੇ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਰਸੇ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਕਾਯਂ…ਪੇ… ਮਨਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਧਮ੍ਮੇ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ.
‘‘ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ? ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਰੂਪੇ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਰਸੇ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਕਾਯਂ…ਪੇ… ਮਨਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਧਮ੍ਮੇ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
੫. ਦੁਤਿਯਅਪਰਿਜਾਨਨਸੁਤ੍ਤਂ
੨੭. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ? ਯਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ, ਯੇ ਚ ਰੂਪਾ, ਯਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਯਾ ਚ ਜਿਵ੍ਹਾ, ਯੇ ਚ ਰਸਾ, ਯਞ੍ਚ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ; ਯੋ ਚ ਕਾਯੋ, ਯੇ ਚ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਯਞ੍ਚ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ; ਯੋ ਚ ਮਨੋ, ਯੇ ਚ ਧਮ੍ਮਾ, ਯਞ੍ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ – ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ.
‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ? ਯਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁ, ਯੇ ਚ ਰੂਪਾ, ਯਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਯਾ ਚ ਜਿਵ੍ਹਾ, ਯੇ ਚ ਰਸਾ, ਯਞ੍ਚ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ; ਯੋ ਚ ਕਾਯੋ, ਯੇ ਚ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ, ਯਞ੍ਚ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ; ਯੋ ਚ ਮਨੋ, ਯੇ ਚ ਧਮ੍ਮਾ, ਯਞ੍ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯੇ ਚ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ – ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.
੬. ਆਦਿਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ
੨੮. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਗਯਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਗਯਾਸੀਸੇ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸੇਨ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤਂ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ? ਚਕ੍ਖੁ [ਚਕ੍ਖੁਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਰੂਪਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਆਦਿਤ੍ਤੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਆਦਿਤ੍ਤਂ. ਕੇਨ ਆਦਿਤ੍ਤਂ? ‘ਰਾਗਗ੍ਗਿਨਾ, ਦੋਸਗ੍ਗਿਨਾ, ਮੋਹਗ੍ਗਿਨਾ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ, ਰਸਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਆਦਿਤ੍ਤੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਆਦਿਤ੍ਤਂ. ਕੇਨ ਆਦਿਤ੍ਤਂ? ‘ਰਾਗਗ੍ਗਿਨਾ, ਦੋਸਗ੍ਗਿਨਾ, ਮੋਹਗ੍ਗਿਨਾ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਮਨੋ ਆਦਿਤ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਆਦਿਤ੍ਤੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਆਦਿਤ੍ਤਂ. ਕੇਨ ਆਦਿਤ੍ਤਂ? ‘ਰਾਗਗ੍ਗਿਨਾ, ਦੋਸਗ੍ਗਿਨਾ, ਮੋਹਗ੍ਗਿਨਾ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ …ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਪਨ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਮਿਂ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਂਸੂਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.
੭. ਅਦ੍ਧਭੂਤਸੁਤ੍ਤਂ
੨੯. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ [ਅਨ੍ਧਭੂਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)]. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ, ਰੂਪਾ ਅਦ੍ਧਭੂਤਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਦ੍ਧਭੂਤੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ. ਕੇਨ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ? ‘ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ ਅਦ੍ਧਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਦ੍ਧਭੂਤਾ, ਰਸਾ ਅਦ੍ਧਭੂਤਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਦ੍ਧਭੂਤੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ. ਕੇਨ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ? ‘ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ ਅਦ੍ਧਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਕਾਯੋ ਅਦ੍ਧਭੂਤੋ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਦ੍ਧਭੂਤੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਦ੍ਧਭੂਤਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਦ੍ਧਭੂਤੋ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ. ਕੇਨ ਅਦ੍ਧਭੂਤਂ? ‘ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ ਅਦ੍ਧਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ‘ਵਿਮੁਤ੍ਤ’ਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ, ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.
੮. ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਾਰੁਪ੍ਪਸੁਤ੍ਤਂ
੩੦. ‘‘ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਾਰੁਪ੍ਪਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਪਦਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ. ਕਤਮਾ ਚ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਾਰੁਪ੍ਪਾ ਪਟਿਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਰੂਪੇ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਰੂਪੇਸੁ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਰੂਪਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਰੂਪਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਰਸੇ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਰਸੇਸੁ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਰਸਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਰਸਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ…ਪੇ… ਮਨਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਧਮ੍ਮਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਸਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਸਬ੍ਬਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਲੋਕੇ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਿਯਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਰਿਤਸ੍ਸਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਾਰੁਪ੍ਪਾ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.
੯. ਪਠਮਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਸੁਤ੍ਤਂ
੩੧. ‘‘ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਪਦਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਤਮਾ ਚ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਾ ਪਟਿਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਰੂਪੇ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ ਭਵਸਤ੍ਤੋ ਲੋਕੋ ਭਵਮੇਵਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਰਸੇ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ ਭਵਸਤ੍ਤੋ ਲੋਕੋ ਭਵਮੇਵਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਮਨਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨਸ੍ਮਿਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨਤੋ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਤੋ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਯਂ ਮੇਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋ ਤਂ ਹੋਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਅਞ੍ਞਥਾਭਾਵੀ ਭਵਸਤ੍ਤੋ ਲੋਕੋ ਭਵਮੇਵਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ. ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਨ੍ਧਧਾਤੁਆਯਤਨਂ ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਤੋਪਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਮੇਤਿ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਲੋਕੇ ਉਪਾਦਿਯਤਿ. ਅਨੁਪਾਦਿਯਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਅਪਰਿਤਸ੍ਸਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਾ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.
੧੦. ਦੁਤਿਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਸੁਤ੍ਤਂ
੩੨. ‘‘ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਪਦਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਤਮਾ ਚ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਾ ਪਟਿਪਦਾ?
‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ?
‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਰੂਪਾ…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….
‘‘ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ?
‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….
‘‘ਜਿਵ੍ਹਾ ਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ….
‘‘ਰਸਾ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਵਾਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ’’ਤਿ?
‘‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਯਂ ਪਨਾਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ, ਕਲ੍ਲਂ ਨੁ ਤਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਿਤੁਂ – ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’’’ਤਿ?
‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.
‘‘ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰਸੇਸੁਪਿ…ਪੇ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਮਨਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਮਞ੍ਞਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਸਪ੍ਪਾਯਾ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.
ਸਬ੍ਬਵਗ੍ਗੋ ਤਤਿਯੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਦ੍ਵੇਪਿ ਪਹਾਨਾ, ਪਰਿਜਾਨਾਪਰੇ ਦੁਵੇ;
ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਅਦ੍ਧਭੂਤਞ੍ਚ, ਸਾਰੁਪ੍ਪਾ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਪ੍ਪਾਯਾ;
ਵਗ੍ਗੋ ਤੇਨ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ.
੪. ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋ
੧-੧੦. ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾਦਿਸੁਤ੍ਤਦਸਕਂ
੩੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ. ਰੂਪਾ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਰਸਾ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ… ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ. ਕਾਯੋ…ਪੇ... ਮਨੋ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.
੩੪. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ. ਦੁਤਿਯਂ.
੩੫. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਤਤਿਯਂ.
੩੬. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
੩੭. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋਕਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਪਞ੍ਚਮਂ.
੩੮. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਛਟ੍ਠਂ.
੩੯. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਖਯਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਸਤ੍ਤਮਂ.
੪੦. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਯਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਅਟ੍ਠਮਂ.
੪੧. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਨਵਮਂ.
੪੨. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਂ…ਪੇ…. ਦਸਮਂ.
ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਵਗ੍ਗੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਜਾਤਿਜਰਾਬ੍ਯਾਧਿਮਰਣਂ, ਸੋਕੋ ਚ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਂ;
ਖਯਵਯਸਮੁਦਯਂ, ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮੇਨ ਤੇ ਦਸਾਤਿ.
੫. ਸਬ੍ਬਅਨਿਚ੍ਚਵਗ੍ਗੋ
੧-੯. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸੁਤ੍ਤਨਵਕਂ
੪੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ…ਪੇ… ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਰਸਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਕਾਯੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ…ਪੇ… ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਮਨਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.
੪੪. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ…ਪੇ…. ਦੁਤਿਯਂ.
੪੫. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ…ਪੇ…. ਤਤਿਯਂ.
੪੬. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ…ਪੇ…. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
੪੭. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ…ਪੇ…. ਪਞ੍ਚਮਂ.
੪੮. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਹਾਤਬ੍ਬਂ…ਪੇ…. ਛਟ੍ਠਂ.
੪੯. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਂ…ਪੇ…. ਸਤ੍ਤਮਂ.
੫੦. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ…ਪੇ…. ਅਟ੍ਠਮਂ.
੫੧. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਦ੍ਦੁਤਂ…ਪੇ…. ਨਵਮਂ.
੧੦. ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਂ
੫੨. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ [ਉਪਸਟ੍ਠਂ (ਕ.)]. ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ? ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ, ਰੂਪਾ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਾ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਾ, ਰਸਾ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਜਿਵ੍ਹਾਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ. ਕਾਯੋ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠੋ… ਮਨੋ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠੋ, ਧਮ੍ਮਾ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠੋ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਮ੍ਪਿ ਉਪਸ੍ਸਟ੍ਠਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਰੂਪੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਮਨਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ; ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.