੨. ਤਿਸ੍ਸਸੁਤ੍ਤਂ

੮੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਭਗਵਤੋ ਪਿਤੁਚ੍ਛਾਪੁਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਵਮਾਰੋਚੇਤਿ – ‘‘ਅਪਿ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਵਿਯ ਕਾਯੋ; ਦਿਸਾਪਿ ਮੇ ਨ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ; ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਮਂ ਨ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ; ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ [ਥੀਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ; ਅਨਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮਿ; ਹੋਤਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਆਯਸ੍ਮਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਭਗਵਤੋ ਪਿਤੁਚ੍ਛਾਪੁਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਵਮਾਰੋਚੇਤਿ – ‘ਅਪਿ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਵਿਯ ਕਾਯੋ; ਦਿਸਾਪਿ ਮੇ ਨ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ; ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਮਂ ਨ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ; ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ; ਅਨਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮਿ; ਹੋਤਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਏਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਮ ਵਚਨੇਨ ਤਿਸ੍ਸਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਮਨ੍ਤੇਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਤਿਸ੍ਸਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ, ਆਵੁਸੋ ਤਿਸ੍ਸ, ਆਮਨ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਤਿਸ੍ਸਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਚ੍ਚਂ ਕਿਰ ਤ੍ਵਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਸਮ੍ਬਹੁਲਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਵਮਾਰੋਚੇਸਿ – ‘ਅਪਿ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਵਿਯ ਕਾਯੋ…ਪੇ… ਹੋਤਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਤਿਸ੍ਸ, ਰੂਪੇ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਤਿਸ੍ਸ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਤਂ ਰੂਪੇ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ… ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ…ਪੇ… ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਤਿਸ੍ਸ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਤਿਸ੍ਸ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਤਿਸ੍ਸ, ਰੂਪੇ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਤਿਸ੍ਸ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਤਂ ਰੂਪੇ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ… ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹੇਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਤਿਸ੍ਸ! ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਹੋਤਿ. ਯਥਾ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਤਿਸ੍ਸ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਵੇਦਨਾ … ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ’’ਤਿ? ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ…ਪੇ… ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਤਿਸ੍ਸ, ਦ੍ਵੇ ਪੁਰਿਸਾ – ਏਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਅਮਗ੍ਗਕੁਸਲੋ, ਏਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਮਗ੍ਗਕੁਸਲੋ. ਤਮੇਨਂ ਸੋ ਅਮਗ੍ਗਕੁਸਲੋ ਪੁਰਿਸੋ ਅਮੁਂ ਮਗ੍ਗਕੁਸਲਂ ਪੁਰਿਸਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਏਹਿ, ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਦ੍ਵੇਧਾਪਥਂ, ਤਤ੍ਥ ਵਾਮਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਗਣ੍ਹਾਹਿ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਤਿਬ੍ਬਂ ਵਨਸਣ੍ਡਂ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਮਹਨ੍ਤਂ ਨਿਨ੍ਨਂ ਪਲ੍ਲਲਂ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਸੋਬ੍ਭਂ ਪਪਾਤਂ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ. ਤੇਨ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਸਮਂ ਭੂਮਿਭਾਗਂ ਰਮਣੀਯ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਉਪਮਾ ਖੋ ਮ੍ਯਾਯਂ, ਤਿਸ੍ਸ, ਕਤਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾਯ. ਅਯਂ ਚੇਵੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ‘ਪੁਰਿਸੋ ਅਮਗ੍ਗਕੁਸਲੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਪੁਰਿਸੋ ਮਗ੍ਗਕੁਸਲੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਦ੍ਵੇਧਾਪਥੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਵਾਮੋ ਮਗ੍ਗੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸੇਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ. ‘ਦਕ੍ਖਿਣੋ ਮਗ੍ਗੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਅਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ. ‘ਤਿਬ੍ਬੋ ਵਨਸਣ੍ਡੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਮਹਨ੍ਤਂ ਨਿਨ੍ਨਂ ਪਲ੍ਲਲ’ਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਕਾਮਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਸੋਬ੍ਭੋ ਪਪਾਤੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਕੋਧੂਪਾਯਾਸਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਸਮੋ ਭੂਮਿਭਾਗੋ ਰਮਣੀਯੋ’ਤਿ ਖੋ, ਤਿਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਅਭਿਰਮ, ਤਿਸ੍ਸ, ਅਭਿਰਮ, ਤਿਸ੍ਸ! ਅਹਮੋਵਾਦੇਨ ਅਹਮਨੁਗ੍ਗਹੇਨ ਅਹਮਨੁਸਾਸਨਿਯਾ’’ਤਿ [ਅਹਮਾਮਿਸਧਮ੍ਮਾਨੁਗ੍ਗਹੇਨ ਮਮੋਵਾਦੇਨ ਮਮਾਨੁਸਾਸਨਿਯਾਤਿ (ਕ.)].

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੀਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.