ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ

ਖਨ੍ਧਵਗ੍ਗੋ

੧. ਖਨ੍ਧਸਂਯੁਤ੍ਤਂ

੧. ਨਕੁਲਪਿਤੁਵਗ੍ਗੋ

੧. ਨਕੁਲਪਿਤੁਸੁਤ੍ਤਂ

੧. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਭਗ੍ਗੇਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਸੁਸੁਮਾਰਗਿਰੇ [ਸੁਂਸੁਮਾਰਗਿਰੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭੇਸਕਲ਼ਾਵਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ. ਅਥ ਖੋ ਨਕੁਲਪਿਤਾ ਗਹਪਤਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਨਕੁਲਪਿਤਾ ਗਹਪਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਹਮਸ੍ਮਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਿਣ੍ਣੋ ਵੁਡ੍ਢੋ ਮਹਲ੍ਲਕੋ ਅਦ੍ਧਗਤੋ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਅਭਿਕ੍ਖਣਾਤਙ੍ਕੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਦਸ੍ਸਾਵੀ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਮਨੋਭਾਵਨੀਯਾਨਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ. ਓਵਦਤੁ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ; ਅਨੁਸਾਸਤੁ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ; ਯਂ ਮਮਸ੍ਸ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਤਂ, ਗਹਪਤਿ, ਏਵਮੇਤਂ, ਗਹਪਤਿ! ਆਤੁਰੋ ਹਾਯਂ, ਗਹਪਤਿ, ਕਾਯੋ ਅਣ੍ਡਭੂਤੋ ਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧੋ. ਯੋ ਹਿ, ਗਹਪਤਿ, ਇਮਂ ਕਾਯਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ਮੁਹੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਪਟਿਜਾਨੇਯ੍ਯ, ਕਿਮਞ੍ਞਤ੍ਰ ਬਾਲ੍ਯਾ? ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਆਤੁਰਕਾਯਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਾਤੁਰਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਨਕੁਲਪਿਤਾ ਗਹਪਤਿ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਨਕੁਲਪਿਤਰਂ ਗਹਪਤਿਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਖੋ ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ; ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਮੁਖਵਣ੍ਣੋ ਪਰਿਯੋਦਾਤੋ. ਅਲਤ੍ਥ ਨੋ ਅਜ੍ਜ ਭਗਵਤੋ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਧਮ੍ਮਿਂ ਕਥਂ ਸਵਨਾਯਾ’’ਤਿ?

‘‘ਕਥਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸਿਯਾ, ਭਨ੍ਤੇ! ਇਦਾਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਅਮਤੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਯਥਾ ਕਥਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਗਹਪਤਿ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਅਮਤੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚਂ – ‘ਅਹਮਸ੍ਮਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਿਣ੍ਣੋ ਵੁਡ੍ਢੋ ਮਹਲ੍ਲਕੋ ਅਦ੍ਧਗਤੋ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਅਭਿਕ੍ਖਣਾਤਙ੍ਕੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਦਸ੍ਸਾਵੀ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਮਨੋਭਾਵਨੀਯਾਨਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ. ਓਵਦਤੁ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ; ਅਨੁਸਾਸਤੁ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ; ਯਂ ਮਮਸ੍ਸ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ, ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਏਵਮੇਤਂ, ਗਹਪਤਿ, ਏਵਮੇਤਂ, ਗਹਪਤਿ! ਆਤੁਰੋ ਹਾਯਂ, ਗਹਪਤਿ, ਕਾਯੋ ਅਣ੍ਡਭੂਤੋ ਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧੋ. ਯੋ ਹਿ, ਗਹਪਤਿ, ਇਮਂ ਕਾਯਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ਤੋ ਮੁਹੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਪਟਿਜਾਨੇਯ੍ਯ, ਕਿਮਞ੍ਞਤ੍ਰ ਬਾਲ੍ਯਾ? ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤੇ ਗਹਪਤਿ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ਆਤੁਰਕਾਯਸ੍ਸ ਮੇ ਸਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਾਤੁਰਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਅਮਤੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਨ ਹਿ ਪਨ ਤਂ, ਗਹਪਤਿ, ਪਟਿਭਾਸਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ [ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ (ਸੀ.)] ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ – ‘ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੋ ਚ, ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਪਨ ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਹਿ ਖੋ ਹੋਤਿ ਨੋ ਚ ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਦੂਰਤੋਪਿ ਖੋ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਸਾਧੁ ਵਤਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂਯੇਵ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਭਾਤੁ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਗਹਪਤਿ, ਸੁਣਾਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਨਕੁਲਪਿਤਾ ਗਹਪਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਚੇਵ ਹੋਤਿ, ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੋ ਚ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਰੂਪਂ, ਮਮ ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਰੂਪਂ, ਮਮ ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਵੇਦਨਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵੇਦਨਂ, ਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਵੇਦਨਾ, ਮਮ ਵੇਦਨਾ’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਵੇਦਨਾ, ਮਮ ਵੇਦਨਾ’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਸਾ ਵੇਦਨਾ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਸਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਸਞ੍ਞਂ, ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਸਞ੍ਞਾ, ਮਮ ਸਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਸਞ੍ਞਾ, ਮਮ ਸਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਸਾ ਸਞ੍ਞਾ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਮਮ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਮਮ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਮ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਮ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੋ ਚ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਹਿ ਖੋ ਹੋਤਿ ਨੋ ਚ ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੋ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ ਨ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਨ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਰੂਪਂ, ਮਮ ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਰੂਪਂ, ਮਮ ਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ ਅਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਨ ਵੇਦਨਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵੇਦਨਂ, ਨ ਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਵੇਦਨਾ, ਮਮ ਵੇਦਨਾ’ਤਿ ਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਵੇਦਨਾ, ਮਮ ਵੇਦਨਾ’ਤਿ ਅਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਸਾ ਵੇਦਨਾ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਨ ਸਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਸਞ੍ਞਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਸਞ੍ਞਂ, ਨ ਸਞ੍ਞਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਸਞ੍ਞਾ, ਮਮ ਸਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਸਞ੍ਞਾ, ਮਮ ਸਞ੍ਞਾ’ਤਿ ਅਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਸਾ ਸਞ੍ਞਾ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

``ਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਸਙ੍ਖਾਰਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ, ਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਮਮ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’ਤਿ ਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਮਮ ਸਙ੍ਖਾਰਾ’ਤਿ ਅਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ.

‘‘ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ‘ਅਹਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਮ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯੀ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ‘ਅਹਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਮ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਅਪਰਿਯੁਟ੍ਠਟ੍ਠਾਯਿਨੋ, ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਆਤੁਰਕਾਯੋ ਹੋਤਿ ਨੋ ਚ ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਨਕੁਲਪਿਤਾ ਗਹਪਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੀਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੇਵਦਹਸੁਤ੍ਤਂ

੨. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਕ੍ਕੇਸੁ [ਸਕ੍ਯੇਸੁ (ਕ.)] ਵਿਹਰਤਿ ਦੇਵਦਹਂ ਨਾਮ ਸਕ੍ਯਾਨਂ ਨਿਗਮੋ. ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਪਚ੍ਛਾਭੂਮਗਮਿਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਚ੍ਛਾਭੂਮਂ ਜਨਪਦਂ ਗਨ੍ਤੁਂ, ਪਚ੍ਛਾਭੂਮੇ ਜਨਪਦੇ ਨਿਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਪਲੋਕਿਤੋ ਪਨ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਪਲੋਕਿਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ‘‘ਅਪਲੋਕੇਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ. ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨੁਗ੍ਗਾਹਕੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਏਲ਼ਗਲਾਗੁਮ੍ਬੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿਂਸੁ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ [ਸਾਰਾਣੀਯਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮ ਮਯਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਪਚ੍ਛਾਭੂਮਂ ਜਨਪਦਂ ਗਨ੍ਤੁਂ, ਪਚ੍ਛਾਭੂਮੇ ਜਨਪਦੇ ਨਿਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਤੁਂ. ਅਪਲੋਕਿਤੋ ਨੋ ਸਤ੍ਥਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਹਾਵੁਸੋ, ਨਾਨਾਵੇਰਜ੍ਜਗਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ – ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਗਹਪਤਿਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਸਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ. ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਹਾਵੁਸੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵੀਮਂਸਕਾ – ‘ਕਿਂਵਾਦੀ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ [ਕਿਂਵਾਦਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਮਕ੍ਖਾਯੀਤਿ, ਕਚ੍ਚਿ ਵੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਸ੍ਸੁਤਾ ਸੁਗ੍ਗਹਿਤਾ ਸੁਮਨਸਿਕਤਾ ਸੂਪਧਾਰਿਤਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਯਥਾ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਵੁਤ੍ਤਵਾਦਿਨੋ ਚੇਵ ਭਗਵਤੋ ਅਸ੍ਸਥ, ਨ ਚ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭੂਤੇਨ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯਾਥ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥ, ਨ ਚ ਕੋਚਿ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕੋ ਵਾਦਾਨੁਵਾਦੋ [ਵਾਦਾਨੁਪਾਤੋ (ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਾਠਨ੍ਤਰਂ)] ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਠਾਨਂ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’’’ਤਿ?

‘‘ਦੂਰਤੋਪਿ ਖੋ ਮਯਂ, ਆਵੁਸੋ, ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਸਾਧੁ ਵਤਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂਯੇਵ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਪਟਿਭਾਤੁ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਾਵੁਸੋ, ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਸਨ੍ਤਿ ਹਾਵੁਸੋ, ਨਾਨਾਵੇਰਜ੍ਜਗਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ – ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ …ਪੇ… ਸਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ. ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਹਾਵੁਸੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵੀਮਂਸਕਾ – ‘ਕਿਂਵਾਦੀ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਮਕ੍ਖਾਯੀ’ਤਿ? ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥ – ‘ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਸਤ੍ਥਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਤੇਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਸ੍ਸੁਯੇਵ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ – ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ…ਪੇ… ਸਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ. ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਹਾਵੁਸੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵੀਮਂਸਕਾ – ‘ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ’ਤਿ? ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥ – ‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਤੇਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਸ੍ਸੁਯੇਵ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ – ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ…ਪੇ… ਸਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ. ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਹਾਵੁਸੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵੀਮਂਸਕਾ – ‘ਕਿਂ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ’ਤਿ? ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥ – ‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ [ਅਵੀਤਰਾਗਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਅਵਿਗਤਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ…ਪੇ… ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਅਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਇਦਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਤੇਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਸ੍ਸੁਯੇਵ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਰੋ – ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਗਹਪਤਿਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ ਸਮਣਪਣ੍ਡਿਤਾਪਿ. ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਹਾਵੁਸੋ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵੀਮਂਸਕਾ – ‘ਕਿਂ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਆਨਿਸਂਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ’ਤਿ? ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥ – ‘ਰੂਪੇ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਗਤਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਗਤਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਵਿਗਤਰਾਗਸ੍ਸ ਵਿਗਤਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪੇਮਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸਸ੍ਸ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹਸ੍ਸ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਇਦਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਆਨਿਸਂਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਰੂਪੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ, ਵੇਦਨਾਯ… ਸਞ੍ਞਾਯ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯਕ੍ਖਾਯੀ ਸਤ੍ਥਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਅਕੁਸਲੇ ਚਾਵੁਸੋ, ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖੋ ਵਿਹਾਰੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਅਵਿਘਾਤੋ ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਅਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨਯਿਦਂ ਭਗਵਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਯ੍ਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਹਾਰੋ ਸਵਿਘਾਤੋ ਸਉਪਾਯਾਸੋ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਤਿ.

‘‘ਕੁਸਲੇ ਚਾਵੁਸੋ, ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਹਾਰੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਸਵਿਘਾਤੋ ਸਉਪਾਯਾਸੋ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨਯਿਦਂ ਭਗਵਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਵਣ੍ਣੇਯ੍ਯ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖੋ ਵਿਹਾਰੋ ਅਵਿਘਾਤੋ ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਅਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਵਣ੍ਣੇਤੀ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿਸੁਤ੍ਤਂ

੩. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਅਵਨ੍ਤੀਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਕੁਰਰਘਰੇ [ਕੁਲਘਰੇ (ਕ.)] ਪਪਾਤੇ ਪਬ੍ਬਤੇ. ਅਥ ਖੋ ਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿ [ਹਾਲਿਦ੍ਦਕਾਨਿ (ਸੀ.), ਹਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿ (ਸ੍ਯਾ.)] ਗਹਪਤਿ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿ ਗਹਪਤਿ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਅਟ੍ਠਕਵਗ੍ਗਿਯੇ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯਪਞ੍ਹੇ –

‘‘ਓਕਂ ਪਹਾਯ ਅਨਿਕੇਤਸਾਰੀ,

ਗਾਮੇ ਅਕੁਬ੍ਬਂ [ਅਕ੍ਰੁਬ੍ਬਂ (ਕ.)] ਮੁਨਿ ਸਨ੍ਥਵਾਨਿ [ਸਨ੍ਧਵਾਨਿ (ਕ.)];

ਕਾਮੇਹਿ ਰਿਤ੍ਤੋ ਅਪੁਰਕ੍ਖਰਾਨੋ [ਅਪੁਰੇਕ੍ਖਰਾਨੋ (ਸੀ. ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤੇਪਿ) ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇ ੫-੧੩੫ ਸੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਂ],

ਕਥਂ ਨ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਜਨੇਨ ਕਯਿਰਾ’’ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ?

‘‘ਰੂਪਧਾਤੁ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਓਕੋ. ਰੂਪਧਾਤੁਰਾਗਵਿਨਿਬਨ੍ਧਞ੍ਚ [… ਵਿਨਿਬਦ੍ਧਞ੍ਜ (ਪੀ. ਸੀ. ਅਟ੍ਠ.)] ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਓਕਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੇਦਨਾਧਾਤੁ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਓਕੋ. ਵੇਦਨਾਧਾਤੁਰਾਗਵਿਨਿਬਨ੍ਧਞ੍ਚ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਓਕਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਞ੍ਞਾਧਾਤੁ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਓਕੋ. ਸਞ੍ਞਾਧਾਤੁਰਾਗਵਿਨਿਬਨ੍ਧਞ੍ਚ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਓਕਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਓਕੋ. ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁਰਾਗਵਿਨਿਬਨ੍ਧਞ੍ਚ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਓਕਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਓਕਸਾਰੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਅਨੋਕਸਾਰੀ ਹੋਤਿ? ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ [ਨਨ੍ਦਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਯੇ ਉਪਯੁਪਾਦਾਨਾ [ਉਪਾਯੁਪਾਦਾਨਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਚੇਤਸੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨੁਸਯਾ ਤੇ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ [ਅਨਭਾਵਕਤਾ (ਸੀ. ਪੀ.), ਅਨਭਾਵਂਗਤਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ‘ਅਨੋਕਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੇਦਨਾਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ… ਸਞ੍ਞਾਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ… ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਯੇ ਉਪਯੁਪਾਦਾਨਾ ਚੇਤਸੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨੁਸਯਾ ਤੇ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ‘ਅਨੋਕਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਨੋਕਸਾਰੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਨਿਕੇਤਸਾਰੀ ਹੋਤਿ? ਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਨਿਕੇਤਵਿਸਾਰਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ‘ਨਿਕੇਤਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਦ੍ਦਨਿਮਿਤ੍ਤ…ਪੇ… ਗਨ੍ਧਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਰਸਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਧਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਨਿਕੇਤਵਿਸਾਰਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ‘ਨਿਕੇਤਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਨਿਕੇਤਸਾਰੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਅਨਿਕੇਤਸਾਰੀ ਹੋਤਿ? ਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਨਿਕੇਤਵਿਸਾਰਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ‘ਅਨਿਕੇਤਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਦ੍ਦਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਗਨ੍ਧਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਰਸਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤ… ਧਮ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਨਿਕੇਤਵਿਸਾਰਵਿਨਿਬਨ੍ਧਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨਾ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ‘ਅਨਿਕੇਤਸਾਰੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਨਿਕੇਤਸਾਰੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਗਾਮੇ ਸਨ੍ਥਵਜਾਤੋ [ਸਨ੍ਧਵਜਾਤੋ (ਕ.)] ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਗਿਹੀਹਿ [ਗਿਹਿ (ਕ.)] ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਸਹਨਨ੍ਦੀ ਸਹਸੋਕੀ, ਸੁਖਿਤੇਸੁ ਸੁਖਿਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚਕਰਣੀਯੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਤੇਸੁ ਯੋਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਗਾਮੇ ਸਨ੍ਥਵਜਾਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਗਾਮੇ ਨ ਸਨ੍ਥਵਜਾਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਿਹੀਹਿ [ਗਿਹਿ (ਕ.)] ਅਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਨ ਸਹਨਨ੍ਦੀ ਨ ਸਹਸੋਕੀ ਨ ਸੁਖਿਤੇਸੁ ਸੁਖਿਤੋ ਨ ਦੁਕ੍ਖਿਤੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚਕਰਣੀਯੇਸੁ ਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਤੇਸੁ ਯੋਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਗਾਮੇ ਨ ਸਨ੍ਥਵਜਾਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਕਾਮੇਹਿ ਅਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵਿਗਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਗਤਛਨ੍ਦੋ ਅਵਿਗਤਪੇਮੋ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਕਾਮੇਹਿ ਅਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਕਾਮੇਹਿ ਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਾਮੇਸੁ ਵਿਗਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਵਿਗਤਛਨ੍ਦੋ ਵਿਗਤਪੇਮੋ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਕਾਮੇਹਿ ਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਕ੍ਖਰਾਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਏਵਂਰੂਪੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਵੇਦਨੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਸਞ੍ਞੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਸਙ੍ਖਾਰੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਵਿਞ੍ਞਾਣੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਪੁਰਕ੍ਖਰਾਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਅਪੁਰਕ੍ਖਰਾਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਏਵਂਰੂਪੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਵੇਦਨੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਸਞ੍ਞੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਸਙ੍ਖਾਰੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਵਂਵਿਞ੍ਞਾਣੋ ਸਿਯਂ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਅਪੁਰਕ੍ਖਰਾਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਕਥਂ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਜਨੇਨ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਏਵਰੂਪਿਂ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ – ‘ਨ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਸਿ; ਅਹਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਮਿ. ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਿਸ੍ਸਸਿ? ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਤ੍ਵਮਸਿ; ਅਹਮਸ੍ਮਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ. ਪੁਰੇ ਵਚਨੀਯਂ ਪਚ੍ਛਾ ਅਵਚ; ਪਚ੍ਛਾ ਵਚਨੀਯਂ ਪੁਰੇ ਅਵਚ. ਸਹਿਤਂ ਮੇ, ਅਸਹਿਤਂ ਤੇ. ਅਧਿਚਿਣ੍ਣਂ ਤੇ ਵਿਪਰਾਵਤ੍ਤਂ. ਆਰੋਪਿਤੋ ਤੇ ਵਾਦੋ; ਚਰ ਵਾਦਪ੍ਪਮੋਕ੍ਖਾਯ. ਨਿਗ੍ਗਹਿਤੋਸਿ; ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਹਿ ਵਾ ਸਚੇ ਪਹੋਸੀ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਕਥਂ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਜਨੇਨ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਗਹਪਤਿ, ਕਥਂ ਨ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਜਨੇਨ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਗਹਪਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਏਵਰੂਪਿਂ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ – ‘ਨ ਤ੍ਵਂ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਂ ਆਜਾਨਾਸਿ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਹਿ ਵਾ ਸਚੇ ਪਹੋਸੀ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਕਥਂ ਨ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਜਨੇਨ ਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਅਟ੍ਠਕਵਗ੍ਗਿਯੇ ਮਾਗਣ੍ਡਿਯਪਞ੍ਹੇ –

‘‘ਓਕਂ ਪਹਾਯ ਅਨਿਕੇਤਸਾਰੀ,

ਗਾਮੇ ਅਕੁਬ੍ਬਂ ਮੁਨਿਸਨ੍ਥਵਾਨਿ;

ਕਾਮੇਹਿ ਰਿਤ੍ਤੋ ਅਪੁਰਕ੍ਖਰਾਨੋ,

ਕਥਂ ਨ ਵਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਜਨੇਨ ਕਯਿਰਾ’’ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਦੁਤਿਯਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿਸੁਤ੍ਤਂ

੪. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਅਵਨ੍ਤੀਸੁ ਵਿਹਰਤਿ ਕੁਰਰਘਰੇ ਪਪਾਤੇ ਪਬ੍ਬਤੇ. ਅਥ ਖੋ ਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿ ਗਹਪਤਿ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿ ਗਹਪਤਿ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸਕ੍ਕਪਞ੍ਹੇ – ‘ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤਾ, ਤੇ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਨਿਟ੍ਠਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਯੋਗਕ੍ਖੇਮਿਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸੇਟ੍ਠਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਕਥਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ?

‘‘ਰੂਪਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਯੇ ਉਪਯੁਪਾਦਾਨਾ ਚੇਤਸੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨੁਸਯਾ, ਤੇਸਂ ਖਯਾ ਵਿਰਾਗਾ ਨਿਰੋਧਾ ਚਾਗਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਵੇਦਨਾਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ… ਸਞ੍ਞਾਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ… ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਯਾ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਯੋ ਛਨ੍ਦੋ ਯੋ ਰਾਗੋ ਯਾ ਨਨ੍ਦੀ ਯਾ ਤਣ੍ਹਾ ਯੇ ਉਪਯੁਪਾਦਾਨਾ ਚੇਤਸੋ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਾਭਿਨਿਵੇਸਾਨੁਸਯਾ, ਤੇਸਂ ਖਯਾ ਵਿਰਾਗਾ ਨਿਰੋਧਾ ਚਾਗਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਸਕ੍ਕਪਞ੍ਹੇ – ‘ਯੇ ਤੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਯਵਿਮੁਤ੍ਤਾ ਤੇ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਨਿਟ੍ਠਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਯੋਗਕ੍ਖੇਮਿਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸੇਟ੍ਠਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਇਮਸ੍ਸ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਸਮਾਧਿਸੁਤ੍ਤਂ

੫. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਮਾਧਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥ; ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਵੇਦਨਾਯ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ’’.

‘‘ਕੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ, ਕੋ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮੁਦਯੋ, ਕੋ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯੋ, ਕੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ, ਕੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ? ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਭਿਵਦਤੋ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ਯਾ ਰੂਪੇ ਨਨ੍ਦੀ ਤਦੁਪਾਦਾਨਂ. ਤਸ੍ਸੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ; ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ; ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਂ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਵੇਦਨਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਅਭਿਵਦਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਭਿਵਦਤੋ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਨ੍ਦੀ. ਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਨਨ੍ਦੀ ਤਦੁਪਾਦਾਨਂ. ਤਸ੍ਸੁਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ; ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ; ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ; ਅਯਂ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮੁਦਯੋ; ਅਯਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯੋ; ਅਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ; ਅਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ.

‘‘ਕੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਕੋ ਵੇਦਨਾਯ… ਕੋ ਸਞ੍ਞਾਯ… ਕੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ… ਕੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ?

ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ? ਰੂਪਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਂ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਨਭਿਵਦਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਯਾ ਰੂਪੇ ਨਨ੍ਦੀ ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦੀਨਿਰੋਧਾ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੋ; ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਾ ਭਵਨਿਰੋਧੋ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਵੇਦਨਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਂ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਨਭਿਵਦਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਾ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਯਾ ਵੇਦਨਾਯ ਨਨ੍ਦੀ ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦੀਨਿਰੋਧਾ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੋ; ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਾ ਭਵਨਿਰੋਧੋ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਸਞ੍ਞਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਨਭਿਵਦਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਨਨ੍ਦੀ ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦੀਨਿਰੋਧਾ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੋ; ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧਾ ਭਵਨਿਰੋਧੋ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਨਾਭਿਵਦਤਿ ਨਾਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਤੋ ਅਨਭਿਵਦਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਨਨ੍ਦੀ ਸਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਨ੍ਦੀਨਿਰੋਧਾ ਉਪਾਦਾਨਨਿਰੋਧੋ…ਪੇ… ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਅਯਂ ਵੇਦਨਾਯ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਅਯਂ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਅਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਅਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਣਸੁਤ੍ਤਂ

੬. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਣੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਗਮਾਪਜ੍ਜਥ. ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਣੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਵੇਦਨਾਯ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਞ੍ਚ’’…ਪੇ… (ਯਥਾ ਪਠਮਸੁਤ੍ਤੇ ਤਥਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬੋ.) ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾਸੁਤ੍ਤਂ

੭. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਅਨੁਪਾਦਾਅਪਰਿਤਸ੍ਸਨਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ, ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਉਤ੍ਤਾਸਵਾ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਘਾਤਵਾ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਚ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਵੇਦਨਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵੇਦਨਂ, ਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਵੇਦਨਾ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਉਤ੍ਤਾਸਵਾ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਘਾਤਵਾ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਚ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਸਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਉਤ੍ਤਾਸਵਾ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਘਾਤਵਾ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਚ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਉਤ੍ਤਾਸਵਾ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਘਾਤਵਾ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਚ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਅਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਸੁਵਿਨੀਤੋ ਨ ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ, ਨ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਨ ਚੇਵੁਤ੍ਤਾਸਵਾ [ਨ ਚੇਵ ਉਤ੍ਤਾਸਵਾ (ਪੀ. ਕ.)] ਹੋਤਿ ਨ ਚ ਵਿਘਾਤਵਾ ਨ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ, ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਚ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਨ ਵੇਦਨਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵੇਦਨਂ, ਨ ਵੇਦਨਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਵੇਦਨਾ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਵੇਦਨਾਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਨ ਚੇਵੁਤ੍ਤਾਸਵਾ ਹੋਤਿ ਨ ਚ ਵਿਘਾਤਵਾ ਨ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ, ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਚ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਨ ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਸਙ੍ਖਾਰਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ; ਨ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ, ਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਸਙ੍ਖਾਰਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਨ ਚੇਵੁਤ੍ਤਾਸਵਾ ਹੋਤਿ ਨ ਚ ਵਿਘਾਤਵਾ ਨ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ, ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਚ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ…ਪੇ… ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿਜਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਧਮ੍ਮਸਮੁਪ੍ਪਾਦਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਚੇਤਸੋ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਨ ਚੇਵੁਤ੍ਤਾਸਵਾ ਹੋਤਿ ਨ ਚ ਵਿਘਾਤਵਾ ਨ ਚ ਅਪੇਕ੍ਖਵਾ, ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਚ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਪਾਦਾ ਅਪਰਿਤਸ੍ਸਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾਸੁਤ੍ਤਂ

੮. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਅਨੁਪਾਦਾਅਪਰਿਤਸ੍ਸਨਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ…ਪੇ… ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਰੂਪਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਵੇਦਨਂ ਏਤਂ ਮਮ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਂ ਏਤਂ ਮਮ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਏਤਂ ਮਮ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਏਤਂ ਮਮ, ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਅਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਰੂਪਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਵੇਦਨਂ ਨੇਤਂ ਮਮ… ਸਞ੍ਞਂ ਨੇਤਂ ਮਮ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨੇਤਂ ਮਮ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਪਰਿਣਾਮਞ੍ਞਥਾਭਾਵਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਅਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਕਾਲਤ੍ਤਯਅਨਿਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ

੯. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਰੂਪਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਕਾਲਤ੍ਤਯਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਰੂਪਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

੧੧. ਕਾਲਤ੍ਤਯਅਨਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਰੂਪਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਵੇਦਨਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਂ; ਕੋ ਪਨ ਵਾਦੋ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਤੀਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ; ਅਨਾਗਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਏਕਾਦਸਮਂ.

ਨਕੁਲਪਿਤੁਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਨਕੁਲਪਿਤਾ ਦੇਵਦਹਾ, ਦ੍ਵੇਪਿ ਹਾਲਿਦ੍ਦਿਕਾਨਿ ਚ;

ਸਮਾਧਿਪਟਿਸਲ੍ਲਾਣਾ, ਉਪਾਦਾਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ ਦੁਵੇ;

ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਵਗ੍ਗੋ ਤੇਨ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੨. ਅਨਿਚ੍ਚਵਗ੍ਗੋ

੧. ਅਨਿਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ…ਪੇ… ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵੇਦਨਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ, ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਅਨਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਤਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਰੂਪਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵੇਦਨਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਯਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ. ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਂ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ; ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤਿ. ‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਯਦਨਿਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ

੧੫. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਯਂਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ; ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਯਦਨਤ੍ਤਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੭. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵੇਦਨਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਸਹੇਤੁਅਨਿਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ, ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵੇਦਨਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਨਾ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ! ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕੁਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਸਹੇਤੁਦੁਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਕੁਤੋ ਸੁਖਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਵੇਦਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਸਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖੋ. ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕੁਤੋ ਸੁਖਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਸਹੇਤੁਅਨਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੨੦. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਰੂਪਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਵੇਦਨਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਸਞ੍ਞਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਤ੍ਤਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯੋਪਿ ਹੇਤੁ ਯੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ, ਸੋਪਿ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਅਨਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕੁਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ! ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਂ…ਪੇ… ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਆਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਂ

੨੧. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ … ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘‘ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਤਮੇਸਾਨਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਰੋਧੋ [ਨਿਰੋਧਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ‘ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਰੂਪਂ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਖਯਧਮ੍ਮਂ ਵਯਧਮ੍ਮਂ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਂ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ [ਨਿਰੋਧਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ‘ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਨਿਰੋਧੋ ‘ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਸਙ੍ਖਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ. ਤੇਸਂ ਨਿਰੋਧੋ ‘ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਸਙ੍ਖਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਖਯਧਮ੍ਮਂ ਵਯਧਮ੍ਮਂ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਂ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੋ ‘ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਮੇਸਂ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਿਰੋਧੋ ‘ਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਅਨਿਚ੍ਚਵਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਯਦਨਿਚ੍ਚਾਪਰੇ ਤਯੋ;

ਹੇਤੁਨਾਪਿ ਤਯੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਚ ਤੇ ਦਸਾਤਿ.

੩. ਭਾਰਵਗ੍ਗੋ

੧. ਭਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੨੨. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ … ਤਤ੍ਰ ਖੋ … ‘‘ਭਾਰਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਭਾਰਹਾਰਞ੍ਚ ਭਾਰਾਦਾਨਞ੍ਚ ਭਾਰਨਿਕ੍ਖੇਪਨਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰੋ? ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਰੂਪੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਵੇਦਨੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਞ੍ਞੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਙ੍ਖਾਰੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੋ; ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰਹਾਰੋ? ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਿਸ੍ਸ ਵਚਨੀਯਂ. ਯ੍ਵਾਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂਨਾਮੋ ਏਵਂਗੋਤ੍ਤੋ; ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰਹਾਰੋ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰਾਦਾਨਂ? ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾ [ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸਹਗਤਾ [ਨਨ੍ਦਿਰਾਗਸਹਗਤਾ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨੀ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ, ਭਵਤਣ੍ਹਾ, ਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰਾਦਾਨਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰਨਿਕ੍ਖੇਪਨਂ? ਯੋ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾਯ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧੋ ਚਾਗੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਮੁਤ੍ਤਿ ਅਨਾਲਯੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਰਨਿਕ੍ਖੇਪਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ [ਵਤ੍ਵਾ (ਸੀ.) ਏਵਮੀਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ] ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਭਾਰਾ ਹਵੇ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਭਾਰਹਾਰੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ;

ਭਾਰਾਦਾਨਂ ਦੁਖਂ ਲੋਕੇ, ਭਾਰਨਿਕ੍ਖੇਪਨਂ ਸੁਖਂ.

‘‘ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਭਾਰਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਭਾਰਂ ਅਨਾਦਿਯ;

ਸਮੂਲਂ ਤਣ੍ਹਮਬ੍ਬੁਯ੍ਹ [ਤਣ੍ਹਮਬ੍ਭੁਯ੍ਹ (ਪੀ. ਕ.)], ਨਿਚ੍ਛਾਤੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ;

੨. ਪਰਿਞ੍ਞਸੁਤ੍ਤਂ

੨੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਪਰਿਞ੍ਞਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ. ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਵੇਦਨਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮੋ. ਇਮੇ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞਾ? ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਞ੍ਞਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਅਭਿਜਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੨੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ; ਵੇਦਨਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ; ਸਞ੍ਞਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ; ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਭਿਜਾਨਂ ਅਪਰਿਜਾਨਂ ਅਵਿਰਾਜਯਂ ਅਪ੍ਪਜਹਂ ਅਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ. ਰੂਪਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯ; ਵੇਦਨਂ ਅਭਿਜਾਨਂ… ਸਞ੍ਞਂ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਭਿਜਾਨਂ ਪਰਿਜਾਨਂ ਵਿਰਾਜਯਂ ਪਜਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਛਨ੍ਦਰਾਗਸੁਤ੍ਤਂ