੩. ਤਤਿਯਵਗ੍ਗੋ
੧. ਪੁਗ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਂ
੧੩੨. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਰਾਜਾਨਂ ਪਸੇਨਦਿਂ ਕੋਸਲਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਤਮੋਤਮਪਰਾਯਨੋ, ਤਮੋਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ, ਜੋਤਿਤਮਪਰਾਯਨੋ, ਜੋਤਿਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ’’.
‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਮੋਤਮਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੀਚੇ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਚਣ੍ਡਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਵੇਨਕੁਲੇ [ਵੇਣਕੁਲੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਾ ਨੇਸਾਦਕੁਲੇ ਵਾ ਰਥਕਾਰਕੁਲੇ ਵਾ ਪੁਕ੍ਕੁਸਕੁਲੇ ਵਾ ਦਲਿਦ੍ਦੇ ਅਪ੍ਪਨ੍ਨਪਾਨਭੋਜਨੇ ਕਸਿਰਵੁਤ੍ਤਿਕੇ, ਯਤ੍ਥ ਕਸਿਰੇਨ ਘਾਸਚ੍ਛਾਦੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਦੁਦ੍ਦਸਿਕੋ ਓਕੋਟਿਮਕੋ ਬਵ੍ਹਾਬਾਧੋ [ਬਹ੍ਵਾਬਾਧੋ (ਕ.)] ਕਾਣੋ ਵਾ ਕੁਣੀ ਵਾ ਖਞ੍ਜੋ ਵਾ ਪਕ੍ਖਹਤੋ ਵਾ, ਨ ਲਾਭੀ ਅਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਾਨਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਾਨਸ੍ਸ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਾਵਸਥਪਦੀਪੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰਾ ਵਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਤਮਾ ਵਾ ਤਮਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਲੋਹਿਤਮਲਾ ਵਾ ਲੋਹਿਤਮਲਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਮੋਤਮਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ.
‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਮੋਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੀਚੇ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਚਣ੍ਡਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਵੇਨਕੁਲੇ ਵਾ ਨੇਸਾਦਕੁਲੇ ਵਾ ਰਥਕਾਰਕੁਲੇ ਵਾ ਪੁਕ੍ਕੁਸਕੁਲੇ ਵਾ ਦਲਿਦ੍ਦੇ ਅਪ੍ਪਨ੍ਨਪਾਨਭੋਜਨੇ ਕਸਿਰਵੁਤ੍ਤਿਕੇ, ਯਤ੍ਥ ਕਸਿਰੇਨ ਘਾਸਚ੍ਛਾਦੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸੋ ਚ ਖੋ ਹੋਤਿ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਦੁਦ੍ਦਸਿਕੋ ਓਕੋਟਿਮਕੋ ਬਵ੍ਹਾਬਾਧੋ, ਕਾਣੋ ਵਾ ਕੁਣੀ ਵਾ ਖਞ੍ਜੋ ਵਾ ਪਕ੍ਖਹਤੋ ਵਾ, ਨ ਲਾਭੀ ਅਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਾਨਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਾਨਸ੍ਸ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਾਵਸਥਪਦੀਪੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਥਵਿਯਾ ਵਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਾ ਵਾ ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠਿਂ ਆਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਹਤ੍ਥਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਆਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਹਤ੍ਥਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਵਾ ਪਾਸਾਦਂ ਆਰੋਹੇਯ੍ਯ. ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਮੋਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ.
‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੋਤਿਤਮਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਚ੍ਚੇ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਖਤ੍ਤਿਯਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਗਹਪਤਿਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਵਾ, ਅਡ੍ਢੇ ਮਹਦ੍ਧਨੇ ਮਹਾਭੋਗੇ ਪਹੂਤਜਾਤਰੂਪਰਜਤੇ ਪਹੂਤਵਿਤ੍ਤੂਪਕਰਣੇ ਪਹੂਤਧਨਧਞ੍ਞੇ. ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਭਿਰੂਪੋ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ, ਪਰਮਾਯ ਵਣ੍ਣਪੋਕ੍ਖਰਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਲਾਭੀ ਅਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਾਨਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਾਨਸ੍ਸ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਾਵਸਥਪਦੀਪੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਾਸਾਦਾ ਵਾ ਹਤ੍ਥਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਓਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਹਤ੍ਥਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਵਾ ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠਿਂ ਓਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਓਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਾ ਵਾ ਪਥਵਿਂ ਓਰੋਹੇਯ੍ਯ, ਪਥਵਿਯਾ ਵਾ ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਪਵਿਸੇਯ੍ਯ. ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੋਤਿਤਮਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ.
‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੋਤਿਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਚ੍ਚੇ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਖਤ੍ਤਿਯਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਗਹਪਤਿਮਹਾਸਾਲਕੁਲੇ ਵਾ, ਅਡ੍ਢੇ ਮਹਦ੍ਧਨੇ ਮਹਾਭੋਗੇ ਪਹੂਤਜਾਤਰੂਪਰਜਤੇ ਪਹੂਤਵਿਤ੍ਤੂਪਕਰਣੇ ਪਹੂਤਧਨਧਞ੍ਞੇ. ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਭਿਰੂਪੋ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ, ਪਰਮਾਯ ਵਣ੍ਣਪੋਕ੍ਖਰਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਲਾਭੀ ਅਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਾਨਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਾਨਸ੍ਸ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਾਵਸਥਪਦੀਪੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਾਯ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਸੁਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.
‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਾ ਵਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ, ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਅਸ੍ਸਪਿਟ੍ਠਿਂ ਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ, ਹਤ੍ਥਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਵਾ ਹਤ੍ਥਿਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ, ਪਾਸਾਦਾ ਵਾ ਪਾਸਾਦਂ ਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯ. ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਜੋਤਿਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ…ਪੇ…
‘‘ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਮਚ੍ਛਰੀ;
ਕਦਰਿਯੋ ਪਾਪਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਨਾਦਰੋ.
‘‘ਸਮਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵਾਪਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਵਾਪਿ ਵਨਿਬ੍ਬਕੇ;
ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਨਤ੍ਥਿਕੋ ਹੋਤਿ ਰੋਸਕੋ.
‘‘ਦਦਮਾਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਯਾਚਮਾਨਾਨ ਭੋਜਨਂ;
ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਮੀਯਮਾਨੋ ਜਨਾਧਿਪ;
ਉਪੇਤਿ ਨਿਰਯਂ ਘੋਰਂ, ਤਮੋਤਮਪਰਾਯਨੋ.
‘‘ਦਲਿਦ੍ਦੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਸਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਅਮਚ੍ਛਰੀ;
ਦਦਾਤਿ ਸੇਟ੍ਠਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਅਬ੍ਯਗ੍ਗਮਨਸੋ ਨਰੋ.
‘‘ਸਮਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵਾਪਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਵਾਪਿ ਵਨਿਬ੍ਬਕੇ;
ਉਟ੍ਠਾਯ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ, ਸਮਚਰਿਯਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ.
‘‘ਦਦਮਾਨਂ ਨ ਵਾਰੇਤਿ [ਨ ਨਿਵਾਰੇਤਿ (ਸੀ.)], ਯਾਚਮਾਨਾਨ ਭੋਜਨਂ;
ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਮੀਯਮਾਨੋ ਜਨਾਧਿਪ;
ਉਪੇਤਿ ਤਿਦਿਵਂ ਠਾਨਂ, ਤਮੋਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ.
‘‘ਅਡ੍ਢੋ ਚੇ [ਅਡ੍ਢੋ ਵੇ (ਪੀ. ਕ.)] ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਮਚ੍ਛਰੀ;
ਕਦਰਿਯੋ ਪਾਪਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਅਨਾਦਰੋ.
‘‘ਸਮਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵਾਪਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਵਾਪਿ ਵਨਿਬ੍ਬਕੇ;
ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਨਤ੍ਥਿਕੋ ਹੋਤਿ ਰੋਸਕੋ.
‘‘ਦਦਮਾਨਂ ਨਿਵਾਰੇਤਿ, ਯਾਚਮਾਨਾਨ ਭੋਜਨਂ;
ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਮੀਯਮਾਨੋ ਜਨਾਧਿਪ;
ਉਪੇਤਿ ਨਿਰਯਂ ਘੋਰਂ, ਜੋਤਿਤਮਪਰਾਯਨੋ.
‘‘ਅਡ੍ਢੋ ਚੇ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਸਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ ਅਮਚ੍ਛਰੀ;
ਦਦਾਤਿ ਸੇਟ੍ਠਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਅਬ੍ਯਗ੍ਗਮਨਸੋ ਨਰੋ.
‘‘ਸਮਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵਾਪਿ, ਅਞ੍ਞੇ ਵਾਪਿ ਵਨਿਬ੍ਬਕੇ;
ਉਟ੍ਠਾਯ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ, ਸਮਚਰਿਯਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ.
‘‘ਦਦਮਾਨਂ ਨ ਵਾਰੇਤਿ, ਯਾਚਮਾਨਾਨ ਭੋਜਨਂ;
ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਾਜ, ਮੀਯਮਾਨੋ ਜਨਾਧਿਪ;
ਉਪੇਤਿ ਤਿਦਿਵਂ ਠਾਨਂ, ਜੋਤਿਜੋਤਿਪਰਾਯਨੋ’’ਤਿ.
੨. ਅਯ੍ਯਿਕਾਸੁਤ੍ਤਂ
੧੩੩. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਰਾਜਾਨਂ ਪਸੇਨਦਿਂ ਕੋਸਲਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਨ੍ਦ, ਕੁਤੋ ਨੁ ਤ੍ਵਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਆਗਚ੍ਛਸਿ ਦਿਵਾਦਿਵਸ੍ਸਾ’’ਤਿ?
‘‘ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਲਙ੍ਕਤਾ ਜਿਣ੍ਣਾ ਵੁਡ੍ਢਾ ਮਹਲ੍ਲਿਕਾ ਅਦ੍ਧਗਤਾ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵੀਸਵਸ੍ਸਸਤਿਕਾ ਜਾਤਿਯਾ. ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਖੋ ਪਨ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਿਯਾ ਹੋਤਿ ਮਨਾਪਾ. ਹਤ੍ਥਿਰਤਨੇਨ ਚੇਪਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ, ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਮ੍ਪਾਹਂ ਦਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ. ਅਸ੍ਸਰਤਨੇਨ ਚੇਪਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ, ਅਸ੍ਸਰਤਨਮ੍ਪਾਹਂ ਦਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ. ਗਾਮਵਰੇਨ ਚੇਪਾਹਂ ਭਨ੍ਤੇ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ, ਗਾਮਵਰਮ੍ਪਾਹਂ ਦਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ. ਜਨਪਦਪਦੇਸੇਨ [ਜਨਪਦੇਨ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] ਚੇਪਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲਭੇਯ੍ਯਂ ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ, ਜਨਪਦਪਦੇਸਮ੍ਪਾਹਂ ਦਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਮਾ ਮੇ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਕਾਲਮਕਾਸੀ’ਤਿ. ‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤਾ’ਤਿ. ‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਾਵਸੁਭਾਸਿਤਮਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ – ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤਾ’’’ਤਿ.
‘‘ਏਵਮੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏਵਮੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ! ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਭਾਜਨਾਨਿ ਆਮਕਾਨਿ ਚੇਵ ਪਕ੍ਕਾਨਿ ਚ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਭੇਦਨਧਮ੍ਮਾਨਿ ਭੇਦਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਭੇਦਨਂ ਅਨਤੀਤਾਨਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤਾ’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ…ਪੇ…
‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਨ੍ਤਞ੍ਹਿ ਜੀਵਿਤਂ;
ਯਥਾਕਮ੍ਮਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪੁਞ੍ਞਪਾਪਫਲੂਪਗਾ;
ਨਿਰਯਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾ, ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾ ਚ ਸੁਗ੍ਗਤਿਂ.
‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਕਰੇਯ੍ਯ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਨਿਚਯਂ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਂ;
ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਪਰਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਨ’’ਨ੍ਤਿ.
੩. ਲੋਕਸੁਤ੍ਤਂ
੧੩੪. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਤਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਲੋਭੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੋ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯ. ਦੋਸੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੋ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯ. ਮੋਹੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੋ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤਯੋ ਲੋਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਅਫਾਸੁਵਿਹਾਰਾਯਾ’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ…ਪੇ…
‘‘ਲੋਭੋ ਦੋਸੋ ਚ ਮੋਹੋ ਚ, ਪੁਰਿਸਂ ਪਾਪਚੇਤਸਂ;
ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾ, ਤਚਸਾਰਂਵ ਸਮ੍ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ.
੪. ਇਸ੍ਸਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ
੧੩੫. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਤ੍ਥ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਾਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਯਤ੍ਥ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸੀਦਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕਤ੍ਥ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਤ੍ਥ ਦਾਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਪਨੇਤਂ ਕਤ੍ਥ ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਨ੍ਤਿ? ਸੀਲਵਤੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ, ਨੋ ਤਥਾ ਦੁਸ੍ਸੀਲੇ. ਤੇਨ ਹਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤਞ੍ਞੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਯਥਾ, ਤੇ ਖਮੇਯ੍ਯ, ਤਥਾ ਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਧ ਤ੍ਯਸ੍ਸ ਯੁਦ੍ਧਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਸਮੁਪਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹੋ [ਸਮੂਪਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੋ (ਸੀ.), ਸਮੁਪਬ੍ਬੁਲ਼੍ਹੋ (ਪੀ.)]. ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਖਤ੍ਤਿਯਕੁਮਾਰੋ ਅਸਿਕ੍ਖਿਤੋ ਅਕਤਹਤ੍ਥੋ ਅਕਤਯੋਗ੍ਗੋ ਅਕਤੂਪਾਸਨੋ ਭੀਰੁ ਛਮ੍ਭੀ ਉਤ੍ਰਾਸੀ ਪਲਾਯੀ. ਭਰੇਯ੍ਯਾਸਿ ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਤੇ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਰੇਯ੍ਯਂ ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਨ ਚ ਮੇ ਅਤ੍ਥੋ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਮਾਰੋ ਅਸਿਕ੍ਖਿਤੋ…ਪੇ… ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਵੇਸ੍ਸਕੁਮਾਰੋ ਅਸਿਕ੍ਖਿਤੋ…ਪੇ… ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸੁਦ੍ਦਕੁਮਾਰੋ ਅਸਿਕ੍ਖਿਤੋ…ਪੇ… ਨ ਚ ਮੇ ਅਤ੍ਥੋ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ.
‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਧ ਤ੍ਯਸ੍ਸ ਯੁਦ੍ਧਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਸਮੁਪਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹੋ. ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਖਤ੍ਤਿਯਕੁਮਾਰੋ ਸੁਸਿਕ੍ਖਿਤੋ ਕਤਹਤ੍ਥੋ ਕਤਯੋਗ੍ਗੋ ਕਤੂਪਾਸਨੋ ਅਭੀਰੁ ਅਚ੍ਛਮ੍ਭੀ ਅਨੁਤ੍ਰਾਸੀ ਅਪਲਾਯੀ. ਭਰੇਯ੍ਯਾਸਿ ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਤੇ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਭਰੇਯ੍ਯਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਮੇ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਮਾਰੋ…ਪੇ… ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਵੇਸ੍ਸਕੁਮਾਰੋ…ਪੇ… ਅਥ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸੁਦ੍ਦਕੁਮਾਰੋ ਸੁਸਿਕ੍ਖਿਤੋ ਕਤਹਤ੍ਥੋ ਕਤਯੋਗ੍ਗੋ ਕਤੂਪਾਸਨੋ ਅਭੀਰੁ ਅਚ੍ਛਮ੍ਭੀ ਅਨੁਤ੍ਰਾਸੀ ਅਪਲਾਯੀ. ਭਰੇਯ੍ਯਾਸਿ ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਤੇ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਭਰੇਯ੍ਯਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਮੇ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੇਨਾ’’ਤਿ.
‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯਸ੍ਮਾ ਕਸ੍ਮਾ ਚੇਪਿ [ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਪਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਕੁਲਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਵਿਪ੍ਪਹੀਨੋ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਹੋਤਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ? ਅਸੇਕ੍ਖੇਨ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਕ੍ਖੇਨ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਕ੍ਖੇਨ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਕ੍ਖੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਕ੍ਖੇਨ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਵਿਪ੍ਪਹੀਨੇ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇ ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਸਤ੍ਥਾ –
‘‘ਇਸ੍ਸਤ੍ਤਂ [ਇਸ੍ਸਤ੍ਥਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਬਲਵੀਰਿਯਞ੍ਚ [ਬਲਵਿਰਿਯਞ੍ਚ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)], ਯਸ੍ਮਿਂ ਵਿਜ੍ਜੇਥ ਮਾਣਵੇ;
ਤਂ ਯੁਦ੍ਧਤ੍ਥੋ ਭਰੇ ਰਾਜਾ, ਨਾਸੂਰਂ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ.
‘‘ਤਥੇਵ ਖਨ੍ਤਿਸੋਰਚ੍ਚਂ, ਧਮ੍ਮਾ ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ;
ਅਰਿਯਵੁਤ੍ਤਿਂ ਮੇਧਾਵਿਂ, ਹੀਨਜਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਪੂਜਯੇ.
‘‘ਕਾਰਯੇ ਅਸ੍ਸਮੇ ਰਮ੍ਮੇ, ਵਾਸਯੇਤ੍ਥ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੇ;
ਪਪਞ੍ਚ ਵਿਵਨੇ ਕਯਿਰਾ, ਦੁਗ੍ਗੇ ਸਙ੍ਕਮਨਾਨਿ ਚ.
‘‘ਅਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਖਾਦਨੀਯਂ, ਵਤ੍ਥਸੇਨਾਸਨਾਨਿ ਚ;
ਦਦੇਯ੍ਯ ਉਜੁਭੂਤੇਸੁ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੇਨ ਚੇਤਸਾ.
‘‘ਯਥਾ ਹਿ ਮੇਘੋ ਥਨਯਂ, ਵਿਜ੍ਜੁਮਾਲੀ ਸਤਕ੍ਕਕੁ;
ਥਲਂ ਨਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਪੂਰੇਤਿ, ਅਭਿਵਸ੍ਸਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਂ.
‘‘ਤਥੇਵ ਸਦ੍ਧੋ ਸੁਤਵਾ, ਅਭਿਸਙ੍ਖਚ੍ਚ ਭੋਜਨਂ;
ਵਨਿਬ੍ਬਕੇ ਤਪ੍ਪਯਤਿ, ਅਨ੍ਨਪਾਨੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤੋ.
‘‘ਆਮੋਦਮਾਨੋ ਪਕਿਰੇਤਿ, ਦੇਥ ਦੇਥਾਤਿ ਭਾਸਤਿ;
ਤਂ ਹਿਸ੍ਸ ਗਜ੍ਜਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਦੇਵਸ੍ਸੇਵ ਪਵਸ੍ਸਤੋ;
ਸਾ ਪੁਞ੍ਞਧਾਰਾ ਵਿਪੁਲਾ, ਦਾਤਾਰਂ ਅਭਿਵਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.
੫. ਪਬ੍ਬਤੂਪਮਸੁਤ੍ਤਂ
੧੩੬. ਸਾਵਤ੍ਥਿਨਿਦਾਨਂ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਰਾਜਾਨਂ ਪਸੇਨਦਿਂ ਕੋਸਲਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਨ੍ਦ, ਕੁਤੋ ਨੁ ਤ੍ਵਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਆਗਚ੍ਛਸਿ ਦਿਵਾ ਦਿਵਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਞ੍ਞਂ ਖਤ੍ਤਿਯਾਨਂ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਮਦਮਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਮਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਜਨਪਦਤ੍ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪਥਵਿਮਣ੍ਡਲਂ ਅਭਿਵਿਜਿਯ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤਾਨਂ ਰਾਜਕਰਣੀਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਏਤਰਹਿ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਮਾਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ.
‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਧ ਤੇ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਿਕੋ. ਸੋ ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਯਗ੍ਘੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਅਹਂ ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ. ਤਤ੍ਥਦ੍ਦਸਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਤਂ ਅਬ੍ਭਸਮਂ ਸਬ੍ਬੇ ਪਾਣੇ ਨਿਪ੍ਪੋਥੇਨ੍ਤੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਂ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਰਣੀਯਂ, ਤਂ ਕਰੋਹੀ’ਤਿ. ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ…ਪੇ… ਅਥ ਤਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਾਯ ਦਿਸਾਯ…ਪੇ… ਅਥ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਦਿਸਾਯ ਸਦ੍ਧਾਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਯਿਕੋ. ਸੋ ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਯਗ੍ਘੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਨੇਯ੍ਯਾਸਿ, ਅਹਂ ਆਗਚ੍ਛਾਮਿ ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਦਿਸਾਯ. ਤਤ੍ਥਦ੍ਦਸਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪਬ੍ਬਤਂ ਅਬ੍ਭਸਮਂ ਸਬ੍ਬੇ ਪਾਣੇ ਨਿਪ੍ਪੋਥੇਨ੍ਤੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਂ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਰਣੀਯਂ ਤਂ ਕਰੋਹੀ’ਤਿ. ਏਵਰੂਪੇ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਤਿ ਮਹਬ੍ਭਯੇ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਦਾਰੁਣੇ ਮਨੁਸ੍ਸਕ੍ਖਯੇ [ਮਨੁਸ੍ਸਕਾਯੇ (ਕ.)] ਦੁਲ੍ਲਭੇ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤੇ ਕਿਮਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯ’’ਨ੍ਤਿ?
‘‘ਏਵਰੂਪੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਹਤਿ ਮਹਬ੍ਭਯੇ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਦਾਰੁਣੇ ਮਨੁਸ੍ਸਕ੍ਖਯੇ ਦੁਲ੍ਲਭੇ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤੇ ਕਿਮਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਸਮਚਰਿਯਾਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯਾ’’ਤਿ?
‘‘ਆਰੋਚੇਮਿ ਖੋ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪਟਿਵੇਦੇਮਿ ਖੋ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਧਿਵਤ੍ਤਤਿ ਖੋ ਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਰਾਮਰਣਂ. ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਚੇ ਤੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਰਾਮਰਣੇ ਕਿਮਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਰਾਮਰਣੇ ਕਿਮਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਯ ਸਮਚਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਯ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯ? ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਞ੍ਞਂ ਖਤ੍ਤਿਯਾਨਂ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਮਦਮਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਮਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਜਨਪਦਤ੍ਥਾਵਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪਥਵਿਮਣ੍ਡਲਂ ਅਭਿਵਿਜਿਯ ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤਾਨਂ ਹਤ੍ਥਿਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੇਸਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਿਯੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਸਯੋ ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਜਰਾਮਰਣੇ. ਯਾਨਿਪਿ ਤਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਞ੍ਞਂ ਖਤ੍ਤਿਯਾਨਂ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਾਨਂ…ਪੇ… ਅਜ੍ਝਾਵਸਨ੍ਤਾਨਂ ਅਸ੍ਸਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਰਥਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ …ਪੇ… ਪਤ੍ਤਿਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤੇਸਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਤ੍ਤਿਯੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਸਯੋ ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਜਰਾਮਰਣੇ. ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਰਾਜਕੁਲੇ ਮਨ੍ਤਿਨੋ ਮਹਾਮਤ੍ਤਾ, ਯੇ ਪਹੋਨ੍ਤਿ [ਯੇਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ (ਕ.)] ਆਗਤੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਮਨ੍ਤੇਹਿ ਭੇਦਯਿਤੁਂ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨ੍ਤਯੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਸਯੋ ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਜਰਾਮਰਣੇ. ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਖੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਰਾਜਕੁਲੇ ਪਹੂਤਂ ਹਿਰਞ੍ਞਸੁਵਣ੍ਣਂ ਭੂਮਿਗਤਞ੍ਚੇਵ ਵੇਹਾਸਟ੍ਠਞ੍ਚ, ਯੇਨ ਮਯਂ ਪਹੋਮ ਆਗਤੇ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇ ਧਨੇਨ ਉਪਲਾਪੇਤੁਂ. ਤੇਸਮ੍ਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਨਯੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਵਿਸਯੋ ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਜਰਾਮਰਣੇ. ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਰਾਮਰਣੇ ਕਿਮਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਯ ਸਮਚਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਯ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯਾ’’ਤਿ?
‘‘ਏਵਮੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਏਵਮੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ! ਅਧਿਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਜਰਾਮਰਣੇ ਕਿਮਸ੍ਸ ਕਰਣੀਯਂ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਯ ਸਮਚਰਿਯਾਯ ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਯ ਪੁਞ੍ਞਕਿਰਿਯਾਯਾ’’ਤਿ? ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ…ਪੇ… ਸਤ੍ਥਾ –
‘‘ਯਥਾਪਿ ਸੇਲਾ ਵਿਪੁਲਾ, ਨਭਂ ਆਹਚ੍ਚ ਪਬ੍ਬਤਾ;
ਸਮਨ੍ਤਾਨੁਪਰਿਯਾਯੇਯ੍ਯੁਂ, ਨਿਪ੍ਪੋਥੇਨ੍ਤੋ ਚਤੁਦ੍ਦਿਸਾ.
‘‘ਏਵਂ ਜਰਾ ਚ ਮਚ੍ਚੁ ਚ, ਅਧਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਾਣਿਨੇ [ਪਾਣਿਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)];
ਖਤ੍ਤਿਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵੇਸ੍ਸੇ, ਸੁਦ੍ਦੇ ਚਣ੍ਡਾਲਪੁਕ੍ਕੁਸੇ;
ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ [ਨ ਕਞ੍ਚਿ (?)] ਪਰਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਸਬ੍ਬਮੇਵਾਭਿਮਦ੍ਦਤਿ.
‘‘ਨ ਤਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥੀਨਂ ਭੂਮਿ, ਨ ਰਥਾਨਂ ਨ ਪਤ੍ਤਿਯਾ;
ਨ ਚਾਪਿ ਮਨ੍ਤਯੁਦ੍ਧੇਨ, ਸਕ੍ਕਾ ਜੇਤੁਂ ਧਨੇਨ ਵਾ.
‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਪੋਸੋ, ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਂ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਤਨੋ;
ਬੁਦ੍ਧੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਸਙ੍ਘੇ ਚ, ਧੀਰੋ ਸਦ੍ਧਂ ਨਿਵੇਸਯੇ.
‘‘ਯੋ ਧਮ੍ਮਂ ਚਰਿ [ਧਮ੍ਮਚਾਰੀ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਕਾਯੇਨ, ਵਾਚਾਯ ਉਦ ਚੇਤਸਾ;
ਇਧੇਵ ਨਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ, ਪੇਚ੍ਚ ਸਗ੍ਗੇ ਪਮੋਦਤੀ’’ਤਿ.
ਤਤਿਯੋ ਵਗ੍ਗੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਯ੍ਯਿਕਾ ਲੋਕੋ, ਇਸ੍ਸਤ੍ਤਂ [ਇਸ੍ਸਤ੍ਥਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਪਬ੍ਬਤੂਪਮਾ;
ਦੇਸਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠੇਨ, ਇਮਂ ਕੋਸਲਪਞ੍ਚਕਨ੍ਤਿ.
ਕੋਸਲਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਸਮਤ੍ਤਂ.