੮. ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੫੮. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੋ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਾਯ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਏਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਨਾਗਂ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍ਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ ਦਿਵਾ ਦਿਵਸ੍ਸ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਦੂਰਤੋਵ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢਂ ਮਹਾਮਤ੍ਤਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਯਸ੍ਮਾ ਨੋ ਏਸੋ, ਸਮ੍ਮ ਸਿਰਿਵਡ੍ਢ, ਆਨਨ੍ਦੋ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਆਨਨ੍ਦੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਪੁਰਿਸਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਏਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਮ ਵਚਨੇਨ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਾਹਿ – ‘ਰਾਜਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਤੀ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਵਦੇਹਿ – ‘ਸਚੇ ਕਿਰ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਚ੍ਚਾਯਿਕਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਆਗਮੇਤੁ ਕਿਰ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਦੇਵਾ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਰਾਜਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਤਿ; ਏਵਞ੍ਚ ਵਦੇਤਿ – ‘ਸਚੇ ਕਿਰ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਚ੍ਚਾਯਿਕਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਆਗਮੇਤੁ ਕਿਰ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’’ਤਿ. ਅਧਿਵਾਸੇਸਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੁਣ੍ਹੀਭਾਵੇਨ. ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਯਾਵਤਿਕਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਭੂਮਿ ਨਾਗੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਗਾ ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਿਕੋਵ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਚ੍ਚਾਯਿਕਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਅਚਿਰਵਤਿਯਾ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਤੁ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿ. ਅਧਿਵਾਸੇਸਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੁਣ੍ਹੀਭਾਵੇਨ.

੩੫੯. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਅਚਿਰਵਤਿਯਾ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਯਾਵਤਿਕਾ ਨਾਗਸ੍ਸ ਭੂਮਿ ਨਾਗੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਗਾ ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਿਕੋਵ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਹਤ੍ਥਤ੍ਥਰੇ ਨਿਸੀਦਤੂ’’ਤਿ. ‘‘ਅਲਂ, ਮਹਾਰਾਜ. ਨਿਸੀਦ ਤ੍ਵਂ; ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਹਂ ਸਕੇ ਆਸਨੇ’’ਤਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਤਥਾਰੂਪਂ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਂ ਸਮਾਚਰੇਯ੍ਯ, ਯ੍ਵਾਸ੍ਸ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹੀ’’ਤਿ [ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀਤਿ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ) ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਟੀਕਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ]? ‘‘ਨ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਤਥਾਰੂਪਂ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਂ ਸਮਾਚਰੇਯ੍ਯ, ਯ੍ਵਾਸ੍ਸ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਤਥਾਰੂਪਂ ਵਚੀਸਮਾਚਾਰਂ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮਾਚਾਰਂ ਸਮਾਚਰੇਯ੍ਯ, ਯ੍ਵਾਸ੍ਸ ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹੀ’’ਤਿ [ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀਤਿ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ) ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਟੀਕਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ]? ‘‘ਨ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਤਥਾਰੂਪਂ ਮਨੋਸਮਾਚਾਰਂ ਸਮਾਚਰੇਯ੍ਯ, ਯ੍ਵਾਸ੍ਸ ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਞ੍ਹਿ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਾਸਕ੍ਖਿਮ੍ਹਾ ਪਞ੍ਹੇਨ ਪਰਿਪੂਰੇਤੁਂ ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨ ਪਰਿਪੂਰਿਤਂ. ਯੇ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬਾਲਾ ਅਬ੍ਯਤ੍ਤਾ ਅਨਨੁਵਿਚ੍ਚ ਅਪਰਿਯੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਵਣ੍ਣਂ ਵਾ ਅਵਣ੍ਣਂ ਵਾ ਭਾਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਮਯਂ ਤਂ ਸਾਰਤੋ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਾਮ; ਯੇ ਪਨ [ਯੇ ਚ ਖੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਵਿਯਤ੍ਤਾ [ਬ੍ਯਤ੍ਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮੇਧਾਵਿਨੋ ਅਨੁਵਿਚ੍ਚ ਪਰਿਯੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਵਣ੍ਣਂ ਵਾ ਅਵਣ੍ਣਂ ਵਾ ਭਾਸਨ੍ਤਿ, ਮਯਂ ਤਂ ਸਾਰਤੋ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛਾਮ’’.

੩੬੦. ‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਕੁਸਲੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਕੁਸਲੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਸਾਵਜ੍ਜੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਸਾਵਜ੍ਜੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਸਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’ [ਸਬ੍ਯਾਪਜ੍ਝੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਸਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੋ (ਕ.)].

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਸਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਕੁਸਲੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਕੁਸਲੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਸਾਵਜ੍ਜੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਸਾਵਜ੍ਜੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਸਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਸਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਓਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਂ ਵਣ੍ਣੇਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਹੀਨੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤਥਾਗਤੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ.

੩੬੧. ‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨੋਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਕੁਸਲੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਕੁਸਲੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ’’?

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਨੇਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ; ਏਵਰੂਪੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਯਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨੋਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਵਚੀਸਮਾਚਾਰੋ…ਪੇ… ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨੋਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਕੁਸਲੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਕੁਸਲੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨਵਜ੍ਜੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ’’.

‘‘ਕਤਮੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ’’? ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਨੇਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ. ਏਵਰੂਪੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਅਨੋਪਾਰਮ੍ਭੋ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬੇਸਂਯੇਵ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਂ ਵਣ੍ਣੇਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਹੀਨੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤਥਾਗਤੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ.

੩੬੨. ‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ [ਸੁਭਾਸਿਤਮਿਦਂ (ਸੀ.)], ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ. ਇਮਿਨਾ ਚ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਸੁਭਾਸਿਤੇਨ ਅਤ੍ਤਮਨਾਭਿਰਦ੍ਧਾ. ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਮਨਾਭਿਰਦ੍ਧਾ ਚ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਸੁਭਾਸਿਤੇਨ. ਸਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯ, ਹਤ੍ਥਿਰਤਨਮ੍ਪਿ ਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਦਦੇਯ੍ਯਾਮ. ਸਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਰਤਨਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯ, ਅਸ੍ਸਰਤਨਮ੍ਪਿ ਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਦਦੇਯ੍ਯਾਮ. ਸਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਗਾਮਵਰਂ ਕਪ੍ਪੇਯ੍ਯ, ਗਾਮਵਰਮ੍ਪਿ ਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਦਦੇਯ੍ਯਾਮ. ਅਪਿ ਚ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯਮ੍ਪੇਤਂ [ਮਯਮੇਵ ਤਂ (ਸੀ.), ਮਯਮ੍ਪਨੇਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਜਾਨਾਮ – ‘ਨੇਤਂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਕਪ੍ਪਤੀ’ਤਿ. ਅਯਂ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬਾਹਿਤਿਕਾ ਰਞ੍ਞਾ ਮਾਗਧੇਨ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਨਾ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਵਤ੍ਥਨਾਲ਼ਿਯਾ [ਛਤ੍ਤਨਾਲ਼ਿਯਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਹਿਤਾ ਸੋਲ਼ਸਸਮਾ ਆਯਾਮੇਨ, ਅਟ੍ਠਸਮਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ. ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੁ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਅਲਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਮੇ ਤਿਚੀਵਰ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਚਿਰਵਤੀ ਨਦੀ ਦਿਟ੍ਠਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਚੇਵ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਚ. ਯਦਾ ਉਪਰਿਪਬ੍ਬਤੇ ਮਹਾਮੇਘੋ ਅਭਿਪ੍ਪਵੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ, ਅਥਾਯਂ ਅਚਿਰਵਤੀ ਨਦੀ ਉਭਤੋ ਕੂਲਾਨਿ ਸਂਵਿਸ੍ਸਨ੍ਦਨ੍ਤੀ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਾਯ ਬਾਹਿਤਿਕਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਤਿਚੀਵਰਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ. ਯਂ ਪਨਾਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪੁਰਾਣਂ ਤਿਚੀਵਰਂ ਤਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ ਸਂਵਿਭਜਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਾਯਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਦਕ੍ਖਿਣਾ ਸਂਵਿਸ੍ਸਨ੍ਦਨ੍ਤੀ ਮਞ੍ਞੇ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ. ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਬਾਹਿਤਿਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਸਿ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਬਾਹਿਤਿਕਂ.

ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਹਨ੍ਦ ਚ ਦਾਨਿ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ ਆਨਨ੍ਦ, ਗਚ੍ਛਾਮ; ਬਹੁਕਿਚ੍ਚਾ ਮਯਂ ਬਹੁਕਰਣੀਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

੩੬੩. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯਾਵਤਕੋ ਅਹੋਸਿ ਰਞ੍ਞਾ ਪਸੇਨਦਿਨਾ ਕੋਸਲੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਭਗਵਤੋ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਤਞ੍ਚ ਬਾਹਿਤਿਕਂ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦਾਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਲਾਭਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ, ਸੁਲਦ੍ਧਲਾਭਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਪਸੇਨਦਿਸ੍ਸ ਕੋਸਲਸ੍ਸ; ਯਂ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦਿ ਕੋਸਲੋ ਲਭਤਿ ਆਨਨ੍ਦਂ ਦਸ੍ਸਨਾਯ, ਲਭਤਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨਾਯਾ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ.

ਬਾਹਿਤਿਕਸੁਤ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਅਟ੍ਠਮਂ.