੫. ਲਕ੍ਖਣਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ

੨੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ? ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿ, ਅਯਂ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ. ਕਿਂ ਲਕ੍ਖਯਤਿ? ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ ਭਵੇ? ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਟ੍ਠਿਤਂ ਇਤ੍ਤਰਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਪਭਙ੍ਗੁ ਪਰਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਬ੍ਯਸਨਂ ਚਲਨਂ [ਚਲਂ (ਸੀ.)] ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਂ ਸਙ੍ਖਾਰਂ [ਸਸਙ੍ਖਾਰਂ (ਕ.)] ਵਧਕਂ ਅਮਿਤ੍ਤਮਜ੍ਝੇ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾਨਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ? ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਹਿ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਵਧਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਯਥਾ ਚਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਅਤੀਤੇ, ਰਾਧ, ਰੂਪੇ ਅਨਪੇਕ੍ਖੋ ਹੋਹਿ, ਅਨਾਗਤਂ ਰੂਪਂ ਮਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿ [ਅਭਿਨਨ੍ਦ (ਕ.)], ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਰੂਪਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਚਾਗਾਯ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ ਖਨ੍ਧਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ? ਸਬ੍ਬੇ ਹਿ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਯਮਕੋਵਾਦਸੁਤ੍ਤੇ [ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੩.੮੪] ਵਧਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਚਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਯੇਸਞ੍ਚ [ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੨੯੩] ਸੁਸਮਾਰਦ੍ਧਾ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿ;

ਅਕਿਚ੍ਚਂ ਤੇ ਨ ਸੇਵਨ੍ਤਿ, ਕਿਚ੍ਚੇ ਸਾਤਚ੍ਚਕਾਰਿਨੋ’’.

ਇਤਿ ਕਾਯਗਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਗਤਾ ਸਤਿ ਚਿਤ੍ਤਗਤਾ ਧਮ੍ਮਗਤਾ ਚ. ਤਥਾ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਾ ਸੁਤਂ ਵਾ ਮੁਤਂ ਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ. ਯਥਾ ਚਾਹ ਭਗਵਾ –

ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਾਹਿ ਆਤਾਪੀ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਸਤਿਮਾ ਵਿਨੇਯ੍ਯ ਲੋਕੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਂ. ‘‘ਆਤਾਪੀ’’ਤਿ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ‘‘ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ‘‘ਸਤਿਮਾ’’ਤਿ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ‘‘ਵਿਨੇਯ੍ਯ ਲੋਕੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਏਵਂ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ, ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ.

੨੪. ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਚਤੂਸੁ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਚਤੂਸੁ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੇਸੁ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਚਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਪਞ੍ਚਸੁ ਬਲੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਤਸੁ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਵ [ਸਬ੍ਬੇ ਚ (ਸੀ. ਕ.)] ਬੋਧਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ, ਸਬ੍ਬੇ ਹਿ ਬੋਧਙ੍ਗਮਾ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ ਨੇਯ੍ਯਾਨਿਕਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਤੇ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਂ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਆਹਾਰਾ ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਉਪਾਦਾਨੇਹਿ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਭਵਤਿ, ਯੋਗੇਹਿ ਚ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਗਨ੍ਥੇਹਿ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਆਸਵੇਹਿ ਚ ਅਨਾਸਵੋ ਭਵਤਿ, ਓਘੇਹਿ ਚ ਨਿਤ੍ਥਿਣ੍ਣੋ ਭਵਤਿ, ਸਲ੍ਲੇਹਿ ਚ ਵਿਸਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਚਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਗਤਿਗਮਨੇਹਿ ਨ ਅਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਾਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਪਹਾਨਂ ਅਬ੍ਭਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਪਨ ਰੂਪਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੇਸਿਤਂ, ਦੇਸਿਤਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਰੂਪਧਾਤੁ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਰੂਪਞ੍ਚਾਯਤਨਂ. ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਪਨ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਦੇਸਿਤਾ, ਦੇਸਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਚ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ. ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਦੇਸਿਤਾ, ਦੇਸਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ. ਯਤ੍ਥ ਵਾ ਪਨ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਦੇਸਿਤਾ, ਦੇਸਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬੋ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਹਿ ਵੇਦਨਾਯ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਙ੍ਖਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਾਮਰੂਪਂ, ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਾ ਸਲ਼ਾਯਤਨਂ, ਸਲ਼ਾਯਤਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਸ੍ਸੋ, ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਵੇਦਨਾ, ਵੇਦਨਾਪਚ੍ਚਯਾ ਤਣ੍ਹਾ, ਤਣ੍ਹਾਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਉਪਾਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਭਵੋ, ਭਵਪਚ੍ਚਯਾ ਜਾਤਿ, ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਂ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਚ ਸਰਾਗਸਦੋਸਸਮੋਹਸਂਕਿਲੇਸਪਕ੍ਖੇਨ ਹਾਤਬ੍ਬੋ, ਵੀਤਰਾਗਵੀਤਦੋਸਵੀਤਮੋਹਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇਹਿ ਹਾਤਬ੍ਬੋ.

ਏਵਂ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਚ ਸਾਮਞ੍ਞਤੋ ਚ ਚੁਤੂਪਪਾਤਤੋ ਚ, ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ ਧਮ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ ‘‘ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇ’’ਤਿ.

ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ.