੨. ਵਿਚਯਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ

੧੧. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ? ‘‘ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਗਾਥਾ, ਅਯਂ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ.

ਕਿਂ ਵਿਚਿਨਤਿ? ਪਦਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਪਞ੍ਹਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਵਿਸਜ੍ਜਨਂ [ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਵਿਚਿਨਤਿ, ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਦਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਆਦੀਨਵਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਫਲਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਉਪਾਯਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਆਣਤ੍ਤਿਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਅਨੁਗੀਤਿਂ ਵਿਚਿਨਤਿ, ਸਬ੍ਬੇ ਨਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਚਿਨਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ ਭਵੇ, ਯਥਾ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਜਿਤੋ ਪਾਰਾਯਨੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ –

‘‘ਕੇਨਸ੍ਸੁ [ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੩੮] ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ, [ਇਚ੍ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਅਜਿਤੋ,]

ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤਿ;

ਕਿਸ੍ਸਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਸਿ, ਕਿਂ ਸੁ ਤਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਨਿ, ਸੋ ਏਕੋ ਪਞ੍ਹੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਏਕਵਤ੍ਥੁ ਪਰਿਗ੍ਗਹਾ, ਏਵਞ੍ਹਿ ਆਹ ‘‘ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਲੋਕਾਧਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ‘‘ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤੀ’’ਤਿ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਕਾਸਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ‘‘ਕਿਸ੍ਸਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਸੀ’’ਤਿ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਭਿਲੇਪਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ‘‘ਕਿਂਸੁ ਤਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਲੋਕਸ੍ਸ ਮਹਾਭਯਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਲੋਕੋ ਤਿਵਿਧੋ ਕਿਲੇਸਲੋਕੋ ਭਵਲੋਕੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੋਕੋ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ –

‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ, [ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ,]

ਵਿਵਿਚ੍ਛਾ [ਵੇਵਿਚ੍ਛਾ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੩੯)] ਪਮਾਦਾ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤਿ;

ਜਪ੍ਪਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਦੁਕ੍ਖਮਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਪਦੇਹਿ ਵਿਸਜ੍ਜਿਤਾਨਿ ਪਠਮਂ ਪਠਮੇਨ, ਦੁਤਿਯਂ ਦੁਤਿਯੇਨ, ਤਤਿਯਂ ਤਤਿਯੇਨ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ.

‘‘ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਹੇ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ. ਨੀਵਰਣੇਹਿ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ. ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਪਾਣਾਨਂ ਸਬ੍ਬਭੂਤਾਨਂ ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਏਕਮੇਵ ਨੀਵਰਣਂ ਵਦਾਮਿ ਯਦਿਦਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੀਵਰਣਾ ਹਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬਸੋਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਰੋਧਾ ਚਾਗਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਾ ਨਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਨੀਵਰਣਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਪਠਮਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ.

‘‘ਕੇਨਸ੍ਸੁ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤੀ’’ਤਿ ਪਞ੍ਹੇ ‘‘ਵਿਵਿਚ੍ਛਾ ਪਮਾਦਾ ਨਪ੍ਪਕਾਸਤੀ’’ਤਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ. ਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੀਵਰਣੇਹਿ ਨਿਵੁਤੋ, ਸੋ ਵਿਵਿਚ੍ਛਤਿ. ਵਿਵਿਚ੍ਛਾ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ. ਸੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਨਾਭਿਸਦ੍ਦਹਤਿ, ਨ ਅਭਿਸਦ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਵੀਰਿਯਂ ਨਾਰਭਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ. ਸੋ ਇਧਪ੍ਪਮਾਦਮਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਪਮਤ੍ਤੋ, ਸੁਕ੍ਕੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦਿਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਿਯਮਾਨਾ ਨਪ੍ਪਕਾਸਨ੍ਤਿ, ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤੋ ਪਕਾਸਨ੍ਤਿ [ਪਕਾਸੇਨ੍ਤਿ ਧ. ਪ. ੩੦੪], ਹਿਮਵਨ੍ਤੋਵ ਪਬ੍ਬਤੋ;

ਅਸਨ੍ਤੇਤ੍ਥ ਨ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਖਿਤ੍ਤਾ [ਰਤ੍ਤਿ ਖਿਤ੍ਤਾ (ਸੀ.), ਪਸ੍ਸ ਧ. ਪ. ੩੦੪] ਯਥਾ ਸਰਾ;

ਤੇ ਗੁਣੇਹਿ ਪਕਾਸਨ੍ਤਿ, ਕਿਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਯਸੇਨ ਚਾ’’ਤਿ.

ਤੇਨ ਚ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ.

‘‘ਕਿਸ੍ਸਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਸੀ’’ਤਿ ਪਞ੍ਹੇ ‘‘ਜਪ੍ਪਾਭਿਲੇਪਨਂ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ. ਜਪ੍ਪਾ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤਣ੍ਹਾ. ਸਾ ਕਥਂ ਅਭਿਲਿਮ੍ਪਤਿ? ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਰਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;

ਅਨ੍ਧਨ੍ਤਮਂ [ਅਨ੍ਧਤਮਂ (ਕ.)] ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਰਾਗੋ ਸਹਤੇ ਨਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਸਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾ ਆਸਤ੍ਤਿਬਹੁਲਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ‘‘ਏਵਂ ਅਭਿਜਪ੍ਪਾ’’ਤਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਲੋਕੋ ਅਭਿਲਿਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ.

‘‘ਕਿਂ ਸੁ ਤਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਹੇ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਮਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ. ਦੁਵਿਧਂ ਦੁਕ੍ਖਂ – ਕਾਯਿਕਞ੍ਚ ਚੇਤਸਿਕਞ੍ਚ. ਯਂ ਕਾਯਿਕਂ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਚੇਤਸਿਕਂ ਇਦਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ. ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਉਬ੍ਬਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਭਯਂ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਮਸਮਂ, ਕੁਤੋ ਵਾ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਂ? ਤਿਸ੍ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਤਾ – ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕੋ ਓਧਸੋ ਕਦਾਚਿ ਕਰਹਚਿ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਥਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਤਾਯ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਹੋਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਅਪ੍ਪਾਬਾਧਾਪਿ ਦੀਘਾਯੁਕਾਪਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾਯ ਪਨ ਲੋਕੋ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਤਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਮਸ੍ਸ ਮਹਬ੍ਭਯਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਦਸ੍ਸ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ ਯੁਤ੍ਤਾ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਵੁਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ.

ਸਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸੋਤਾ, [ਇਚ੍ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਅਜਿਤੋ,]

ਸੋਤਾਨਂ ਕਿਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;

ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ, ਕੇਨ ਸੋਤਾ ਪਿਧੀਯਰੇ [ਪਿਥੀਯਰੇ (ਸੀ.), ਪਿਧਿਯ੍ਯਰੇ (ਕ.), ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੦].

ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਦਾਨਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਨਿ. ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਹਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਇਮੇਹਿ ਬਤ੍ਵਾਧਿਵਚਨੇਨ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾ. ਏਵਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਏਵਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਕਿਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਵੋਦਾਨਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਮਿਤਿ, ਏਵਞ੍ਹਿ ਆਹ.

ਸਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸੋਤਾਤਿ. ਅਸਮਾਹਿਤਸ੍ਸ ਸਵਨ੍ਤਿ ਅਭਿਜ੍ਝਾਬ੍ਯਾਪਾਦਪ੍ਪਮਾਦਬਹੁਲਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਅਯਂ ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਯੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਅਯਂ ਦੋਸੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ, ਯੋ ਪਮਾਦੋ ਅਯਂ ਮੋਹੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਅਸਮਾਹਿਤਸ੍ਸ ਛਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾ ਸਵਨ੍ਤਿ ਰੂਪਤਣ੍ਹਾ ਸਦ੍ਦਤਣ੍ਹਾ ਗਨ੍ਧਤਣ੍ਹਾ ਰਸਤਣ੍ਹਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਤਣ੍ਹਾ ਧਮ੍ਮਤਣ੍ਹਾ, ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਸਵਤੀ’’ਤਿ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਨੇਤਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਚਕ੍ਖੁ ਸਵਤਿ ਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ, ਅਮਨਾਪਿਕੇਸੁ [ਅਮਨਾਪਿਯੇਸੁ (ਕ.)] ਪਟਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ. ਸੋਤਂ…ਪੇ… ਘਾਨਂ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਕਾਯੋ… ਮਨੋ ਸਵਤਿ ਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ. ਇਤਿ ਸਬ੍ਬਾ ਚ ਸਵਤਿ, ਸਬ੍ਬਥਾ ਚ ਸਵਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸੋਤਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸੋਤਾਨਂ ਕਿਂ ਨਿਵਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਵਿਘਾਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਇਦਂ ਵੋਦਾਨਂ. ‘‘ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ, ਕੇਨ ਸੋਤਾ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ ਅਨੁਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਇਦਂ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ –

‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, [ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ,]

ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;

ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ.

ਕਾਯਗਤਾਯ ਸਤਿਯਾ ਭਾਵਿਤਾਯ ਬਹੁਲੀਕਤਾਯ ਚਕ੍ਖੁ ਨਾਵਿਞ੍ਛਤਿ ਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਰੂਪੇਸੁ, ਅਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਨ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ, ਸੋਤਂ…ਪੇ… ਘਾਨਂ… ਜਿਵ੍ਹਾ… ਕਾਯੋ… ਮਨੋ ਨਾਵਿਞ੍ਛਤਿ ਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਅਮਨਾਪਿਕੇਸੁ ਨ ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ? ਸਂਵੁਤਨਿਵਾਰਿਤਤ੍ਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ. ਕੇਨ ਤੇ ਸਂਵੁਤਨਿਵਾਰਿਤਾ? ਸਤਿਆਰਕ੍ਖੇਨ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ – ‘‘ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨੁਸਯਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਸਯੇਸੁ ਪਹੀਨੇਸੁ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ. ਕਿਸ੍ਸ [ਤਸ੍ਸ (ਸੀ.)], ਅਨੁਸਯਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ? ਤਂ ਯਥਾ ਖਨ੍ਧਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨਵਸੇਸਮੂਲੁਦ੍ਧਰਣੇ ਕਤੇ ਪੁਪ੍ਫਫਲਪਲ੍ਲਵਙ੍ਕੁਰਸਨ੍ਤਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਵਤਿ. ਏਵਂ ਅਨੁਸਯੇਸੁ ਪਹੀਨੇਸੁ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸਨ੍ਤਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਵਤਿ ਪਿਦਹਿਤਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ. ਕੇਨ? ਪਞ੍ਞਾਯ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ.

‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਚੇਵ ਸਤਿ ਚ, [ਇਚ੍ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਅਜਿਤੋ,]

ਨਾਮਰੂਪਞ੍ਚ ਮਾਰਿਸ;

ਏਤਂ ਮੇ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਬ੍ਰੂਹਿ, ਕਤ੍ਥੇਤਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਯਮੇਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ [ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਿ (ਕ.), ਪਸ੍ਸ ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੩], ਅਜਿਤ ਤਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ;

ਯਤ੍ਥ ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ, ਅਸੇਸਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤਿ;

ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਏਤ੍ਥੇਤਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ.

ਅਯਂ ਪਞ੍ਹੇ [ਪਞ੍ਹੋ (ਸੀ. ਕ.) ਨੇਤ੍ਤਿਵਿਭਾਵਨੀ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ] ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਂ. ਤੀਣਿ ਚ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਙ੍ਖਤਾਨਿ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦਯੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਨਿਰੋਧੋ ਅਸਙ੍ਖਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਯੋ ਦ੍ਵੀਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਪਹੀਯਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿਯਾ ਚ ਭਾਵਨਾਭੂਮਿਯਾ ਚ. ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ, ਭਾਵਨਾਯ ਸਤ੍ਤ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਰੂਪਰਾਗੋ ਅਰੂਪਰਾਗੋ ਮਾਨੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਸੇਸਾ [ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਨਿਰਵਸੇਸਾ (ਸੀ. ਕ.)]. ਤੇਧਾਤੁਕੇ ਇਮਾਨਿ ਦਸ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚੁਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਿ.

੧੨. ਤਤ੍ਥ ਤੀਣਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਸਕ੍ਕਾਯਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸੋ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਯ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਰੂਪਰਾਗੋ ਅਰੂਪਰਾਗੋ ਮਾਨੋ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਸੇਸਾ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਯ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ ‘‘ਖੀਣਾ ਮੇ ਜਾਤੀ’’ਤਿ, ਇਦਂ ਖਯੇ ਞਾਣਂ. ‘‘ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਇਦਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਂ. ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਞਾਣਾਨਿ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਞ੍ਚ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਇਮਾਨਿ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਯਞ੍ਚ ਖਯੇ ਞਾਣਂ ਯਞ੍ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਂ, ਇਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਞਾਣਾਨਿ ਏਕਪਞ੍ਞਾ.

ਅਪਿ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਸਙ੍ਕੇਤੇਨ ਦ੍ਵੇ ਨਾਮਾਨਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ‘‘ਖੀਣਾ ਮੇ ਜਾਤੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਖਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ, ‘‘ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਪਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਾਮਂ ਲਭਤਿ. ਸਾ ਪਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਂ ਅਪਿਲਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਸਤਿ.

੧੩. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਇਦਂ ਨਾਮਰੂਪਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਫਸ੍ਸਪਞ੍ਚਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਇਦਂ ਨਾਮਂ. ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਰੂਪਾਨਿ, ਇਦਂ ਰੂਪਂ. ਤਦੁਭਯਂ ਨਾਮਰੂਪਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਜਿਤੋ ਪਾਰਾਯਨੇ ਏਵਮਾਹ –

‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਚੇਵ ਸਤਿ ਚ, ਨਾਮਰੂਪਞ੍ਚ ਮਾਰਿਸ;

ਏਤਂ ਮੇ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਬ੍ਰੂਹਿ, ਕਤ੍ਥੇਤਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਤਿ ਚ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਸਤਿ ਦ੍ਵੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ, ਪਞ੍ਞਾ ਦ੍ਵੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਚ. ਯਾ ਇਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸਦ੍ਦਹਨਾ ਓਕਪ੍ਪਨਾ, ਇਦਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਸਦ੍ਧਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ, ਅਯਂ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ. ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤਾਯ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲੇਨ ਵਾ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਵਾ, ਇਦਂ ਪਹਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ, ਇਮੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਇਤਿ ਪੁਰਿਮਕੋ ਚ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ, ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤਾਯ ਚ ਪਹਾਨਂ ਇਮੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਤਦੁਭਯਂ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪ੍ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਵੀਰਿਯਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ, ਅਯਂ ਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿ…ਪੇ… ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਚਿਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ, ਅਯਂ ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਿ…ਪੇ… ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਵੀਮਂਸਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ, ਅਯਂ ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿ. ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤਾਯ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲੇਨ ਵਾ ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਵਾ, ਇਦਂ ਪਹਾਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਾ ਸਰਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ, ਇਮੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਇਤਿ ਪੁਰਿਮਕੋ ਚ ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿ, ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤਾਯ ਚ ਪਹਾਨਂ ਇਮੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਤਦੁਭਯਂ ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿਪ੍ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ.

੧੪. ਸਬ੍ਬੋ ਸਮਾਧਿ ਞਾਣਮੂਲਕੋ ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮੋ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ.

ਯਥਾ ਪੁਰੇ ਤਥਾ ਪਚ੍ਛਾ, ਯਥਾ ਪਚ੍ਛਾ ਤਥਾ ਪੁਰੇ;

ਯਥਾ ਦਿਵਾ ਤਥਾ ਰਤ੍ਤਿਂ [ਰਤ੍ਤਿ (ਕ.) ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਥੇਰਗਾ. ੩੯੭ ਦਿਸ੍ਸਤਿ], ਯਥਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਤਥਾ ਦਿਵਾ.

ਇਤਿ ਵਿਵਟੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਪਰਿਯੋਨਦ੍ਧੇਨ ਸਪ੍ਪਭਾਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਵੇਤਿ. ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਕੁਸਲਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸਹਭੂਨਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨੇ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਨਾਮਰੂਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਹੇਤੁਕਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੇਨ ਹੇਤੁ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਾਹਾਰਂ ਅਨਭਿਨਨ੍ਦਿਤਂ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਂ ਤਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਨਾਮਰੂਪਮਪਿ ਅਹੇਤੁ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਯਤਿ [ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਤਿ (ਕ.)]. ਏਵਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਾ ਪਞ੍ਞਾ ਚ ਸਤਿ ਚ ਨਾਮਰੂਪਞ੍ਚ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਯਮੇਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ, ਅਜਿਤ ਤਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ;

ਯਤ੍ਥ ਨਾਮਞ੍ਚ ਰੂਪਞ੍ਚ, ਅਸੇਸਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤਿ;

ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਏਤ੍ਥੇਤਂ ਉਪਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਯੇ ਚ [ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੪ ਅਞ੍ਞਥਾ ਦਿਸ੍ਸਤਿ] ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾਸੇ, [ਇਚ੍ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਅਜਿਤੋ]

ਯੇ ਚ ਸੇਕ੍ਖਾ ਪੁਥੂ ਇਧ;

ਤੇਸਂ ਮੇ ਨਿਪਕੋ ਇਰਿਯਂ, ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੧੫. ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਪਦਾਨਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤਾਨਿ, ਤੇ ਤਯੋ ਪਞ੍ਹਾ. ਕਿਸ੍ਸ? ਸੇਖਾਸੇਖਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਪ੍ਪਹਾਨਯੋਗੇਨ, ਏਵਞ੍ਹਿ ਆਹ. ‘‘ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਤਧਮ੍ਮਾਸੇ’’ਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ‘‘ਯੇ ਚ ਸੇਖਾ ਪੁਥੂ ਇਧਾ’’ਤਿ ਸੇਖਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ‘‘ਤੇਸਂ ਮੇ ਨਿਪਕੋ ਇਰਿਯਂ, ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਰਿਸਾ’’ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਪਹਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਸਜ੍ਜਨਾ –

‘‘ਕਾਮੇਸੁ ਨਾਭਿਗਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯ, [ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ]

ਮਨਸਾਨਾਵਿਲੋ ਸਿਯਾ;

ਕੁਸਲੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ.

ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਞਾਣਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਞਾਣਾਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਿ. ਅਤੀਤੇ ਅਂਸੇ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ, ਅਨਾਗਤੇ ਅਂਸੇ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਅਂਸੇ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ.

ਕੋ ਚ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਤੋ? ਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਨਤ੍ਤਨਿ ਚ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਦਸ੍ਸਨਂ, ਅਯਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਤੋ. ਯਥਾ ਇਧ ਪੁਰਿਸੋ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਨੋ ਚ ਗਣਨਸਙ੍ਕੇਤੇਨ ਜਾਨੇਯ੍ਯ, ਅਯਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਪਟਿਘਾਤੋ.

ਭਗਵਤੋ ਪਨ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ, ਅਨਾਵਰਣਞਾਣਦਸ੍ਸਨਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਸੇਖੇਨ ਦ੍ਵੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਗੇਧਾ ਚ ਰਜਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਦੋਸਾ ਚ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੀਯੇਸੁ. ਤਤ੍ਥ ਯਾ ਇਚ੍ਛਾ ਮੁਚ੍ਛਾ ਪਤ੍ਥਨਾ ਪਿਯਾਯਨਾ ਕੀਲ਼ਨਾ, ਤਂ ਭਗਵਾ ਨਿਵਾਰੇਨ੍ਤੋ ਏਵਮਾਹ ‘‘ਕਾਮੇਸੁ ਨਾਭਿਗਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਮਨਸਾਨਾਵਿਲੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਵਿਘਾਤਂ ਆਹ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੇਖੋ ਅਭਿਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਅਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਕਿਲੇਸਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਕਿਲੇਸਂ ਫਾਤਿਂ ਕਰੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਅਨਾਵਿਲਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਅਨਭਿਗਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਵਾਯਮਤਿ, ਸੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ ਵਾਯਮਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤਿ. ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ ਵਾਯਮਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤਿ. ਸੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ ਵਾਯਮਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤਿ. ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਅਸਮ੍ਮੋਸਾਯ ਭਿਯ੍ਯੋਭਾਵਾਯ ਵੇਪੁਲ੍ਲਾਯ ਭਾਵਨਾਯ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਛਨ੍ਦਂ ਜਨੇਤਿ ਵਾਯਮਤਿ ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਪਦਹਤਿ.

੧੬. ਕਤਮੇ [ਕਤਮੇ ਚ (ਅਟ੍ਠ.)] ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕੋ ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਇਮੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਅਨੁਸਯਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ, ਇਮੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਇਮੇ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ? ਯਾਨਿ ਅਟ੍ਠਮਕਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਇਮੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ.

ਯੇਨ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਾਰੇਤਿ, ਇਦਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਯੇਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਾਰੇਤਿ, ਇਦਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਯੇਨ ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਾਰੇਤਿ, ਇਦਂ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ.

ਯੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਪਕੇ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ, ਇਦਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਯਾ ਇਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਸਦ੍ਦਹਨਾ ਓਕਪ੍ਪਨਾ, ਇਦਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਙ੍ਗੇਸੁ. ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਸੁ. ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ. ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਝਾਨੇਸੁ. ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਤ੍ਥ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ. ਏਵਂ ਸੇਖੋ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ ਅਨਾਵਿਲਤਾਯ ਮਨਸਾ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਮਨਸਾਨਾਵਿਲੋਸਿਯਾ’’ਤਿ.

੧੭. ‘‘ਕੁਸਲੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਲੋਕੋ ਨਾਮ ਤਿਵਿਧੋ ਕਿਲੇਸਲੋਕੋ ਭਵਲੋਕੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲੋਕੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਲੇਸਲੋਕੇਨ ਭਵਲੋਕੋ ਸਮੁਦਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਸੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਨੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਭਵਤਿ. ਸਾ ਦੁਵਿਧੇਨ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾ ਦਸ੍ਸਨਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਚ ਭਾਵਨਾਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਚ. ਯਦਾ ਹਿ ਸੇਖੋ ਞੇਯ੍ਯਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਦਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤੇਹਿ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰੇਹਿ ਨੇਯ੍ਯਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਂ ਭਵਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੋਸਲ੍ਲਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ – ਦਸ੍ਸਨਕੋਸਲ੍ਲਞ੍ਚ ਭਾਵਨਾਕੋਸਲ੍ਲਞ੍ਚ.

ਤਂ ਞਾਣਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂः ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਂ ਭਾਵਨਾ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ? ਯਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਚ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਚ, ਅਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾ? ਏਵਂ ਅਭਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਯਾ ਪਰਿਜਾਨਨਾ ‘‘ਇਦਂ ਕੁਸਲਂ, ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਂ, ਇਦਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ, ਇਦਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ, ਇਦਂ ਕਣ੍ਹਂ, ਇਦਂ ਸੁਕ੍ਕਂ, ਇਦਂ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਇਦਂ ਨ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਵਂਗਹਿਤਾ, ਇਦਂ ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ [ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਤਿ (ਕ.)], ਤੇਸਂ ਏਵਂਗਹਿਤਾਨਂ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ, ਅਯਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾ.

ਏਵਂ ਪਰਿਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਯੇ ਅਕੁਸਲਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ? ਯੇ ਕੁਸਲਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬਾ? ਯਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ. ਯੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਤ੍ਥਕੁਸਲੋ ਧਮ੍ਮਕੁਸਲੋ ਕਲ੍ਯਾਣਤਾਕੁਸਲੋ ਫਲਤਾਕੁਸਲੋ, ਆਯਕੁਸਲੋ ਅਪਾਯਕੁਸਲੋ ਉਪਾਯਕੁਸਲੋ ਮਹਤਾ ਕੋਸਲ੍ਲੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ, ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਕੁਸਲੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਤ੍ਥਂ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਆਲੋਕਿਤੇ ਵਿਲੋਕਿਤੇ ਸਮਿਞ੍ਜਿਤੇ [ਸਮ੍ਮਿਞ੍ਜਿਤੇ (ਸੀ.)] ਪਸਾਰਿਤੇ ਸਙ੍ਘਾਟਿਪਤ੍ਤਚੀਵਰਧਾਰਣੇ ਅਸਿਤੇ ਪੀਤੇ ਖਾਯਿਤੇ ਸਾਯਿਤੇ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾਵਕਮ੍ਮੇ ਗਤੇ ਠਿਤੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇ ਸੁਤ੍ਤੇ ਜਾਗਰਿਤੇ ਭਾਸਿਤੇ ਤੁਣ੍ਹਿਭਾਵੇ ਸਤੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੇਨ ਵਿਹਾਤਬ੍ਬਂ. ਇਮਾ ਦ੍ਵੇ ਚਰਿਯਾ ਅਨੁਞ੍ਞਾਤਾ ਭਗਵਤਾ ਏਕਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਨਂ, ਏਕਾ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾਨਂ. ਕੇ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾ? ਅਰਹਨ੍ਤੋ. ਕੇ ਵਿਸੁਜ੍ਝਨ੍ਤਾ? ਸੇਕ੍ਖਾ. ਕਤਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਹਿ ਅਰਹਤੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਯਂ ਬੋਜ੍ਝਂ, ਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯੇਨ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੇਨ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯੇਨ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੇਨ, ਇਦਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਬੋਜ੍ਝਂ ਯੋ ਏਵਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਤੋ ਅਭਿਕ੍ਕਮਤਿ ਸਤੋ ਪਟਿਕ੍ਕਮਤਿ ਖਯਾ ਰਾਗਸ੍ਸ ਖਯਾ ਦੋਸਸ੍ਸ ਖਯਾ ਮੋਹਸ੍ਸ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ, ਤੇਨਾਹ –

‘‘ਕਾਮੇਸੁ ਨਾਭਿਗਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯ, [ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ]

ਮਨਸਾਨਾਵਿਲੋ ਸਿਯਾ;

ਕੁਸਲੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਬ੍ਬਜੇ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਂ ਵਿਸਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਗੀਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚ ਸਮਾਨੇਤਬ੍ਬਾ [ਸਮਾਨਯਿਤਬ੍ਬਾ (ਸੀ. ਕ.)]. ਅਤ੍ਥਾਪਗਤਂ ਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਂ ਭਵਤਿ. ਦੁਨ੍ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋਪਿ ਦੁਨ੍ਨਯੋ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥਬ੍ਯਞ੍ਜਨੂਪੇਤਂ ਸਙ੍ਗਾਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵਿਚਿਨਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਿਂ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਚ੍ਚ ਵਚਨਂ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਵਚਨਂ ਨੀਤਤ੍ਥਂ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਸਂਕਿਲੇਸਭਾਗਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਂ ਅਸੇਕ੍ਖਭਾਗਿਯਂ? ਕੁਹਿਂ ਇਮਸ੍ਸ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨੇਤਿ? ਏਵਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਪਵਿਚੇਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ – ‘‘ਯਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਞ੍ਚ, ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਚ ਅਨੁਗੀਤੀ’’ਤਿ.

ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਚਯੋ ਹਾਰੋ.