੧੬. ਸਮਾਰੋਪਨਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ
੫੦. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ? ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂਮੂਲਾ, ਯੇ ਚੇਕਤ੍ਥਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਮੁਨਿਨਾ’’ਤਿ.
ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇ ਯਤ੍ਤਕਾਨਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਓਤਰਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਯਥਾ ਆਵਟ੍ਟੇ ਹਾਰੇ ਬਹੁਕਾਨਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਓਤਰਨ੍ਤੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਮਾਰੋਪਨਾ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਵੇਵਚਨਂ, ਭਾਵਨਾ, ਪਹਾਨਮਿਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ?
‘‘ਸਬ੍ਬਪਾਪਸ੍ਸ ਅਕਰਣਂ, ਕੁਸਲਸ੍ਸ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾ;
ਸਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯੋਦਪਨਂ, ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਸ੍ਸ ਕਿਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ? ਤੀਣਿ ਸੁਚਰਿਤਾਨਿ – ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ – ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ; ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਕਾਯਿਕਞ੍ਚ ਵਾਚਸਿਕਞ੍ਚ ਸੁਚਰਿਤਂ, ਅਯਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਮਨੋਸੁਚਰਿਤੇ ਯਾ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਚ, ਅਯਂ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਯਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਚ ਸਮਥੋ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਸਮਥਸ੍ਸ ਫਲਂ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਫਲਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ.
ਵਨਂ ਵਨਥਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਕਿਞ੍ਚ ਵਨਂ? ਕੋ ਚ ਵਨਥੋ? ਵਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ, ਤਣ੍ਹਾ ਵਨਥੋ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਨਂ ਨਾਮ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੋ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਵਾ. ਵਨਥੋ ਨਾਮ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਾਨਂ ਅਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹੋ ‘‘ਅਹੋ ਚਕ੍ਖੁ, ਅਹੋ ਸੋਤਂ, ਅਹੋ ਘਾਨਂ, ਅਹੋ ਜਿਵ੍ਹਾ, ਅਹੋ ਕਾਯੋ, ਇਤਿ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਨਂ ਨਾਮ ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਅਪਰਿਞ੍ਞਾਤਾਨਿ. ਯਂ ਤਦੁਭਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸਂਯੋਜਨਂ, ਅਯਂ ਵਨਥੋ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਵਨਂ ਨਾਮ ਅਨੁਸਯੋ. ਵਨਥੋ ਨਾਮ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਦਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਛੇਤ੍ਵਾ ਵਨਞ੍ਚ ਵਨਥਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਅਯਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ.
੫੧. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਵੇਵਚਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ? ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਸੇਕ੍ਖਫਲਂ; ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਸੇਕ੍ਖਫਲਂ. ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ; ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਫਲਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਕਾਮਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ; ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਤੇਧਾਤੁਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਂ. ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਪਞ੍ਞਾਬਲਂ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾ, ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਞਾਣਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਤੀਰਣਾ, ਸਨ੍ਤੀਰਣਾ, ਹਿਰੀ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ, ਸਬ੍ਬਂ, ਇਦਂ ਵੇਵਚਨਂ. ਅਯਂ ਵੇਵਚਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਭਾਵਨਾਯ ਸਮਾਰੋਪਨਾ? ਯਥਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਾਹਿ, ਆਤਾਪੀ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਸਤਿਮਾ ਵਿਨੇਯ੍ਯ ਲੋਕੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਂ’’. ਆਤਾਪੀਤਿ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਤਿ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਸਤਿਮਾਤਿ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਵਿਨੇਯ੍ਯ ਲੋਕੇ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਏਵਂ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨੋ ਵਿਹਰਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ? ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ. ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਚਤੂਸੁ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਚਤੂਸੁ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੇਸੁ ਭਾਵਿਯਮਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬੇ. ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ? ਸਬ੍ਬੇ ਹਿ ਬੋਧਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਲਕ੍ਖਣੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਤੇ ਏਕਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਯ ਸਮਾਰੋਪਨਾ.
ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਹਾਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ? ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਸੁਭੇ ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਚਸ੍ਸ ਆਹਾਰੋ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਾਮੁਪਾਦਾਨੇਨ ਚ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਭਵਤਿ, ਕਾਮਯੋਗੇਨ ਚ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਅਭਿਜ੍ਝਾਕਾਯਗਨ੍ਥੇਨ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਕਾਮਾਸਵੇਨ ਚ ਅਨਾਸਵੋ ਭਵਤਿ, ਕਾਮੋਘਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ ਭਵਤਿ, ਰਾਗਸਲ੍ਲੇਨ ਚ ਵਿਸਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਰੂਪੂਪਿਕਾ [ਰੂਪੁਪਿਕਾ (ਕ.) ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ] ਚਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਰੂਪਧਾਤੁਯਂ ਚਸ੍ਸ ਰਾਗੋ ਪਹੀਨੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.
ਵੇਦਨਾਸੁ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਫਸ੍ਸੋ ਚਸ੍ਸ ਆਹਾਰੋ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਭਵੂਪਾਦਾਨੇਨ ਚ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਭਵਤਿ, ਭਵਯੋਗੇਨ ਚ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਕਾਯਗਨ੍ਥੇਨ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਭਵਾਸਵੇਨ ਚ ਅਨਾਸਵੋ ਭਵਤਿ, ਭਵੋਘਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ ਭਵਤਿ, ਦੋਸਸਲ੍ਲੇਨ ਚ ਵਿਸਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਵੇਦਨੂਪਿਕਾ ਚਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਵੇਦਨਾਧਾਤੁਯਂ ਚਸ੍ਸ ਰਾਗੋ ਪਹੀਨੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.
ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਚਸ੍ਸ ਆਹਾਰੋ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨੇਨ ਚ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਭਵਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਯੋਗੇਨ ਚ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਸੀਲਬ੍ਬਤਪਰਾਮਾਸਕਾਯਗਨ੍ਥੇਨ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੇਨ ਚ ਅਨਾਸਵੋ ਭਵਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੋਘਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ ਭਵਤਿ, ਮਾਨਸਲ੍ਲੇਨ ਚ ਵਿਸਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਸਞ੍ਞੂਪਿਕਾ ਚਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਧਾਤੁਯਂ ਚਸ੍ਸ ਰਾਗੋ ਪਹੀਨੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.
ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਨਿ [ਅਨਤ੍ਤਨਿਯੇ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਅ. ਨਿ. ੪.੪੯] ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾ ਚਸ੍ਸ ਆਹਾਰੋ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨੇਨ ਚ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਭਵਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯੋਗੇਨ ਚ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਇਦਂਸਚ੍ਚਾਭਿਨਿਵੇਸਕਾਯਗਨ੍ਥੇਨ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੇਨ ਚ ਅਨਾਸਵੋ ਭਵਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜੋਘਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਿਣ੍ਣੋ ਭਵਤਿ, ਮੋਹਸਲ੍ਲੇਨ ਚ ਵਿਸਲ੍ਲੋ ਭਵਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰੂਪਿਕਾ ਚਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁਯਂ ਚਸ੍ਸ ਰਾਗੋ ਪਹੀਨੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਪਹਾਨੇਨ ਸਮਾਰੋਪਨਾ.
ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ –
‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯਂ ਮੂਲਾ, ਯੇ ਚੇਕਤ੍ਥਾ ਪਕਾਸਿਤਾ ਮੁਨਿਨਾ;
ਤੇ ਸਮਾਰੋਪਯਿਤਬ੍ਬਾ, ਏਸ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ.
ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਰੋਪਨੋ ਹਾਰੋ.
ਨਿਟ੍ਠਿਤੋ ਚ ਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ.