੧੧. ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰਵਿਭਙ੍ਗੋ

੩੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਹਾਰੋ? ‘‘ਏਕਂ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਵਿਧਾਹਿ ਦੇਸੇਤੀ’’ਤਿ.

ਯਾ ਪਕਤਿਕਥਾਯ ਦੇਸਨਾ. ਅਯਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ. ਕਾ ਚ ਪਕਤਿਕਥਾਯ ਦੇਸਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਯਥਾ ਭਗਵਾ ਆਹ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਛਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਅਟ੍ਠਾਰਸਨ੍ਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ.

ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਅਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ ਅਤ੍ਥਿ ਨਨ੍ਦੀ [ਨਨ੍ਦਿ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੪)] ਅਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ. ਯਤ੍ਥ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ [ਬੁਦ੍ਧਿ (ਕ.)]. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ, ਸਸੋਕਂ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦਰਂ ਸਉਪਾਯਾਸਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

ਫਸ੍ਸੇ ਚੇ…ਪੇ… ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਯ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਅਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ ਅਤ੍ਥਿ ਨਨ੍ਦੀ ਅਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ. ਯਤ੍ਥ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ. ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ, ਸਸੋਕਂ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦਰਂ ਸਉਪਾਯਾਸਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਅਯਂ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਚ.

ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੇ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ [ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੨.੬੪], ਆਹਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ ਨਤ੍ਥਿ ਨਨ੍ਦੀ ਨਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ. ਯਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ, ਅਸੋਕਂ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦਰਂ ਅਨੁਪਾਯਾਸਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

ਫਸ੍ਸੇ ਚੇ…ਪੇ… ਮਨੋਸਞ੍ਚੇਤਨਾਯ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ. ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਹਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਰਾਗੋ ਨਤ੍ਥਿ ਨਨ੍ਦੀ ਨਤ੍ਥਿ ਤਣ੍ਹਾ, ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ. ਯਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਵਿਰੂਲ਼੍ਹਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਅਵਕ੍ਕਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਵੁਦ੍ਧਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ. ਯਤ੍ਥ ਨਤ੍ਥਿ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਂ, ਅਸੋਕਂ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦਰਂ ਅਨੁਪਾਯਾਸਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

ਅਯਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ, ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ.

੪੦. ਸਮਾਧਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਨਿਪਕੋ ਸਤੋ, ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਕਿਞ੍ਚ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ? ‘‘ਚਕ੍ਖੁ [ਚਕ੍ਖੁਂ (ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੪.੯੯] ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ [ਯਮਿਦਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ.

ਸੋਤਂ …ਪੇ… ਘਾਨਂ…ਪੇ… ਜਿਵ੍ਹਾ…ਪੇ… ਕਾਯੋ…ਪੇ… ‘‘ਮਨੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ’’ਤਿ [ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੧੦੦)] ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ.

ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ.

ਰੂਪਂ, ਰਾਧ, ਵਿਕਿਰਥ ਵਿਧਮਥ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਥ ਵਿਕੀਲ਼ਨਿਯਂ [ਵਿਕੀਲ਼ਨਿਕਂ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੬੯] ਕਰੋਥ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਥ. ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯੋ, ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਵੇਦਨਂ…ਪੇ…. ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਕਿਰਥ ਵਿਧਮਥ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਥ ਵਿਕੀਲ਼ਨਿਯਂ ਕਰੋਥ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਥ. ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯੋ, ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ.

ਅਯਂ ਨਿਰੋਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਸ੍ਸਾਦਸ੍ਸ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ, ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ.

‘‘ਸੋ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ‘‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ.

ਅਯਂ ਪਟਿਵੇਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਾਨਂ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿਯਾ, ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਸ੍ਸ. ‘‘ਸੋ ਇਮੇ ਆਸਵਾ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਆਸਵਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘‘ਅਯਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਅਯਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ‘‘ਇਮੇ ਆਸਵਾ ਅਸੇਸਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ.

ਅਯਂ ਉਪ੍ਪਾਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਖਯੇ ਞਾਣਸ੍ਸ, ਓਕਾਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇ ਞਾਣਸ੍ਸ, ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ, ਆਰਮ੍ਭਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਆਸਾਟਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਆਸਾਟਿਕਾਨਂ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਭੂਮਿਯਾ, ਅਭਿਨਿਘਾਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ.

੪੧. ਇਦਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ. ਅਯਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਅਯਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ…. ਅਯਂ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.

ਅਯਂ ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਾਨਂ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸੁਤਮਯਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਨਞ੍ਞਾਤਞ੍ਞਸ੍ਸਾਮੀਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਪਵਤ੍ਤਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਸ੍ਸ.

‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ. ‘‘ਸੋ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਪਹਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘‘ਸੋ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘‘ਸਾ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ.

ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ.

‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ. ‘‘ਸੋ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਪਹੀਨੋ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘‘ਸੋ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਸਚ੍ਛਿਕਤੋ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘‘ਸਾ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਭਾਵਿਤਾ’’ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ. ਅਯਂ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਮਯਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾਤਾਵਿਨੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਪਵਤ੍ਤਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਸ੍ਸ.

‘‘ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵਂ, ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਮਵਸ੍ਸਜਿ ਮੁਨਿ;

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋ, ਅਭਿਨ੍ਦਿ [ਅਭਿਦਾ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੬੯] ਕਵਚਮਿਵਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਧਾਤੁ. ‘‘ਅਤੁਲ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁ, ‘‘ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯ. ‘‘ਭਵਸਙ੍ਖਾਰਮਵਸ੍ਸਜਿ ਮੁਨੀ’’ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ. ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ. ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋ’’ਤਿ ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਗਤਾਯ ਸਤਿਯਾ. ਠਿਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਯ. ‘‘ਅਭਿਨ੍ਦਿ ਕਵਚਮਿਵਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਿਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਉਪਾਦਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ, ਪਦਾਲਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਣ੍ਡਕੋਸਾਨਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਤੁਲਮਤੁਲਞ੍ਚ ਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ.

ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਯਤੋਨਿਦਾਨਂ, ਕਾਮੇਸੁ ਸੋ ਜਨ੍ਤੁ ਕਥਂ ਨਮੇਯ੍ਯ;

ਕਾਮਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ਸਙ੍ਗੋਤਿ ਞਤ੍ਵਾ, ਤੇਸਂ ਸਤੀਮਾ ਵਿਨਯਾਯ ਸਿਕ੍ਖੇਤਿ.

‘‘ਯੋ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਯਤੋਨਿਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਪਹਾਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਅਦ੍ਦਕ੍ਖੀ’’ਤਿ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਕਾਮੇਸੁ ਸੋ ਜਨ੍ਤੁਕਥਂ ਨਮੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਯ ਅਭਿਨਿਵੇਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਕਾਮਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ਸਙ੍ਗੋਤਿ ਞਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਤੋ ਦਸ੍ਸਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਮਾਨਂ. ਕਾਮਾ ਹਿ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੂਪਮਾ ਮਂਸਪੇਸੂਪਮਾ ਪਾਵਕਕਪ੍ਪਾ ਪਪਾਤਉਰਗੋਪਮਾ ਚ. ‘‘ਤੇਸਂ ਸਤੀਮਾ’’ਤਿ ਅਪਚਯਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਹਾਨਾਯ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਾਯਗਤਾਯ ਸਤਿਯਾ, ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ. ‘‘ਵਿਨਯਾਯ ਸਿਕ੍ਖੇ’’ਤਿ ਪਟਿਵੇਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਰਾਗਵਿਨਯਸ੍ਸ ਦੋਸਵਿਨਯਸ੍ਸ ਮੋਹਵਿਨਯਸ੍ਸ. ‘‘ਜਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਯੋਗਿਸ੍ਸ. ਯਦਾ ਹਿ ਯੋਗੀ ਕਾਮਾ ਸਙ੍ਗੋਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸੋ ਕਾਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾਯ ਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪ੍ਪਾਦਯਤਿ, ਸੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਵਾਯਮਤਿ. ਅਯਂ ਵਾਯਾਮਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਓਰਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ. ਤਤ੍ਥ ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਠਿਤਿਯਾ ਵਾਯਮਤੀਤਿ ਅਯਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਯ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ, ਆਰਕ੍ਖਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਠਿਤਿਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾਯ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਯਤੋਨਿਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਮੋਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੋ ਲੋਕੋ, ਭਬ੍ਬਰੂਪੋਵ ਦਿਸ੍ਸਤਿ;

ਉਪਧਿਬਨ੍ਧਨੋ [ਉਪਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੋ (ਸੀ.) ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੭੦] ਬਾਲੋ, ਤਮਸਾ ਪਰਿਵਾਰਿਤੋ;

ਅਸ੍ਸਿਰੀ ਵਿਯ [ਸਸ੍ਸਤੋਰਿਵ (ਉਦਾ. ੭੦)] ਖਾਯਤਿ, ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਨ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਮੋਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਵਿਪਲ੍ਲਾਸਾਨਂ. ‘‘ਭਬ੍ਬਰੂਪੋਵ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਵਿਪਰੀਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਲੋਕਸ੍ਸ. ‘‘ਉਪਧਿਬਨ੍ਧਨੋ ਬਾਲੋ’’ਤਿ ਪਭਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਾਪਕਾਨਂ ਇਚ੍ਛਾਵਚਰਾਨਂ, ਕਿਚ੍ਚਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ. ਬਲਵਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ. ਵਿਰੂਹਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ. ‘‘ਤਮਸਾ ਪਰਿਵਾਰਿਤੋ’’ਤਿ ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਨ੍ਧਕਾਰਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਅਸ੍ਸਿਰੀ ਵਿਯ ਖਾਯਤੀ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ, ਨਿਕ੍ਖੇਪਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ. ‘‘ਪਸ੍ਸਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵੇਧਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਰਾਗੋ ਕਿਞ੍ਚਨਂ ਦੋਸੋ ਕਿਞ੍ਚਨਂ ਮੋਹੋ ਕਿਞ੍ਚਨਂ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਮੋਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਨੋ ਚੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ. ਨਯਿਧ [ਨ ਇਧ (ਸੀ. ਕ.) ਪਸ੍ਸ ਉਦਾ. ੭੩] ਜਾਤਸ੍ਸ ਭੂਤਸ੍ਸ ਕਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਜਾਤਸ੍ਸ ਭੂਤਸ੍ਸ ਕਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਨੋ ਚੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਦੇਸਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਨਯਿਧ ਜਾਤਸ੍ਸ ਭੂਤਸ੍ਸ ਕਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾ’’ਤਿ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਉਪਨਯਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਜੋਤਨਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਚ. ‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਜਾਤਸ੍ਸ ਭੂਤਸ੍ਸ ਕਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਵੇਵਚਨਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ, ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਤੋ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ ‘‘ਨੋ ਚੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਵਿਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਯਨੋ ‘‘ਏਕਂ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਵਿਧਾਹਿ ਦੇਸੇਤੀ’’ਤਿ.

ਨਿਯੁਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਹਾਰੋ.