੪. ਉਪਚਿਕਾਵਗ੍ਗੋ

੧. ਉਪਚਿਕਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੧. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਉਪਚਿਕਾਯ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਪਚਿਕਾ ਉਪਰਿ ਛਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਗੋਚਰਾਯ ਚਰਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਸੀਲਸਂਵਰਛਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਨਸਂ ਪਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ, ਸੀਲਸਂਵਰਛਦਨੇਨ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗੀ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਸਬ੍ਬਭਯਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਪਚਿਕਾਯ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਉਪਸੇਨੇਨ ਵਙ੍ਗਨ੍ਤਪੁਤ੍ਤੇਨ –

‘‘‘ਸੀਲਸਂਵਰਛਦਨਂ, ਯੋਗੀ ਕਤ੍ਵਾਨ ਮਾਨਸਂ;

ਅਨੁਪਲਿਤ੍ਤੋ ਲੋਕੇਨ, ਭਯਾ ਚ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’’ਤਿ.

ਉਪਚਿਕਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਪਠਮੋ.

੨. ਬਿਲ਼ਾਰਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੨. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਬਿਲ਼ਾਰਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬਿਲ਼ਾਰੋ ਗੁਹਾਗਤੋਪਿ ਸੁਸਿਰਗਤੋਪਿ ਹਮ੍ਮਿਯਨ੍ਤਰਗਤੋਪਿ ਉਨ੍ਦੂਰਂ ਯੇਵ ਪਰਿਯੇਸਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਗਾਮਗਤੇਨਾਪਿ ਅਰਞ੍ਞਗਤੇਨਾਪਿ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੇਨਾਪਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੇਨਾਪਿ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇਨ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਭੋਜਨਂ ਯੇਵ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬਿਲ਼ਾਰਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬਿਲ਼ਾਰੋ ਆਸਨ੍ਨੇ ਯੇਵ ਗੋਚਰਂ ਪਰਿਯੇਸਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਇਮੇਸੁ ਯੇਵ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਿਨਾ ਵਿਹਰਿਤਬ੍ਬਂ ‘ਇਤਿ ਰੂਪਂ ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਇਤਿ ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਇਤਿ ਵੇਦਨਾ ਇਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮੁਦਯੋ ਇਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾ ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਸਮੁਦਯੋ ਇਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ, ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯੋ ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮੋ’ਤਿ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬਿਲ਼ਾਰਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੇਨ –

‘‘‘ਨ ਇਤੋ ਦੂਰੇ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਭਵਗ੍ਗਂ ਕਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ;

ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ਹਿ ਵੋਹਾਰੇ, ਸਕੇ ਕਾਯਮ੍ਹਿ ਵਿਨ੍ਦਥਾ’’’ਤਿ.

ਬਿਲ਼ਾਰਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਦੁਤਿਯੋ.

੩. ਉਨ੍ਦੂਰਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੩. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਉਨ੍ਦੂਰਸ੍ਸ [ਉਨ੍ਦੁਰਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਦੂਰੋ ਇਤੋਚਿਤੋ ਚ ਵਿਚਰਨ੍ਤੋ ਆਹਾਰੂਪਾਸੀਸਕੋ ਯੇਵ ਚਰਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਇਤੋਚਿਤੋ ਚ ਵਿਚਰਨ੍ਤੇਨ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੂਪਾਸੀਸਕੇਨੇਵ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਦੂਰਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਉਪਸੇਨੇਨ ਵਙ੍ਗਨ੍ਤਪੁਤ੍ਤੇਨ –

‘‘‘ਧਮ੍ਮਾਸੀਸਂ [ਧਮ੍ਮਸੀਸਂ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਕਰਿਤ੍ਵਾਨ, ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ;

ਅਨੋਲੀਨੋ ਵਿਹਰਤਿ, ਉਪਸਨ੍ਤੋ ਸਦਾ ਸਤੋ’’’ਤਿ.

ਉਨ੍ਦੂਰਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਤਤਿਯੋ.

੪. ਵਿਚ੍ਛਿਕਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੪. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਵਿਚ੍ਛਿਕਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਚ੍ਛਿਕੋ ਨਙ੍ਗੁਲਾਵੁਧੋ ਨਙ੍ਗੁਲਂ ਉਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਚਰਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਞਾਣਾਵੁਧੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਞਾਣਂ ਉਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਚ੍ਛਿਕਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਉਪਸੇਨੇਨ ਵਙ੍ਗਨ੍ਤਪੁਤ੍ਤੇਨ –

‘‘‘ਞਾਣਖਗ੍ਗਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ;

ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਸਬ੍ਬਭਯਾ, ਦੁਪ੍ਪਸਹੋ ਚ ਸੋ ਭਵੇ’’’ਤਿ.

ਵਿਚ੍ਛਿਕਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.

੫. ਨਕੁਲਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੫. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਨਕੁਲਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਂ ਤਂ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨਕੁਲੋ ਉਰਗਮੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਭੇਸਜ੍ਜੇਨ ਕਾਯਂ ਪਰਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਉਰਗਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ ਗਹੇਤੁਂ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਕੋਧਾਘਾਤਬਹੁਲਂ ਕਲਹਵਿਗ੍ਗਹਵਿਵਾਦਵਿਰੋਧਾਭਿਭੂਤਂ ਲੋਕਮੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਮੇਤ੍ਤਾਭੇਸਜ੍ਜੇਨ ਮਾਨਸਂ ਅਨੁਲਿਮ੍ਪਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨਕੁਲਸ੍ਸ ਏਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ –

‘‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਸਕਂ ਪਰੇਸਮ੍ਪਿ, ਕਾਤਬ੍ਬਾ ਮੇਤ੍ਤਭਾਵਨਾ;

ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਫਰਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’’ਨ੍ਤਿ.

ਨਕੁਲਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਪਞ੍ਚਮੋ.

੬. ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੬. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲੋ ਭੋਜਨਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਅਜਿਗੁਚ੍ਛਮਾਨੋ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਆਹਰਯਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਭੋਜਨਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਅਜਿਗੁਚ੍ਛਮਾਨੇਨ ਸਰੀਰਯਾਪਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪੇਨ –

‘‘‘ਸੇਨਾਸਨਮ੍ਹਾ ਓਰੁਯ੍ਹ, ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿਂ;

ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ ਕੁਟ੍ਠਿਂ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਨਂ ਉਪਟ੍ਠਹਿਂ.

‘‘‘ਸੋ ਮੇ ਪਕ੍ਕੇਨ ਹਤ੍ਥੇਨ, ਆਲੋਪਂ ਉਪਨਾਮਯਿ;

ਆਲੋਪਂ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਙ੍ਗੁਲਿਪੇਤ੍ਥ ਛਿਜ੍ਜਥ.

‘‘‘ਕੁਟ੍ਟਮੂਲਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਆਲੋਪਂ ਤਂ ਅਭੁਞ੍ਜਿਸਂ;

ਭੁਞ੍ਜਮਾਨੇ ਵਾ ਭੁਤ੍ਤੇ ਵਾ, ਜੇਗੁਚ੍ਛਂ ਮੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲੋ ਭੋਜਨਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਨ ਵਿਚਿਨਾਤਿ ਲੂਖਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਭੋਜਨਂ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਨ ਵਿਚਿਨਿਤਬ੍ਬਂ ‘ਲੂਖਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਾ ਅਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਾ’ਤਿ, ਯਥਾਲਦ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਉਪਸੇਨੇਨ ਵਙ੍ਗਨ੍ਤਪੁਤ੍ਤੇਨ –

‘‘‘ਲੂਖੇਨਪਿ ਚ ਸਨ੍ਤੁਸ੍ਸੇ, ਨਾਞ੍ਞਂ ਪਤ੍ਥੇ ਰਸਂ ਬਹੁਂ;

ਰਸੇਸੁ ਅਨੁਗਿਦ੍ਧਸ੍ਸ, ਝਾਨੇ ਨ ਰਮਤੇ [ਰਮਤੀ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਮਨੋ;

ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ [ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੇ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਪੂਰਤੀ’’’ਤਿ.

ਜਰਸਿਙ੍ਗਾਲਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਛਟ੍ਠੋ.

੭. ਮਿਗਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੭. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਮਿਗਸ੍ਸ ਤੀਣਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਤੀਣਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਿਗੋ ਦਿਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਚਰਤਿ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਦਿਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਿਤਬ੍ਬਂ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਿਗਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੇਨ ਲੋਮਹਂਸਨਪਰਿਯਾਯੇ –

‘ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਯਾ ਤਾ ਰਤ੍ਤਿਯੋ ਸੀਤਾ ਹੇਮਨ੍ਤਿਕਾ ਅਨ੍ਤਰਟ੍ਠਕਾ ਹਿਮਪਾਤਸਮਯਾ [ਅਨ੍ਤਰਟ੍ਠਕੇ ਹਿਮਪਾਤਸਮਯੇ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)], ਤਥਾਰੂਪਾਸੁ ਰਤ੍ਤੀਸੁ ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ ਵਿਹਰਾਮਿ, ਦਿਵਾ ਵਨਸਣ੍ਡੇ. ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ ਪਚ੍ਛਿਮੇ ਮਾਸੇ ਦਿਵਾ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ ਵਿਹਰਾਮਿ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਵਨਸਣ੍ਡੇ’ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਿਗੋ ਸਤ੍ਤਿਮ੍ਹਿ ਵਾ ਸਰੇ ਵਾ ਓਪਤਨ੍ਤੇ ਵਞ੍ਚੇਤਿ [ਵਜ੍ਜੇਤਿ (ਕ.)] ਪਲਾਯਤਿ, ਨ ਕਾਯਮੁਪਨੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਓਪਤਨ੍ਤੇਸੁ ਵਞ੍ਚਯਿਤਬ੍ਬਂ [ਵਜ੍ਜਯਿਤਬ੍ਬਂ (ਕ.)] ਪਲਾਯਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਚਿਤ੍ਤਮੁਪਨੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਿਗਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਿਗੋ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਵਾ ਪਲਾਯਤਿ ‘ਮਾ ਮਂ ਤੇ ਅਦ੍ਦਸਂਸੂ’ਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਭਣ੍ਡਨਕਲਹਵਿਗ੍ਗਹਵਿਵਾਦਸੀਲੇ ਦੁਸ੍ਸੀਲੇ ਕੁਸੀਤੇ ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ਯੇਨ ਵਾ ਤੇਨ ਵਾ ਪਲਾਯਿਤਬ੍ਬਂ ‘ਮਾ ਮਂ ਤੇ ਅਦ੍ਦਸਂਸੁ, ਅਹਞ੍ਚ ਤੇ ਮਾ ਅਦ੍ਦਸ’ਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਿਗਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ –

‘‘‘ਮਾ ਮੇ ਕਦਾਚਿ ਪਾਪਿਚ੍ਛੋ, ਕੁਸੀਤੋ ਹੀਨਵੀਰਿਯੋ;

ਅਪ੍ਪਸ੍ਸੁਤੋ ਅਨਾਚਾਰੋ, ਸਮ੍ਮਤੋ [ਸਮੇਤੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਹੁ ਕਤ੍ਥਚੀ’’’ਤਿ.

ਮਿਗਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਸਤ੍ਤਮੋ.

੮. ਗੋਰੂਪਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੮. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਗੋਰੂਪਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪੋ ਸਕਂ ਗੇਹਂ ਨ ਵਿਜਹਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਸਕੋ ਕਾਯੋ ਨ ਵਿਜਹਿਤਬ੍ਬੋ ‘ਅਨਿਚ੍ਚੁਚ੍ਛਾਦਨਪਰਿਮਦ੍ਦਨਭੇਦਨਵਿਕਿਰਣਵਿਦ੍ਧਂਸਨਧਮ੍ਮੋ ਅਯਂ ਕਾਯੋ’ਤਿ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪੋ ਆਦਿਨ੍ਨਧੁਰੋ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਨ ਧੁਰਂ ਵਹਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਆਦਿਨ੍ਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖੇਨ ਯਾਵ ਜੀਵਿਤਪਰਿਯਾਦਾਨਾ ਆਪਾਣਕੋਟਿਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪੋ ਛਨ੍ਦੇਨ ਘਾਯਮਾਨੋ ਪਾਨੀਯਂ ਪਿਵਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਨਂ ਅਨੁਸਿਟ੍ਠਿ ਛਨ੍ਦੇਨ ਪੇਮੇਨ ਪਸਾਦੇਨ ਘਾਯਮਾਨੇਨ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਾ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪੋ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਵਾਹਿਯਮਾਨੋ ਵਹਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਥੇਰਨਵਮਜ੍ਝਿਮਭਿਕ੍ਖੂਨਮ੍ਪਿ ਗਿਹਿਉਪਾਸਕਸ੍ਸਾਪਿ ਓਵਾਦਾਨੁਸਾਸਨੀ ਸਿਰਸਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋਰੂਪਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ –

‘‘‘ਤਦਹੁ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਨ੍ਤੋ, ਜਾਤਿਯਾ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਿਕੋ;

ਸੋਪਿ ਮਂ ਅਨੁਸਾਸੇਯ੍ਯ, ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮਤ੍ਥਕੇ [ਮੁਦ੍ਧਨਾ (ਸੀ.)].

‘‘‘ਤਿਬ੍ਬਂ ਛਨ੍ਦਞ੍ਚ ਪੇਮਞ੍ਚ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਪੇ;

ਠਪੇਯ੍ਯਾਚਰਿਯਟ੍ਠਾਨੇ, ਸਕ੍ਕਚ੍ਚ ਨਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨ’’’ਨ੍ਤਿ.

ਗੋਰੂਪਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਅਟ੍ਠਮੋ.

੯. ਵਰਾਹਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੯. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਵਰਾਹਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਰਾਹੋ ਸਨ੍ਤਤ੍ਤਕਠਿਤੇ [ਸਨ੍ਤਤ੍ਤਕਠਿਨੇ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਗਿਮ੍ਹਸਮਯੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਉਦਕਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਦੋਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇ ਆਲੁਲ਼ਿਤਖਲਿਤਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਸਨ੍ਤਤ੍ਤੇ ਸੀਤਲਾਮਤਪਣੀਤਮੇਤ੍ਤਾਭਾਵਨਂ ਉਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਰਾਹਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਰਾਹੋ ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਮੁਦਕਮੁਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾਯ ਪਥਵਿਂ ਖਣਿਤ੍ਵਾ ਦੋਣਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦੋਣਿਕਾਯ ਸਯਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਮਾਨਸੇ ਕਾਯਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰਗਤੇਨ ਸਯਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਵਰਾਹਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਥੇਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡੋਲਭਾਰਦ੍ਵਾਜੇਨ –

‘‘‘ਕਾਯੇ [ਕਾਯੇਨ (ਕ.)] ਸਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾਨ, ਵਿਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ;

ਏਕਾਕਿਯੋ ਅਦੁਤਿਯੋ, ਸੇਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਰੇ’’’ਤਿ.

ਵਰਾਹਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਨਵਮੋ.

੧੦. ਹਤ੍ਥਿਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ

੧੦. ‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ‘ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’ਤਿ ਯਂ ਵਦੇਸਿ, ਕਤਮਾਨਿ ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥੀ ਨਾਮ ਚਰਨ੍ਤੋ ਯੇਵ ਪਥਵਿਂ ਦਾਲੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਕਾਯਂ ਸਮ੍ਮਸਮਾਨੇਨੇਵ ਸਬ੍ਬੇ ਕਿਲੇਸਾ ਦਾਲੇਤਬ੍ਬਾ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥੀ ਸਬ੍ਬਕਾਯੇਨੇਵ ਅਪਲੋਕੇਤਿ, ਉਜੁਕਂ ਯੇਵ ਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਨ ਦਿਸਾਵਿਦਿਸਾ ਵਿਲੋਕੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਸਬ੍ਬਕਾਯੇਨ ਅਪਲੋਕਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਦਿਸਾਵਿਦਿਸਾ ਵਿਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਉਦ੍ਧਂ ਉਲ੍ਲੋਕੇਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਅਧੋ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਂ, ਯੁਗਮਤ੍ਤਪੇਕ੍ਖਿਨਾ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥੀ ਅਨਿਬਦ੍ਧਸਯਨੋ ਗੋਚਰਾਯਮਨੁਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਤਮੇਵ ਦੇਸਂ ਵਾਸਤ੍ਥਮੁਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਧੁਵਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਾਲਯੋ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਅਨਿਬਦ੍ਧਸਯਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਨਿਰਾਲਯੇਨ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਯਦਿ ਪਸ੍ਸਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਮਨੁਞ੍ਞਂ ਪਤਿਰੂਪਂ ਰੁਚਿਰਦੇਸੇ ਭਵਂ ਮਣ੍ਡਪਂ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ ਵਾ ਗੁਹਂ ਵਾ ਪਬ੍ਭਾਰਂ ਵਾ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਵਾਸਮੁਪਗਨ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਧੁਵਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਾਲਯੋ ਨ ਕਾਤਬ੍ਬੋ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥੀ ਉਦਕਂ ਓਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਸੁਚਿਵਿਮਲਸੀਤਲਸਲਿਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਕੁਮੁਦੁਪ੍ਪਲਪਦੁਮਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸਞ੍ਛਨ੍ਨਂ ਮਹਤਿਮਹਨ੍ਤਂ ਪਦੁਮਸਰਂ ਓਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਕੀਲ਼ਤਿ ਗਜਵਰਕੀਲ਼ਂ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਸੁਚਿਵਿਮਲਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਮਨਾਵਿਲਧਮ੍ਮਵਰਵਾਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਕੁਸੁਮਸਞ੍ਛਨ੍ਨਂ ਮਹਾਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਪੋਕ੍ਖਰਣਿਂ ਓਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਞਾਣੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਓਧੁਨਿਤਬ੍ਬਾ ਵਿਧੁਨਿਤਬ੍ਬਾ, ਯੋਗਾਵਚਰਕੀਲ਼ਾ ਕੀਲ਼ਿਤਬ੍ਬਾ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥੀ ਸਤੋ ਪਾਦਂ ਉਦ੍ਧਰਤਿ, ਸਤੋ ਪਾਦਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯੋਗਿਨਾ ਯੋਗਾਵਚਰੇਨ ਸਤੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੇਨ ਪਾਦਂ ਉਦ੍ਧਰਿਤਬ੍ਬਂ, ਸਤੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੇਨ ਪਾਦਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਭਿਕ੍ਕਮਪਟਿਕ੍ਕਮੇ ਸਮਿਞ੍ਜਨਪਸਾਰਣੇ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਤੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮਂ ਅਙ੍ਗਂ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੇਨ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯਵਰੇ –

‘‘‘ਕਾਯੇਨ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਵਾਚਾਯ ਸਂਵਰੋ;

ਮਨਸਾ ਸਂਵਰੋ ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵਰੋ;

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਂਵੁਤੋ ਲਜ੍ਜੀ, ਰਕ੍ਖਿਤੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’’ਤਿ.

ਹਤ੍ਥਿਙ੍ਗਪਞ੍ਹੋ ਦਸਮੋ.ਉਪਚਿਕਾਵਗ੍ਗੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਉਪਚਿਕਾ ਬਿਲ਼ਾਰੋ ਚ, ਉਨ੍ਦੂਰੋ ਵਿਚ੍ਛਿਕੇਨ ਚ;

ਨਕੁਲੋ ਸਿਙ੍ਗਾਲੋ ਮਿਗੋ,

ਗੋਰੂਪੋ ਵਰਾਹੋ ਹਤ੍ਥਿਨਾ ਦਸਾਤਿ.