੪. ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੩੫. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੧.੨੪੦-੨੪੧) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ. ਮਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਸਾਵਕਾਨਂ ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਤੇ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਞ੍ਹਿ ਸਮਯੇ ਪਞ੍ਚਨੀਵਰਣਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵਾ ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਭਾਵਨਾ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਿਂ ਗਤਿਕਾ ਹੋਤੀਤਿ ਕਿਂ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਕਿਂ ਪਰਮਾਤਿ ਕਿਂ ਉਤ੍ਤਮਾ. ਕਿਂ ਫਲਾਤਿ ਕਿਂ ਆਨਿਸਂਸਾ. ਕਿਂ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾਤਿ ਕਿਂ ਨਿਟ੍ਠਾ. ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤਨ੍ਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਸਹਗਤਂ ਸਂਸਟ੍ਠਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ. ਏਸੇਵ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਾਦੀਨਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਨੇਵ.
ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਂ – ਸਤ੍ਤਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਞ੍ਚ, ਸਙ੍ਖਾਰਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲੇ ਇਟ੍ਠੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀਤਿ ਅਨਿਟ੍ਠਸਞ੍ਞੀ. ਕਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵਿਹਰਤਿ? ਅਸੁਭਫਰਣਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ‘‘ਕਥਂ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਟ੍ਠਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਅਸੁਭਾਯ ਵਾ ਫਰਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਵਾ ਉਪਸਂਹਰਤੀ’’ਤਿ. ਪਟਿਕੂਲੇ ਪਨ ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਮੇਤ੍ਤਾਫਰਣਂ ਵਾ ਧਾਤੁਮਨਸਿਕਾਰਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ ਵਿਹਰਤਿ ਨਾਮ. ਯਥਾਹ ‘‘ਕਥਂ ਪਟਿਕੂਲੇ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਨਿਟ੍ਠਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਵਾ ਫਰਤਿ, ਧਾਤੁਤੋ ਵਾ ਉਪਸਂਹਰਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੧੭). ਉਭਯਮਿਸ੍ਸਕਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਪ੍ਪਟਿਕੂਲੇਸੁ ਹਿ ਤਦੇਵ ਅਸੁਭਫਰਣਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ ਵਿਹਰਤਿ ਨਾਮ. ਪਟਿਕੂਲਾਪਟਿਕੂਲੇਸੁ ਚ ਤਦੇਵ ਮੇਤ੍ਤਾਫਰਣਂ ਵਾ ਧਾਤੁਮਨਸਿਕਾਰਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ ਵਿਹਰਤਿ ਨਾਮ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨੇਵ ਸੁਮਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੧੭) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਪਨ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਂ ਪਵਤ੍ਤਯਮਾਨੋ ‘‘ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲੇ ਚ ਪਟਿਕੂਲੇ ਚ ਤਦੁਭਯਂ ਅਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ’’ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਇਮਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਤਿਕਚਤੁਕ੍ਕਜ੍ਝਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਦੇਵ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਹ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਅਰਿਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਾ ਵਿਨਿਵਟ੍ਟੇਤਬ੍ਬਾ ਸਿਯਾ. ਇਦਂ ਪਨ ਮੇਤ੍ਤਾਝਾਨਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋਪਿ ਯੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਪਰਮਾ ਮੇਤ੍ਤਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਯਂਪਰਮਾ ਪਨ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾ. ਪਰਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਪਨ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪੁਨ ਦੇਸਨਾਰਮ੍ਭਪਯੋਜਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਸੁਭਪਰਮਨ੍ਤਿ ਸੁਭਨਿਟ੍ਠਂ, ਸੁਭਕੋਟਿਕਂ, ਸੁਭਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ. ਇਧਪਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਇਧੇਵ ਪਞ੍ਞਾ ਅਸ੍ਸ, ਨਯਿਮਂ ਲੋਕਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਇਧਪਞ੍ਞੋ, ਤਸ੍ਸ ਇਧਪਞ੍ਞਸ੍ਸ, ਲੋਕਿਯਪਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਤ੍ਤਰਿਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੋਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਯੋ ਪਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਪਰਮਾਵ ਮੇਤ੍ਤਾ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਰੁਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.
ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਾਸਂ ਮੇਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਸੁਭਪਰਮਾਦਿਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤਾਤਿ? ਸਭਾਗਵਸੇਨ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ. ਮੇਤ੍ਤਾਵਿਹਾਰਿਸ੍ਸ ਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਥਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਪਰਿਚਯਾ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲੇਸੁ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਵਣ੍ਣੇਸੁ ਨੀਲਾਦੀਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਂਹਰਤੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਇਤਿ ਮੇਤ੍ਤਾ ਸੁਭਵਿਮੋਕ੍ਖਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਭਪਰਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਕਰੁਣਾਵਿਹਾਰਿਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਾਭਿਘਾਤਾਦਿਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਰੁਣਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵਤੋ ਰੂਪੇ ਆਦੀਨਵੋ ਪਰਿਵਿਦਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਥਸ੍ਸ ਪਰਿਵਿਦਿਤਰੂਪਾਦੀਨਵਤ੍ਤਾ ਪਥਵੀਕਸਿਣਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਉਗ੍ਘਾਟੇਤ੍ਵਾ ਰੂਪਨਿਸ੍ਸਰਣੇ ਆਕਾਸੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਂਹਰਤੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਇਤਿ ਕਰੁਣਾ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਪਰਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਮੁਦਿਤਾਵਿਹਾਰਿਸ੍ਸ ਪਨ ਤੇਨ ਤੇਨ ਪਾਮੋਜ੍ਜਕਾਰਣੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪਾਮੋਜ੍ਜਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮੁਦਿਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਗ੍ਗਹਣਪਰਿਚਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਥਸ੍ਸ ਅਨੁਕ੍ਕਮਾਧਿਗਤਂ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਆਕਾਸਨਿਮਿਤ੍ਤਗੋਚਰੇ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਂਹਰਤੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਇਤਿ ਮੁਦਿਤਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਪਰਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਉਪੇਕ੍ਖਾਵਿਹਾਰਿਸ੍ਸ ਪਨ ‘‘ਸਤ੍ਤਾ ਸੁਖਿਤਾ ਵਾ ਹੋਨ੍ਤੁ, ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਵਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੁ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਸੁਖਤੋ ਵਾ ਮਾ ਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਆਭੋਗਾਭਾਵਤੋ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾਦਿਪਰਮਤ੍ਥਗਾਹਵਿਮੁਖਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਗ੍ਗਹਣਦੁਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਗਾਹਤੋ ਵਿਮੁਖਭਾਵਪਰਿਚਿਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਗ੍ਗਹਣਦੁਕ੍ਖਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਕ੍ਕਮਾਧਿਗਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਪਰਮਤ੍ਥਭੂਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਂਹਰਤੋ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨੇਵ ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ. ਇਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਪਰਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਪਰਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਞ੍ਚਸਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤਾਤਿ.