੩. ਮਹਾਵੇਦਲ੍ਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੪੯. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਮਹਾਵੇਦਲ੍ਲਸੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਆਯਸ੍ਮਾਤਿ ਸਗਾਰਵਸਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸਵਚਨਮੇਤਂ. ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕੋਤਿ ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਨਾਮਂ. ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ. ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਨਿਪ੍ਪਞ੍ਞੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋਤਿ ਕਾਰਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦਪੁਚ੍ਛਾ, ਕਿਤ੍ਤਕੇਨ ਨੁ ਖੋ ਏਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਚ੍ਛਾ ਚ ਨਾਮੇਸਾ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ, ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ, ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾ ਹੋਤਿ. ਤਾਸਮਿਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ –

ਕਤਮਾ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਪਕਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਅਞ੍ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਅਤੁਲਿਤਂ ਅਤੀਰਿਤਂ ਅਵਿਭੂਤਂ ਅਵਿਭਾਵਿਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਞਾਣਾਯ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਤੁਲਨਾਯ ਤੀਰਣਾਯ ਵਿਭੂਤਾਯ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਅਦਿਟ੍ਠਜੋਤਨਾਪੁਚ੍ਛਾ.

ਕਤਮਾ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਪਕਤਿਯਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਞਾਤਂ ਹੋਤਿ ਦਿਟ੍ਠਂ ਤੁਲਿਤਂ ਤੀਰਿਤਂ ਵਿਭੂਤਂ ਵਿਭਾਵਿਤਂ, ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ.

ਕਤਮਾ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ? ਪਕਤਿਯਾ ਸਂਸਯਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਹੋਤਿ ਵਿਮਤਿਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ, ਦ੍ਵੇਲ਼੍ਹਕਜਾਤੋ, ‘‘ਏਵਂ ਨੁ ਖੋ, ਨ ਨੁ ਖੋ, ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਕਥਂ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿ, ਸੋ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਤ੍ਥਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਯਂ ਵਿਮਤਿਚ੍ਛੇਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੦; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੁਣ੍ਣਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨).

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਵਾਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੧) ਏਵਰੂਪਾ ਅਨੁਮਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਕਾਲੇ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਨੁਮਤਿਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੩੯੦) ਏਵਰੂਪਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਸਯਮੇਵ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਪੁਚ੍ਛਾ ਕਥੇਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪੁਚ੍ਛਾ ਨਾਮ. ਤਾਸੁ ਇਧ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ.

ਥੇਰੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਪਞ੍ਹਂ ਸਮੁਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਨ੍ਤੋ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਸਿ. ਏਕਚ੍ਚੋ ਹਿ ਪਞ੍ਹਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੁਂਯੇਵ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਨ ਨਿਚ੍ਛੇਤੁਂ; ਏਕਚ੍ਚੋ ਨਿਚ੍ਛੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਨ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੁਂ; ਏਕਚ੍ਚੋ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ; ਏਕਚ੍ਚੋ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਤੇਸੁ ਥੇਰੋ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਕੋਤਿਯੇਵ. ਕਸ੍ਮਾ? ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ. ਮਹਾਪਞ੍ਞਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਹਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ, ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਤ੍ਥੇਰੋ, ਪੁਣ੍ਣਤ੍ਥੇਰੋ, ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੋ, ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੋ, ਅਯਮੇਵ ਆਯਸ੍ਮਾਤਿ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਥੇਰਾ ਵਿਸੇਸਟ੍ਠਾਨਂ ਅਧਿਗਤਾ. ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਯਾਯ ਵਾ ਤਾਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਾਵਕਪਾਰਮੀਞਾਣਸ੍ਸ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ, ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਧਿਗਤੋ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਹਿ ਥੇਰੇਨ ਸਦਿਸੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਤੇਨੇਵ ਨਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੮੯).

ਤਥਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਯਾਯ ਵਾ ਤਾਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜੇਤੁਂ, ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਤ੍ਥੇਰੋ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਬਲੋ ਜਾਤੋ, ਤੇਨੇਵ ਨਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਨ੍ਤਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੯੭).

ਤਥਾ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਯਾਯ ਵਾ ਤਾਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤੇਨ ਦਸ ਕਥਾਵਤ੍ਥੂਨਿ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯੋ ਵਿਭਜਨ੍ਤੇਨ ਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਤੁਂ, ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਪੁਣ੍ਣਤ੍ਥੇਰੋ ਚਤੁਪਰਿਸਮਜ੍ਝੇ ਅਲਙ੍ਕਤਧਮ੍ਮਾਸਨੇ ਚਿਤ੍ਤਬੀਜਨਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਲੀਲ਼ਾਯਨ੍ਤੋ ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਸਿ. ਤੇਨੇਵ ਨਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਪੁਣ੍ਣੋ ਮਨ੍ਤਾਣਿਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੯੬).

ਤਥਾ ਯਾਯ ਵਾ ਤਾਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਵਾ ਏਤ੍ਤੋ ਵਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਧੋ ਵਿਯ, ਏਕਪਦਿਕਂ ਦਣ੍ਡਕਸੇਤੁਂ ਆਰੁਲ਼੍ਹੋ ਵਿਯ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਪਨ ਚਤੁਪ੍ਪਦਿਕਂ ਗਾਥਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਪਮਾ ਚ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕਥੇਸਿ. ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਪਨ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰੋ ਚਤੁਪ੍ਪਦਿਕਂ ਗਾਥਂ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਪਮਾ ਚ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜੇਨ੍ਤੋ ਜਾਤਸ੍ਸਰੇ ਪਞ੍ਚਵਣ੍ਣਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਫੁਲ੍ਲਾਪੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਸਿਨੇਰੁਮਤ੍ਥਕੇ ਵਟ੍ਟਿਸਹਸ੍ਸਂ ਤੇਲਪਦੀਪਂ ਜਾਲੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕਥੇਸਿ. ਤੇਨੇਵ ਨਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਚਿਤ੍ਤਕਥਿਕਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਕੁਮਾਰਕਸ੍ਸਪੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੧੭).

ਤਥਾ ਯਾਯ ਵਾ ਤਾਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਤੂਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਚਤੁਪ੍ਪਦਿਕਮ੍ਪਿ ਗਾਥਂ ਗਹੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਪਨ ਏਕਪਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਪਦਸਤਮ੍ਪਿ ਪਦਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਆਨਨ੍ਦਤ੍ਥੇਰੋ ਪਨ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਏਕਪਦੁਦ੍ਧਾਰੇ ਠਤ੍ਵਾ ਸਕਿਂਯੇਵ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਅਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਸਟ੍ਠਿ ਪਦਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਪਨ੍ਨਰਸ ਗਾਥਾਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਲ੍ਲਿਯਾ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਆਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਗਹਿਤਗਹਿਤਂ ਪਾਸਾਣੇ ਖਤਲੇਖਾ ਵਿਯ, ਸੁਵਣ੍ਣਘਟੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸੀਹਵਸਾ ਵਿਯ ਚ ਗਹਿਤਾਕਾਰੇਨੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤੇਨੇਵ ਨਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਗਤਿਮਨ੍ਤਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਆਨਨ੍ਦੋ, ਸਤਿਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਧਿਤਿਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਾਕਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਆਨਨ੍ਦੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੧੯-੨੨੩).

ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਯਾਯ ਵਾ ਤਾਯ ਵਾ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਚਤੁਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਭੇਦਸ੍ਸ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੁਣਿਤੁਂ. ਮਹਾਪਞ੍ਞੇਨ ਪਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥੇਰੋ ਅਧਿਗਮਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾਸਵਨਪੁਬ੍ਬਯੋਗਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਨਨ੍ਤਨਯੁਸ੍ਸਦਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਭੇਦਂ ਪਤ੍ਤੋ. ਤੇਨੇਵ ਨਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪੇਸਿ – ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਤ੍ਤਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਤੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੧੮).

ਇਤਿ ਥੇਰੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞਤਾਯ ਪਞ੍ਹਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੁਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਛੇਤੁਮ੍ਪੀਤਿ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸੋ ਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਸਬ੍ਬਪਞ੍ਹੇ ਸਮੁਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਨ੍ਤੋ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਸੋਭਨਾ ਵਤ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ, ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਿਕੇਨ ਨਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਨ੍ਦਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਤੋ ਅਯਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਕਮਤਿਯਾ ਏਕਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਚ ਠਪਿਤਾ ਅਤਿਗਰੁਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਪਾਸਾਣਚ੍ਛਤ੍ਤਸਦਿਸਾ, ਚਤੁਰੋਘਨਿਤ੍ਥਰਣਤ੍ਥਿਕਾਨਂ ਤਿਤ੍ਥੇ ਠਪਿਤਨਾਵਾ ਵਿਯ, ਮਗ੍ਗਗਮਨਤ੍ਥਿਕਾਨਂ ਸਹਸ੍ਸਯੁਤ੍ਤਆਜਞ੍ਞਰਥੋ ਵਿਯ ਬਹੁਪਕਾਰਾ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਾਸੁ ਇਧ ਦਿਟ੍ਠਸਂਸਨ੍ਦਨਾਪੁਚ੍ਛਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ’’ਤਿ.

ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯਸ੍ਮਾ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ. ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਇਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਨ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋਤਿ ਇਤੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮੁਦੇਤੀਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਦੁਕ੍ਖਪਭਾਵਿਕਾ ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਨ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋਤਿ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ ਚ ਇਦਂ ਨਾਮ ਠਾਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਨ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾਤਿ ਅਯਂ ਪਟਿਪਦਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਨ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਵਾਰੇਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਥਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਯਞ੍ਹਿ ਆਚਰਿਯਸਨ੍ਤਿਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਸਵਨਤੋ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਂ ਤੇਭੂਮਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਤਣ੍ਹਾ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਨਿਰੋਧਪਾਪਨੋ ਮਗ੍ਗੋ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਟ੍ਟਂ, ਪਚ੍ਛਿਮਾਨਿ ਵਿਵਟ੍ਟਂ, ਵਟ੍ਟੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵਿਵਟ੍ਟੇ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯਂ ਅਭਿਨਿਵਿਸਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇ ਅਭਿਨਿਵਿਸਤਿ.

ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਨਾਮ ਰੂਪਾਦਯੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਰੂਪਂ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਵੇਦਨਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਯਮਕਤਾਲਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ‘‘ਦ੍ਵੇਵ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਨ ਅਹੇਤੁਕਂ ਸਹੇਤੁਕਂ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ, ਕੋ ਚਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਯੇ ਚੇਵ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਚ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਧਮ੍ਮਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤਿ, ਤਤੋ ਉਦਯਵਯਪ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਾਕਾਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰੇਨ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ.

ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਏਕਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਏਕਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਪਟਿਵੇਧੇਨ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਟਿਵੇਧੇਨ, ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵਨਾਪਟਿਵੇਧੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਹਾਨਾਭਿਸਮਯੇਨ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯੇਨ, ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯੇਨ ਅਭਿਸਮੇਤਿ. ਸੋ ਤੀਣਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਨਿਰੋਧਂ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚਸ੍ਸ ਖਣੇ ਅਹਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਾਮਿ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਾਮਿ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਮਿ, ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਮੀਤਿ ਆਭੋਗਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਮਨਸਿਕਾਰਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਏਤਸ੍ਸ ਪਨ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਮਗ੍ਗੋ ਤੀਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਪਰਿਞ੍ਞਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤੋਵ ਨਿਰੋਧਂ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹੇਟ੍ਠਿਮਕੋਟਿਯਾ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ, ਉਪਰਿਮਕੋਟਿਯਾ ਖੀਣਾਸਵੋ ਪਞ੍ਞਵਾਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ. ਯੋ ਪਨ ਤੇਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਪਾਲ਼ਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿਤੋ ਚ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਤੋ ਚ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਹੇਟ੍ਠੁਪਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਚਰਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਵਾ ਨਾਮ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਨਾਮਾਤਿ? ਵਿਞ੍ਞਾਣਚਰਿਤੋ ਨਾਮੇਸ, ਪਞ੍ਞਵਾਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ. ਅਥ ਯੋ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਅਜ੍ਜ ਅਜ੍ਜੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਰਤਿ, ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਵਾ ਨਾਮ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਨਾਮਾਤਿ? ਭਜਾਪਿਯਮਾਨੋ ਪਞ੍ਞਵਾਪਕ੍ਖਂ ਭਜਤਿ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਪਟਿਵੇਧੋਵ ਕਥਿਤੋ.

ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਯੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਏਸ ਪਞ੍ਞਵਾ ਨਾਮ ਜਾਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਆਗਮਨਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਕਾਰਕਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸੁਖਨ੍ਤਿਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸੁਖਵੇਦਨਮ੍ਪਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ. ਉਪਰਿਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਮਿਨਾ ਥੇਰੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਯਮਾਨੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਯਾਮੀਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੩; ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੮੦) ਨਯੇਨ ਆਗਤਵੇਦਨਾਵਸੇਨ ਅਰੂਪਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਸਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸਂਸਟ੍ਠਾਤਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਾਦਿਲਕ੍ਖਣੇਨ ਸਂਯੋਗਟ੍ਠੇਨ ਸਂਸਟ੍ਠਾ, ਉਦਾਹੁ ਵਿਸਂਸਟ੍ਠਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਥੇਰੋ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਤਿ ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇ ਮਿਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਭੂਮਨ੍ਤਰਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਮਯਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਪਨ ਮਗ੍ਗਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨੇਵ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਸਟ੍ਠਭਾਵਂ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਥੇਰੋਪਿਸ੍ਸ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਸਟ੍ਠਾਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਨ ਚ ਲਬ੍ਭਾ ਇਮੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮੇਸਂ ਲੋਕਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇਪਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇਪਿ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜਿਤ੍ਵਾਤਿ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਵਟ੍ਟੇਤ੍ਵਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਵਾ ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਵਾ ਉਪ੍ਪਾਦਤੋ ਵਾ ਨਿਰੋਧਤੋ ਵਾ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸਯੋ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ. ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਵਾ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ.

ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਹਿ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ, ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤ੍ਵਂ ਕਤਮਂ ਪਞ੍ਞਂ ਅਧਿਗਤੋ, ਕਿਂ ਪਠਮਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਂ, ਉਦਾਹੁ ਦੁਤਿਯ ਤਤਿਯ ਚਤੁਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕਿਂ ਫਸ੍ਸੋ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਿਂ ਵੇਦਨੋ, ਕਿਂ ਸਞ੍ਞੋ, ਕਿਂ ਚੇਤਨੋਤਿ ਨ ਚ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਨ, ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੧੩੫) ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਪਞ੍ਞਪੇਨ੍ਤੋਪਿ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨੋਸੇਟ੍ਠਾ ਮਨੋਮਯਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧, ੨) ਚ, ‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕੁਸਲਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧) ਚ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨੇਵ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਨ ਕਿਂ ਫਸ੍ਸੋ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਿਂ ਵੇਦਨੋ, ਕਿਂ ਸਞ੍ਞੋ, ਕਿਂ ਚੇਤਨੋਤਿ ਨ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕਤਮਾ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਞ੍ਞਾ ਅਧਿਗਤਾ, ਕਿਂ ਪਠਮਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ, ਉਦਾਹੁ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਤਿ ਏਵਂ ਪਞ੍ਞਾਵਸੇਨੇਵ ਪੁਚ੍ਛਤਿ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੁਤ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਕਤ੍ਥ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਙ੍ਗੇਸੁ ਏਤ੍ਥ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਤ੍ਥ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨੇਸੁ ਏਤ੍ਥ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਤ੍ਥ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਏਤ੍ਥ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਤ੍ਥ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਏਤ੍ਥ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਕਤ੍ਥ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ? ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੪੭੮). ਏਵਂ ਸਵਿਸਯਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਧਮ੍ਮਾ ਕਥਿਤਾ.

ਯਥਾ ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤਾ ਰਾਜਾਤਿ ਰਾਜਪਞ੍ਚਮੇਸੁ ਸਹਾਯੇਸੁ ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਕੀਲ਼ਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਵੀਥਿਂ ਓਤਿਣ੍ਣੇਸੁ ਏਕਸ੍ਸ ਸੇਟ੍ਠਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗੇਹਂ ਗਤਕਾਲੇ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਗੇਹਸਾਮਿਕੋਵ, ‘‘ਇਮੇਸਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਂ ਦੇਥ, ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦੀਨਿ ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਗੇਹੇ ਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਗੇਹਂ ਗਤਕਾਲੇ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਗੇਹਸਾਮਿਕੋਵ, ‘‘ਇਮੇਸਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਂ ਦੇਥ, ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦੀਨਿ ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਗੇਹੇ ਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਅਥ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਛਾ ਰਞ੍ਞੋ ਗੇਹਂ ਗਤਕਾਲੇ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਰਾਜਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਇਸ੍ਸਰੋਵ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਕਾਲੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੇਹੇਯੇਵ, ‘‘ਇਮੇਸਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਂ ਦੇਥ, ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦੀਨਿ ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਚਮਕੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਤੇਸੁ ਸਹਾਯੇਸੁ ਏਕਤੋ ਵੀਥਿਂ ਓਤਰਨ੍ਤੇਸੁ ਵਿਯ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਯਥਾ ਪਠਮਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਗੇਹਸਾਮਿਕੋਵ ਵਿਚਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਯਙ੍ਗਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੇਵ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਗੇਹਸਾਮਿਕੋਵ ਵਿਚਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਪਗ੍ਗਹਣਲਕ੍ਖਣਂ ਵੀਰਿਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੇਵ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਗੇਹਸਾਮਿਕੋਵ ਵਿਚਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਨਲਕ੍ਖਣਂ ਸਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੇਵ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਗੇਹਸਾਮਿਕੋਵ ਵਿਚਾਰੇਤਿ, ਏਵਂ ਝਾਨਵਿਮੋਕ੍ਖੇ ਪਤ੍ਵਾ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਲਕ੍ਖਣਂ ਸਮਾਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੇਵ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਛਾ ਰਞ੍ਞੋ ਗੇਹਂ ਗਤਕਾਲੇ ਪਨ ਯਥਾ ਇਤਰੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਰਾਜਾਵ ਗੇਹੇ ਵਿਚਾਰੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਪਜਾਨਨਲਕ੍ਖਣਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੇਵ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਹੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਤਦਨ੍ਵਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਇਤਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਤ੍ਤਾਨਂ ਅਗ੍ਗੇ ਠਪਿਤੋ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥੇਰੋ ਲੋਕਿਯਧਮ੍ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿ; ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਪਞ੍ਞਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋਪਿ ਤਥੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸੀਤਿ.

ਯਂ ਹਾਵੁਸੋ, ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਯਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਮਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਤਂ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਤਥੇਵ ਤਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ. ਯਂ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਯਂ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ. ਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਪਿ ਤਥੇਵ ਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ. ਸਂਸਟ੍ਠਾਤਿ ਏਕੁਪ੍ਪਾਦਏਕਨਿਰੋਧਏਕਵਤ੍ਥੁਕਏਕਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯ ਸਂਸਟ੍ਠਾ.

ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਇਦਂ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਪਞ੍ਞਾ ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਰਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਵ ਹੋਤਿ.

੪੫੦. ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਨਾਤਿ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਵੇਦਨਾਲਕ੍ਖਣਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਤੇਭੂਮਿਕਸਮ੍ਮਸਨਚਾਰਵੇਦਨਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬਾ. ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਵੇਦੇਤੀਤਿ ਸੁਖਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵੇਦੇਤਿ ਅਨੁਭਵਤਿ. ਪਰਤੋ ਪਦਦ੍ਵਯੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ‘‘ਰੂਪਞ੍ਚ ਹਿਦਂ, ਮਹਾਲਿ, ਏਕਨ੍ਤਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਦੁਕ੍ਖਾਨੁਪਤਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਾਵਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਅਨਵਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਸੁਖੇਨ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਮਹਾਲਿ, ਰੂਪਂ ਸੁਖਂ ਸੁਖਾਨੁਪਤਿਤਂ ਸੁਖਾਵਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਅਨਵਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਾਰਾਗਾ ਸਂਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਂਯੋਗਾ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਵੇਦਨਾ ਚ ਹਿਦਂ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਹਿਦਂ, ਮਹਾਲਿ, ਏਕਨ੍ਤਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ…ਪੇ… ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੭੦) ਇਮਿਨਾ ਹਿ ਮਹਾਲਿਸੁਤ੍ਤਪਰਿਯਾਯੇਨ ਇਧ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਨ੍ਤਿ ਕਥਿਤਂ. ਅਪਿਚ ਪੁਰਿਮਂ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦੇਤਿ; ਪੁਰਿਮਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦੇਤਿ; ਪੁਰਿਮਂ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦੇਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਵੇਦਨਾਯੇਵ ਹਿ ਵੇਦੇਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਵੇਦਿਤਾ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਤਂ.

ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਞਾਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਸਬ੍ਬਸਞ੍ਞਾਯ ਲਕ੍ਖਣਂ. ਕਿਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਸਞ੍ਞਾਯਾਤਿ? ਸਬ੍ਬਸਞ੍ਞਾਯ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿਪਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਸਞ੍ਞਾਯ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿਪਿ ਏਕਮੇਵੇਤਂ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਤੇਭੂਮਿਕਸਮ੍ਮਸਨਚਾਰਸਞ੍ਞਾਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਬ੍ਬਾ. ਨੀਲਕਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਨੀਲਪੁਪ੍ਫੇ ਵਾ ਵਤ੍ਥੇ ਵਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਚਾਰਂ ਵਾ ਅਪ੍ਪਨਂ ਵਾ ਪਾਪੇਨ੍ਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾਪਿ ਉਪਚਾਰਸਞ੍ਞਾਪਿ ਅਪ੍ਪਨਾਸਞ੍ਞਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਨੀਲੇ ਨੀਲਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸਞ੍ਞਾਪਿ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਪੀਤਕਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਯਾ ਚਾਵੁਸੋ, ਵੇਦਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੇਦਨਾ, ਸਞ੍ਞਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਅਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਿਕਤ੍ਤਾ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਹਿ ਗਹਿਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ. ਤਂ ਪਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਇਮੇਸੁ ਗਹਿਤੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਧਮ੍ਮਾਪਿ ਲਬ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਤਯੋ ਪੁਰਿਸਾ ਸੁਤ੍ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਰਤਨਾਵੁਤਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਪੁਰਿਮਾ ਤਯੋ ਤਕ੍ਕਗਤਮ੍ਪਿ ਪਟ੍ਟਿਵਟ੍ਟਕਾਦਿਗਤਮ੍ਪਿ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਬਹੁਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਲਭਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਮਕ੍ਕਟਕਸੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ. ਰਤਨਾਵੁਤਸੁਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਦਂ ਲਭਤਿ, ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਹੇਟ੍ਠਤੋ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਪਯੋਗਂ ਲਭਾਪਿਤਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾਵ ਇਧ ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਹਾਵੁਸੋ, ਵੇਦੇਤੀਤਿ ਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦੇਤਿ, ਸਞ੍ਞਾਪਿ ਤਦੇਵ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਯਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸਞ੍ਞਾ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਤਦੇਵ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਇਦਾਨਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਸਗ੍ਗਮਤ੍ਤਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ. ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਦਂ ਪਨ ਅਵਿਸੇਸੋ. ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਜਾਨਨਤ੍ਥੇ ਵਿਸੇਸੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਞ੍ਞਾ ਹਿ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸਞ੍ਜਾਨਨਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚੇਵ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਞ੍ਚ ਪਾਪੇਤਿ, ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਪਨ ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਮ੍ਪਿ ਪਾਪੇਤਿ, ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਂ ਪਾਪੇਤੁਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਕੋਤਿ.

ਯਥਾ ਹਿ ਹੇਰਞ੍ਞਿਕਫਲਕੇ ਕਹਾਪਣਰਾਸਿਮ੍ਹਿ ਕਤੇ ਅਜਾਤਬੁਦ੍ਧਿ ਦਾਰਕੋ ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸੋ ਮਹਾਹੇਰਞ੍ਞਿਕੋਤਿ ਤੀਸੁ ਜਨੇਸੁ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਸੁ ਅਜਾਤਬੁਦ੍ਧਿ ਦਾਰਕੋ ਕਹਾਪਣਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਵਿਚਿਤ੍ਤਚਤੁਰਸ੍ਸਮਣ੍ਡਲਭਾਵਮੇਵ ਜਾਨਾਤਿ, ਇਦਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਂ ਰਤਨਸਮ੍ਮਤਨ੍ਤਿ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸੋ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵਞ੍ਚੇਵ ਜਾਨਾਤਿ, ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਉਪਭੋਗਪਰਿਭੋਗਰਤਨਸਮ੍ਮਤਭਾਵਞ੍ਚ. ‘‘ਅਯਂ ਕੂਟੋ ਅਯਂ ਛੇਕੋ ਅਯਂ ਕਰਤੋ ਅਯਂ ਸਣ੍ਹੋ’’ਤਿ ਪਨ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਮਹਾਹੇਰਞ੍ਞਿਕੋ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵਮ੍ਪਿ ਰਤਨਸਮ੍ਮਤਭਾਵਮ੍ਪਿ ਕੂਟਾਦਿਭਾਵਮ੍ਪਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਚ ਪਨ ਨਂ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਆਕੋਟਿਤਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾਪਿ, ਗਨ੍ਧਂ ਘਾਯਿਤ੍ਵਾਪਿ, ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍ਵਾਪਿ, ਹਤ੍ਥੇਨ ਗਰੁਕਲਹੁਕਭਾਵਂ ਉਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾਪਿ ਅਸੁਕਗਾਮੇ ਕਤੋਤਿਪਿ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਸੁਕਨਿਗਮੇ ਅਸੁਕਨਗਰੇ ਅਸੁਕਪਬ੍ਬਤਚ੍ਛਾਯਾਯ ਅਸੁਕਨਦੀਤੀਰੇ ਕਤੋਤਿਪਿ, ਅਸੁਕਾਚਰਿਯੇਨ ਕਤੋਤਿਪਿ ਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਸਞ੍ਞਾ ਅਜਾਤਬੁਦ੍ਧਿਦਾਰਕਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਮਤ੍ਤਮੇਵ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਗਾਮਿਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਮ੍ਪਿ ਪਾਪੇਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਮਹਾਹੇਰਞ੍ਞਿਕਸ੍ਸ ਕਹਾਪਣਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਨੀਲਾਦਿਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਮ੍ਪਿ ਪਾਪੇਤਿ, ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਾਤੁਭਾਵਮ੍ਪਿ ਪਾਪੇਤਿ. ਸੋ ਪਨ ਨੇਸਂ ਵਿਸੇਸੋ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝੋ.

ਤੇਨਾਹ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਾਗਸੇਨੋ – ‘‘ਦੁਕ੍ਕਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ਕਤਨ੍ਤਿ. ਕਿਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਾਗਸੇਨ ਭਗਵਤਾ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਕਤਨ੍ਤਿ? ਦੁਕ੍ਕਰਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਤਾ ਕਤਂ, ਇਮੇਸਂ ਅਰੂਪੀਨਂ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ, ਅਯਂ ਫਸ੍ਸੋ, ਅਯਂ ਵੇਦਨਾ, ਅਯਂ ਸਞ੍ਞਾ, ਅਯਂ ਚੇਤਨਾ, ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਿ. ਪ. ੨.੭.੧੬). ਯਥਾ ਹਿ ਤਿਲਤੇਲਂ, ਸਾਸਪਤੇਲਂ, ਮਧੁਕਤੇਲਂ, ਏਰਣ੍ਡਕਤੇਲਂ, ਵਸਾਤੇਲਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਤੇਲਾਨਿ ਏਕਚਾਟਿਯਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਸਂ ਯਮਕਮਨ੍ਥੇਹਿ ਮਨ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਇਦਂ ਤਿਲਤੇਲਂ, ਇਦਂ ਸਾਸਪਤੇਲਨ੍ਤਿ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਉਦ੍ਧਰਣਂ ਨਾਮ ਦੁਕ੍ਕਰਂ, ਇਦਂ ਤਤੋ ਦੁਕ੍ਕਰਤਰਂ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਿਸ੍ਸਰੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਇਮੇਸਂ ਅਰੂਪੀਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਅਕ੍ਖਾਸਿ. ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਮਹਾਨਦੀਨਂ ਸਮੁਦ੍ਦਂ ਪਵਿਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨੇ, ‘‘ਇਦਂ ਗਙ੍ਗਾਯ ਉਦਕਂ, ਇਦਂ ਯਮੁਨਾਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਉਦਕਉਦ੍ਧਰਣੇਨਾਪਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੪੫੧. ਨਿਸ੍ਸਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਨਿਸ੍ਸਟੇਨ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤੇਨ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਸ੍ਸਟੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹੀਤਿ ਨਿਸ੍ਸਕ੍ਕਵਚਨਂ. ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਕਰਣਵਚਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਪਞ੍ਚਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਂ ਅਨੁਪਗਮਨਤਾਯ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤੇਨਾਤਿ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧੇਨਾਤਿ ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਨ. ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨਾਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤੇਨ. ਕਿਂ ਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਨੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ ਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੬੯) ਹਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਂ ਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਰੂਪਾਵਚਰਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਰੂਪਾਵਚਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਨੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਰੂਪਾਵਚਰਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨੇ ਠਿਤੇਨ ਅਰੂਪਾਵਚਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਠਿਤਸ੍ਸ ਹਿ ਸਾ ਇਜ੍ਝਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਅਥ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸਾਭਾਵਤੋ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਕਲਾਪਤੋ ਨਯਤੋ ਸਮ੍ਮਸਨਂ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸਦਿਸਸ੍ਸਾਪਿ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਅਭਿਨਿਵੇਸੋ ਨ ਜਾਯਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਥੇਰੋਪਿ, ‘‘ਏਵਂ ਕਿਰਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਿ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਵੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੯੪) ਕਲਾਪਤੋ ਨਯਤੋ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸੀਤਿ. ਭਗਵਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਗਤਤ੍ਤਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਮ੍ਪਿ ਪਰੋਪਞ੍ਞਾਸ ਧਮ੍ਮੇ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਅਂਗੁਦ੍ਧਾਰੇਨੇਵ ਉਦ੍ਧਰਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਯਾਵਤਾ ਸਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ, ਤਾਵਤਾ ਅਞ੍ਞਾਪਟਿਵੇਧੋ’’ਤਿ ਆਹ.

ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਪਰਿਣਾਯਕਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਞਾ ਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾ ਚ. ਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਯ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਯ ਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਜਾਨਨਂ ਕਥਿਤਂ. ਕਿਮਤ੍ਥਿਯਾਤਿ ਕੋ ਏਤਿਸ੍ਸਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾਤਿਆਦੀਸੁ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ. ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ. ਪਹਾਤਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਤੀਤਿ ਪਹਾਨਤ੍ਥਾ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਲੋਕਿਯਾਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ ਚ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਤੋ ਪਹਾਨਤ੍ਥਾ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਪਿ ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ ਚ ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਾ ਚ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਤੋ ਪਹਾਨਤ੍ਥਾ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਕਿਯਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਅਸਮ੍ਮੋਹਤੋ.

੪੫੨. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ. ਪਰਤੋ ਚ ਘੋਸੋਤਿ ਸਪ੍ਪਾਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ. ਯੋਨਿਸੋ ਚ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਾਵਕੇਸੁ ਅਪਿ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਦ੍ਵੇ ਪਚ੍ਚਯਾ ਲਦ੍ਧੁਂ ਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਥੇਰੋ ਹਿ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕਂ ਏਕਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਅਣੁਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਿਲੇਸਂ ਪਜਹਿਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ. ‘‘ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੇਤੁਪ੍ਪਭਵਾ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੬੦) ਅਸ੍ਸਜਿਤ੍ਥੇਰਤੋ ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾਵਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧੋ ਜਾਤੋ. ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਪਰਤੋਘੋਸਕਮ੍ਮਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਠਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ.

ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਲਦ੍ਧੂਪਕਾਰਾ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਫਲਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ. ਤਦੇਵ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਫਲਂ ਆਨਿਸਂਸੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ. ਦੁਤਿਯਪਦੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਚਤੁਤ੍ਥਫਲਪਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਅਵਸੇਸਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸੀਲਾਨੁਗ੍ਗਹਿਤਾਤਿਆਦੀਸੁ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਂ. ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਪਾਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ. ਸਾਕਚ੍ਛਾਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਖਲਨਪਕ੍ਖਲਨਚ੍ਛੇਦਨਕਥਾ. ਸਮਥੋਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਿਕਾ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾ. ਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲਞ੍ਹਿ ਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਪ੍ਪਾਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ ਸੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਖਲਨਪਕ੍ਖਲਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਿਕਾਸੁ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤੀਸੁ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸਤ੍ਤਵਿਧਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਦੇਤਿ.

ਯਥਾ ਹਿ ਮਧੁਰਂ ਅਮ੍ਬਪਕ੍ਕਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤੁਕਾਮੋ ਅਮ੍ਬਪੋਤਕਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਤਾ ਉਦਕਕੋਟ੍ਠਕਂ ਥਿਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਨ੍ਧਤਿ. ਘਟਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਉਦਕਂ ਆਸਿਞ੍ਚਤਿ. ਉਦਕਸ੍ਸ ਅਨਿਕ੍ਖਮਨਤ੍ਥਂ ਮਰਿਯਾਦਂ ਥਿਰਂ ਕਰੋਤਿ. ਯਾ ਹੋਤਿ ਸਮੀਪੇ ਵਲ੍ਲਿ ਵਾ ਸੁਕ੍ਖਦਣ੍ਡਕੋ ਵਾ ਕਿਪਿਲ੍ਲਿਕਪੁਟੋ ਵਾ ਮਕ੍ਕਟਕਜਾਲਂ ਵਾ, ਤਂ ਅਪਨੇਤਿ. ਖਣਿਤ੍ਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਮੂਲਾਨਿ ਪਰਿਖਣਤਿ. ਏਵਮਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਕਾਰਣਾਨਿ ਕਰੋਤੋ ਸੋ ਅਮ੍ਬੋ ਵਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਦੇਤਿ. ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਕੋਟ੍ਠਕਬਨ੍ਧਨਂ ਵਿਯ ਹਿ ਸੀਲਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਉਦਕਸਿਞ੍ਚਨਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਂ, ਮਰਿਯਾਦਾਯ ਥਿਰਭਾਵਕਰਣਂ ਵਿਯ ਸਮਥੋ, ਸਮੀਪੇ ਵਲ੍ਲਿਆਦੀਨਂ ਹਰਣਂ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਖਲਨਪਕ੍ਖਲਨਚ੍ਛੇਦਨਂ, ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਖਣਿਤ੍ਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮੂਲਖਣਨਂ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਭਾਵਨਾ. ਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤਸ੍ਸ ਅਮ੍ਬਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਮਧੁਰਫਲਦਾਨਕਾਲੋ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਿਤਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਦਾਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੪੫੩. ਕਤਿ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਭਵਾਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਮੂਲਮੇਵ ਗਤੋ ਅਨੁਸਨ੍ਧਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋ ਯੇਹਿ ਭਵੇਹਿ ਨ ਉਟ੍ਠਾਤਿ, ਤੇ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਭਵੋਤਿ ਕਾਮਭਵੂਪਗਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਪੀਤਿ ਉਭਯਮੇਕਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਕਾਮਭਵੋਤਿ ਆਹ. ਰੂਪਾਰੂਪਭਵੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਆਯਤਿਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤੇ. ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਇਧ ਵਟ੍ਟਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਤਿ ਰੂਪਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾ ਸਦ੍ਦਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਤਿ ਏਵਂ ਤਹਿਂ ਤਹਿਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾ, ਕਰਣਵਚਨੇ ਚੇਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਹਿ ਗਮਨਂ ਹੋਤਿ, ਆਗਮਨਂ ਹੋਤਿ, ਗਮਨਾਗਮਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਟ੍ਟਂ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵਟ੍ਟਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਇਦਾਨਿ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਥਂ ਪਨਾਵੁਸੋ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਖਯਨਿਰੋਧੇਨ. ਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਵਿਜ੍ਜਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ. ਕਿਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਅਥ ਵਿਜ੍ਜਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਤਿ? ਉਭਯਮੇਤਂ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਪਦੀਪੁਜ੍ਜਲਨੇਨ ਅਨ੍ਧਕਾਰਵਿਗਮੋ ਵਿਯ ਵਿਜ੍ਜੁਪ੍ਪਾਦੇਨ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਵ ਹੋਤਿ. ਤਣ੍ਹਾਨਿਰੋਧਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਖਯਨਿਰੋਧੇਨ. ਪੁਨਬ੍ਭਵਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਏਵਂ ਆਯਤਿਂ ਪੁਨਬ੍ਭਵਸ੍ਸ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਗਮਨਂ ਆਗਮਨਂ ਗਮਨਾਗਮਨਂ ਉਪਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ, ਵਟ੍ਟਂ ਨ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ.

੪੫੪. ਕਤਮਂ ਪਨਾਵੁਸੋਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨਿਰੋਧਪਾਦਕਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਪਠਮਂ ਝਾਨਨ੍ਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਙ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨਾਮ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬੋ, ਇਦਂ ਝਾਨਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਕਂ ਤਿਵਙ੍ਗਿਕਂ ਦੁਵਙ੍ਗਿਕਨ੍ਤਿ ਅਙ੍ਗਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕੋਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਅਭਿਨਿਰੋਪਨਲਕ੍ਖਣੋ ਵਿਤਕ੍ਕੋ, ਅਨੁਮਜ੍ਜਨਲਕ੍ਖਣੋ ਵਿਚਾਰੋ, ਫਰਣਲਕ੍ਖਣਾ ਪੀਤਿ, ਸਾਤਲਕ੍ਖਣਂ ਸੁਖਂ, ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਲਕ੍ਖਣਾ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਙ੍ਗਵਿਪ੍ਪਹੀਨਨ੍ਤਿ ਇਧ ਪਨ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਕੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਉਪਕਾਰਾਨੁਪਕਾਰਾਨਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਇਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਨਿਰੋਧਪਾਦਕਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਗਹਿਤਂ, ਉਪਰਿ ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਾ ਪਨ ਛ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਸਂਖਿਤ੍ਤਾ, ਨਯਂ ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੪੫੫. ਇਦਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨਿਸ੍ਸਯੇ ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦੇ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਆਵੁਸੋਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਗੋਚਰਵਿਸਯਨ੍ਤਿ ਗੋਚਰਭੂਤਂ ਵਿਸਯਂ. ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁ ਸੋਤਸ੍ਸ ਸੋਤਂ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸਾਤਿ ਏਵਂ ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਨ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤਿ. ਸਚੇ ਹਿ ਨੀਲਾਦਿਭੇਦਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਨੇਯ੍ਯ, ‘‘ਇਙ੍ਘ ਤਾਵ ਨਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਹਿ ਵਿਭਾਵੇਹਿ, ਕਿਂ ਨਾਮੇਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਵਿਨਾਪਿ ਮੁਖੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘‘ਅਰੇ ਅਨ੍ਧਬਾਲ, ਵਸ੍ਸਸਤਮ੍ਪਿ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਪਰਿਧਾਵਮਾਨੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਮਯਾ ਕੁਹਿਂ ਏਤਸ੍ਸ ਜਾਨਨਕਂ ਲਭਿਸ੍ਸਸਿ, ਆਹਰ ਨਂ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੇ ਉਪਨੇਹਿ, ਅਹਮੇਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਦਿ ਵਾ ਨੀਲਂ ਯਦਿ ਵਾ ਪੀਤਕਂ, ਨ ਹਿ ਏਸੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ, ਮਯ੍ਹੇਵੇਸੋ ਵਿਸਯੋ’’ਤਿ. ਸੇਸਦ੍ਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਵਮੇਤਾਨਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗੋਚਰਂ ਵਿਸਯਂ ਨ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤਿ ਨਾਮ. ਕਿਂ ਪਟਿਸਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤੇਸਂ ਕਿਂ ਪਟਿਸਰਣਂ, ਕਿਂ ਏਤਾਨਿ ਪਟਿਸਰਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਮਨੋ ਪਟਿਸਰਣਨ੍ਤਿ ਜਵਨਮਨੋ ਪਟਿਸਰਣਂ. ਮਨੋ ਚ ਨੇਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਮਨੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਮਨੋ ਵਾ ਏਤੇਸਂ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਰਜ੍ਜਨਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੁਭੋਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਰੂਪਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਏਤ੍ਥ ਰਜ੍ਜਨਂ ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਨਂ ਵਾ ਮੁਯ੍ਹਨਂ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇ ਜਵਨਂ ਰਜ੍ਜਤਿ ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਮੁਯ੍ਹਤਿ ਵਾ. ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਉਪਮਾ – ਪਞ੍ਚ ਕਿਰ ਦੁਬ੍ਬਲਭੋਜਕਾ ਰਾਜਾਨਂ ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਞ੍ਚਕੁਲਿਕੇ ਗਾਮੇ ਪਰਿਤ੍ਤਕਂ ਆਯਂ ਲਭਿਂਸੁ. ਤੇਸਂ ਤਤ੍ਥ ਮਚ੍ਛਭਾਗੋ ਮਂਸਭਾਗੋ ਯੁਤ੍ਤਿਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਬਨ੍ਧਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਮਾਪਹਾਰਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਅਟ੍ਠਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਸੋਲ਼ਸਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਬਾਤ੍ਤਿਂਸਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਚਤੁਸਟ੍ਠਿਕਹਾਪਣੋ ਵਾ, ਦਣ੍ਡੋਤਿ ਏਤ੍ਤਕਮਤ੍ਤਮੇਵ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਸਤਵਤ੍ਥੁਕਂ ਪਞ੍ਚਸਤਵਤ੍ਥੁਕਂ ਸਹਸ੍ਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਮਹਾਬਲਿਂ ਰਾਜਾਵ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਕੁਲਿਕਗਾਮੋ ਵਿਯ ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ; ਪਞ੍ਚ ਦੁਬ੍ਬਲਭੋਜਕਾ ਵਿਯ ਪਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ; ਰਾਜਾ ਵਿਯ ਜਵਨਂ; ਦੁਬ੍ਬਲਭੋਜਕਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਕਂ ਆਯਪਾਪੁਣਨਂ ਵਿਯ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਰੂਪਦਸ੍ਸਨਾਦਿਮਤ੍ਤਂ. ਰਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਪਨ ਏਤੇਸੁ ਨਤ੍ਥਿ. ਰਞ੍ਞੋ ਮਹਾਬਲਿਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਯ ਤੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਜਵਨਸ੍ਸ ਰਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

੪੫੬. ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਆਵੁਸੋਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਅਨ੍ਤੋਨਿਰੋਧਸ੍ਮਿਂ ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦੇ. ਕਿਰਿਯਮਯਪਵਤ੍ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਪਸਾਦਾਨਂ ਬਲਵਪਚ੍ਚਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਂ ਨਿਰੋਧੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਨਿਰੋਧੇ ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦਾ ਕਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਆਯੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ. ਉਸ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜੋਪਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਉਸ੍ਮਾ ਆਯੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਝਾਯਤੋਤਿ ਜਲਤੋ. ਅਚ੍ਚਿਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਜਾਲਸਿਖਂ ਪਟਿਚ੍ਚ. ਆਭਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਆਲੋਕੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਆਭਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਅਚ੍ਚੀਤਿ ਤਂ ਆਲੋਕਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਜਾਲਸਿਖਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ.

ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਾਲਸਿਖਾ ਵਿਯ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜੋ. ਆਲੋਕੋ ਵਿਯ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਜਾਲਸਿਖਾ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਆਲੋਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਾ ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਜਨਿਤਆਲੋਕੇਨੇਵ ਸਯਮ੍ਪਿ ਅਣੁ ਥੂਲਾ ਦੀਘਾ ਰਸ੍ਸਾਤਿ ਪਾਕਟਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਜਾਲਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਜਨਿਤਆਲੋਕੇਨ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਜਾਲਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਪਾਕਟਭਾਵੋ ਵਿਯ ਉਸ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ ਕਮ੍ਮਜਮਹਾਭੂਤਸਮ੍ਭਵੇਨ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਨ ਉਸ੍ਮਾਯ ਅਨੁਪਾਲਨਂ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਞ੍ਹਿ ਦਸਪਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ…ਪੇ… ਵਸ੍ਸਸਤਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਜਤੇਜਪਵਤ੍ਤਂ ਪਾਲੇਤਿ. ਇਤਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਯਪਚ੍ਚਯਾਦਿਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਪਾਲੇਤੀਤਿ ਉਸ੍ਮਾ ਆਯੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੪੫੭. ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਆਯੁਮੇਵ. ਵੇਦਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੇਦਨਾ ਧਮ੍ਮਾਵ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰੂਪਪਵਤ੍ਤੇ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵੇਦਨਞ੍ਚ ਨਿਰੋਧੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਵਸੇਨ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਚ੍ਚਯਾ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਰੂਪਾਰੂਪਪਵਤ੍ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਏਕੋ ਪੁਰਿਸੋ ਜਾਲਾਪਵਤ੍ਤੇ ਉਕ੍ਖਣ੍ਠਿਤੋ ਉਦਕੇਨ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਜਾਲਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਛਾਰਿਕਾਯ ਅਙ੍ਗਾਰੇ ਪਿਧਾਯ ਤੁਣ੍ਹੀ ਨਿਸੀਦਤਿ. ਯਦਾ ਪਨਸ੍ਸ ਪੁਨ ਜਾਲਾਯ ਅਤ੍ਥੋ ਹੋਤਿ, ਛਾਰਿਕਂ ਅਪਨੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਾਰੇ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਉਪਾਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਮੁਖਵਾਤਂ ਵਾ ਤਾਲਵਣ੍ਟਵਾਤਂ ਵਾ ਦਦਾਤਿ. ਅਥ ਜਾਲਾਪਵਤ੍ਤਂ ਪੁਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਜਾਲਾਪਵਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮਾ. ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਜਾਲਾਪਵਤ੍ਤੇ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤ੍ਵਾ ਉਦਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਜਾਲਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਛਾਰਿਕਾਯ ਅਙ੍ਗਾਰੇ ਪਿਧਾਯ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਸ੍ਸ ਨਿਸਜ੍ਜਾ ਵਿਯ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਰੂਪਪਵਤ੍ਤੇ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਵੇਦਨਞ੍ਚ ਨਿਰੋਧੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਜ੍ਜਨਂ. ਛਾਰਿਕਾਯ ਪਿਹਿਤਅਙ੍ਗਾਰਾ ਵਿਯ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਪੁਨ ਜਾਲਾਯ ਅਤ੍ਥੇ ਸਤਿ ਛਾਰਿਕਾਪਨਯਨਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਾਪਗਮਨਂ. ਅਗ੍ਗਿਜਾਲਾਯ ਪਵਤ੍ਤਿ ਵਿਯ ਪੁਨ ਅਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਰੂਪਾਰੂਪਪਵਤ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਕਮ੍ਮਜਤੇਜੋਧਾਤੁ, ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਯਦਾ ਇਮਂ ਰੂਪਕਾਯਂ ਜਹਨ੍ਤਿ, ਅਥਾਯਂ ਅਚੇਤਨਂ ਕਟ੍ਠਂ ਵਿਯ ਪਥਵਿਯਂ ਛਡ੍ਡਿਤੋ ਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ –

‘‘ਆਯੁ ਉਸ੍ਮਾ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਯਦਾ ਕਾਯਂ ਜਹਨ੍ਤਿਮਂ;

ਅਪਵਿਦ੍ਧੋ ਤਦਾ ਸੇਤਿ, ਪਰਭਤ੍ਤਂ ਅਚੇਤਨ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੯੫);

ਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸਾ. ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾ. ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਨਾ. ਆਯੂਤਿ ਰੂਪਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਪਰਿਭਿਨ੍ਨਾਨੀਤਿ ਉਪਹਤਾਨਿ, ਵਿਨਟ੍ਠਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਕੇਚਿ ‘‘ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾਵ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਚਿਤ੍ਤਕਾ ਅਯਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ – ‘‘ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਾਪਿਸ੍ਸ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਵਾਚਾ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੇਨ ਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਕਥੇਨ੍ਤੇਨ ਸਜ੍ਝਾਯਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਨਿਸੀਦਿਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ. ‘‘ਯੋ ਚਾਯਂ ਮਤੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ, ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੇ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਵਾ ਅਰਹਨ੍ਤੇ ਵਾ ਝਾਪਯਨ੍ਤੇਨ ਅਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਇਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਅਭਿਨਿਵੇਸਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਨਯੇ ਠਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥੋ ਹਿ ਪਟਿਸਰਣਂ, ਨ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ.

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨੀਤਿ ਕਿਰਿਯਮਯਪਵਤ੍ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਪਸਾਦੇ ਘਟ੍ਟੇਨ੍ਤੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਕਿਲਮਨ੍ਤਾਨਿ ਉਪਹਤਾਨਿ ਮਕ੍ਖਿਤਾਨਿ ਵਿਯ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਵਾਤਾਦੀਹਿ ਉਟ੍ਠਿਤੇਨ ਰਜੇਨ ਚਤੁਮਹਾਪਥੇ ਠਪਿਤਆਦਾਸੋ ਵਿਯ. ਯਥਾ ਪਨ ਥਵਿਕਾਯਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਞ੍ਜੂਸਾਦੀਸੁ ਠਪਿਤੋ ਆਦਾਸੋ ਅਨ੍ਤੋਯੇਵ ਵਿਰੋਚਤਿ, ਏਵਂ ਨਿਰੋਧਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਨ੍ਤੋਨਿਰੋਧੇ ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦਾ ਅਤਿਵਿਰੋਚਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨੀ’’ਤਿ.

੪੫੮. ਕਤਿ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਪਗਮਨਪਚ੍ਚਯਾ ਕਥਿਤਾ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਨਿਰੋਧਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਕਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਵਸੇਸਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਭਵਙ੍ਗੇਨ ਹੋਤਿ, ਨਿਰੋਧਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦਾਯ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਤਮੇਵ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾਨਂ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯ ਚ ਧਾਤੁਯਾ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਪਗਤਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਮਨਸਿਕਾਰੋ. ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਹਜਾਤਂ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਇਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਨਿਰੋਧਪਾਦਕਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਗਹਿਤਂ, ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਗਹਿਤਂ, ਇਧ ਨਿਰੋਧਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਕਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਗਹਿਤਾਤਿ.

ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਨਿਰੋਧਕਥਾ ਕਥੇਤਬ੍ਬਾ ਹੋਤਿ. ਸਾ, ‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ ਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਤਯੋ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਸੋਲ਼ਸਹਿ ਞਾਣਚਰਿਯਾਹਿ ਨਵਹਿ ਸਮਾਧਿਚਰਿਯਾਹਿ ਵਸੀਭਾਵਤਾਪਞ੍ਞਾ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਮਗ੍ਗੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੮੩) ਆਗਤਾ. ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ਪਨਸ੍ਸਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾ ਕਥਿਤਾ.

ਇਦਾਨਿ ਵਲਞ੍ਜਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਤਿ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਪਚ੍ਚਯਾਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਨਿਰੋਧਤੋ ਹਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਕਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਠਿਤਿ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਏਕਂ ਦ੍ਵੇ ਚਿਤ੍ਤਵਾਰਮੇਵ ਪਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤ੍ਤ ਦਿਵਸੇ ਅਰੂਪਪਵਤ੍ਤਂ ਨਿਰੋਧੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਨਿਰੋਧਵੁਟ੍ਠਾਨਕਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਨ ਚਿਰਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਵਲਞ੍ਜਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਪਨ ਅਦ੍ਧਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਵ ਪਮਾਣਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਾ ਠਿਤਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਠਿਤਿਯਾ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਤ੍ਥਂ ਕਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਪਨਸ੍ਸਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਅਦ੍ਧਾਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਯਾਤਿ ਇਧ ਭਵਙ੍ਗਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇਪਿਸ੍ਸਾ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਰੂਪਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਭਵਙ੍ਗਸਹਜਾਤਮਨਸਿਕਾਰੋ ਵੁਤ੍ਤੋ.

੪੫੯. ਯਾ ਚਾਯਂ, ਆਵੁਸੋਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ? ਇਧ ਅਞ੍ਞਂ ਅਭਿਨਵਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਥਿਤਧਮ੍ਮੇਯੇਵ ਏਕਤੋ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕਤ੍ਥ ਪਨ ਤੇ ਕਥਿਤਾ? ‘‘ਨੀਲਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ ਪੀਤਕਮ੍ਪਿ, ਲੋਹਿਤਕਮ੍ਪਿ, ਓਦਾਤਕਮ੍ਪਿ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੫੦) ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਕਥਿਤਾ. ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੫੧) ਏਤ੍ਥ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਂ. ‘‘ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੫੧) ਏਤ੍ਥ ਸੁਞ੍ਞਤਾ. ‘‘ਕਤਿ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਯ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਠਿਤਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਥਿਤਾਵ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਏਕਤੋ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਤਂ ਪਨ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਏਤਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਵਾਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਨਾਮਕਾ ਅਤ੍ਥਿ. ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚਤੁਨਾਮਕੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਏਤਂ ਪਾਕਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਥਾਪੇਤੁਂ ਇਧ ਪੁਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤਂ. ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਅਯਂ ਫਰਣਅਪ੍ਪਮਾਣਤਾਯ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਨਾਮ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇ ਵਾ ਸਤ੍ਤੇ ਫਰਤਿ, ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਾ ਸਤ੍ਤੇ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਫਰਤਿ.

ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਕਿਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾ. ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਤ ਭਾਵਪੋਸਪੁਗ੍ਗਲਾਦਿਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਤ੍ਤੇਨ ਸੁਞ੍ਞਂ. ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾਤਿ ਚੀਵਰਾਦਿਪਰਿਕ੍ਖਾਰਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਸੁਞ੍ਞਂ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਤਿ ਰਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੇਨੇਵ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ, ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ. ਨਾਨਤ੍ਥਾ ਚੇਵ ਨਾਨਾਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਚਾਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍ਪਿ ਨੇਸਂ ਨਾਨਾ ਅਤ੍ਥੋਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਨਾਨਤਾ ਪਾਕਟਾਵ. ਅਤ੍ਥੋ ਪਨ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਭੂਮਨ੍ਤਰਤੋ ਮਹਗ੍ਗਤਾ ਏਵ ਹੋਤਿ ਰੂਪਾਵਚਰਾ; ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸਤ੍ਤ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਰਮ੍ਮਣਾ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾ ਭੁਮ੍ਮਨ੍ਤਰਤੋ ਮਹਗ੍ਗਤਾ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ; ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਸੁਞ੍ਞਤਾ ਭੁਮ੍ਮਨ੍ਤਰਤੋ ਕਾਮਾਵਚਰਾ; ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਞ੍ਞਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭੁਮ੍ਮਨ੍ਤਰਤੋ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ; ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਨਿਬ੍ਬਨਾਰਮ੍ਮਣਾ.

ਰਾਗੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਪਮਾਣਕਰਣੋਤਿਆਦੀਸੁ ਯਥਾ ਪਬ੍ਬਤਪਾਦੇ ਪੂਤਿਪਣ੍ਣਰਸਉਦਕਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ ਕਾਲ਼ਵਣ੍ਣਂ; ਓਲੋਕੇਨ੍ਤਾਨਂ ਬ੍ਯਾਮਸਤਗਮ੍ਭੀਰਂ ਵਿਯ ਖਾਯਤਿ. ਯਟ੍ਠਿਂ ਵਾ ਰਜ੍ਜੁਂ ਵਾ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਮਿਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਿਟ੍ਠਿਪਾਦੋਤ੍ਥਰਣਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਯਾਵ ਰਾਗਾਦਯੋ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਸਞ੍ਜਾਨਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਵਿਯ, ਸਕਦਾਗਾਮੀ ਵਿਯ, ਅਨਾਗਾਮੀ ਵਿਯ ਚ ਖਾਯਤਿ. ਯਦਾ ਪਨਸ੍ਸ ਰਾਗਾਦਯੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਰਤ੍ਤੋ ਦੁਟ੍ਠੋ ਮੂਲ਼੍ਹੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਇਤਿ ਏਤੇ ‘‘ਏਤ੍ਤਕੋ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਪਮਾਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਪਮਾਣਕਰਣਾ ਨਾਮ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਾਵਤਾ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਯਤ੍ਤਕਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋ. ਕਿਤ੍ਤਕਾ ਪਨ ਤਾ? ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਫਲਾਨੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ. ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰਾ ਫਰਣਅਪ੍ਪਮਾਣਤਾਯ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ. ਸੇਸਾ ਪਮਾਣਕਰਣਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਅਪ੍ਪਮਾਣਮੇਵ, ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਨ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਂ. ਅਕੁਪ੍ਪਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ; ਸਾ ਹਿ ਤਾਸਂ ਸਬ੍ਬਜੇਟ੍ਠਿਕਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਰਾਗੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਕਿਞ੍ਚਨੋਤਿ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਕਿਞ੍ਚਤਿ ਮਦ੍ਦਤਿ ਪਲਿਬੁਨ੍ਧਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਞ੍ਚਨੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਕਿਰ ਗੋਣੇਹਿ ਖਲਂ ਮਦ੍ਦਾਪੇਨ੍ਤੋ ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਪਿਲ, ਕਿਞ੍ਚੇਹਿ ਕਾਲ਼ਕਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਮਦ੍ਦਨਤ੍ਥੋ ਕਿਞ੍ਚਨਤ੍ਥੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਦੋਸਮੋਹੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯੋ ਨਾਮ ਨਵ ਧਮ੍ਮਾ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਞ੍ਚ ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਕਿਞ੍ਚਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਅਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਂ. ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਕਿਞ੍ਚਨਾਨਂ ਮਦ੍ਦਨਾਨਂ ਪਲਿਬੁਨ੍ਧਨਕਿਲੇਸਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿਤਾਯ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਨਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਂ, ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਨ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਂ.

ਰਾਗੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਰਣੋਤਿਆਦੀਸੁ ਯਥਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਕੁਲਾਨਂ ਸਦਿਸਾ ਦ੍ਵੇ ਵਚ੍ਛਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਾਵ ਤੇਸਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਾਵ ‘‘ਅਯਂ ਅਸੁਕਕੁਲਸ੍ਸ ਵਚ੍ਛਕੋ, ਅਯਂ ਅਸੁਕਕੁਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਜਾਨਿਤੁਂ. ਯਦਾ ਪਨ ਤੇਸਂ ਸਤ੍ਤਿਸੂਲਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਦਾ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਜਾਨਿਤੁਂ. ਏਵਮੇਵ ਯਾਵ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਰਾਗੋ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਾਵ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਜਾਨਿਤੁਂ ਅਰਿਯੋ ਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਵਾਤਿ. ਰਾਗੋ ਪਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਵ ਸਰਾਗੋ ਨਾਮ ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਰਣੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਦੋਸਮੋਹੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਤੇਰਸ ਧਮ੍ਮਾ – ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਰੁਪ੍ਪਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਫਲਾਨੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਨਿਚ੍ਚਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਉਗ੍ਘਾਟੇਤੀਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨਾਮ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਰੁਪ੍ਪਾ ਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਨਾਮ. ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਰਣਾਨਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ, ਤਂ ਪਨ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਂ. ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਸੁਞ੍ਞਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨ ਗਹਿਤਾਤਿ? ਸਾ, ‘‘ਸੁਞ੍ਞਾ ਰਾਗੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠਾਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਸੁਂ ਨ ਗਹਿਤਾ. ਏਕਤ੍ਥਾਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਏਕਤ੍ਥਾ. ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ਸਬ੍ਬਾਨੇਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਾਨਿ. ਇਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਏਕਤ੍ਥਾ. ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਸੁਞ੍ਞਤਾ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਨਾਨਾਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ. ਇਤਿ ਥੇਰੋ ਯਥਾਨੁਸਨ੍ਧਿਨਾਵ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਪੇਸੀਤਿ.

ਪਪਞ੍ਚਸੂਦਨਿਯਾ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯ

ਮਹਾਵੇਦਲ੍ਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.