੧. ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨੧. ਨਨ੍ਦਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤੇਨ ਅਪਾਕਟੋ ਏਕੋ ਖੀਣਾਸਵਭਿਕ੍ਖੁ. ਸੋ ਕਿਰ ਰਾਜਗਹਵਾਸੀ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰੇਨ ਸਂਵੇਜਿਤੋ ਸਂਸਾਰਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸੀਲਾਨਿ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਪਰਭਾਗੇ ਖਰੋ ਆਬਾਧੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ, ਸੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਯ ਅਧਿਵਾਸੇਨ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਖੀਣਾਸਵਾਨਞ੍ਹਿ ਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਾਯਿਕਦੁਕ੍ਖਂ ਪਨ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਠਾਨੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਧਿਵਾਸੇਨ੍ਤੋ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਨ੍ਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਊਰੁਬਦ੍ਧਾਸਨਂ. ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾਤਿ ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾ. ਉਜੁਂ ਕਾਯਂ ਪਣਿਧਾਯਾਤਿ ਉਪਰਿਮਂ ਸਰੀਰਂ ਉਜੁਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਪਿਟ੍ਠਿਕਣ੍ਟਕੇ ਕੋਟਿਯਾ ਕੋਟਿਂ ਪਟਿਪਾਦੇਤ੍ਵਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚਮ੍ਮਮਂਸਨ੍ਹਾਰੂਨਿ ਨ ਨਮਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਤਥਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਭਾਵੇਨ ਜਾਤਂ, ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੇ ਵਾ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਕਾਰੇ ਵਿਪਾਕਵਟ੍ਟਸਮੁਦਾਯੇ ਤਦੇਕਦੇਸਭਾਵੇਨ ਜਾਤਂ. ਕਿਂ ਤਂ? ਦੁਕ੍ਖਂ. ਪੁਰਾਣਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਨ੍ਤਿ ਚ ਇਮਿਨਾ ਤਸ੍ਸ ਆਬਾਧਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਓਪਕ੍ਕਮਿਕਉਤੁਵਿਪਰਿਣਾਮਜਾਦਿਭਾਵਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਪਚੁਰਜਨੇਹਿ ਖਮਿਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਂ. ਤਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਤਿਖਿਣਂ, ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਬਹਲਂ ਵਾ. ਖਰਨ੍ਤਿ ਕਕ੍ਖਲ਼ਂ. ਕਟੁਕਨ੍ਤਿ ਅਸਾਤਂ. ਅਧਿਵਾਸੇਨ੍ਤੋਤਿ ਉਪਰਿ ਵਾਸੇਨ੍ਤੋ ਸਹਨ੍ਤੋ ਖਮਨ੍ਤੋ.

ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਤਿ ਵੇਦਨਾਪਰਿਗ੍ਗਾਹਕਾਨਂ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਤਿਮਾ ਸਮ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਚ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ‘‘ਅਯਂ ਵੇਦਨਾ ਨਾਮ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਾਦਿਪਚ੍ਚਯੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਭਿਜ੍ਜਨਸਭਾਵਤ੍ਤਾ ਖਯਧਮ੍ਮਾ ਵਯਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ ਵੇਦਨਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਸਤੋਕਾਰਿਤਾਯ ਸਤੋ, ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਵਸੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵ ਕਾਯਵੇਦਨਾਚਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸਤਿਤਾਯ ਸਤੋ, ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਾਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਙ੍ਖਾਰਤਾਯ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਅਵਿਹਞ੍ਞਮਾਨੋਤਿ ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਸਮਾਨੋ ਸੋਚਤਿ ਕਿਲਮਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤਿ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਅਨ੍ਧਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਵਿਯ ਨ ਵਿਹਞ੍ਞਮਾਨੋ ਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਤ੍ਤਾ ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਕੇਵਲਂ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਂ ਸਰੀਰਦੁਕ੍ਖਂ ਅਧਿਵਾਸੇਨ੍ਤੋ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਨ੍ਨੋ ਵਿਯ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਦ੍ਦਸਾਤਿ ਤਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਧਿਵਾਸਨਖਨ੍ਤਿਯਾ ਤਥਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਅਦ੍ਦਕ੍ਖਿ.

ਏਤਮਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸਪਿ ਰੋਗਸ੍ਸ ਵੇਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਤਿਕਿਚ੍ਛਨਤ੍ਥਂ ਅਨੁਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪਜ੍ਜਨਕਾਰਣਂ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਨੁਪਲੇਪਿਤਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ. ਇਮਂ ਉਦਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯੇਹਿ ਕੇਹਿਚਿ ਦੁਕ੍ਖਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਵਿਘਾਤਪਤ੍ਤਿਵਿਭਾਵਨਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਜਹਸ੍ਸਾਤਿ ਪਹੀਨਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਰਹਤੋ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਦਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਤੋ, ਯਤੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਕਰਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਤਿ ਭਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸਤਾਯ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ. ਧੁਨਮਾਨਸ੍ਸ ਪੁਰੇ ਕਤਂ ਰਜਨ੍ਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਂ ਰਾਗਰਜਾਦਿਮਿਸ੍ਸਤਾਯ ਰਜਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨੀਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਾਕਪਟਿਸਂਵੇਦਨੇਨ ਤਂ ਧੁਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਤੋ ਪਨ ਸਾਵਜ੍ਜਕਿਰਿਯਾਯ ਸਮ੍ਭਵੋਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਕਿਰਿਯਾ ਚ ਭਵਮੂਲਸ੍ਸ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਤਾਯ ਪੁਪ੍ਫਂ ਵਿਯ ਫਲਦਾਨਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਅਭਾਵਤੋ ਕਿਰਿਯਮਤ੍ਤਾਵ ਹੋਤਿ.

ਅਮਮਸ੍ਸਾਤਿ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਕਤ੍ਥਚਿ ਮਮਨ੍ਤਿ ਗਹਣਾਭਾਵਤੋ ਅਮਮਸ੍ਸ ਮਮਙ੍ਕਾਰਰਹਿਤਸ੍ਸ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਮਮਙ੍ਕਾਰੋ ਅਤ੍ਥਿ, ਸੋ ਅਤ੍ਤਸਿਨੇਹੇਨ ਵੇਜ੍ਜਾਦੀਹਿ ਸਰੀਰਂ ਪਟਿਜਗ੍ਗਾਪੇਤਿ. ਅਰਹਾ ਪਨ ਅਮਮੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੋ ਸਰੀਰਜਗ੍ਗਨੇਪਿ ਉਦਾਸੀਨਧਾਤੁਕੋਵ. ਠਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮ੍ਪਿ ਓਘਂ ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਥਲੇ ਠਿਤਸ੍ਸ, ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਵਸੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਧਾਵਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵੇਨ ਠਿਤਸ੍ਸ. ਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਹਿ ਕਿਲੇਸਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਸਂਸਾਰੇ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਅਰਹਾ ਪਨ ਤਦਭਾਵਤੋ ਠਿਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਦਸਵਿਧੇ ਖੀਣਾਸਵਸਙ੍ਖਾਤੇ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਠਿਤਸ੍ਸ. ਤਾਦਿਨੋਤਿ ‘‘ਪਟਿਕੂਲੇ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੧੭) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਯ ਅਰਿਯਿਦ੍ਧਿਯਾ ਅਟ੍ਠਹਿ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇਹਿ ਅਕਮ੍ਪਨਿਯਾਯ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੇਨ ਇਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਏਕਸਦਿਸਤਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਤਾਦੀਭਾਵੇਨ ਤਾਦਿਨੋ. ਅਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥਿ ਜਨਂ ਲਪੇਤਵੇਤਿ ‘‘ਮਮ ਭੇਸਜ੍ਜਾਦੀਨਿ ਕਰੋਥਾ’’ਤਿ ਜਨਂ ਲਪਿਤੁਂ ਕਥੇਤੁਂ ਪਯੋਜਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਸਰੀਰੇ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖਭਾਵਤੋ. ਪਣ੍ਡੁਪਲਾਸੋ ਵਿਯ ਹਿ ਬਨ੍ਧਨਾ ਪਵੁਤ੍ਤੋ ਸਯਮੇਵਾਯਂ ਕਾਯੋ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪਤਤੂਤਿ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਨਾਭਿਕਙ੍ਖਾਮਿ ਮਰਣਂ, ਨਾਭਿਕਙ੍ਖਾਮਿ ਜੀਵਿਤਂ;

ਕਾਲਞ੍ਚ ਪਟਿਕਙ੍ਖਾਮਿ, ਨਿਬ੍ਬਿਸਂ ਭਤਕੋ ਯਥਾ’’ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੬੦੬);

ਅਥ ਵਾ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਂ ਅਯ੍ਯਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਜਨਂ ਲਪੇਤਵੇ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਨਿਮਨ੍ਤਨਵਸੇਨ ਲਪਾਪੇਤੁਂ ਖੀਣਾਸਵਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਨਤ੍ਥਿ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ‘‘ਕਿਸ੍ਸਾਯਂ ਥੇਰੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਰੋਗਂ ਵੇਜ੍ਜੇਹਿ ਅਤਿਕਿਚ੍ਛਾਪੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਨਿਸੀਦਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਅਤਿਕਿਚ੍ਛਾਪਨੇ ਕਾਰਣਂ ਪਕਾਸੇਸਿ.

ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.