੧. ਰਾਜਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਞ੍ਚਕਨਿਪਾਤੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਿਵਥਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿਆਦਿਕਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਰਾਜਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ, ਇਤੋ ਚਤੁਦ੍ਦਸੇ ਕਪ੍ਪੇ ਬੁਦ੍ਧਸੁਞ੍ਞੇ ਲੋਕੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਏਕਦਿਵਸਂ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ ਵਨਨ੍ਤਂ ਉਪਗਤੋ ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਅਮ੍ਬਾਟਕਫਲਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਸਤ੍ਥਵਾਹਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਹਾਰਾਜਂ ਵੇਸ੍ਸਵਣਂ ਆਰਾਧੇਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਭਾਵਤੋ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਰਾਜਦਤ੍ਤੋਤਿ ਨਾਮਂ ਅਕਂਸੁ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਸਕਟਸਤੇਹਿ ਭਣ੍ਡਂ ਆਦਾਯ ਵਾਣਿਜ੍ਜਵਸੇਨ ਰਾਜਗਹਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਰਾਜਗਹੇ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਗਣਿਕਾ ਅਭਿਰੂਪਾ ਦਸ੍ਸਨੀਯਾ ਪਰਮਸੋਭਗ੍ਗਯੋਗਤੋ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਸਹਸ੍ਸਂ ਲਭਤਿ. ਅਥ ਸੋ ਸਤ੍ਥਵਾਹਪੁਤ੍ਤੋ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਤਸ੍ਸਾ ਗਣਿਕਾਯ ਸਹਸ੍ਸਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਂਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਸਬ੍ਬਂ ਧਨਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਦੁਗ੍ਗਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਘਾਸਚ੍ਛਾਦਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਲਭਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਿਤੋ ਚ ਪਰਿਬ੍ਭਮਨ੍ਤੋ ਸਂਵੇਗਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵੇਲ਼ੁਵਨਂ ਅਗਮਾਸਿ.

ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਸਤ੍ਥਾ ਮਹਤਿਯਾ ਪਰਿਸਾਯ ਪਰਿਵੁਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਪਰਿਸਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਧੁਤਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਸਾਨੇ ਵਸਤਿ. ਤਦਾ ਅਞ੍ਞਤਰੋਪਿ ਸਤ੍ਥਵਾਹਪੁਤ੍ਤੋ ਸਹਸ੍ਸਂ ਦਤ੍ਵਾ ਤਾਯ ਗਣਿਕਾਯ ਸਹ ਵਸਤਿ. ਸਾ ਚ ਗਣਿਕਾ ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਮਹਗ੍ਘਰਤਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਲੋਭਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਧੁਤ੍ਤਪੁਰਿਸੇਹਿ ਤਂ ਮਾਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰਤਨਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਅਥ ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਵਾਹਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਓਚਰਕਮਨੁਸ੍ਸੇ ਪੇਸੇਸੁਂ. ਤੇ ਰਤ੍ਤਿਯਂ ਤਸ੍ਸਾ ਗਣਿਕਾਯ ਘਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਛਵਿਆਦੀਨਿ ਅਨੁਪਹਚ੍ਚੇਵ ਤਂ ਮਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਿਵਥਿਕਾਯ ਛਡ੍ਡੇਸੁਂ. ਰਾਜਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤੁਂ ਸੁਸਾਨੇ ਵਿਚਰਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸਾ ਗਣਿਕਾਯ ਕਲ਼ੇਵਰਂ ਪਟਿਕ੍ਕੁਲਤੋ ਮਨਸਿ ਕਾਤੁਂ ਉਪਗਤੋ ਕਤਿਪਯਵਾਰੇ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਚਿਰਮਤਭਾਵਤੋ ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਾਦੀਹਿ ਅਨੁਪਹਤਛਵਿਤਾਯ ਵਿਸਭਾਗਵਤ੍ਥੁਤਾਯ ਚ ਅਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਰਾਗਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਸਂਵਿਗ੍ਗਤਰਮਾਨਸੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਭਾਸਿਤ੍ਵਾ ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਪਸਕ੍ਕਿਤ੍ਵਾ ਆਦਿਤੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤਂ ਅਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਝਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਝਾਨਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਾਵਦੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੪੪.੫੫-੫੯) –

‘‘ਵਿਪਿਨੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਦਿਸ੍ਵਾਨ, ਸਯਮ੍ਭੁਂ ਅਪਰਾਜਿਤਂ;

ਅਮ੍ਬਾਟਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਸਯਮ੍ਭੁਸ੍ਸ ਅਦਾਸਹਂ.

‘‘ਏਕਤਿਂਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਫਲਮਦਦਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਫਲਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤੋ –

੩੧੫. ‘‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਿਵਥਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਦ੍ਦਸ ਇਤ੍ਥਿਮੁਜ੍ਝਿਤਂ;

ਅਪਵਿਦ੍ਧਂ ਸੁਸਾਨਸ੍ਮਿਂ, ਖਜ੍ਜਨ੍ਤਿਂ ਕਿਮਿਹੀ ਫੁਟਂ.

੩੧੬. ‘‘ਯਞ੍ਹਿ ਏਕੇ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਮਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਪਾਪਕਂ;

ਕਾਮਰਾਗੋ ਪਾਤੁਰਹੁ, ਅਨ੍ਧੋਵ ਸਵਤੀ ਅਹੁਂ.

੩੧੭. ‘‘ਓਰਂ ਓਦਨਪਾਕਮ੍ਹਾ, ਤਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਅਪਕ੍ਕਮਿਂ;

ਸਤਿਮਾ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਹਂ, ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਉਪਾਵਿਸਿਂ.

੩੧੮. ‘‘ਤਤੋ ਮੇ ਮਨਸੀਕਾਰੋ, ਯੋਨਿਸੋ ਉਦਪਜ੍ਜਥ;

ਆਦੀਨਵੋ ਪਾਤੁਰਹੁ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ ਸਮਤਿਟ੍ਠਥ.

੩੧੯. ‘‘ਤਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿ ਮੇ, ਪਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸੁਧਮ੍ਮਤਂ;

ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਇਮਾ ਪਞ੍ਚ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਿਵਥਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਭਯਸ੍ਸ ਇਕ੍ਖਨਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਸੁਭਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਤ੍ਥਂ ਆਮਕਸੁਸਾਨਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ. ‘‘ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਚੇਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਥੇਰੋ ਸਯਂ ਵਦਤਿ. ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਤਿ ਥੀਯਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਕ੍ਕਸੋਣਿਤਂ ਸਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨਭਾਵੇਨ ਸਂਹਞ੍ਞਤੀਤਿ ਥੀ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਭਾਵਨਿਰੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵਞ੍ਝਾਦੀਸੁ ਪਨ ਤਂਸਦਿਸਤਾਯ ਤਂਸਭਾਵਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ ਚ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰੋ. ‘‘ਇਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਇਤ੍ਥਿਕਲ਼ੇਵਰਂ ਵਦਤਿ. ਉਜ੍ਝਿਤਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਉਜ੍ਝਨਿਯਤ੍ਤਾ ਏਵ ਅਪਵਿਦ੍ਧਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਭਾਵੇਨ ਖਿਤ੍ਤਂ. ਖਜ੍ਜਨ੍ਤਿਂ ਕਿਮਿਹੀ ਫੁਟਨ੍ਤਿ ਕਿਮੀਹਿ ਪੂਰਿਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਖਜ੍ਜਮਾਨਂ.

ਯਞ੍ਹਿ ਏਕੇ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਮਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਪਾਪਕਨ੍ਤਿ ਯਂ ਅਪਗਤਾਯੁਉਸ੍ਮਾਵਿਞ੍ਞਾਣਤਾਯ ਮਤਂ ਕਲ਼ੇਵਰਂ ਪਾਪਕਂ ਨਿਹੀਨਂ ਲਾਮਕਂ ਏਕੇ ਚੋਕ੍ਖਜਾਤਿਕਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਓਲੋਕੇਤੁਮ੍ਪਿ ਨ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕਾਮਰਾਗੋ ਪਾਤੁਰਹੂਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕੁਣਪੇ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਸ ਬਲਵਤਾਯ ਕਾਮਰਾਗੋ ਮਯ੍ਹਂ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਅਨ੍ਧੋਵ ਸਵਤੀ ਅਹੁਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਲ਼ੇਵਰੇ ਨਵਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਅਸੁਚਿਂ ਸਵਤਿ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਅਸੁਚਿਭਾਵਸ੍ਸ ਅਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿਂ. ਤੇਨਾਹ –

‘‘ਰਤ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਰਤ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ;

ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਂ ਰਾਗੋ ਸਹਤੇ ਨਰ’’ਨ੍ਤਿ ਚ.

‘‘ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਨ੍ਧਕਰਣੋ ਅਚਕ੍ਖੁਕਰਣੋ’’ਤਿ ਚ ਆਦਿ. ਕੇਚਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਤਕਾਰਾਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਲੇਸਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨੇਨ ਅਵਸਵਤ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਵਾ ਵਸਵਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਪਰੇ ‘‘ਅਨ੍ਧੋਵ ਅਸਤਿ ਅਹੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਾਲ਼ਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਾਮਰਾਗੇਨ ਅਨ੍ਧੋ ਏਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਤਿਰਹਿਤੋ ਅਹੋਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਦੁਭਯਂ ਪਨ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਨਤ੍ਥਿ.

ਓਰਂ ਓਦਨਪਾਕਮ੍ਹਾਤਿ ਓਦਨਪਾਕਤੋ ਓਰਂ, ਯਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸੁਪਰਿਧੋਤਤਿਨ੍ਤਤਣ੍ਡੁਲਨਾਲ਼ਿਯਾ ਓਦਨਂ ਪਚਤਿ, ਤਤੋ ਓਰਮੇਵ ਕਾਲਂ, ਤਤੋਪਿ ਲਹੁਕਾਲੇਨ ਰਾਗਂ ਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤੋ, ਤਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਅਪਕ੍ਕਮਿਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਮੇ ਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ, ਤਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਅਪਕ੍ਕਮਿਂ ਅਪਸਕ੍ਕਿਂ. ਅਪਕ੍ਕਨ੍ਤੋਵ ਸਤਿਮਾ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋਹਂ ਸਮਣਸਞ੍ਞਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਸਤਿਮਾ, ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਧਮ੍ਮਸਭਾਵਜਾਨਨੇਨ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਉਪਾਵਿਸਿਂ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸੀਦਿਂ. ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਚ ਤਤੋ ਮੇ ਮਨਸੀਕਾਰੋ, ਯੋਨਿਸੋ ਉਦਪਜ੍ਜਥਾਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯਮੇਵਾਤਿ.

ਰਾਜਦਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.