੯. ਨਵਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਸਮਿਤਿਗੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਂ ਮਯਾ ਪਕਤਂ ਪਾਪਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਮਿਤਿਗੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਜਾਤਿਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਕੁਲਰੂਪਪਰਿਵਾਰਸਮ੍ਪਦਾਯ ਅਞ੍ਞੇ ਸਤ੍ਤੇ ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਮੁਣ੍ਡਕੋ ਕੁਟ੍ਠੀ ਮਞ੍ਞੇ, ਤੇਨਾਯਂ ਪਟਿਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਤੀ’’ਤਿ ਨਿਟ੍ਠੁਭਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਬਹੁਂ ਕਾਲਂ ਨਿਰਯੇ ਪਚ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਉਪਗਤੋ ਏਕਂ ਸੀਲਾਚਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਉਪਾਸਕਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਦੋਸਨ੍ਤਰੋ ਹੁਤ੍ਵਾ, ‘‘ਕੁਟ੍ਠਰੋਗੀ ਭਵੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ ਅਕ੍ਕੋਸਿ, ਨ੍ਹਾਨਤਿਤ੍ਥੇ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਠਪਿਤਾਨਿ ਨ੍ਹਾਨਚੁਣ੍ਣਾਨਿ ਦੂਸੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਪੁਨ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਬਹੂਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸਮਿਤਿਗੁਤ੍ਤੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਮਕਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਨ੍ਦੇਨ ਕੁਟ੍ਠਰੋਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ, ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਸਰੀਰਾਵਯਵਾ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਗਿਲਾਨਸਾਲਾਯਂ ਵਸਤਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਗਿਲਾਨਪੁਚ੍ਛਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਗਿਲਾਨੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਆਵੁਸੋ, ਯਾਵਤਾ ਖਨ੍ਧਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਾਮ, ਸਬ੍ਬਂ ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਵੇਦਨਾ. ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਪਨ ਅਸਨ੍ਤੇਸੁਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਦਨਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਅਗਮਾਸਿ. ਸੋ ਥੇਰਸ੍ਸ ਓਵਾਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੨.੮੨-੯੦) –

‘‘ਜਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ, ਆਲੋਕੋ ਵਿਪੁਲੋ ਅਹੁ;

ਪਥਵੀ ਚ ਪਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥ, ਸਸਾਗਰਾ ਸਪਬ੍ਬਤਾ.

‘‘ਨੇਮਿਤ੍ਤਾ ਚ ਵਿਯਾਕਂਸੁ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ;

ਅਗ੍ਗੋ ਚ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ, ਜਨਤਂ ਉਦ੍ਧਰਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਨੇਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਸੁਣਿਤ੍ਵਾਨ, ਜਾਤਿਪੂਜਮਕਾਸਹਂ;

ਏਦਿਸਾ ਪੂਜਨਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਯਾਦਿਸਾ ਜਾਤਿਪੂਜਨਾ.

‘‘ਸਙ੍ਖਰਿਤ੍ਵਾਨ ਕੁਸਲਂ, ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦਯਿਂ;

ਜਾਤਿਪੂਜਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਨ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਅਹਂ.

‘‘ਯਂ ਯਂ ਯੋਨੁਪਪਜ੍ਜਾਮਿ, ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਅਥ ਮਾਨੁਸਂ;

ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤੇ ਅਭਿਭੋਮਿ, ਜਾਤਿਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਧਾਤਿਯੋ ਮਂ ਉਪਟ੍ਠੇਨ੍ਤਿ, ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਵਸਾਨੁਗਾ;

ਨ ਤਾ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ ਕੋਪੇਤੁਂ, ਜਾਤਿਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੂਜਮਕਰਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਜਾਤਿਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸੁਪਾਰਿਚਰਿਯਾ ਨਾਮ, ਚਤੁਤ੍ਤਿਂਸ ਜਨਾਧਿਪਾ;

ਇਤੋ ਤਤਿਯਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣੇਨ ਏਤਰਹਿ ਅਨੁਭੁਯ੍ਯਮਾਨਰੋਗਵਸੇਨ ਪੁਰਿਮਜਾਤੀਸੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਨਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ –

੮੧. ‘‘ਯਂ ਮਯਾ ਪਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਞ੍ਞਾਸੁ ਜਾਤਿਸੁ;

ਇਧੇਵ ਤਂ ਵੇਦਨੀਯਂ, ਵਤ੍ਥੁ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਪਾਪਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਲਾਮਕਟ੍ਠੇਨ ਪਾਪਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇਤਿ ਪੁਰਾ. ਅਞ੍ਞਾਸੁ ਜਾਤਿਸੂਤਿ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ, ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਸੁ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ਯਦਿਪਿ ਮਯਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਨ ਤਾਦਿਸਂ ਪਾਪਂ ਕਤਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਦਾਨਿ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਂ ਪਨ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਕਤਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਧੇਵ ਤਂ ਵੇਦਨੀਯਂ, ਤਞ੍ਹਿ ਇਧੇਵ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਵੇਦਯਿਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਭਵਿਤਬ੍ਬਂ ਫਲਂ, ਕਸ੍ਮਾ? ਵਤ੍ਥੁ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਚ੍ਚਨੋਕਾਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਖਨ੍ਧਪ੍ਪਬਨ੍ਧੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਇਮੇ ਪਨ ਖਨ੍ਧਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਅਨੁਪਾਦਾਨੋ ਵਿਯ ਜਾਤਵੇਦੋ ਚਰਿਮਕਚਿਤ੍ਤਨਿਰੋਧੇਨ ਅਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ.

ਸਮਿਤਿਗੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯੇਨ ਯੇਨ ਸੁਭਿਕ੍ਖਾਨੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਂ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਤੀਸੁ ਵੇਦੇਸੁ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਤੋ, ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਚ ਸਤ੍ਥੁ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਉਪਰਿ ਚ ਪੁਪ੍ਫਮੁਟ੍ਠਿਯੋ ਖਿਪਿ. ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਪੁਪ੍ਫਾਸਨਾਕਾਰੇਨ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਸੋ ਤਂ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਂ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਉਦਿਚ੍ਚਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਸਪੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਦਹਰਕਾਲੇਯੇਵ ਪਿਤਾ ਕਾਲਮਕਾਸਿ. ਮਾਤਾ ਤਂ ਪਟਿਜਗ੍ਗਤਿ. ਸੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਜੇਤਵਨਂ ਗਤੋ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਆਸਨੇ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਾਤੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਨੁਜਾਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸੇ ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਜਨਪਦਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਸਯਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਆਪੁਚ੍ਛਿਤੁਂ ਮਾਤੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਮਾਤਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੀ ਓਵਾਦਵਸੇਨ –

੮੨. ‘‘ਯੇਨ ਯੇਨ ਸੁਭਿਕ੍ਖਾਨਿ, ਸਿਵਾਨਿ ਅਭਯਾਨਿ ਚ;

ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਤਕ ਗਚ੍ਛਸ੍ਸੁ, ਮਾ ਸੋਕਾਪਹਤੋ ਭਵਾ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਯੇਨ ਯੇਨਾਤਿ ਯਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ. ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਹਿ ਏਤਂ ਕਰਣਵਚਨਂ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਯਸ੍ਮਿਂ ਦਿਸਾਭਾਗੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਭਿਕ੍ਖਾਨੀਤਿ ਸੁਲਭਪਿਣ੍ਡਾਨਿ, ਰਟ੍ਠਾਨੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਿਵਾਨੀਤਿ ਖੇਮਾਨਿ ਅਰੋਗਾਨਿ. ਅਭਯਾਨੀਤਿ ਚੋਰਭਯਾਦੀਹਿ ਨਿਬ੍ਭਯਾਨਿ, ਰੋਗਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਭਯਾਨਿ ਪਨ ‘‘ਸੁਭਿਕ੍ਖਾਨਿ, ਸਿਵਾਨੀ’’ਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇਨੇਵ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਤੇਨਾਤਿ ਤਤ੍ਥ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਸਾਭਾਗੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਤ੍ਤਕਾਤਿ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤੀ ਤਂ ਆਲਪਤਿ. ਮਾਤਿ ਪਟਿਸੇਧਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ ਸੋਕਾਪਹਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਗੁਣਰਹਿਤਾਨਿ ਰਟ੍ਠਾਨਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਭਯਾਦਿਜਨਿਤੇਨ ਸੋਕੇਨ ਉਪਹਤੋ ਮਾ ਭਵ ਮਾਹੋਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ, ‘‘ਮਮ ਮਾਤਾ ਮਯ੍ਹਂ ਸੋਕਰਹਿਤਟ੍ਠਾਨਗਮਨਂ ਆਸੀਸਤਿ, ਹਨ੍ਦ ਮਯਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਸੋਕਰਹਿਤਂ ਠਾਨਂ ਪਤ੍ਤੁਂ ਯੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਾਹਜਾਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੩.੧-੯) –

‘‘ਅਜ੍ਝਾਯਕੋ ਮਨ੍ਤਧਰੋ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨ ਪਾਰਗੂ;

ਅਬ੍ਭੋਕਾਸੇ ਠਿਤੋ ਸਨ੍ਤੋ, ਅਦ੍ਦਸਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਸੀਹਂ ਯਥਾ ਵਨਚਰਂ, ਬ੍ਯਗ੍ਘਰਾਜਂਵ ਨਿਤ੍ਤਸਂ;

ਤਿਧਾਪਭਿਨ੍ਨਮਾਤਙ੍ਗਂ, ਕੁਞ੍ਜਰਂਵ ਮਹੇਸਿਨਂ.

‘‘ਸੇਰੇਯਕਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਆਕਾਸੇ ਉਕ੍ਖਿਪਿਂ ਅਹਂ;

ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ, ਪਰਿਵਾਰੇਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਸੋ.

‘‘ਅਧਿਟ੍ਠਹਿ ਮਹਾਵੀਰੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਸਮਨ੍ਤਾ ਪੁਪ੍ਫਚ੍ਛਦਨਾ, ਓਕਿਰਿਂਸੁ ਨਰਾਸਭਂ.

‘‘ਤਤੋ ਸਾ ਪੁਪ੍ਫਕਞ੍ਚੁਕਾ, ਅਨ੍ਤੋਵਣ੍ਟਾ ਬਹਿਮੁਖਾ;

ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਛਦਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਤੋ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਥ.

‘‘ਤਞ੍ਚ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ ਲੋਮਹਂਸਨਂ;

ਬੁਦ੍ਧੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਸਿਂ, ਸੁਗਤੇ ਲੋਕਨਾਯਕੇ.

‘‘ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਸੁਕ੍ਕਮੂਲੇਨ ਚੋਦਿਤੋ;

ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਂ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨੁਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਪਨ੍ਨਰਸਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਪਞ੍ਚਵੀਸਤਿ;

ਵੀਤਮਲਾਸਨਾਮਾ ਚ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਦਮੇਵ ਮਾਤੁ ਵਚਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਙ੍ਕੁਸਂ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ ਤਮੇਵ ਗਾਥਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਾਸਿ.

ਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਸੀਹਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸੀਹਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸੀਹਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਇਤੋ ਅਟ੍ਠਾਰਸਕਪ੍ਪਸਤਮਤ੍ਥਕੇ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ ਕਿਨ੍ਨਰਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਪੁਪ੍ਫਭਕ੍ਖੋ ਪੁਪ੍ਫਨਿਵਸਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਪੂਜੇਤੁਕਾਮੋ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸਤੋ ਓਰੁਯ੍ਹ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿ. ਕਿਨ੍ਨਰੋ ਚਨ੍ਦਨਸਾਰਂ ਘਂਸਿਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਗਨ੍ਧੇਨ ਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਚ ਪੂਜਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਮਲ੍ਲਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸੀਹੋਤਿ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਵਿਧਾਵਤਿ, ਏਕਗ੍ਗਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਸਕਤ੍ਥਂ ਨਿਪ੍ਫਾਦੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਠਤ੍ਵਾ –

੮੩. ‘‘ਸੀਹਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰ, ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵਮਤਨ੍ਦਿਤੋ;

ਭਾਵੇਹਿ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਜਹ ਸੀਘਂ ਸਮੁਸ੍ਸਯ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਾਯ ਓਵਦਿ. ਸੋ ਗਾਥਾਵਸਾਨੇ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੪.੧੭-੨੫) –

‘‘ਚਨ੍ਦਭਾਗਾਨਦੀਤੀਰੇ, ਅਹੋਸਿਂ ਕਿਨ੍ਨਰੋ ਤਦਾ;

ਪੁਪ੍ਫਭਕ੍ਖੋ ਚਹਂ ਆਸਿਂ, ਪੁਪ੍ਫਨਿਵਸਨੋ ਤਥਾ.

‘‘ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਤੁ ਭਗਵਾ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠੋ ਨਰਾਸਭੋ;

ਵਿਪਿਨਗ੍ਗੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਸਿ, ਹਂਸਰਾਜਾਵ ਅਮ੍ਬਰੇ.

‘‘ਨਮੋ ਤੇ ਪੁਰਿਸਾਜਞ੍ਞ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੇ ਸੁਵਿਸੋਧਿਤਂ;

ਪਸਨ੍ਨਮੁਖਵਣ੍ਣੋਸਿ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਮੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ.

‘‘ਓਰੋਹਿਤ੍ਵਾਨ ਆਕਾਸਾ, ਭੂਰਿਪਞ੍ਞੋ ਸੁਮੇਧਸੋ;

ਸਙ੍ਘਾਟਿਂ ਪਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਉਪਾਵਿਸਿ.

‘‘ਵਿਲੀਨਂ ਚਨ੍ਦਨਾਦਾਯ, ਅਗਮਾਸਿਂ ਜਿਨਨ੍ਤਿਕਂ;

ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਮਨੋ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠਂ ਨਰਾਸਭਂ;

ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਕ੍ਕਾਮਿਂ ਉਤ੍ਤਰਾਮੁਖੋ.

‘‘ਅਟ੍ਠਾਰਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਚਨ੍ਦਨਂ ਯਂ ਅਪੂਜਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਚਤੁਦ੍ਦਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਇਤੋ ਆਸਿਂਸੁ ਤੇ ਤਯੋ;

ਰੋਹਣੀ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਯਾ ਪਨ ਭਗਵਤਾ ਓਵਾਦਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਸੀਹਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਗਾਥਾ, ਤਤ੍ਥ ਸੀਹਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਥੇਰਸ੍ਸ ਆਲਪਨਂ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਾਤਿ ਸਤਿਯਾ ਅਵਿਪ੍ਪਵਾਸੇਨ ਪਮਾਦਵਿਰਹਿਤੋ ਸਬ੍ਬਿਰਿਯਾਪਥੇਸੁ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਾਹਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰਂ ਸਹ ਫਲੇਨ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਰਤ੍ਤਿਭਾਗਂ ਦਿਵਸਭਾਗਞ੍ਚ ‘‘ਚਙ੍ਕਮੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਆਵਰਣੀਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੯; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੬; ਵਿਭ. ੫੧੯) ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਚਤੁਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵਸੇਨ ਅਤਨ੍ਦਿਤੋ ਅਕੁਸੀਤੋ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਕੁਸਲਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਾਵੇਹਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਹਿ ਵਡ੍ਢੇਹਿ ਚ, ਏਵਂ ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਚ ਜਹ ਸੀਘਂ ਸਮੁਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਤਵ ਸਮੁਸ੍ਸਯਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਸੀਘਂ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਪਜਹ, ਏਵਂਭੂਤੋ ਚ ਪਚ੍ਛਾ ਚਰਿਮਕਚਿਤ੍ਤਨਿਰੋਧੇਨ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਚ ਪਜਹਿਸ੍ਸਤੀਤਿ. ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਮੇਵ ਗਾਥਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਾਸੀਤਿ.

ਸੀਹਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਨੀਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਂ ਸੁਪਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਨੀਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਂ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਸੁਨਨ੍ਦੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਨੇਕਸਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਨ੍ਤੇ ਵਾਚੇਨ੍ਤੋ ਵਾਜਪੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮ ਯਞ੍ਞਂ ਯਜਿ, ਭਗਵਾ ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤੋ ਯਞ੍ਞਟ੍ਠਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਚਙ੍ਕਮਿ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਸਿਸ੍ਸੇਹਿ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਆਹਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਤਂ ਠਾਨਂ ਸਕਲਞ੍ਚ ਨਗਰਂ ਪੁਪ੍ਫਪਟਵਿਤਾਨਿਕਂ ਵਿਯ ਛਾਦਿਤਂ ਅਹੋਸਿ. ਮਹਾਜਨੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਸਿ. ਸੁਨਨ੍ਦਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤੇਨ ਕੁਸਲਮੂਲੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਨੀਤੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਸਮਣਾ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸੁਖਸੀਲਾ ਸੁਖਸਮਾਚਾਰਾ ਸੁਭੋਜਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਵਾਤੇਸੁ ਸੇਨਾਸਨੇਸੁ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਇਮੇਸੁ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖੇਨ ਵਿਹਰਿਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ’’ਤਿ ਸੁਖਾਭਿਲਾਸਾਯ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾਵ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਤਿਪਾਹਮੇਵ ਮਨਸਿਕਰਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਾਵਦੇਹਕਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਸਭਾਗਂ ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਾਮੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਾਯ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤਿ, ਰਤ੍ਤਿਭਾਗੇਪਿ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾਭਿਭੂਤੋ ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਂ ਸੁਪਤਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਪਰਿਪਾਕਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਓਵਾਦਂ ਦੇਨ੍ਤੋ –

੮੪. ‘‘ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਂ ਸੁਪਿਤ੍ਵਾਨ, ਦਿਵਾ ਸਙ੍ਗਣਿਕੇ ਰਤੋ;

ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਰਤ੍ਤਿਨ੍ਤਿ ਸਕਲਂ ਰਤ੍ਤਿਂ. ਸੁਪਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਨਿਦ੍ਦਾਯਿਤ੍ਵਾ, ‘‘ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਠਮਂ ਯਾਮਂ ਚਙ੍ਕਮੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਆਵਰਣੀਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਤੀਸੁਪਿ ਯਾਮੇਸੁ ਨਿਦ੍ਦਂ ਓਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਿਵਾਤਿ ਦਿਵਸਂ, ਸਕਲਂ ਦਿਵਸਭਾਗਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਗਣਿਕੇਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਿਕੇਹਿ ਕਾਯਦਲ਼੍ਹਿਬਹੁਲਪੁਗ੍ਗਲੇਹਿ ਸਨ੍ਨਿਸਜ੍ਜਾ ਸਙ੍ਗਣਿਕੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਰਤੋ ਅਭਿਰਤੋ ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ‘‘ਸਙ੍ਗਣਿਕੇ ਰਤੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਸਙ੍ਗਣਿਕਾਰਤੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ. ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮਾਤਿ ਕੁਦਾ ਨਾਮ. ਅਸ੍ਸੂਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ, ਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਕਾਲੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਮ੍ਮੇਧੋਤਿ ਨਿਪ੍ਪਞ੍ਞੋ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਾਤਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ. ਅਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਰਿਯੋਸਾਨਂ. ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਂ ਕਦਾ ਨਾਮ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਦਿਸਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਕਰਣਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਦੁਮ੍ਮੇਧ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਸੀ’’ਤਿਪਿ ਪਾਲ਼ਿ.

ਏਵਂ ਪਨ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਗਾਥਾਯ ਕਥਿਤਾਯ ਥੇਰੋ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੪.੨੬-੩੩) –

‘‘ਸੁਨਨ੍ਦੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਨ੍ਤਪਾਰਗੂ;

ਅਜ੍ਝਾਯਕੋ ਯਾਚਯੋਗੋ, ਵਾਜਪੇਯ੍ਯਂ ਅਯਾਜਯਿ.

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਲੋਕਵਿਦੂ, ਅਗ੍ਗੋ ਕਾਰੁਣਿਕੋ ਇਸਿ;

ਜਨਤਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਬਰੇ ਚਙ੍ਕਮੀ ਤਦਾ.

‘‘ਚਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਲੋਕਨਾਯਕੋ;

ਮੇਤ੍ਤਾਯ ਅਫਰਿ ਸਤ੍ਤੇ, ਅਪ੍ਪਮਾਣੇ ਨਿਰੂਪਧਿ.

‘‘ਵਣ੍ਟੇ ਛੇਤ੍ਵਾਨ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਨ੍ਤਪਾਰਗੂ;

ਸਬ੍ਬੇ ਸਿਸ੍ਸੇ ਸਮਾਨੇਤ੍ਵਾ, ਆਕਾਸੇ ਉਕ੍ਖਿਪਾਪਯਿ.

‘‘ਯਾਵਤਾ ਨਗਰਂ ਆਸਿ, ਪੁਪ੍ਫਾਨਂ ਛਦਨਂ ਤਦਾ;

ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ, ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਨ ਵਿਗਚ੍ਛਥ.

‘‘ਤੇਨੇਵ ਸੁਕ੍ਕਮੂਲੇਨ, ਅਨੁਭੋਤ੍ਵਾਨ ਸਮ੍ਪਦਾ;

ਸਬ੍ਬਾਸਵੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਤਿਣ੍ਣੋ ਲੋਕੇ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕਂ.

‘‘ਏਕਾਰਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਪਞ੍ਚਤਿਂਸਾਸੁ ਖਤ੍ਤਿਯਾ;

ਅਮ੍ਬਰਂਸਸਨਾਮਾ ਤੇ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਮੇਵ ਗਾਥਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਾਸਿ.

ਨੀਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਸੁਨਾਗਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਚਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸੁਨਾਗਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਕੁਸਲਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਏਕਤ੍ਤਿਂਸੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਖਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਤਿਣ੍ਣਂ ਵੇਦਾਨਂ ਪਾਰਗੂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਅਸ੍ਸਮੇ ਵਸਨ੍ਤੋ ਤੀਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਮਨ੍ਤੇ ਵਾਚੇਸਿ. ਅਥੇਕਦਿਵਸਂ ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਉਪਧਾਰੇਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਮਨ੍ਤੇ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ‘‘ਈਦਿਸੇਹਿ ਲਕ੍ਖਣੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਨਨ੍ਤਜਿਨੋ ਅਨਨ੍ਤਞਾਣੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਉਲ਼ਾਰੋ ਪਸਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਪਰਾਪਰਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਨਾਲਕਗਾਮੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਸੁਨਾਗੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਸ ਗਿਹਿਸਹਾਯੋ ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੪.੩੪-੪੦) –

‘‘ਹਿਮਵਨ੍ਤਸ੍ਸਾਵਿਦੂਰੇ, ਵਸਭੋ ਨਾਮ ਪਬ੍ਬਤੋ;

ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਬ੍ਬਤਪਾਦਮ੍ਹਿ, ਅਸ੍ਸਮੋ ਆਸਿ ਮਾਪਿਤੋ.

‘‘ਤੀਣਿ ਸਿਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਵਾਚੇਸਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਦਾ;

ਸਂਹਰਿਤ੍ਵਾਨ ਤੇ ਸਿਸ੍ਸੇ, ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਉਪਾਵਿਸਿਂ.

‘‘ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਨ੍ਤਪਾਰਗੂ;

ਬੁਦ੍ਧਵੇਦਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ, ਞਾਣੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦਯਿਂ.

‘‘ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਨਿਸੀਦਿਂ ਪਣ੍ਣਸਨ੍ਥਰੇ;

ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਅਹਂ.

‘‘ਏਕਤਿਂਸੇ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਸਞ੍ਞਮਲਭਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਞਾਣਸਞ੍ਞਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਤ੍ਤਵੀਸਤਿ ਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਰਾਜਾ ਸਿਰਿਧਰੋ ਅਹੁ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਪਦੇਸੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੮੫. ‘‘ਚਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋ, ਪਵਿਵੇਕਰਸਂ ਵਿਜਾਨਿਯ;

ਝਾਯਂ ਨਿਪਕੋ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ, ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸੁਖਂ ਨਿਰਾਮਿਸ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਚਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕੋਵਿਦੋਤਿ ਭਾਵਨਾਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਹਣੇ ਕੁਸਲੋ, ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮ੍ਪਹਂਸਿਤਬ੍ਬਂ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਪਗ੍ਗਹਣਾਦਿਯੋਗ੍ਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਹਣੇ ਛੇਕੋ. ਪਵਿਵੇਕਰਸਂ ਵਿਜਾਨਿਯਾਤਿ ਕਾਯਵਿਵੇਕਸਂਵਡ੍ਢਿਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਵਿਵੇਕਸ੍ਸ ਰਸਂ ਸਞ੍ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਵੇਕਸੁਖਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਪਵਿਵੇਕਰਸਂ ਪਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੨੦੫) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਝਾਯਨ੍ਤਿ ਪਠਮਂ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਪਚ੍ਛਾ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਚ ਝਾਯਨ੍ਤੋ. ਨਿਪਕੋਤਿ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਪਰਿਹਰਣੇ ਕੁਸਲੋ. ਪਤਿਸ੍ਸਤੋਤਿ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ. ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸੁਖਂ ਨਿਰਾਮਿਸਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਮਥਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਕੋਸਲ੍ਲੇਨ ਲਬ੍ਭੇ ਚਿਤ੍ਤਵਿਵੇਕਸੁਖੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਝਾਨੇਨੇਵ ਝਾਯਨ੍ਤੋ ਕਾਮਾਮਿਸਵਟ੍ਟਾਮਿਸੇਹਿ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਤਾਯ ਨਿਰਾਮਿਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਂ ਫਲਸੁਖਞ੍ਚ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸਮੁਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸੁਨਾਗਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਨਾਗਿਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪੁਥੁਅਞ੍ਞਵਾਦਿਨਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਨਾਗਿਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਂ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਨਾਰਦੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਮਾਲ਼ਕੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਪੁਰਕ੍ਖਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਤੀਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਨਗਰੇ ਸਕ੍ਯਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਨਾਗਿਤੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਭਗਵਤਿ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਮਧੁਪਿਣ੍ਡਿਕਸੁਤ੍ਤਂ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੯੯ ਆਦਯੋ) ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੪.੪੭-੫੪) –

‘‘ਵਿਸਾਲਮਾਲ਼ੇ ਆਸੀਨੋ, ਅਦ੍ਦਸਂ ਲੋਕਨਾਯਕਂ;

ਖੀਣਾਸਵਂ ਬਲਪ੍ਪਤ੍ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪੁਰਕ੍ਖਤਂ.

‘‘ਸਤਸਹਸ੍ਸਾ ਤੇਵਿਜ੍ਜਾ, ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾ;

ਪਰਿਵਾਰੇਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਕੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ.

‘‘ਞਾਣੇ ਉਪਨਿਧਾ ਯਸ੍ਸ, ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਦੇਵਕੇ;

ਅਨਨ੍ਤਞਾਣਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਕੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ.

‘‘ਧਮ੍ਮਕਾਯਞ੍ਚ ਦੀਪੇਨ੍ਤਂ, ਕੇਵਲਂ ਰਤਨਾਕਰਂ;

ਵਿਕਪ੍ਪੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਕੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨਪ੍ਪਸੀਦਤਿ.

‘‘ਇਮਾਹਿ ਤੀਹਿ ਗਾਥਾਹਿ, ਨਾਰਦੋਵ੍ਹਯਵਚ੍ਛਲੋ;

ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਂ ਥਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਪਰਾਜਿਤਂ.

‘‘ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦੇਨ, ਬੁਦ੍ਧਸਨ੍ਥਵਨੇਨ ਚ;

ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਂ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨੁਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਇਤੋ ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਖਤ੍ਤਿਯੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਅਵਿਤਥਦੇਸਨਤਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਞ੍ਜਾਤਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸੋ ਪੀਤਿਵੇਗਪ੍ਪਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਨ੍ਤੋ –

੮੬. ‘‘ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਪੁਥੁਅਞ੍ਞਵਾਦਿਨਂ, ਮਗ੍ਗੋ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਮੋ ਯਥਾ ਅਯਂ;

ਇਤਿਸ੍ਸੁ ਸਙ੍ਘਂ ਭਗਵਾਨੁਸਾਸਤਿ, ਸਤ੍ਥਾ ਸਯਂ ਪਾਣਿਤਲੇਵ ਦਸ੍ਸਯ’’ਨ੍ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਾ ਬਾਹਿਰਕੇ ਸਮਯੇ, ਤੇਨਾਹ ‘‘ਪੁਥੁਅਞ੍ਞਵਾਦਿਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਨਾਨਾਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਮਗ੍ਗੋ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਮੋ ਯਥਾ ਅਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਅਯਂ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਏਕਂਸੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਮੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮੀ, ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਮੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਮਯੇ ਨਤ੍ਥਿ ਅਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਵਾਦਸ੍ਸ. ਤੇਨਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਇਧੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣੋ, ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਤਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਸਮਣੋ, ਸੁਞ੍ਞਾ ਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾ ਸਮਣੇਭਿ ਅਞ੍ਞੇਹੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੪; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੩੯; ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪੧).

ਇਤੀਤਿ ਏਵਂ. ਅਸ੍ਸੂਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਘਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸੋਯਂ ਯਥਾ ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਘਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਮੂਹਂ, ਵੇਨੇਯ੍ਯਜਨਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਭਗਵਾਤਿ ਭਾਗ੍ਯਵਨ੍ਤਤਾਦੀਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗਵਾ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ. ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ ਪਨ ਪਰਮਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਂ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸਤ੍ਥਾਤਿ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਪਰਮਤ੍ਥੇਹਿ ਯਥਾਰਹਂ ਅਨੁਸਾਸਤੀਤਿ ਸਤ੍ਥਾ. ਸਯਨ੍ਤਿ ਸਯਮੇਵ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ – ‘‘ਸੀਲਾਦਿਕ੍ਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਆਦੀਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਵਸੇਨ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਗਾਮੀ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਯਥਾ ਮਮ ਸਾਸਨੇ ਅਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਬਾਹਿਰਕਸਮਯੇ ਮਗ੍ਗੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਨ੍ਤੋ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਤ੍ਥਾ ਭਗਵਾ ਸਯਮੇਵ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਞਾਤਂ, ਸਯਮੇਵ ਵਾ ਮਹਾਕਰੁਣਾਸਞ੍ਚੋਦਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਹਤ੍ਥਤਲੇ ਆਮਲਕਂ ਵਿਯ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਜਨਤਂ ਅਨੁਸਾਸਤਿ ਓਵਦਤੀਤਿ.

ਨਾਗਿਤਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਪਵਿਟ੍ਠਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਖਨ੍ਧਾ ਦਿਟ੍ਠਾ ਯਥਾਭੂਤਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਪਵਿਟ੍ਠਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੇਸਵੋ ਨਾਮ ਤਾਪਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਮਗਧਰਟ੍ਠੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਨਿਨ੍ਨਜ੍ਝਾਸਯਤਾਯ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤੋ ਉਪਤਿਸ੍ਸਕੋਲਿਤਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੇਪਿ ਨਾਮ ਮਹਾਪਞ੍ਞਾ ਤਤ੍ਥ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾ, ਤਦੇਵ ਮਞ੍ਞੇ ਸੇਯ੍ਯੋ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿ. ਸੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਛਾਕਾਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੪.੫੫-੫੯) –

‘‘ਨਾਰਦੋ ਇਤਿ ਮੇ ਨਾਮਂ, ਕੇਸਵੋ ਇਤਿ ਮਂ ਵਿਦੂ;

ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਏਸਂ, ਅਗਮਂ ਬੁਦ੍ਧਸਨ੍ਤਿਕਂ.

‘‘ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਕਾਰੁਣਿਕੋ, ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਮਹਾਮੁਨਿ;

ਅਸ੍ਸਾਸਯਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤੇ ਸੋ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਸਿਰੇ ਕਤ੍ਵਾਨ ਅਞ੍ਜਲਿਂ;

ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਪਕ੍ਕਾਮਿਂ ਪਾਚਿਨਾਮੁਖੋ.