੧੦. ਦਸਮਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਨ ਤਥਾ ਮਤਂ ਸਤਰਸਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਕਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਤਿਯੇ ਪੁਪ੍ਫਾਦੀਹਿ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਸਕ੍ਯਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਵਿਭਵਤਾਯ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਕੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਥ. ਸੋ ਵਿਭਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾਯ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਸਤਰਸਂ ਨਾਮ ਆਹਾਰਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਮਿਸ੍ਸਕਾਹਾਰਪਰਿਭੋਗਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਾਵ ਸੁਖੁਮਾਲੋਪਿ ਭਗਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਂ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਤਥਾ ਯਾਪੇਤਿ, ਕਸ੍ਮਾ ਮਯਂ ਆਹਾਰਗਿਦ੍ਧਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਹਾਰਸੁਦ੍ਧਿਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਮੇਵ ਪਨ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਜਾਤਸਂਵੇਗੋ ਘਰਾਵਾਸਂ ਪਹਾਯ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਕਾਯਗਤਾਸਤਿਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਿਤੋ ਤਤ੍ਥ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਪਟਿਲਦ੍ਧਝਾਨਂ ਪਾਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੫-੯) –

‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਲੋਕਨਾਥਮ੍ਹਿ, ਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸੀਨਰਾਸਭੇ;

ਆਰੋਪੇਸਿਂ ਧਜਤ੍ਥਮ੍ਭਂ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਚੇਤਿਯੇ.

‘‘ਨਿਸ੍ਸੇਣਿਂ ਮਾਪਯਿਤ੍ਵਾਨ, ਥੂਪਸੇਟ੍ਠਂ ਸਮਾਰੁਹਿਂ;

ਜਾਤਿਪੁਪ੍ਫਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਥੂਪਮ੍ਹਿ ਅਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਅਹੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਹੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਹੋ ਨੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਮ੍ਪਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਥੂਪਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਥੂਪਸੀਖਸਨਾਮਕਾ;

ਸੋਲ਼ਸਾਸਿਂਸੁ ਰਾਜਾਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਗਾਰਵਬਹੁਮਾਨੇਨ ਪੀਤਿਵੇਗਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਨ ਤਥਾ ਮਤਂ ਸਤਰਸ’’ਨ੍ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੯੧. ਤਤ੍ਥ ਨ ਤਥਾ ਮਤਂ ਸਤਰਸਂ, ਸੁਧਨ੍ਨਂ ਯਂ ਮਯਜ੍ਜ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਥਾਤਿ ਤੇਨ ਪਕਾਰੇਨ. ਮਤਨ੍ਤਿ ਅਭਿਮਤਂ. ਸਤਰਸਨ੍ਤਿ ਸਤਰਸਭੋਜਨਂ ‘‘ਸਤਰਸਭੋਜਨਂ ਨਾਮ ਸਤਪਾਕਸਪ੍ਪਿਆਦੀਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਂ ਭੋਜਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਨੇਕਤ੍ਥੋ ਸਤਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਸਤਸੋ ਸਹਸ੍ਸਸੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਅਨੇਕਸੂਪਂ ਅਨੇਕਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ, ਤਂ ਅਨੇਕਰਸਤਾਯ ‘‘ਸਤਰਸ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨਾਨਾਰਸਭੋਜਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਧਾ ਏਵ ਅਨ੍ਨਂ ਸੁਧਾਭੋਜਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਹਾਰੋ. ਯਂ ਮਯਜ੍ਜ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਂ ਮਯਾ ਅਜ੍ਜ ਅਨੁਭੁਤ੍ਤਂ. ‘‘ਯਂ ਮਯਾ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ਇਦਂ ‘‘ਸਤਰਸਂ ਸੁਧਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਂ ਮਯਾ ਅਜ੍ਜ ਏਤਰਹਿ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਸਨ੍ਤਂ ਪਣੀਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸੁਖਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਯਮਾਨਂ, ਤਂ ਯਥਾ ਮਤਂ ਅਭਿਮਤਂ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤਂ ਤਥਾ ਰਾਜਕਾਲੇ ਮਯਾ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਂ ਸਤਰਸਭੋਜਨਂ ਦੇਵਤ੍ਤਭਾਵੇ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਂ ਸੁਧਨ੍ਨਞ੍ਚ ਨ ਮਤਂ ਨਾਭਿਮਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਇਦਞ੍ਹਿ ਅਰਿਯਨਿਸੇਵਿਤਂ ਨਿਰਾਮਿਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥੁਭੂਤਂ, ਤਂ ਪਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸੇਵਿਤਂ ਸਾਮਿਸਂ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਂ, ਤਂ ਇਮਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਮ੍ਪਿ ਕਲਮ੍ਪਿ ਕਲਭਾਗਮ੍ਪਿ ਨ ਉਪੇਤੀਤਿ. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਯਂ ਮਯਜ੍ਜ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਅਪਰਿਮਿਤਦਸ੍ਸਿਨਾ ਗੋਤਮੇਨ, ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਸੁਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਅਪਰਿਮਿਤਂ ਅਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਾਭਾਵਤੋ ਸਨ੍ਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤਧਾਤੁਂ ਸਯਮ੍ਭੂਞਾਣੇਨ ਪਸ੍ਸੀ, ਅਪਰਿਮਿਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਾਪਰਿਮੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਞੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਾਵੀਤਿ ਤੇਨ ਅਪਰਿਮਿਤਦਸ੍ਸਿਨਾ ਗੋਤਮਗੋਤ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ‘‘ਖਯਂ ਵਿਰਾਗਂ ਅਮਤਂ ਪਣੀਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੪; ਸੁ. ਨਿ. ੨੨੭) ਚ ‘‘ਮਦਨਿਮ੍ਮਦਨੋ ਪਿਪਾਸਵਿਨਯੋ’’ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪; ਇਤਿਵੁ. ੯੦) ‘‘ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸਮਥੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੪੦; ੧੦.੬) ਚ ਆਦਿਨਾ ਸੁਟ੍ਠੁ ਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਯਾ ਅਜ੍ਜ ਪਰਿਭੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ.

ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਵਿਜਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਯਸ੍ਸਾਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਵਿਜਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਪਿਯਦਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਵਿਭਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਤਸ੍ਸ ਥੂਪਸ੍ਸ ਰਤਨਖਚਿਤਂ ਵੇਦਿਕਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਉਲ਼ਾਰਂ ਵੇਦਿਕਾਮਹਂ ਕਾਰੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਅਨੇਕਸਤੇ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਮਣਿਓਭਾਸੇਨ ਵਿਚਰਿ. ਏਵਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਵਿਜਯੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਜ੍ਜਾਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਤੋ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਝਾਨਲਾਭੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪ੍ਪਸਾਦੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੧੦-੧੪) –

‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਲੋਕਨਾਥਮ੍ਹਿ, ਪਿਯਦਸ੍ਸੀਨਰੁਤ੍ਤਮੇ;

ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਮਨੋ, ਮੁਤ੍ਤਾਵੇਦਿਮਕਾਸਹਂ.

‘‘ਮਣੀਹਿ ਪਰਿਵਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਅਕਾਸਿਂ ਵੇਦਿਮੁਤ੍ਤਮਂ;

ਵੇਦਿਕਾਯ ਮਹਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਅਹਂ.

‘‘ਯਂ ਯਂ ਯੋਨੁਪਪਜ੍ਜਾਮਿ, ਦੇਵਤ੍ਤਂ ਅਥ ਮਾਨੁਸਂ;

ਮਣੀ ਧਾਰੇਨ੍ਤਿ ਆਕਾਸੇ, ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸੋਲ਼ਸਿਤੋ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਮਣਿਪ੍ਪਭਾਸਨਾਮਕਾ;

ਛਤ੍ਤਿਂਸਾਸਿਂਸੁ ਰਾਜਾਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਸ੍ਸਾਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੯੨. ਤਤ੍ਥ ਯਸ੍ਸਾਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾਤਿ ਯਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਮਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ ਸਬ੍ਬਸੋ ਖੀਣਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਖੇਪਿਤਾ. ਆਹਾਰੇ ਚ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਯੋ ਚ ਆਹਾਰੇ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਨਿਸ੍ਸਯੇਹਿ ਅਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਅਗਧਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ, ਨਿਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਂ, ਆਹਾਰਸੀਸੇਨੇਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਪਚ੍ਚਯਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਯਾਯੋ ਵਾ ਇਧ ਆਹਾਰ-ਸਦ੍ਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋ ਚਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਵਿਮੋਕ੍ਖੋਪਿ ਗਹਿਤੋਯੇਵ, ਤੀਣਿਪਿ ਚੇਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਾਨਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹਿ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਸੁਞ੍ਞਂ, ਤੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਤਥਾ ਰਾਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਚ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਮੋਕ੍ਖੋ, ਰਾਗਾਦਿਪਣਿਧੀਨਂ ਅਭਾਵੇਨ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤਂ, ਤੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਞ੍ਚਾਤਿ ਅਪ੍ਪਣਿਹਿਤੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਯਮ੍ਪਿ ਤਿਵਿਧੋ ਵਿਮੋਕ੍ਖੋ ਯਸ੍ਸ ਗੋਚਰੋ, ਆਕਾਸੇਵ ਸਕੁਨ੍ਤਾਨਂ, ਪਦਂ ਤਸ੍ਸ ਦੁਰਨ੍ਨਯਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਆਕਾਸੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਸਕੁਣਾਨਂ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਪਾਦੇਹਿ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾ, ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਉਰੇਨ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾ, ਇਦਂ ਸੀਸੇਨ, ਇਦਂ ਪਕ੍ਖੇਹੀ’’ਤਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਞਾਤੁਂ, ਏਵਮੇਵ ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ‘‘ਨਿਰਯਪਦਾਦੀਸੁ ਇਮਿਨਾ ਨਾਮ ਪਦੇਨ ਗਤੋ’’ਤਿ ਞਾਪੇਤੁਞ੍ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ.

ਵਿਜਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੩. ਏਰਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਦੁਕ੍ਖਾ ਕਾਮਾ ਏਰਕਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਏਰਕਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਾਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਅਲਭਨ੍ਤੋ ‘‘ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਕਾਯਸਾਰਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥੁ ਗਮਨਮਗ੍ਗਂ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਸਮਂ ਅਕਾਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤੇਨ ਤਥਾਕਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਯਾਵ ਦਸ੍ਸਨੁਪਚਾਰਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਬੁਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪੀਤਿਂ ਅਵਿਜਹਨ੍ਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਸਮ੍ਭਾਵਨੀਯਸ੍ਸ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਯਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਏਰਕੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ ਅਭਿਰੂਪੋ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ ਇਤਿਕਤ੍ਤਬ੍ਬਤਾਸੁ ਪਰਮੇਨ ਵੇਯ੍ਯਤ੍ਤਿਯੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਕੁਲੇਨ ਰੂਪੇਨ ਆਚਾਰੇਨ ਵਯੇਨ ਕੋਸਲ੍ਲੇਨ ਚ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਂ ਦਾਰਿਕਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਵਿਵਾਹਕਮ੍ਮਂ ਅਕਂਸੁ. ਸੋ ਤਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਂਵਾਸੇਨ ਗੇਹੇ ਵਸਨ੍ਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਭਵਿਕਤ੍ਤਾ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੁਨਾ ਸਂਸਾਰੇ ਸਂਵਿਗ੍ਗਮਾਨਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਤਿਪਯਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਾਭਿਭੂਤੋ ਵਿਹਾਸਿ. ਅਥ ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਞਤ੍ਵਾ ਓਵਾਦਵਸੇਨ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ ਕਾਮਾ ਏਰਕਾ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ. ਸੋ ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਮਯਾ ਕਤਂ, ਯੋਹਂ ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਬਹੁਲੋ ਵਿਹਾਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੩੨-੩੬) –

‘‘ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾਨ ਨਦਿਕਂ, ਵਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ;

ਤਮਦ੍ਦਸਾਸਿਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਂ ਵਰਲਕ੍ਖਣਂ.

‘‘ਕੁਦਾਲਪਿਟਕਮਾਦਾਯ, ਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾਨ ਤਂ ਪਥਂ;

ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਸਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਾਦਯਿਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਮਕਰਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਮਗ੍ਗਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਏਕੋ ਆਸਿਂ ਜਨਾਧਿਪੋ;

ਨਾਮੇਨ ਸੁਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧੋਤਿ, ਨਾਯਕੋ ਸੋ ਨਰਿਸ੍ਸਰੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਾ ਪਨ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਕਰੋਨ੍ਤੋ –

੯੩. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ ਕਾਮਾ ਏਰਕ, ਨ ਸੁਖਾ ਕਾਮਾ ਏਰਕ;

ਯੋ ਕਾਮੇ ਕਾਮਯਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਕਾਮਯਤਿ ਏਰਕ;

ਯੋ ਕਾਮੇ ਨ ਕਾਮਯਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਨ ਕਾਮਯਤਿ ਏਰਕਾ’’ਤਿ. –

ਤਮੇਵ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਗਾਥਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਕਾਮਾਤਿ ਇਮੇ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਕਿਲੇਸਕਾਮਾ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤਾਯ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਤੋ ਚ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਦੁਕ੍ਖਮਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਅਪ੍ਪਸ੍ਸਾਦਾ ਕਾਮਾ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਆਦੀਨਵੋ ਏਤ੍ਥ ਭਿਯ੍ਯੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਾਚਿ. ੪੧੭; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩੪). ਏਰਕਾਤਿ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਭਗਵਾ ਤਂ ਆਲਪਤਿ, ਪਚ੍ਛਾ ਪਨ ਥੇਰੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨਾਮੇਨ ਕਥੇਸਿ. ਨ ਸੁਖਾ ਕਾਮਾਤਿ ਕਾਮਾ ਨਾਮੇਤੇ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸੁਖਤੋ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਯੋ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਦ੍ਦ, ਦੁਕ੍ਖਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ ਸਲ੍ਲਤੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੫੩; ਇਤਿਵੁ. ੫੩; ਥੇਰਗਾ. ੯੮੬). ਯੋ ਕਾਮੇ ਕਾਮਯਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਯੋ ਸਤ੍ਤੋ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਕਾਮਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਕਾਮਨਂ ਸਮ੍ਪਤਿ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਤਾਯ, ਆਯਤਿਂ ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਤਾਯ ਚ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਹੇਤੁਤਾਯ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭੂਤਾ. ਇਤਿ ਸੋ ਦੁਕ੍ਖਸਭਾਵਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਞ੍ਚ ਕਾਮਯਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਇਤਰਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਵਸੇਨ ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਞਾਪੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਏਰਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੪. ਮੇਤ੍ਤਜਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਨਮੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਮੇਤ੍ਤਜਿਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਅਨੋਮਦਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਾਸਨੇ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਕਾਹਿ ਵੇਦਿਕਂ ਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਮੋਦਨਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਮਗਧਰਟ੍ਠੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਮੇਤ੍ਤਜੀਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਕਾਮੇਸੁ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁਨਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਯੋ ਆਰਬ੍ਭ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਪਞ੍ਹੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤੇ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੨੬-੩੧) –

‘‘ਅਨੋਮਦਸ੍ਸੀਮੁਨਿਨੋ, ਬੋਧਿਵੇਦਿਮਕਾਸਹਂ;

ਸੁਧਾਯ ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਤ੍ਵਾਨ, ਪਾਣਿਕਮ੍ਮਂ ਅਕਾਸਹਂ.

‘‘ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਸੁਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਅਨੋਮਦਸ੍ਸੀ ਨਰੁਤ੍ਤਮੋ;

ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਠਿਤੋ ਸਤ੍ਥਾ, ਇਮਾ ਗਾਥਾ ਅਭਾਸਥ.

‘‘ਇਮਿਨਾ ਸੁਧਕਮ੍ਮੇਨ, ਚੇਤਨਾਪਣਿਧੀਹਿ ਚ;

ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭੋਤ੍ਵਾਨ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਪਸਨ੍ਨਮੁਖਵਣ੍ਣੋਮ੍ਹਿ, ਏਕਗ੍ਗੋ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ;

ਧਾਰੇਮਿ ਅਨ੍ਤਿਮਂ ਦੇਹਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ.

‘‘ਇਤੋ ਕਪ੍ਪਸਤੇ ਆਸਿਂ, ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੇ ਅਨੂਨਕੇ;

ਰਾਜਾ ਸਬ੍ਬਘਨੋ ਨਾਮ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਥੋਮੇਨ੍ਤੋ –

੯੪. ‘‘ਨਮੋ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਿਰੀਮਤੋ;

ਤੇਨਾਯਂ ਅਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ, ਅਗ੍ਗਧਮ੍ਮੋ ਸੁਦੇਸਿਤੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਨਮੋਤਿ ਨਮਕ੍ਕਾਰੋ. ਹੀਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਮਤ੍ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਕ੍ਯਰਾਜਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ. ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਾਯ ਪੁਞ੍ਞਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਉਤ੍ਤਮਾਯ ਰੂਪਕਾਯਸਿਰਿਯਾ ਧਮ੍ਮਕਾਯਸਿਰਿਯਾ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਿਰੀਮਾ, ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਿਰੀਮਤੋ ਨਮੋ ਅਤ੍ਥੁ, ਤਂ ਨਮਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨਾਤਿ ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਤਾਯ ਵਦਤਿ. ਅਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਗ੍ਗਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ, ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਵਾ ਗੁਣੇਹਿ ਅਗ੍ਗਭਾਵਂ ਸੇਟ੍ਠਭਾਵਂ ਪਤ੍ਤੇਨ. ਅਗ੍ਗਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਗ੍ਗੋ ਉਤ੍ਤਮੋ ਨਵਵਿਧਲੋਕੁਤ੍ਤਰੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸੁਟ੍ਠੁ ਅਵਿਪਰੀਤਂ ਦੇਸਿਤੋ ਪਵੇਦਿਤੋਤਿ.

ਮੇਤ੍ਤਜਿਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੫. ਚਕ੍ਖੁਪਾਲਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਨ੍ਧੋਹਂ ਹਤਨੇਤ੍ਤੋਸ੍ਮੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਚਕ੍ਖੁਪਾਲਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਥੂਪਮਹੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਉਮਾਪੁਪ੍ਫਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਥੂਪਂ ਪੂਜੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਮਹਾਸੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਨਾਮ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਕਸ੍ਸ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਾਲੋਤਿ ਨਾਮਮਕਂਸੁ. ਮਾਤਾ ਤਸ੍ਸ ਆਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਧਾਵਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਣਕਾਲੇ ਅਞ੍ਞਂ ਪੁਤ੍ਤਂ ਲਭਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਚੂਲ਼ਪਾਲੋਤਿ ਨਾਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਇਤਰਂ ਮਹਾਪਾਲੋਤਿ ਵੋਹਰਿਂਸੁ. ਅਥ ਤੇ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਘਰਬਨ੍ਧਨੇਨ ਬਨ੍ਧਿਂਸੁ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ. ਤਤ੍ਥ ਮਹਾਪਾਲੋ ਜੇਤਵਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਹਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਕੁਟੁਮ੍ਬਭਾਰਂ ਕਨਿਟ੍ਠਭਾਤਿਕਸ੍ਸੇਵ ਭਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦੋ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਾਨਿ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸੋ ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਟ੍ਠਿਮਤ੍ਤੇ ਸਹਾਯਭਿਕ੍ਖੂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਾਵਨਾਨੁਕੂਲਂ ਵਸਨਟ੍ਠਾਨਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਗਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਗਾਮਵਾਸਿਕੇਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਅਰਞ੍ਞਾਯਤਨੇ ਪਣ੍ਣਸਾਲਾਯ ਵਸਨ੍ਤੋ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਕ੍ਖਿਰੋਗੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਵੇਜ੍ਜੋ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਵੇਜ੍ਜੇਨ ਵੁਤ੍ਤਵਿਧਾਨਂ ਨ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਰੋਗੋ ਵਡ੍ਢਿ. ਸੋ ‘‘ਅਕ੍ਖਿਰੋਗਵੂਪਸਮਨਤੋ ਕਿਲੇਸਰੋਗਵੂਪਸਮਨਮੇਵ ਮਯ੍ਹਂ ਵਰ’’ਨ੍ਤਿ ਅਕ੍ਖਿਰੋਗਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯਯੇਵ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਚੇਵ ਕਿਲੇਸਾ ਚ ਭਿਜ੍ਜਿਂਸੁ. ਸੋ ਸੁਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਅਰਹਾ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੨੧-੨੫) –

‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਲੋਕਮਹਿਤੇ, ਆਹੁਤੀਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਹੇ;

ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਮ੍ਹਿ ਭਗਵਤਿ, ਮਹਾਥੂਪਮਹੋ ਅਹੁ.

‘‘ਮਹੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਹਿ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਮਹੇਸਿਨੋ;

ਉਮਾਪੁਪ੍ਫਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਨ, ਥੂਪਮ੍ਹਿ ਅਭਿਰੋਪਯਿਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਥੂਪਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਇਤੋ ਚ ਨਵਮੇ ਕਪ੍ਪੇ, ਸੋਮਦੇਵਸਨਾਮਕਾ;

ਪਞ੍ਚਾਸੀਤਿਸੁ ਰਾਜਾਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਥੇਰੇ ਅਕ੍ਖਿਰੋਗੇਨ ਵਿਹਾਰੇ ਓਹੀਨੇ ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਗਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪਾਸਕਾ ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਥੇਰੋ ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਮਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸੋਕਾਭਿਭੂਤਾ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਭਨ੍ਤੇ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਥ, ਇਦਾਨਿ ਮਯਮੇਵ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਆਨੇਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਤਥਾ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੂ ਥੇਰਸ੍ਸ ਓਵਾਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਵਸ੍ਸਾ ਪਵਾਰੇਤ੍ਵਾ, ‘‘ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤੁਂ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ. ਥੇਰੋ, ‘‘ਅਹਂ ਦੁਬ੍ਬਲੋ ਅਚਕ੍ਖੁਕੋ, ਮਗ੍ਗੋ ਚ ਸਉਪਦ੍ਦਵੋ, ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾਨਂ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਪਰਿਸ੍ਸਯੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਪਠਮਂ ਗਚ੍ਛਥ, ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਮਹਾਥੇਰੇ ਚ ਮਮ ਵਨ੍ਦਨਾਯ ਵਨ੍ਦਥ, ਚੂਲ਼ਪਾਲਸ੍ਸ ਮਮ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਕਞ੍ਚਿ ਪੁਰਿਸਂ ਪੇਸੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤੇ ਪੁਨਪਿ ਯਾਚਿਤ੍ਵਾ ਗਮਨਂ ਅਲਭਨ੍ਤਾ ‘‘ਸਾਧੂ’’ਤਿ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿਤ੍ਵਾ ਸੇਨਾਸਨਂ ਸਂਸਾਮੇਤ੍ਵਾ ਉਪਾਸਕੇ ਆਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਜੇਤਵਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਮਹਾਥੇਰੇ ਚ ਤਸ੍ਸ ਵਨ੍ਦਨਾਯ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦੁਤਿਯਦਿਵਸੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਚੂਲ਼ਪਾਲਸ੍ਸ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਵਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਯ੍ਹਂ ਭਾਗਿਨੇਯ੍ਯੋ ਪਾਲਿਤੋ ਨਾਮ, ਇਮਂ ਪੇਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ, ‘‘ਮਗ੍ਗੋ ਸਪਰਿਸ੍ਸਯੋ, ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਏਕੇਨ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਗਨ੍ਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ ਤਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਪੇਸੇਸੁਂ. ਸੋ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਤਸ੍ਸ ਓਰੋਚੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਗਾਮਸ੍ਸ ਸਾਮਨ੍ਤਾ ਅਰਞ੍ਞਟ੍ਠਾਨੇ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਕਟ੍ਠਹਾਰਿਯਾ ਗਾਯਨ੍ਤਿਯਾ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਬਦ੍ਧਚਿਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਿਟ੍ਠਥ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮੁਹੁਤ੍ਤਂ ਯਾਵਾਹਂ ਆਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸਾ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਥੇਰੋ ਇਦਾਨਿਮੇਵ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਗੀਤਸਦ੍ਦੋ ਸੁਤੋ, ਸਾਮਣੇਰੋ ਚ ਚਿਰਾਯਤਿ, ਨੂਨ ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਂ ਪਤ੍ਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ. ਸੋਪਿ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਚ੍ਛਾਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਆਹ. ਥੇਰੋ ‘‘ਕਿਂ ਪਾਪੋ ਜਾਤੋਸੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਸਾਮਣੇਰੋ ਤੁਣ੍ਹੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋਪਿ ਨ ਕਥੇਸਿ. ਥੇਰੋ ‘‘ਤਾਦਿਸੇਨ ਪਾਪੇਨ ਮਯ੍ਹਂ ਯਟ੍ਠਿਗਹਣਕਿਚ੍ਚਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤੇਨ ‘‘ਬਹੁਪਰਿਸ੍ਸਯੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਤੁਮ੍ਹੇ ਚ ਅਨ੍ਧਾ, ਕਥਂ ਗਮਿਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਬਾਲ ਇਧੇਵ ਮੇ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਮਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਤਾਦਿਸੇਨ ਗਮਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ –

੯੫. ‘‘ਅਨ੍ਧੋਹਂ ਹਤਨੇਤ੍ਤੋਸ੍ਮਿ, ਕਨ੍ਤਾਰਦ੍ਧਾਨਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ;

ਸਯਮਾਨੋਪਿ ਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਂ, ਨ ਸਹਾਯੇਨ ਪਾਪੇਨਾ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿਤ੍ਥ;

ਤਤ੍ਥ ਅਨ੍ਧੋਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਕਲੋ. ਹਤਨੇਤ੍ਤੋਤਿ ਵਿਨਟ੍ਠਚਕ੍ਖੁਕੋ, ਤੇਨ ‘‘ਪਯੋਗਵਿਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨਾਹਂ ਉਪਹਤਨੇਤ੍ਤਤਾਯ ਅਨ੍ਧੋ, ਨ ਜਚ੍ਚਨ੍ਧਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਅਨ੍ਧਭਾਵਂ ਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਅਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ‘‘ਅਨ੍ਧੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਪੋਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੮੮) ਵਿਯ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਵੇਕਲ੍ਲਦੀਪਨਂ, ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿਮੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਅਨ੍ਧਾ ਅਚਕ੍ਖੁਕਾ’’ (ਉਦਾ. ੫੪) ‘‘ਅਨ੍ਧੋ ਏਕਚਕ੍ਖੁ ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੨੯) ਵਿਯ ਨ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਵੇਕਲ੍ਲਦੀਪਨਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਹਤਨੇਤ੍ਤੋਸ੍ਮੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਮੁਖ੍ਯਮੇਵ ਅਨ੍ਧਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਕਨ੍ਤਾਰਦ੍ਧਾਨਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋਤਿ ਕਨ੍ਤਾਰੇ ਵਿਵਨੇ ਦੀਘਮਗ੍ਗਂ ਅਨੁਪਵਿਟ੍ਠੋ, ਨ ਜਾਤਿਕਨ੍ਤਾਰਾਦਿਗਹਨਂ ਸਂਸਾਰਦ੍ਧਾਨਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਾਦਿਸਞ੍ਹਿ ਕਨ੍ਤਾਰਦ੍ਧਾਨਂ ਅਯਂ ਥੇਰੋ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ, ਸਯਮਾਨੋਪੀਤਿ ਸਯਨ੍ਤੋਪਿ, ਪਾਦੇਸੁ ਅਵਹਨ੍ਤੇਸੁ ਉਰੇਨ ਜਣ੍ਣੁਕਾਹਿ ਚ ਭੂਮਿਯਂ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋਪਿ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ. ਨ ਸਹਾਯੇਨ ਪਾਪੇਨਾਤਿ ਤਾਦਿਸੇਨ ਪਾਪਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਸਹਾਯਭੂਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਇਤਰੋ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ‘‘ਭਾਰਿਯਂ ਵਤ ਮਯਾ ਸਾਹਸਿਕਕਮ੍ਮਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਬਾਹਾ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਵਨਸਣ੍ਡਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਚ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਥੇਰਸ੍ਸ ਸੀਲਤੇਜੇਨ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਿਲਾਸਨਂ ਉਣ੍ਹਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਤੇਨ ਸਕ੍ਕੋ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਞਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਗਾਮਿਪੁਰਿਸਂ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਯਟ੍ਠਿਕੋਟਿਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਂ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਤਦਹੇਵ ਸਾਯਨ੍ਹੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਥੇਰਂ ਨੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਜੇਤਵਨੇ ਚੂਲ਼ਪਾਲਿਤੇਨ ਕਾਰਿਤਾਯ ਪਣ੍ਣਸਾਲਾਯ ਫਲਕੇ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਵਣ੍ਣੇਨ ਥੇਰਸ੍ਸ ਆਗਤਭਾਵਂ ਜਾਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ; ਚੂਲ਼ਪਾਲਿਤੋਪਿ ਤਂ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਉਪਟ੍ਠਾਸੀਤਿ.

ਚਕ੍ਖੁਪਾਲਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੬. ਖਣ੍ਡਸੁਮਨਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਏਕਪੁਪ੍ਫਂ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਖਣ੍ਡਸੁਮਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਤਸ੍ਸ ਥੂਪਸ੍ਸ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਚਨ੍ਦਨਵੇਦਿਕਾਯ ਪਰਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਪੂਜਂ ਅਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਉਲ਼ਾਰਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੋ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਕਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥਰਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਕਨਕਥੂਪਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞਾ ਪੁਪ੍ਫਪੂਜਾਯ ਕਯਿਰਮਾਨਾਯ ਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਅਲਭਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਖਣ੍ਡਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਮਹਤਾ ਮੂਲੇਨ ਤਂ ਕਿਣਿਤ੍ਵਾ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਚੇਤਿਯੇ ਪੂਜਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਸੀਤਿ ਵਸ੍ਸਕੋਟਿਯੋ ਸਗ੍ਗਸੁਖਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਪਾਵਾਯਂ ਮਲ੍ਲਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਕਾਲੇ ਗੇਹੇ ਖਣ੍ਡਸਕ੍ਖਰਾ ਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫਾਨਿ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ. ਤੇਨਸ੍ਸ ਖਣ੍ਡਸੁਮਨੋਤਿ ਨਾਮਮਕਂਸੁ. ਸੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਿ ਪਾਵਾਯਂ ਚੁਨ੍ਦਸ੍ਸ ਅਮ੍ਬਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੧੫-੨੦) –

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ ਨਾਮ ਜਿਨੋ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠੋ ਨਰਾਸਭੋ;

ਜਲਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋਵ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ.

‘‘ਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਚ ਮਹਾਵੀਰੇ, ਥੂਪੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਕੋ ਅਹੁ;

ਦੂਰਤੋਵ ਉਪਟ੍ਠੇਨ੍ਤਿ, ਧਾਤੁਗੇਹਵਰੁਤ੍ਤਮੇ.

‘‘ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ, ਸੁਮਨੋ, ਅਕਂ ਚਨ੍ਦਨਵੇਦਿਕਂ;

ਦਿਸ੍ਸਤਿ ਥੂਪਖਨ੍ਧੋ ਚ, ਥੂਪਾਨੁਚ੍ਛਵਿਕੋ ਤਦਾ.

‘‘ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਹਿ, ਦੇਵਤ੍ਤੇ ਅਥ ਮਾਨੁਸੇ;

ਓਮਤ੍ਤਂ ਮੇ ਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ, ਪੁਬ੍ਬਕਮ੍ਮਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਦਸਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਇਤੋ ਅਟ੍ਠ ਜਨਾ ਅਹੁਂ;

ਸਬ੍ਬੇ ਸਮਤ੍ਤਨਾਮਾ ਤੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫਪਰਿਚ੍ਚਾਗਸ੍ਸ ਸਗ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨੂਪਨਿਸ੍ਸਯਤਞ੍ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਦਾਨਵਸੇਨ ਤਮਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ –

੯੬. ‘‘ਏਕਪੁਪ੍ਫਂ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਅਸੀਤਿ ਵਸ੍ਸਕੋਟਿਯੋ;

ਸਗ੍ਗੇਸੁ ਪਰਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਸੇਸਕੇਨਮ੍ਹਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਏਕਪੁਪ੍ਫਨ੍ਤਿ ਏਕਂ ਕੁਸੁਮਂ, ਤਂ ਪਨ ਇਧ ਸੁਮਨਪੁਪ੍ਫਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਚਜਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਸਤ੍ਥੁ ਥੂਪਪੂਜਾਕਰਣਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਹੇਤੁ. ਅਸੀਤਿ ਵਸ੍ਸਕੋਟਿਯੋਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਗਣਨਾਯ ਵਸ੍ਸਾਨਂ ਅਸੀਤਿ ਕੋਟਿਯੋ, ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ ਚੇਤਂ ਉਪਯੋਗਵਚਨਂ, ਇਦਞ੍ਚ ਛਸੁ ਕਾਮਸਗ੍ਗੇਸੁ ਦੁਤਿਯੇ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਗ੍ਗੇਸੂਤਿ ਤਾਵਤਿਂਸਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਗ੍ਗਲੋਕੇ, ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਹੇਤ੍ਥ ਬਹੁਵਚਨਂ. ਪਰਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾਤਿ ਰੂਪਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਰਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਦੇਵਚ੍ਛਰਾਹਿ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਚਾਰੇਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ. ਸੇਸਕੇਨਮ੍ਹਿ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋਤਿ ਪੁਪ੍ਫਪੂਜਾਯ ਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸੁ ਭਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਦਾਯਕਕਮ੍ਮਤੋ ਸੇਸੇਨ ਯਂ ਤਤ੍ਥ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਬਹੂ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ. ਸੇਸਕੇਨਾਤਿ ਵਾ ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਵਸੇਸੇਨ ਅਪਰਿਕ੍ਖੀਣੇਯੇਵ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੇ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਅਮ੍ਹਿ, ਕਿਲੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋਸ੍ਮਿ. ਏਤੇਨ ਯਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਠਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਂ, ਸੋਪਿ ਚਰਿਮਤ੍ਤਭਾਵੋ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਯਾਦਿਸਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥਾਪਿ ‘‘ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਾਵਸੇਸੇਨਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੨੨੮; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੩੧) ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਖਣ੍ਡਸੁਮਨਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੭. ਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਤਪਲਂ ਕਂਸਨ੍ਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਯਾਨਕਾਰਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਚਨ੍ਦਨਖਣ੍ਡੇਨ ਫਲਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਉਪਨਾਮੇਸਿ, ਤਞ੍ਚ ਭਗਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਰੋਰੁਵਨਗਰੇ ਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਪਿਤਰਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤੇ ਰਜ੍ਜੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਰਞ੍ਞੋ ਅਦਿਟ੍ਠਸਹਾਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮਣਿਮੁਤ੍ਤਾਵਤ੍ਥਾਦੀਨਿ ਪਣ੍ਣਾਕਾਰਾਨਿ ਪੇਸੇਸਿ. ਤਸ੍ਸ ਰਾਜਾ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰੋ ਪੁਞ੍ਞਵਨ੍ਤਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਪਾਭਤਂ ਪੇਸੇਨ੍ਤੋ ਚਿਤ੍ਤਪਟੇ ਬੁਦ੍ਧਚਰਿਤਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਟ੍ਟੇ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਂ ਲਿਖਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਤਾਯ ਪਚ੍ਛਿਮਭਵਿਕਤਾਯ ਚ ਚਿਤ੍ਤਪਟੇ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਚਰਿਤਂ ਸੁਵਣ੍ਣਪਟ੍ਟਕੇ ਲਿਖਿਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਕ੍ਕਮਞ੍ਚ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਯੋ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਸਾਸਨਕ੍ਕਮਂ ਹਦਯੇ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਤਸਂਵੇਗੋ ‘‘ਦਿਟ੍ਠੋ ਮਯਾ ਭਗਵਤੋ ਵੇਸੋ, ਸਾਸਨਕ੍ਕਮੋ ਚ ਏਕਪਦੇਸੇਨ ਞਾਤੋ, ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਾ ਕਾਮਾ ਬਹੁਪਾਯਾਸਾ, ਕਿਂ ਦਾਨਿ ਮਯ੍ਹਂ ਘਰਾਵਾਸੇਨਾ’’ਤਿ ਰਜ੍ਜਂ ਪਹਾਯ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਿਕਾਪਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਪੁਕ੍ਕੁਸਾਤਿ ਵਿਯ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਪਰਿਦੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਗਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਰਾਜਗਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਪ੍ਪਸੋਣ੍ਡਿਕਪਬ੍ਭਾਰੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੩੭-੪੨) –

‘‘ਯਾਨਕਾਰੋ ਪੁਰੇ ਆਸਿਂ, ਦਾਰੁਕਮ੍ਮੇ ਸੁਸਿਕ੍ਖਿਤੋ;

ਚਨ੍ਦਨਂ ਫਲਕਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਦਾਸਿਂ ਲੋਕਬਨ੍ਧੁਨੋ.

‘‘ਪਭਾਸਤਿ ਇਦਂ ਬ੍ਯਮ੍ਹਂ, ਸੁਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਸੁਨਿਮ੍ਮਿਤਂ;

ਹਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਅਸ੍ਸਯਾਨਂ, ਦਿਬ੍ਬਯਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਿਤਂ.

‘‘ਪਾਸਾਦਾ ਸਿਵਿਕਾ ਚੇਵ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਦਿਚ੍ਛਕਂ;

ਅਕ੍ਖੁਬ੍ਭਂ ਰਤਨਂ ਮਯ੍ਹਂ, ਫਲਕਸ੍ਸ ਇਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਏਕਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਫਲਕਂ ਯਮਹਂ ਦਦਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਫਲਕਸ੍ਸ ਇਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਕਪ੍ਪਮ੍ਹਿ, ਚਤੁਰੋ ਨਿਮ੍ਮਿਤਾਵ੍ਹਯਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਉਦਾਨਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਕਥੇਨ੍ਤੋ –

੯੭. ‘‘ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਤਪਲਂ ਕਂਸਂ, ਸੋਵਣ੍ਣਂ ਸਤਰਾਜਿਕਂ;

ਅਗ੍ਗਹਿਂ ਮਤ੍ਤਿਕਾਪਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਦੁਤਿਯਾਭਿਸੇਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ. ਸਤਪਲਨ੍ਤਿ ਸਤਂ ਪਲਾਨਿ ਯਸ੍ਸ, ਤਂ ਸਤਪਲਪਰਿਮਾਣਂ. ਕਂਸਨ੍ਤਿ ਥਾਲਂ. ਸੋਵਣ੍ਣਨ੍ਤਿ ਸੁਵਣ੍ਣਮਯਂ. ਸਤਰਾਜਿਕਨ੍ਤਿ ਭਿਤ੍ਤਿਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਅਨੇਕਰੂਪਰਾਜਿਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਅਨੇਕਲੇਖਾਯੁਤ੍ਤਂ. ਅਗ੍ਗਹਿਂ ਮਤ੍ਤਿਕਾਪਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਰੂਪੇ ਮਹਾਰਹੇ ਭਾਜਨੇ ਪੁਬ੍ਬੇ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਓਵਾਦਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਇਦਾਨਾਹਂ ਤਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਿਕਾਮਯਪਤ੍ਤਂ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿਂ, ਅਹੋ, ਸਾਧੁ, ਮਯਾ ਕਤਂ ਅਰਿਯਵਤਂ ਅਨੁਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਭਾਜਨਕਿਤ੍ਤਨਾਪਦੇਸੇਨ ਰਜ੍ਜਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜੂਪਗਮਨਞ੍ਚ ਅਨੁਮੋਦਨ੍ਤੋ ਵਦਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਤਿਯਾਭਿਸੇਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ ਰਜ੍ਜਾਭਿਸੇਚਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਇਦਂ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜੂਪਗਮਨਂ ਮਮ ਦੁਤਿਯਂ ਅਭਿਸੇਚਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਸਾਸਙ੍ਕਂ ਸਪਰਿਸਙ੍ਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਤ੍ਥਸਞ੍ਹਿਤਂ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਬਦ੍ਧਂ ਨਿਹੀਨਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਤਂਵਿਪਰਿਯਾਯਤੋ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪਣੀਤਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੮. ਅਭਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਅਭਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸੁਮੇਧਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਸਲ਼ਲਪੁਪ੍ਫੇਹਿ ਪੂਜਮਕਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਗਤੀਸੁਯੇਵ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਭਯੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਵਿਹਾਰਂ ਗਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਕਤਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਏਕਦਿਵਸਂ ਗਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਯਤ੍ਤਂ ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਂ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ, ਸੋ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਤਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣੇ ਮਯ੍ਹਂ ਕਿਲੇਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਯੁਤ੍ਤਂ ਮਯਾ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੪੩-੪੭) –

‘‘ਸੁਮੇਧੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਸਯਮ੍ਭੂ ਅਪਰਾਜਿਤੋ;

ਵਿਵੇਕਮਨੁਬ੍ਰੂਹਨ੍ਤੋ, ਅਜ੍ਝੋਗਹਿ ਮਹਾਵਨਂ.

‘‘ਸਲ਼ਲਂ ਪੁਪ੍ਫਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਗਨ੍ਥਿਤ੍ਵਾਨ ਵਟਂਸਕਂ;

ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਭਿਰੋਪੇਸਿਂ, ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਯਂ ਪੁਪ੍ਫਮਭਿਰੋਪਯਿਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਾਯਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਊਨਵੀਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਸੋਲ਼ਸਾਸੁਂ ਸੁਨਿਮ੍ਮਿਤਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਲੇਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਕਿਲੇਸੇ ਅਨੁਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਤ੍ਥੇਵ ਸੀਸੁਕ੍ਖਿਪਨਂ. ਅਹਂ ਪਨ ਤੇ ਨਾਨੁਵਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ –

੯੮. ‘‘ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ;

ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ, ਭਵਮੂਲੋਪਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਰਜ੍ਜਨੀਯਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ, ਤਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਇਤ੍ਥਿਰੂਪਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਤਸ੍ਸ ਤਥਾਗਹਣਹੇਤੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾਤਿ ਅਸੁਭਸਭਾਵੇ ਕਾਯੇ ‘‘ਅਸੁਭ’’ਨ੍ਤ੍ਵੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨਸਤਿ ਨਟ੍ਠਾ. ਯਥਾ ਪਨ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਤਿ ਨਟ੍ਠਾ, ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ’’ਤਿ. ਯਥਾਉਪਟ੍ਠਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ‘‘ਸੁਭਂ ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਿਯਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਤਥਾ ਭੂਤੋਵ ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤੀਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਨੁਭਵਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਪਨ ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਗਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਤਤਿ ਚੇਵ, ਏਵਂਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ ਭਵਮੂਲੋਪਗਾਮਿਨੋਤਿ ਭਵਸ੍ਸ ਸਂਸਾਰਸ੍ਸ ਮੂਲਭਾਵਂ ਕਾਰਣਭਾਵਂ ਉਪਗਮਨਸਭਾਵਾ ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਆਸਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪਰੂਪਰਿ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿਯੇਵ, ਨ ਹਾਯਨ੍ਤਿ. ਮਯ੍ਹਂ ਪਨ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਤੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਆਸਵਾ ਅਨਵਸੇਸਤੋ ਪਹੀਨਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

ਅਭਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੯. ਉਤ੍ਤਿਯਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਉਤ੍ਤਿਯਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੁਲਗੇਹੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਗੋਨਕਾਦਿਅਤ੍ਥਤਂ ਸਉਤ੍ਤਰਚ੍ਛਦਂ ਬੁਦ੍ਧਾਰਹਂ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਗਨ੍ਧਕੁਟਿਯਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਸਕ੍ਯਰਾਜਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਿਯੋਤਿ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਥੁ ਞਾਤਿਸਮਾਗਮੇ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਨਾਮਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਵਿਟ੍ਠੋ ਅਨ੍ਤਰਾਮਗ੍ਗੇ ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਗੀਤਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਵਸੇਨ ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਰਾਗੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲੇਨ ਤਂ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਤਸਂਵੇਗੋ ਦਿਵਾਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੫.੪੮-੫੨) –

‘‘ਸੁਮੇਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਲੋਕਜੇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਤਾਦਿਨੋ;

ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੋ ਹਿ ਮਯਾ ਦਿਨ੍ਨੋ, ਸਉਤ੍ਤਰਸਪਚ੍ਛਦੋ.

‘‘ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੋ ਆਸਿ ਸੋ ਤਦਾ;

ਮਮ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਮਞ੍ਞਾਯ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਸਦਾ ਮਮ.

‘‘ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਮਦਦਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸ੍ਸ ਇਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਵੀਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਮ੍ਹਿ, ਸੁਵਣ੍ਣਾਭਾ ਤਯੋ ਜਨਾ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲਾ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਲੇਸੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਕਿਲੇਸੇ ਅਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਤੋ ਸੀਸੁਕ੍ਖਿਪਨਂ, ਅਹਂ ਪਨ ਤੇ ਜਿਗੁਚ੍ਛਿਮੇਵਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ –

੯੯. ‘‘ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਤਿ ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਿਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ;

ਸਾਰਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵੇਦੇਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਅਜ੍ਝੋਸ ਤਿਟ੍ਠਤਿ;

ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ, ਸਂਸਾਰ ਉਪਗਾਮਿਨੋ’’ਤਿ. – ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ;

ਤਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਰਜ੍ਜਨੀਯਂ ਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਸਂਸਾਰਉਪਗਾਮਿਨੋਤਿ –