੪. ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਮਤਂ ਵਾ ਅਮ੍ਮ ਰੋਦਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਵਿਵਟ੍ਟੂਪਨਿਸ੍ਸਯਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਇਤੋ ਚਤੁਨਵੁਤੇ ਕਪ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਹਤ੍ਥਪਾਦਧੋਵਨਮੁਖਵਿਕ੍ਖਾਲਨਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਉਦਕਂ ਉਪਨੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਹਿ ਭੋਜਨਕਾਲੇ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਧੋਵਿਤੁਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਸਤ੍ਥੁ ਆਕਾਰਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਂ ਉਪਨੇਸਿ. ਭਗਵਾ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਧੋਵਿਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਮੁਖਂ ਵਿਕ੍ਖਾਲੇਤੁਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਤਮ੍ਪਿ ਞਤ੍ਵਾ ਮੁਖੋਦਕਂ ਉਪਨੇਸਿ. ਸਤ੍ਥਾ ਮੁਖਂ ਵਿਕ੍ਖਾਲੇਤ੍ਵਾ ਮੁਖਧੋਵਨਕਿਚ੍ਚਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਏਵਂ ਭਗਵਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ ਤੇਨ ਕਰੀਯਮਾਨਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ ਸਾਦਿਯਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਗੇਹੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਣ੍ਹਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਗਬ੍ਭਗਤੇਯੇਵ ਪਿਤਾ ਪਵਾਸਂ ਗਤੋ, ਉਪਾਸਿਕਾ ਦਸਮਾਸਚ੍ਚਯੇਨ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਿਤ੍ਵਾ ਸਾਨੂਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਕਾਸਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤੇ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਿਕਂਯੇਵ ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਾਜੇਸਿ, ‘‘ਏਵਮਯਂ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੋ ਵਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖਭਾਗੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸੋ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰੋ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਤੋ ਪਞ੍ਞਵਾ ਵਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ ਸਤ੍ਤੇਸੁ ਮੇਤ੍ਤਜ੍ਝਾਸਯੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਿਯੋ ਅਹੋਸਿ ਮਨਾਪੋਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਸਾਨੁਸੁਤ੍ਤੇ ਆਗਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਤਸ੍ਸ ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਂ ਮਾਤਾ ਯਕ੍ਖਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਤਂ ਯਕ੍ਖਾ ‘‘ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਅਯਂ ਮਾਤਾ’’ਤਿ ਗਰੁਚਿਤ੍ਤਿਕਾਰਬਹੁਲਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮਾਨੇਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵਸ੍ਸ ਆਦੀਨਵਂ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਏਕਦਿਵਸਂ ਸਾਨੁਸ੍ਸ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾਭਾਵਾ ਅਯੋਨਿਸੋ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਬ੍ਭਮਿਤੁਕਾਮਤਾਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਯਕ੍ਖਿਨਿਮਾਤਾ ਞਤ੍ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਮਾਤੁਯਾ ਆਰੋਚੇਸਿ – ‘‘ਤਵ ਪੁਤ੍ਤੋ, ਸਾਨੁ, ‘ਵਿਬ੍ਭਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ –

‘‘ਸਾਨੁਂ ਪਬੁਦ੍ਧਂ ਵਜ੍ਜਾਸਿ, ਯਕ੍ਖਾਨਂ ਵਚਨਂ ਇਦਂ;

ਮਾਕਾਸਿ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਆਵਿ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਹੋ.

‘‘ਸਚੇ ਤ੍ਵਂ ਪਾਪਕਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਕਰਿਸ੍ਸਸਿ ਕਰੋਸਿ ਵਾ;

ਨ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਤ੍ਯਤ੍ਥਿ, ਉਪ੍ਪਚ੍ਚਾਪਿ ਪਲਾਯਤੋ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੯; ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩੨੫ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰਵਤ੍ਥੁ) –

ਏਵਂ ਭਣਾਹੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ ਵਤ੍ਵਾ ਯਕ੍ਖਿਨਿਮਾਤਾ ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਮਾਤਾ ਪਨ ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਰਿਦੇਵਸੋਕਸਮਾਪਨ੍ਨਾ ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਸਮਪ੍ਪਿਤਾ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਮਾਤੁ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਉਪਗਤੋ ਮਾਤਰਂ ਰੋਦਮਾਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਮ੍ਮ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਰੋਦਸੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯਾ’’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੋ ਮਾਤੁ ‘‘ਮਤਂ ਵਾ, ਅਮ੍ਮ, ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਯੋ ਵਾ ਜੀਵਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੪੪. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ‘‘ਅਮ੍ਮ, ਰੋਦਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਞਾਤਕਾ ਮਿਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਞਾਤਕਂ ਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਮਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਰੋਦਨ੍ਤਿ ਪਰਲੋਕਂ ਗਤਤ੍ਤਾ, ਯੋ ਵਾ ਞਾਤਕੋ ਮਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਜੀਵਂ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦੇਸਨ੍ਤਰਂ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤਤਾਯ ਚ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਂ ਮਯਿ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਜੀਵਨ੍ਤਂ ਧਰਮਾਨਂ ਮਂ ਪੁਰਤੋ ਠਿਤਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀ; ਕਸ੍ਮਾ, ਅਮ੍ਮ, ਰੋਦਸਿ?ਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਤਵ ਰੋਦਨਸ੍ਸ ਕਾਰਣਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਮਾਤਾ ‘‘ਮਰਣਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੬੩) ਸੁਤ੍ਤਪਦਾਨੁਸਾਰੇਨ ਉਪ੍ਪਬ੍ਬਜਨਂ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਮਰਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੀ –

‘‘ਮਤਂ ਵਾ ਪੁਤ੍ਤ ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਯੋ ਵਾ ਜੀਵਂ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ;

ਯੋ ਚ ਕਾਮੇ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨ, ਪੁਨਰਾਗਚ੍ਛਤੇ ਇਧ.

‘‘ਤਂ ਵਾਪਿ ਪੁਤ੍ਤ ਰੋਦਨ੍ਤਿ, ਪੁਨ ਜੀਵਂ ਮਤੋ ਹਿ ਸੋ;

ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਾ ਉਬ੍ਭਤੋ ਤਾਤ, ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਂ ਪਤਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸੀ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੯; ਧ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੨.ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰਵਤ੍ਥੁ) –

ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਅਭਾਸਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਾਮੇ ਚਜਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਜ੍ਝਾਸਯੇਨ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮੇ ਪਹਾਯ, ਤਞ੍ਚ ਕਿਲੇਸਕਾਮਸ੍ਸ ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਹੇਤ੍ਥ ਕਾਮਪਰਿਚ੍ਚਾਗੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਪੁਨਰਾਗਚ੍ਛਤੇ ਇਧਾਤਿ ਇਧ ਗੇਹੇ ਪੁਨਦੇਵ ਆਗਚ੍ਛਤਿ, ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਤਂ ਵਾਪੀਤਿ ਯੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਬ੍ਭਮਤਿ, ਤਂ ਵਾਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਮਤਂ ਵਿਯਮਾਦਿਸਿਯੋ ਰੋਦਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਪੁਨ ਜੀਵਂ ਮਤੋ ਹਿ ਸੋਤਿ ਵਿਬ੍ਭਮਨਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਯੋ ਜੀਵਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਗੁਣਮਰਣੇਨ ਅਤ੍ਥਤੋ ਮਤੋਯੇਵ. ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਸਵਿਸੇਸਸਂਵੇਗਂ ਜਨੇਤੁਂ ‘‘ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ‘‘ਅਹੋਰਤ੍ਤਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਡਹਨਟ੍ਠੇਨ ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਨਿਰਯਸਦਿਸਤ੍ਤਾ ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਾ ਗਿਹਿਭਾਵਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿਯਾ ਮਯਾ ਉਬ੍ਭਤੋ ਉਦ੍ਧਤੋ, ਤਾਤ ਸਾਨੁ, ਕੁਕ੍ਕੁਲ਼ਂ ਪਤਿਤੁਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਪਤਿਤੁਕਾਮੋਸੀ’’ਤਿ.

ਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਾਨੁਸਾਮਣੇਰੋ ਸਂਵੇਗਜਾਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੨੧.੨੫-੨੯) –

‘‘ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਂ ਸਮਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਮਨਾਵਿਲਂ;

ਘਟੇਨੋਦਕਮਾਦਾਯ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਦਾਸਹਂ.

‘‘ਨਿਮ੍ਮਲੋ ਹੋਮਹਂ ਅਜ੍ਜ, ਵਿਮਲੋ ਖੀਣਸਂਸਯੋ;

ਭਵੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ, ਫਲਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੇ ਸੁਭਂ.

‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਵੁਤਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਉਦਕਂ ਯਮਦਾਸਹਂ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਦਕਦਾਨਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਏਕਸਟ੍ਠਿਮ੍ਹਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਏਕੋਵ ਵਿਮਲੋ ਅਹੁ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਥੇਰੋ ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਗਾਥਾਯ ਵਸੇਨ ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਰਮ੍ਭੋ ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਚ ਜਾਤਾ’’ਤਿ ਉਦਾਨਵਸੇਨ ਤਮੇਵ ਗਾਥਂ ਪਚ੍ਚੁਦਾਹਾਸਿ.

ਸਾਨੁਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.