੧. ਚੂਲ਼ਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਚੂਲ਼ਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਸੋ ਕਿਰ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਦਲਿਦ੍ਦਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਭਤਿਯਾ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕਂ ਸੁਜਾਤਂ ਨਾਮ ਥੇਰਂ ਪਂਸੁਕੂਲਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਥਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਦੇਵਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਸਿ. ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਰਾਜਾ ਅਹੋਸਿ. ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਪਦੇਸਰਾਜਾ. ਏਵਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਕਸ੍ਸਪਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਾਸਨੇ ਓਸਕ੍ਕਮਾਨੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਗਤੀਸੁ ਅਪਰਾਪਰਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤੋ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਕੋਸਮ੍ਬਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਚੂਲ਼ਵਚ੍ਛੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਿਪ੍ਪੇਸੁ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਤੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਸਨ੍ਨਮਾਨਸੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਕਥੇਸਿ. ਸੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਲਦ੍ਧੂਪਸਮ੍ਪਦੋ ਕਤਪੁਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੋ ਚਰਿਤਾਨੁਕੂਲਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਵਿਹਰਿ. ਤੇਨ ਚ ਸਮਯੇਨ ਕੋਸਮ੍ਬਿਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਣ੍ਡਨਜਾਤਾ ਅਹੇਸੁਂ. ਤਦਾ ਚੂਲ਼ਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰੋ ਉਭਯੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਲਦ੍ਧਿਂ ਅਨਾਦਾਯ ਭਗਵਤਾ ਦਿਨ੍ਨੋਵਾਦੇ ਠਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਬ੍ਰੂਹੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੨.੫੦.੩੧-੪੦) –

‘‘ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਭਗਵਤੋ, ਸੁਜਾਤੋ ਨਾਮ ਸਾਵਕੋ;

ਪਂਸੁਕੂਲਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ, ਸਙ੍ਕਾਰੇ ਚਰਤੀ ਤਦਾ.

‘‘ਨਗਰੇ ਹਂਸਵਤਿਯਾ, ਪਰੇਸਂ ਭਤਕੋ ਅਹਂ;

ਉਪਡ੍ਢੁਦੁਸ੍ਸਂ ਦਤ੍ਵਾਨ, ਸਿਰਸਾ ਅਭਿਵਾਦਯਿਂ.

‘‘ਤੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ ਸੁਕਤੇਨ, ਚੇਤਨਾਪਣਿਧੀਹਿ ਚ;

ਜਹਿਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁਸਂ ਦੇਹਂ, ਤਾਵਤਿਂਸਮਗਚ੍ਛਹਂ.

‘‘ਤੇਤ੍ਤਿਂਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਦੇਵਿਨ੍ਦੋ, ਦੇਵਰਜ੍ਜਮਕਾਰਯਿਂ;

ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਞ੍ਚ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਅਹੋਸਹਂ.

‘‘ਪਦੇਸਰਜ੍ਜਂ ਵਿਪੁਲਂ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਂ;

ਉਪਡ੍ਢਦੁਸ੍ਸਦਾਨੇਨ, ਮੋਦਾਮਿ ਅਕੁਤੋਭਯੋ.

‘‘ਇਚ੍ਛਮਾਨੋ ਚਹਂ ਅਜ੍ਜ, ਸਕਾਨਨਂ ਸਪਬ੍ਬਤਂ;

ਖੋਮਦੁਸ੍ਸੇਹਿ ਛਾਦੇਯ੍ਯਂ, ਅਡ੍ਢੁਦੁਸ੍ਸਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਸਤਸਹਸ੍ਸਿਤੋ ਕਪ੍ਪੇ, ਯਂ ਦਾਨਮਦਦਿਂ ਤਦਾ;

ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ, ਅਡ੍ਢੁਦੁਸ੍ਸਸ੍ਸਿਦਂ ਫਲਂ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਚੂਲ਼ਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਕਲਹਾਭਿਰਤਿਯਾ ਸਕਤ੍ਥਵਿਨਾਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਸਂਵੇਗਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਪਤ੍ਤਵਿਸੇਸਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਵਸੇਨ ‘‘ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲੋ’’ਤਿ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ.

੧੧. ਤਤ੍ਥ ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲੋਤਿ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲਤਾਯ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਭਾਵਤੋ ਅਧਿਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਭਿਰਤਿਵਸੇਨ ਪਮੋਦਬਹੁਲੋ. ਤੇਨੇਵਾਹ ‘‘ਧਮ੍ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤੇ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮੇਤਿ. ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮੇ ਨਵਵਿਧੇ ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇ. ਸੋ ਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧੇਨ ਸਾਮੁਕ੍ਕਂਸਿਕਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਪਕਾਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸਾਤਿਸਯਂ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤੋ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯਭਾਵਤੋ ਦੇਸਨਾਧਮ੍ਮੋਪਿ ਇਧ ਲਬ੍ਭਤੇਵ. ਪਦਂ ਸਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਏਵਰੂਪੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤਂ ਪਦਂ ਸਨ੍ਤਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਉਪਸਮਭਾਵਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰੂਪਸਮਂ ਪਰਮਸੁਖਤਾਯ ਸੁਖਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਵਿਨ੍ਦਤਿਯੇਵ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸੀਲੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਾਭਾਵੇਨ ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਤ੍ਥਾਨਿ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕੁਸਲਾਨਿ ਸੀਲਾਨਿ, ਅਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਪਾਮੋਜ੍ਜਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧). ਅਥ ਵਾ ਪਾਮੋਜ੍ਜਬਹੁਲੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਙ੍ਘੋਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪਮੋਦਬਹੁਲੋ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਸੋ ਪਮੋਦਬਹੁਲੋ ਕਿਂ ਵਾ ਕਰੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਧਮ੍ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਸਂਸੇਵਨਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਤ੍ਤੀਨਂ ਸੁਖੇਨੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯੋ ਹਤ੍ਥਗਤਾ ਏਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯਥਾਹ – ‘‘ਸਦ੍ਧਾਜਾਤੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਤਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੮੩).

ਚੂਲ਼ਵਚ੍ਛਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.