੪. ਖਿਤਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ

ਲਹੁਕੋ ਵਤ ਮੇ ਕਾਯੋਤਿ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਖਿਤਕਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਗਾਥਾ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਅਯਮ੍ਪਿ ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰੋ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਉਪਚਿਨਨ੍ਤੋ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਯਕ੍ਖਸਮਾਗਮੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਲ਼ਾਰਂ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੋ ਅਪ੍ਫੋਟੇਨ੍ਤੋ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਸਂਸਰਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਖਿਤਕੋਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਅਹੋਸਿ. ਸੋ ਵਿਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਮਹਾਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁਨਾ ਚੋਦਿਯਮਾਨੋ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਅਪਦਾਨੇ (ਅਪ. ਥੇਰ ੧.੧੭.੧-੬) –

‘‘ਪਦੁਮੋ ਨਾਮ ਨਾਮੇਨ, ਦ੍ਵਿਪਦਿਨ੍ਦੋ ਨਰਾਸਭੋ;

ਪਵਨਾ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮ੍ਮ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ.

‘‘ਯਕ੍ਖਾਨਂ ਸਮਯੋ ਆਸਿ, ਅਵਿਦੂਰੇ ਮਹੇਸਿਨੋ;

ਯੇਨ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਅਜ੍ਝਾਪੇਕ੍ਖਿਂਸੁ ਤਾਵਦੇ.

‘‘ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਗਿਰਮਞ੍ਞਾਯ, ਅਮਤਸ੍ਸ ਚ ਦੇਸਨਂ;

ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਮਨੋ, ਅਪ੍ਫੋਟੇਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਿਂ.

‘‘ਸੁਚਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਫਲਂ ਪਸ੍ਸ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;

ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸੇਸੁ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਨੁਪਪਜ੍ਜਹਂ.

‘‘ਊਨਤਿਂਸੇ ਕਪ੍ਪਸਤੇ, ਸਮਲਙ੍ਕਤਨਾਮਕੋ;

ਸਤ੍ਤਰਤਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਮਹਬ੍ਬਲੋ.

‘‘ਕਿਲੇਸਾ ਝਾਪਿਤਾ ਮਯ੍ਹਂ…ਪੇ… ਕਤਂ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਨ ਪਤ੍ਵਾ ਸਵਿਸੇਸਂ ਇਦ੍ਧੀਸੁ ਵਸੀਭਾਵੇਨ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਟਿਹਾਰਿਯੇਨ ਅਨੁਸਾਸਨੀਪਾਟਿਹਾਰਿਯੇਨ ਚ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਨੁਗ੍ਗਹਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ, ‘‘ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ, ਆਵੁਸੋ, ਇਦ੍ਧਿ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਸੀ’’ਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋ –

੧੦੪. ‘‘ਲਹੁਕੋ ਵਤ ਮੇ ਕਾਯੋ, ਫੁਟ੍ਠੋ ਚ ਪੀਤਿਸੁਖੇਨ ਵਿਪੁਲੇਨ;

ਤੂਲਮਿਵ ਏਰਿਤਂ ਮਾਲੁਤੇਨ, ਪਿਲਵਤੀਵ ਮੇ ਕਾਯੋ’’ਤਿ. –

ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ. ‘‘ਉਦਾਨਵਸੇਨਾ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿਯੇਵ.

ਤਤ੍ਥ ਲਹੁਕੋ ਵਤ ਮੇ ਕਾਯੋਤਿ ਨੀਵਰਣਾਦਿਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਚੁਦ੍ਦਸਵਿਧੇਨ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਦਮਨੇਨ ਚਤੁਰਿਦ੍ਧਿਪਾਦਕਭਾਵਨਾਯ ਸੁਟ੍ਠੁ ਚਿਣ੍ਣਵਸੀਭਾਵੇਨ ਚ ਮੇ ਰੂਪਕਾਯੋ ਸਲ੍ਲਹੁਕੋ ਵਤ, ਯੇਨ ਦਨ੍ਧਂ ਮਹਾਭੂਤਪਚ੍ਚਯਮ੍ਪਿ ਨਾਮ ਇਮਂ ਕਰਜਕਾਯਂ ਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਪਰਿਣਾਮੇਮੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਫੁਟ੍ਠੋ ਚ ਪੀਤਿਸੁਖੇਨ ਵਿਪੁਲੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਕਮੇਵ ਫਰਨ੍ਤੇਨ ਮਹਤਾ ਉਲ਼ਾਰੇਨ ਪੀਤਿਸਹਿਤੇਨ ਸੁਖੇਨ ਫੁਟ੍ਠੋ ਚ ਮੇ ਕਾਯੋਤਿ ਯੋਜਨਾ. ਇਦਞ੍ਚ ਯਥਾ ਕਾਯੋ ਲਹੁਕੋ ਅਹੋਸਿ, ਤਂ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਖਸਞ੍ਞੋਕ੍ਕਮਨੇਨ ਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਲਹੁਸਞ੍ਞੋਕ੍ਕਮਨਂ ਹੋਤਿ. ਸੁਖਸ੍ਸ ਫਰਣਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਵਸੇਨ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਕਥਂ ਪਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਪੀਤਿਸੁਖਫਰਣਂ, ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਪੀਤਿਸੁਖਞ੍ਹਿ ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਸਚ੍ਚਮੇਤਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਖੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਵਸੇਨ. ‘‘ਪੀਤਿਸੁਖੇਨਾ’’ਤਿ ਪਨ ਪੀਤਿਸਹਿਤਸਦਿਸੇਨ ਸੁਖੇਨ, ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਹਿ ਇਧ ਸਨ੍ਤਸਭਾਵਤਾਯ ਞਾਣਵਿਸੇਸਯੋਗਤੋ ਚ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸੁਖਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਲਹੁਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਓਕ੍ਕਮਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੦੧). ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇਨ ਰੂਪਕਾਯਾਰਮ੍ਮਣੇਨ ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹਜਾਤਂ ਸੁਖਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਲਹੁਸਞ੍ਞਞ੍ਚ ਓਕ੍ਕਮਤਿ ਪਵਿਸਤਿ ਫੁਸਤਿ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਾਤੀਤਿ ਅਯਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਥਾ ਚਾਹ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩.੧੨) – ‘‘ਸੁਖਸਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾ. ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਹਿ ਸਨ੍ਤਂ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸਾਯੇਵ ਸਞ੍ਞਾ ਨੀਵਰਣੇਹਿ ਚੇਵ ਵਿਤਕ੍ਕਾਦਿਪਚ੍ਚਨੀਕੇਹਿ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਲਹੁਸਞ੍ਞਾਤਿਪਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਂ ਓਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ ਕਰਜਕਾਯੋਪਿ ਤੂਲਪਿਚੁ ਵਿਯ ਸਲ੍ਲਹੁਕੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਵਾਤਕ੍ਖਿਤ੍ਤਤੂਲਪਿਚੁਨੋ ਵਿਯ ਸਲ੍ਲਹੁਕੇਨ ਦਿਸ੍ਸਮਾਨੇਨ ਕਾਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤੂਲਮਿਵ ਏਰਿਤਂ ਮਾਲੁਤੇਨ, ਪਿਲਵਤੀਵ ਮੇ ਕਾਯੋ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਦਾਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਅਞ੍ਞਂ ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਗਨ੍ਤੁਕਾਮੋ ਹੋਮਿ, ਤਦਾ ਮਾਲੁਤੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਏਰਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੂਲਪਿਚੁ ਵਿਯ ਆਕਾਸਂ ਲਙ੍ਘਨ੍ਤੋਯੇਵ ਮੇ ਕਾਯੋ ਹੋਤੀਤਿ.

ਖਿਤਕਤ੍ਥੇਰਗਾਥਾਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.