੯. ਹੇਮਵਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋਤਿ ਹੇਮਵਤਸੁਤ੍ਤਂ. ਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ? ਪੁਚ੍ਛਾਵਸਿਕਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਹੇਮਵਤੇਨ ਹਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਭਗਵਾ ‘‘ਛਸੁ ਲੋਕੋ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦੀਨਿ ਅਭਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਸਾਤਾਗਿਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ‘‘ਇਤਿ ਸਾਤਾਗਿਰੋ’’ਤਿਆਦਿ ਸਙ੍ਗੀਤਿਕਾਰੇਹਿ, ‘‘ਕਚ੍ਚਿਮਨੋ’’ਤਿਆਦਿ ਹੇਮਵਤੇਨ, ‘‘ਛਸੁ ਲੋਕੋ’’ਤਿਆਦਿ ਭਗਵਤਾ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਹੇਮਵਤਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਸਾਤਾਗਿਰਿਸੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਚ੍ਚੇਹਿ.

ਤਤ੍ਥ ਯਾਯਂ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਗਾਥਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ – ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇ ਵੀਸਤਿਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਯੁਕੇਸੁ ਪੁਰਿਸੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੋਲ਼ਸਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਯੁਕਾਨਿ ਠਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਸ੍ਸਪਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਮਹਤਿਯਾ ਪੂਜਾਯ ਸਰੀਰਕਿਚ੍ਚਂ ਅਕਂਸੁ. ਤਸ੍ਸ ਧਾਤੁਯੋ ਅਵਿਕਿਰਿਤ੍ਵਾ ਸੁਵਣ੍ਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਏਕਗ੍ਘਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਦੀਘਾਯੁਕਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਏਸਾ ਧਮ੍ਮਤਾ. ਅਪ੍ਪਾਯੁਕਬੁਦ੍ਧਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਬਹੁਤਰੇਨ ਜਨੇਨ ਅਦਿਟ੍ਠਾ ਏਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਾਤੁਪੂਜਮ੍ਪਿ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਜਨਾ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ‘‘ਧਾਤੁਯੋ ਵਿਕਿਰਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਅਧਿਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਸੁਵਣ੍ਣਚੁਣ੍ਣਾਨਿ ਵਿਯ ਧਾਤੁਯੋ ਵਿਕਿਰਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਗਵਤੋ.

ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਏਕਂਯੇਵ ਧਾਤੁਘਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚੇਤਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ ਯੋਜਨਂ ਉਬ੍ਬੇਧੇਨ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਚ. ਤਸ੍ਸ ਏਕੇਕਗਾਵੁਤਨ੍ਤਰਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ. ਏਕਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਕਿਕੀ ਰਾਜਾ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ; ਏਕਂ ਤਸ੍ਸੇਵ ਪੁਤ੍ਤੋ ਪਥਵਿਨ੍ਧਰੋ ਨਾਮ; ਏਕਂ ਸੇਨਾਪਤਿਪਮੁਖਾ ਅਮਚ੍ਚਾ; ਏਕਂ ਸੇਟ੍ਠਿਪਮੁਖਾ ਜਾਨਪਦਾ ਰਤ੍ਤਸੁਵਣ੍ਣਮਯਾ ਏਕਗ੍ਘਨਾ ਸੁਵਣ੍ਣਰਸਪਟਿਭਾਗਾ ਚ ਨਾਨਾਰਤਨਮਯਾ ਇਟ੍ਠਕਾ ਅਹੇਸੁਂ ਏਕੇਕਾ ਸਤਸਹਸ੍ਸਗ੍ਘਨਿਕਾ. ਤੇ ਹਰਿਤਾਲਮਨੋਸਿਲਾਹਿ ਮਤ੍ਤਿਕਾਕਿਚ੍ਚਂ ਸੁਰਭਿਤੇਲੇਨ ਉਦਕਕਿਚ੍ਚਞ੍ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਤਂ ਚੇਤਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ.

ਏਵਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇ ਚੇਤਿਯੇ ਦ੍ਵੇ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਹਾਯਕਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਮੁਖਸਾਵਕਾਨਂ ਥੇਰਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੁ. ਦੀਘਾਯੁਕਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਸਮ੍ਮੁਖਸਾਵਕਾਯੇਵ ਪਬ੍ਬਾਜੇਨ੍ਤਿ, ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਿ, ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਦੇਨ੍ਤਿ, ਇਤਰੇ ਨ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਤੇ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਸਾਸਨੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਤਿ ਧੁਰਾਨੀ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਥੇਰਾ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਧੁਰਾਨੀ’’ਤਿ ਕਥੇਸੁਂ – ‘‘ਵਾਸਧੁਰਂ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧੁਰਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੇਨ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਞ੍ਚ ਵਸ੍ਸਾਨਿ ਵਸਿਤ੍ਵਾ, ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਂ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਭਾਣਵਾਰਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾਨਿ ਚ ਪਗੁਣਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਕੁਲੇ ਵਾ ਗਣੇ ਵਾ ਨਿਰਾਲਯੇਨ ਅਰਞ੍ਞਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ, ਅਰਹਤ੍ਤਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਘਟਿਤਬ੍ਬਂ ਵਾਯਮਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਤਂ ਵਾਸਧੁਰਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਥਾਮੇਨ ਪਨ ਏਕਂ ਵਾ ਨਿਕਾਯਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਨਿਕਾਯੇ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਸੁਵਿਸਦਂ ਸਾਸਨਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਤਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧੁਰਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਤੇ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਧੁਰਾਨਂ ਵਾਸਧੁਰਮੇਵ ਸੇਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਯਂ ਪਨਮ੍ਹਾ ਦਹਰਾ, ਵੁਡ੍ਢਕਾਲੇ ਵਾਸਧੁਰਂ ਪਰਿਪੂਰੇਸ੍ਸਾਮ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਧੁਰਂ ਤਾਵ ਪੂਰੇਮਾ’’ਤਿ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਆਰਭਿਂਸੁ. ਤੇ ਪਕਤਿਯਾਵ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਸਕਲੇ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ ਪਕਤਞ੍ਞਨੋ ਵਿਨਯੇ ਚ ਅਤਿਵਿਯ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕੁਸਲਾ ਅਹੇਸੁਂ. ਤੇਸਂ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਰਿਵਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ, ਪਰਿਵਾਰਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਲਾਭੋ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਸਤਪਞ੍ਚਸਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਰਿਵਾਰਾ ਅਹੇਸੁਂ. ਤੇ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ ਦੀਪੇਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਿਂਸੁ, ਪੁਨ ਬੁਦ੍ਧਕਾਲੋ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ.

ਤਦਾ ਦ੍ਵੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਗਾਮਕਾਵਾਸੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਚ ਅਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਚਣ੍ਡੋ ਹੋਤਿ ਫਰੁਸੋ, ਮੁਖਰੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰੋ ਇਤਰਸ੍ਸ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਨਂ ‘‘ਇਦਂ ਤੇ, ਆਵੁਸੋ, ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਤਿਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਸਿ. ਸੋ ‘‘ਕਿਂ ਤੇ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਕਿਂ ਸੁਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਇਤਰੋ ‘‘ਵਿਨਯਧਰਾ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤੋ ਅਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ‘‘ਸਚੇ ਇਮਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਨਯਧਰਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਦ੍ਧਾ ਮੇ ਸਾਸਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਞਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਕ੍ਖਂ ਕਾਤੁਕਾਮੋ ਤਾਵਦੇਵ ਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇ ਆਦਾਯ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਥੇਰੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਮਣਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇ ਦਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਵਿਹਰਿਤੁਮਾਰਦ੍ਧੋ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਚ ਨੇਸਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਂ ਪੂਰੇਤੁਕਾਮੋ ਵਿਯ ਅਕਾਸਿ. ਤਤੋ ਏਕਦਿਵਸਂ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤੇਹਿ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਯਮਾਨੋਪਿ ਅਟ੍ਠਾਸਿਯੇਵ. ਥੇਰਾ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਸੋ ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਕੇਨ ਮੇ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਸਹ ਅਜ੍ਝਾਚਾਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵਿਵਾਦੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਸੋ ਯਦਿ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਇਧਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਆਰੋਚੇਤਿ, ਯਥਾਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਥੇਰਾ ‘‘ਓਸਟਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਯਥਾਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਨ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ. ਸੋ ‘‘ਏਵਂ ਕਰਿਯਮਾਨੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਮ ਸਾਸਨੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਮਯ੍ਹੇਤਂ ਪਾਪਂ ਹੋਤੁ, ਮਾ ਤੁਮ੍ਹੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਥਾ’’ਤਿ. ਤੇ ਤੇਨ ਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ਿਯਮਾਨਾ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਪਟਿਞ੍ਞਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤਂ ਆਵਾਸਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਨਯਧਰਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਨਿਟ੍ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਤਂ ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਂ ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਅਵਮਞ੍ਞਨ੍ਤੋ ਫਰੁਸੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰਤਿ. ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ‘‘ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਕੋ ਅਯਂ ਜਾਤੋ’’ਤਿ ਤਾਵਦੇਵ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਥੇਰਾਨਂ ਪਰਿਵਾਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਹਸ੍ਸਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਹ – ‘‘ਨਨੁ, ਆਵੁਸੋ, ਓਸਟਂ ਵਤ੍ਥੁ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਤਬ੍ਬਂ, ਅਨੋਸਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਏਵ ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਚ੍ਚਯਂ ਦੇਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਾਮਗ੍ਗੀ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਇਮੇ ਪਨ ਥੇਰਾ ਨੇਵ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਂਸੁ, ਨ ਸਾਮਗ੍ਗਿਂ ਅਕਂਸੁ. ਕਿਂ ਨਾਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ? ਤੇਪਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਅਹੇਸੁਂ – ‘‘ਨੂਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਅਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਓਕਾਸਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘ਵਿਨਯਧਰਾ ਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਭਣਸਿ. ਇਦਾਨਿ ਤੇਸਂ ਵਿਨਯਧਰਾਨਂ ਆਰੋਚੇਹਿ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ’’ਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਂ ਪੀਲ਼ੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਰਾਜਿਤੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਾ ਤਂ ਆਵਾਸਂ ਆਗਚ੍ਛੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਤਤੋ ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਥੇਰੇ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇ ਸਾਸਨਂ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘ਅਮ੍ਹੇ ਉਪਟ੍ਠੇਸਿ ਪਰਿਤੋਸੇਸੀ’ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਮੇਵ ਅਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਥ, ਸਾਸਨਂ ਅਰਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਰਕ੍ਖਿਤ੍ਥ, ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਦਾਨਿ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਿਨਿਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਅਜ੍ਜ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਕਸ੍ਸਪੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਮਹਾਸਦ੍ਦੇਨ ਕਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਟ੍ਠਂ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਿਦੇਵਮਾਨੋ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਂਵਿਗ੍ਗਮਾਨਸਾ ‘‘ਮਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲਮਨੁਰਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਸਾਸਨਰਤਨਂ ਸੋਬ੍ਭੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿਮ੍ਹਾ’’ਤਿ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸੁਂ. ਤੇ ਤੇਨੇਵ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚੇਨ ਉਪਹਤਾਸਯਤ੍ਤਾ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੁਮਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ਏਕਾਚਰਿਯੋ ਹਿਮਵਤਿ ਹੇਮਵਤੇ ਪਬ੍ਬਤੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ ਹੇਮਵਤੋ ਯਕ੍ਖੋਤਿ ਨਾਮੇਨ. ਦੁਤਿਯਾਚਰਿਯੋ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸੇ ਸਾਤਪਬ੍ਬਤੇ ਸਾਤਾਗਿਰੋਤਿ ਨਾਮੇਨ. ਤੇਪਿ ਨੇਸਂ ਪਰਿਵਾਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤੇਸਂਯੇਵ ਅਨੁਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਸਗ੍ਗੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੁਮਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਪਰਿਵਾਰਾ ਯਕ੍ਖਾਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਂਸੁ. ਤੇਸਂ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਦਾਯਕਾ ਗਹਟ੍ਠਾ ਦੇਵਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤਿਂਸੁ. ਹੇਮਵਤਸਾਤਾਗਿਰਾ ਅਟ੍ਠਵੀਸਤਿਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤੀਨਮਬ੍ਭਨ੍ਤਰਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ ਯਕ੍ਖਰਾਜਾਨੋ ਅਹੇਸੁਂ.

ਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤੀਨਞ੍ਚ ਅਯਂ ਧਮ੍ਮਤਾ – ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਅਟ੍ਠ ਦਿਵਸਾਨਿ ਧਮ੍ਮਵਿਨਿਚ੍ਛਯਤ੍ਥਂ ਹਿਮਵਤਿ ਮਨੋਸਿਲਾਤਲੇ ਨਾਗਵਤਿਮਣ੍ਡਪੇ ਦੇਵਤਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਸਾਤਾਗਿਰਹੇਮਵਤਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਗਮੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜਾਨਿਂਸੁ – ‘‘ਤ੍ਵਂ, ਸਮ੍ਮ, ਕੁਹਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਤ੍ਵਂ ਕੁਹਿ’’ਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਿਨੋ ਅਹੇਸੁਂ. ‘‘ਨਟ੍ਠਾ ਮਯਂ, ਸਮ੍ਮ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੀਸਤਿ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਮਣਧਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਏਕਂ ਪਾਪਸਹਾਯਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਯਕ੍ਖਯੋਨਿਯਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯਦਾਯਕਾ ਕਾਮਾਵਚਰਦੇਵੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਆਹ – ‘‘ਮਾਰਿਸ, ਹਿਮਵਾ ਨਾਮ ਅਚ੍ਛਰਿਯਬ੍ਭੁਤਸਮ੍ਮਤੋ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਾ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਾ ਮਮਾਪਿ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ਹੇਮਵਤੋਪਿ ਆਹ – ‘‘ਮਾਰਿਸ, ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸੋ ਨਾਮ ਅਚ੍ਛਰਿਯਬ੍ਭੁਤਸਮ੍ਮਤੋ, ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਾ ਸੁਤ੍ਵਾ ਵਾ ਮਮਾਪਿ ਆਰੋਚੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਤੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਸਹਾਯੇਸੁ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਕਤਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਮੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਵਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਵਸਮਾਨੇਸੁ ਏਕਂ ਬੁਦ੍ਧਨ੍ਤਰਂ ਵੀਤਿਵਤ੍ਤਂ, ਮਹਾਪਥਵੀ ਏਕਯੋਜਨਤਿਗਾਵੁਤਮਤ੍ਤਂ ਉਸ੍ਸਦਾ.

ਅਥਮ੍ਹਾਕਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਦੀਪਙ੍ਕਰਪਾਦਮੂਲੇ ਕਤਪਣਿਧਾਨੋ ਯਾਵ ਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰਜਾਤਕਂ, ਤਾਵ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ, ਤੁਸਿਤਭਵਨੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ, ਧਮ੍ਮਪਦਨਿਦਾਨੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਦੇਵਤਾਹਿ ਆਯਾਚਿਤੋ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਵਿਲੋਕਨਾਨਿ ਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ, ਦੇਵਤਾਨਂ ਆਰੋਚੇਤ੍ਵਾ, ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਯ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਇਧ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਗ੍ਗਹੇਸਿ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁਂ ਕਮ੍ਪੇਤ੍ਵਾ. ਤਾਨਿ ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਇਮੇ ਰਾਜਯਕ੍ਖਾ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਕਾਰਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਾਨੀ’’ਤਿ ਨ ਜਾਨਿਂਸੁ. ‘‘ਖਿਡ੍ਡਾਪਸੁਤਤ੍ਤਾ ਨੇਵਾਦ੍ਦਸਂਸੂ’’ਤਿ ਏਕੇ. ਏਸ ਨਯੋ ਜਾਤਿਯਂ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨੇ ਬੋਧਿਯਞ੍ਚ. ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇ ਪਨ ਪਞ੍ਚਵਗ੍ਗਿਯੇ ਆਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਿ ਤਿਪਰਿਵਟ੍ਟਂ ਦ੍ਵਾਦਸਾਕਾਰਂ ਵਰਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੇ ਮਹਾਭੂਮਿਚਾਲਂ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਾਨਿ ਚ ਏਤੇਸਂ ਏਕੋ ਸਾਤਾਗਿਰੋਯੇਵ ਪਠਮਂ ਅਦ੍ਦਸ. ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਕਾਰਣਞ੍ਚ ਤੇਸਂ ਞਤ੍ਵਾ ਸਪਰਿਸੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮ੍ਮ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਅਸ੍ਸੋਸਿ, ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਸੇਸਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਸੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਨ੍ਤੋ ਹੇਮਵਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਆਗਤੋ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਸਹਾਯਕੋ, ਨੋ’’ਤਿ ਪਰਿਸਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਵਞ੍ਚਿਤੋ ਮੇ ਸਹਾਯੋ, ਯੋ ਏਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਪਟਿਭਾਨਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਨ ਸੁਣਾਤੀ’’ਤਿ ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਭਗਵਾ ਚ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤੇਪਿ ਚ ਸੂਰਿਯੇ ਦੇਸਨਂ ਨ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ.

ਅਥ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ‘‘ਸਹਾਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਸਹਾਗਮ੍ਮ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੋਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਹਤ੍ਥਿਯਾਨਅਸ੍ਸਯਾਨਗਰੁਲ਼ਯਾਨਾਦੀਨਿ ਮਾਪੇਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਯਕ੍ਖਸਤੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਹਿਮਵਨ੍ਤਾਭਿਮੁਖੋ ਪਾਯਾਸਿ, ਤਦਾ ਹੇਮਵਤੋਪਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਜਾਤਿ-ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨ-ਬੋਧਿਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇਸ੍ਵੇਵ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੁਤ੍ਵਾਵ ਪਤਿਵਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪਵਤ੍ਤਨੇ ਪਨ ਤਾਨਿ ਸਵਿਸੇਸਾਨਿ ਹੁਤ੍ਵਾ, ਚਿਰਤਰਂ ਠਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਹਿਮਵਤਿ ਤਂ ਅਚ੍ਛਰਿਯਪਾਤੁਭਾਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਯਤੋ ਅਹਂ ਜਾਤੋ, ਨ ਕਦਾਚਿ ਅਯਂ ਪਬ੍ਬਤੋ ਏਵਂ ਅਭਿਰਾਮੋ ਭੂਤਪੁਬ੍ਬੋ, ਹਨ੍ਦ ਦਾਨਿ ਮਮ ਸਹਾਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਆਗਮ੍ਮ ਤੇਨ ਸਹ ਇਮਂ ਪੁਪ੍ਫਸਿਰਿਂ ਅਨੁਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤਥੇਵ ਮਜ੍ਝਿਮਦੇਸਾਭਿਮੁਖੋ ਆਗਚ੍ਛਤਿ. ਤੇ ਉਭੋਪਿ ਰਾਜਗਹਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਸਮਾਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਗਮਨਕਾਰਣਂ ਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ. ਹੇਮਵਤੋ ਆਹ – ‘‘ਯਤੋ ਅਹਂ, ਮਾਰਿਸ, ਜਾਤੋ, ਨਾਯਂ ਪਬ੍ਬਤੋ ਏਵਂ ਅਕਾਲਕੁਸੁਮਿਤੇਹਿ ਰੁਕ੍ਖੇਹਿ ਅਭਿਰਾਮੋ ਭੂਤਪੁਬ੍ਬੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਂ ਪੁਪ੍ਫਸਿਰਿਂ ਤਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਨੁਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਆਗਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ. ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਆਹ – ‘‘ਜਾਨਾਸਿ, ਪਨ, ਤ੍ਵਂ ਮਾਰਿਸ, ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਇਮਂ ਅਕਾਲਪੁਪ੍ਫਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਨ ਜਾਨਾਮਿ, ਮਾਰਿਸਾ’’ਤਿ. ‘‘ਇਮਂ, ਮਾਰਿਸ, ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਨ ਕੇਵਲ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇਯੇਵ, ਅਪਿਚ ਖੋ ਪਨ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਜ੍ਜ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨਾ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਹੇਮਵਤਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ, ਤਂ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਆਨੇਤੁਕਾਮੋ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਗੋਤਮਕੇ ਚੇਤਿਯੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਭਗਵਤਿ ਅਯਮੇਵਮਾਹਾਤਿ ਭਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋ’’ਤਿ.

੧੫੩. ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਜਾਤਿ ਅਯਂ ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵੋ ਪਕ੍ਖਗਣਨਤੋ ਪਨ੍ਨਰਸੋ, ਉਪਵਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਉਪੋਸਥੋ. ਤੀਸੁ ਵਾ ਉਪੋਸਥੇਸੁ ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋ ਉਪੋਸਥੋ, ਨ ਚਾਤੁਦ੍ਦਸੀ ਉਪੋਸਥੋ, ਨ ਸਾਮਗ੍ਗੀਉਪੋਸਥੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸਅਟ੍ਠਙ੍ਗਉਪਵਾਸਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਦਿਵਸਾਦੀਸੁ ਸਮ੍ਬਹੁਲੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਉਪੋਸਥਸਦ੍ਦੋ ਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਆਯਾਮਾਵੁਸੋ, ਕਪ੍ਪਿਨ, ਉਪੋਸਥਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਹਿ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸੇ ਉਪੋਸਥਸਦ੍ਦੋ. ‘‘ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਖੋ ਵਿਸਾਖੇ ਉਪੋਸਥੋ ਉਪਵੁਤ੍ਥੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੮.੪੩) ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣਿਆਦਿਕੇਸੁ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗੇਸੁ. ‘‘ਸੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਵੇ ਸਦਾ ਫਗ੍ਗੁ, ਸੁਦ੍ਧਸ੍ਸੁਪੋਸਥੋ ਸਦਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੭੯) ਉਪਵਾਸੇ. ‘‘ਉਪੋਸਥੋ ਨਾਮ ਨਾਗਰਾਜਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੪੬; ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੮) ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਪਨ੍ਨਰਸੇ ਸੀਸਂਨ੍ਹਾਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੮੫; ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੬) ਦਿਵਸੇ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਵਸੇਸਤ੍ਥਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਆਸਾਲ਼੍ਹੀਪੁਣ੍ਣਮਦਿਵਸਂਯੇਵ ਨਿਯਾਮੇਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘‘ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋ ਉਪੋਸਥੋ’’ਤਿ. ਪਾਟਿਪਦੋ ਦੁਤਿਯੋਤਿ ਏਵਂ ਗਣਿਯਮਾਨੇ ਅਜ੍ਜ ਪਨ੍ਨਰਸੋ ਦਿਵਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਦਿਵਿ ਭਵਾਨਿ ਦਿਬ੍ਬਾਨਿ, ਦਿਬ੍ਬਾਨਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਦਿਬ੍ਬਾ. ਕਾਨਿ ਤਾਨਿ? ਰੂਪਾਨਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਰਤ੍ਤਿਂ ਦੇਵਾਨਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁਤੋ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਸਰੀਰਵਤ੍ਥਾਭਰਣਵਿਮਾਨਪ੍ਪਭਾਹਿ ਅਬ੍ਭਾਦਿਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਰਹਿਤਾਯ ਚਨ੍ਦਪ੍ਪਭਾਯ ਚ ਸਕਲਜਮ੍ਬੁਦੀਪੋ ਅਲਙ੍ਕਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਵਿਸੇਸਾਲਙ੍ਕਤੋ ਚ ਪਰਮਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਰੀਰਪ੍ਪਭਾਯ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਦਿਬ੍ਬਾ ਰਤ੍ਤਿ ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਰਤ੍ਤਿਗੁਣਵਣ੍ਣਨਾਪਦੇਸੇਨਾਪਿ ਸਹਾਯਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਸਾਦਂ ਜਨੇਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਂ ਕਥੇਤ੍ਵਾ ਆਹ ‘‘ਅਨੋਮਨਾਮਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ, ਹਨ੍ਦ ਪਸ੍ਸਾਮ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਨੋਮੇਹਿ ਅਲਾਮਕੇਹਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਪਰਿਪੂਰੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਨਾਮਂ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੋਮਨਾਮੋ. ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੨) ਨਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਨੋਮੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਨਾਮਂ, ‘‘ਭਗ੍ਗਰਾਗੋਤਿ ਭਗਵਾ, ਭਗ੍ਗਦੋਸੋਤਿ ਭਗਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਨਿ. ੮੪) ਨਯੇਨ ਚ ਅਨੋਮੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ਨਾਮਂ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ. ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਦੀਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇ ਅਨੁਸਾਸਤਿ ‘‘ਇਮਂ ਪਜਹਥ, ਇਮਂ ਸਮਾਦਾਯ ਵਤ੍ਤਥਾ’’ਤਿ ਸਤ੍ਥਾ. ਅਪਿਚ ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਭਗਵਾ ਸਤ੍ਥਵਾਹੋ, ਯਥਾ ਸਤ੍ਥਵਾਹੋ ਸਤ੍ਤੇ ਕਨ੍ਤਾਰਂ ਤਾਰੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੦) ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਪਿ ਸਤ੍ਥਾ. ਤਂ ਅਨੋਮਨਾਮਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ. ਹਨ੍ਦਾਤਿ ਬ੍ਯਵਸਾਨਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ. ਪਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਤੇਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਹ ਸਙ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਚਨਂ. ਗੋਤਮਨ੍ਤਿ ਗੋਤਮਗੋਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ‘‘ਸਤ੍ਥਾ, ਨ ਸਤ੍ਥਾ’’ਤਿ ਮਾ ਵਿਮਤਿਂ ਅਕਾਸਿ, ਏਕਨ੍ਤਬ੍ਯਵਸਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾਵ ਏਹਿ ਪਸ੍ਸਾਮ ਗੋਤਮਨ੍ਤਿ.

੧੫੪. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਹੇਮਵਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ‘ਅਨੋਮਨਾਮਂ ਸਤ੍ਥਾਰ’ਨ੍ਤਿ ਭਣਨ੍ਤੋ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਕਾਸੇਤਿ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਨੋ ਚ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਲੋਕੇ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਪਟਿਞ੍ਞੇਹਿ ਪੂਰਣਾਦਿਸਦਿਸੇਹੇਵ ਲੋਕੋ ਉਪਦ੍ਦੁਤੋ. ਸੋ ਪਨ ਯਦਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ, ਅਦ੍ਧਾ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੇਨ ਤਂ ਏਵਂ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਮਨੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਚ੍ਚੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾ. ਮਨੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਸੁਪਣਿਹਿਤੋਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਠਪਿਤੋ, ਅਚਲੋ ਅਸਮ੍ਪਵੇਧੀ. ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ. ਤਾਦਿਨੋਤਿ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ. ਪੁਚ੍ਛਾ ਏਵ ਵਾ ਅਯਂ ‘‘ਸੋ ਤੇ ਸਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਤਾਦੀ, ਉਦਾਹੁ ਨੋ’’ਤਿ. ਇਟ੍ਠੇ ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਚਾਤਿ ਏਵਰੂਪੇ ਆਰਮ੍ਮਣੇ. ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾਤਿ ਵਿਤਕ੍ਕਾ. ਵਸੀਕਤਾਤਿ ਵਸਂ ਗਮਿਤਾ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਵਦਸਿ, ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਕਚ੍ਚਿ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤੋ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਮਨੋ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ, ਉਦਾਹੁ ਯਾਵ ਚਲਨਪਚ੍ਚਯਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਤਾਵ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ ਵਿਯ ਖਾਯਤਿ. ਸੋ ਵਾ ਤੇ ਸਤ੍ਥਾ ਕਚ੍ਚਿ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਸਮਚਿਤ੍ਤੇਨ ਤਾਦੀ, ਉਦਾਹੁ ਨੋ, ਯੇ ਚ ਖੋ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਰਾਗਦੋਸਵਸੇਨ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਤ੍ਯਾਸ੍ਸ ਕਚ੍ਚਿ ਵਸੀਕਤਾ, ਉਦਾਹੁ ਕਦਾਚਿ ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵਸੇਨ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ.

੧੫੫. ਤਤੋ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵੇ ਬ੍ਯਵਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣੇ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਮਨੋ ਚਸ੍ਸ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਠਪਿਤੋ, ਪਥਵੀਸਮੋ ਅਵਿਰੁਜ੍ਝਨਟ੍ਠੇਨ, ਸਿਨੇਰੁਸਮੋ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਚਲਨਟ੍ਠੇਨ, ਇਨ੍ਦਖੀਲਸਮੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮਾਰਪਰਵਾਦਿਗਣੇਹਿ ਅਕਮ੍ਪਿਯਟ੍ਠੇਨ. ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਞ੍ਚੇਤਂ, ਭਗਵਤੋ ਇਦਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਮਨੋ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ ਅਚਲੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਯਸ੍ਸ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੂਤਸ੍ਸਾਪਿ ਸਰਾਗਾਦਿਕਾਲੇ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਨਾਗਕੁਲੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਵਿਸੇਨ ਸਲ੍ਲੇਨ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਚਲੋ ਅਹੋਸਿ, ਵਧਕੇਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਪ੍ਪਦੁਸ੍ਸਿ, ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਦਨ੍ਤੇ ਛੇਤ੍ਵਾ ਅਦਾਸਿ; ਤਥਾ ਮਹਾਕਪਿਭੂਤਸ੍ਸ ਮਹਤਿਯਾ ਸਿਲਾਯ ਸੀਸੇ ਪਹਟਸ੍ਸਾਪਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਚ ਮਗ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ; ਤਥਾ ਵਿਧੁਰਪਣ੍ਡਿਤਭੂਤਸ੍ਸ ਪਾਦੇਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਟ੍ਠਿਯੋਜਨੇ ਕਾਲ਼ਪਬ੍ਬਤਪਪਾਤੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਤਸ੍ਸੇਵ ਯਕ੍ਖਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਆਹ ਸਾਤਾਗਿਰੋ – ‘‘ਮਨੋ ਚਸ੍ਸ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ’’ਤਿ.

ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਤਾਦਿਨੋਤਿ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਮਨੋ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ, ਨ ਯਾਵ ਪਚ੍ਚਯਂ ਨ ਲਭਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਚਹਾਕਾਰੇਹਿ ਤਾਦੀ, ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇ ਤਾਦੀ, ਚਤ੍ਤਾਵੀਤਿ ਤਾਦੀ, ਮੁਤ੍ਤਾਵੀਤਿ ਤਾਦੀ, ਤਿਣ੍ਣਾਵੀਤਿ ਤਾਦੀ, ਤਨ੍ਨਿਦ੍ਦੇਸਾਤਿ ਤਾਦੀ. ਕਥਂ ਭਗਵਾ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇ ਤਾਦੀ? ਭਗਵਾ ਲਾਭੇਪਿ ਤਾਦੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੩੮).

ਏਵਮਾਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਲਾਭਾਦਯੋ ਚ ਤਸ੍ਸ ਮਹਾਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਪੁਚ੍ਛਾ ਏਵ ਵਾ ਅਯਂ. ਸੋ ਤੇ ਸਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਤਾਦੀ, ਉਦਾਹੁ ਨੋ’’ਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਸਮਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਤਾਦੀ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਤ੍ਥਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਭਗਵਾ ਸੁਖੂਪਸਂਹਾਰਕਾਮਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਪਨਯਨਕਾਮਤਾਯ ਚ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਸਮਚਿਤ੍ਤੋ, ਯਾਦਿਸੋ ਅਤ੍ਤਨਿ, ਤਾਦਿਸੋ ਪਰੇਸੁ, ਯਾਦਿਸੋ ਮਾਤਰਿ ਮਹਾਮਾਯਾਯ, ਤਾਦਿਸੋ ਚਿਞ੍ਚਮਾਣਵਿਕਾਯ, ਯਾਦਿਸੋ ਪਿਤਰਿ ਸੁਦ੍ਧੋਦਨੇ, ਤਾਦਿਸੋ ਸੁਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧੇ, ਯਾਦਿਸੋ ਪੁਤ੍ਤੇ ਰਾਹੁਲੇ, ਤਾਦਿਸੋ ਵਧਕੇਸੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤਧਨਪਾਲਕਅਙ੍ਗੁਲਿਮਾਲਾਦੀਸੁ. ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇਪਿ ਤਾਦੀ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵਾਹ ਸਾਤਾਗਿਰੋ – ‘‘ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਤਾਦਿਨੋ’’ਤਿ.

ਅਥੋ ਇਟ੍ਠੇ ਅਨਿਟ੍ਠੇ ਚਾਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਏਵਂ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਇਟ੍ਠਂ ਵਾ ਅਨਿਟ੍ਠਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਤਤ੍ਥ ਯੇ ਰਾਗਦੋਸਵਸੇਨ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਤ੍ਯਾਸ੍ਸ ਅਨੁਤ੍ਤਰੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਵਸੀਕਤਾ, ਨ ਕਦਾਚਿ ਤੇਸਂ ਵਸੇ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਅਨਾਵਿਲਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਸੁਵਿਮੁਤ੍ਤਪਞ੍ਞੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਸੁਪਣਿਹਿਤਮਨਤਾਯ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇਹਿ ਸੋ ਯਤ੍ਥ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਸੀਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਤਸ੍ਸ ਮਨਸਿਕਾਰਾਭਾਵਤੋ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੁਪਣਿਹਿਤਮਨਤਾਯ ਚ ਮਨੋਸਮਾਚਾਰਸੁਦ੍ਧਿ, ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਤਾਦਿਤਾਯ ਕਾਯਸਮਾਚਾਰਸੁਦ੍ਧਿ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਸੀਭਾਵੇਨ ਵਿਤਕ੍ਕਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਵਾਚਾਯ ਵਚੀਸਮਾਚਾਰਸੁਦ੍ਧਿ. ਤਥਾ ਸੁਪਣਿਹਿਤਮਨਤਾਯ ਲੋਭਾਦਿਸਬ੍ਬਦੋਸਾਭਾਵੋ, ਸਬ੍ਬਭੂਤੇਸੁ ਤਾਦਿਤਾਯ ਮੇਤ੍ਤਾਦਿਗੁਣਸਬ੍ਭਾਵੋ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਵਸੀਭਾਵੇਨ ਪਟਿਕੂਲੇ ਅਪ੍ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞਿਤਾਦਿਭੇਦਾ ਅਰਿਯਿਦ੍ਧਿ, ਤਾਯ ਚਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੫੬. ਏਵਂ ਹੇਮਵਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਵਸੇਨੇਵ ਤਾਦਿਭਾਵਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਞ੍ਚ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਮਿਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਤ੍ਥਂ ਇਦਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਤ੍ਤਯਵਸੇਨਾਪਿ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਾ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਕਾਯਵਚੀਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਤਞ੍ਚ ਪਟਿਜਾਨਨ੍ਤਮਿਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦਲ਼੍ਹੀਕਮ੍ਮਤ੍ਥਮੇਵ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨਾਪਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਅਦਿਨ੍ਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਗਾਥਾਬਨ੍ਧਸੁਖਤ੍ਥਾਯ ਪਠਮਂ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਵਿਰਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਆਰਾ ਪਮਾਦਮ੍ਹਾਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਾਮਗੁਣੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗਤੋ ਦੂਰੀਭਾਵੇਨ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਿਰਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ‘‘ਆਰਾ ਪਮਦਮ੍ਹਾ’’ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਆਰਾ ਮਾਤੁਗਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਝਾਨਂ ਨ ਰਿਞ੍ਚਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਤਿਵਿਧਾਯ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਵਿਰਤਿਯਾ ਬਲਵਭਾਵਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਝਾਨਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਵਿਰਤਿ ਬਲਵਤੀ ਹੋਤੀਤਿ.

੧੫੭. ਅਥ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਏਤਰਹਿ, ਅਤੀਤੇਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨੇ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾਦੀਹਿ ਪਟਿਵਿਰਤੋ, ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਚ ਵਿਰਤਿਯਾ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਤਂ ਤਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਿ, ਸਦੇਵਕੋ ਚਸ੍ਸ ਲੋਕੋ ‘‘ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਾਯ ਵਾਚਾਯ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਸੋ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤੀ’’ਤਿ. ਤਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਾਕਟਮੇਵ. ਇਮਿਸ੍ਸਾਪਿ ਗਾਥਾਯ ਤਤਿਯਪਾਦੇ ‘‘ਪਮਾਦਮ੍ਹਾ ਪਮਦਮ੍ਹਾ’’ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਾਠੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਪਾਦੇ ਚ ਝਾਨਂ ਨ ਰਿਞ੍ਚਤੀਤਿ ਝਾਨਂ ਰਿਤ੍ਤਕਂ ਸੁਞ੍ਞਕਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਪਰਿਚ੍ਚਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੧੫੮. ਏਵਂ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸੁਦ੍ਧਿਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰੇ ਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਮੁਸਾ ਨ ਭਣਤੀ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਖੀਣਾਤੀਤਿ ਖੀਣੋ, ਵਿਹਿਂਸਤਿ ਬਧਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਾਚਾਯ ਪਥੋ ਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ, ਖੀਣੋ ਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਖੀਣਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ. ਤਂ ਨ-ਕਾਰੇਨ ਪਟਿਸੇਧੇਤ੍ਵਾ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਨ ਖੀਣਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ’’ਤਿ, ਨ ਫਰੁਸਵਾਚੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਨਾਖੀਣਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ, ਨ ਅਖੀਣਵਚਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਫਰੁਸਵਚਨਞ੍ਹਿ ਪਰੇਸਂ ਹਦਯੇ ਅਖੀਯਮਾਨਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਤਾਦਿਸਵਚਨੋ ਕਚ੍ਚਿ ਨ ਸੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਭੂਤੀਤਿ ਵਿਨਾਸੋ, ਵਿਭੂਤਿਂ ਕਾਸਤਿ ਕਰੋਤਿ ਵਾਤਿ ਵਿਭੂਤਿਕਂ, ਵਿਭੂਤਿਕਮੇਵ ਵੇਭੂਤਿਕਂ, ਵੇਭੂਤਿਯਨ੍ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਪੇਸੁਞ੍ਞਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਤੋ ਭੇਦਨੇਨ ਵਿਨਾਸਂ ਕਰੋਤਿ. ਸੇਸਂ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ.

੧੫੯. ਅਥ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਏਤਰਹਿ, ਅਤੀਤੇਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨੇ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਮੁਸਾਵਾਦਾਦੀਹਿ ਪਟਿਵਿਰਤੋ, ਤਸ੍ਸਾ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਚ ਵਿਰਤਿਯਾ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਤਂ ਤਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਲਕ੍ਖਣਂ ਪਟਿਲਭਿ, ਸਦੇਵਕੋ ਚਸ੍ਸ ਲੋਕੋ ‘‘ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਾਯ ਵਾਚਾਯ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਨ੍ਤੋ ਆਹ, ‘‘ਮੁਸਾ ਚ ਸੋ ਨ ਭਣਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਮੁਸਾਤਿ ਵਿਨਿਧਾਯ ਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਿ ਪਰਵਿਸਂਵਾਦਨਵਚਨਂ. ਤਂ ਸੋ ਨ ਭਣਤਿ. ਦੁਤਿਯਪਾਦੇ ਪਨ ਪਠਮਤ੍ਥਵਸੇਨ ਨ ਖੀਣਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋਤਿ, ਦੁਤਿਯਤ੍ਥਵਸੇਨ ਨਾਖੀਣਬ੍ਯਪ੍ਪਥੋਤਿ ਪਾਠੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਪਾਦੇ ਮਨ੍ਤਾਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਗਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ਤਾਯ ਮਨ੍ਤਾਯ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਮੇਵ ਭਾਸਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਅਨਪੇਤਵਚਨਂ, ਨ ਸਮ੍ਫਂ. ਅਞ੍ਞਾਣਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਞ੍ਹਿ ਨਿਰਤ੍ਥਕਵਚਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਆਹ – ‘‘ਮਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਂ ਸੋ ਭਾਸਤੀ’’ਤਿ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਪਾਕਟਮੇਵ.

੧੬੦. ਏਵਂ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਸੁਦ੍ਧਿਮ੍ਪਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸੁਦ੍ਧਿਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ ਕਾਮੇਸੂ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਾਤਿ ਵਤ੍ਥੁਕਾਮਾ. ਤੇਸੁ ਕਿਲੇਸਕਾਮੇਨ ਨ ਰਜ੍ਜਤੀਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਲੁਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਅਨਾਵਿਲਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਨ ਆਵਿਲਭਾਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਮੋਹਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਮੋਹੇਨ ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਸ੍ਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਮਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਸ੍ਸ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁਨੋ, ਪਞ੍ਚਚਕ੍ਖੁਵਿਸਯੇਸੁ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੂਨਂ ਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ‘‘ਦ੍ਵਾਰਤ੍ਤਯਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾਪਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਨ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ.

੧੬੧. ਅਥ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਯਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇਨ ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਨਂ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਨੇਵ ਕਾਮੇਸੁ ਰਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਬ੍ਯਾਪਾਦੇਨ ਆਵਿਲਚਿਤ੍ਤੋ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਸਚ੍ਚਪਟਿਚ੍ਛਾਦਕਮੋਹਸ੍ਸ ਪਹੀਨਤ੍ਤਾ ਮੋਹਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਸਾਮਞ੍ਚ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਂ ਨਾਮਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਚਕ੍ਖੂਨਿ ਪਟਿਲਭਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਸੁਦ੍ਧਿਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਚ ਉਗ੍ਘੋਸੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਕਾਮੇਸੂ’’ਤਿ.

੧੬੨. ਏਵਂ ਹੇਮਵਤੋ ਭਗਵਤੋ ਦ੍ਵਾਰਤ੍ਤਯਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਵਾ ਹਟ੍ਠੋ ਉਦਗ੍ਗੋ ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਂ ਬਾਹੁਸਚ੍ਚਵਿਸਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਸਜ੍ਜਮਾਨਵਚਨਪ੍ਪਥੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਛਰਿਯਬ੍ਭੁਤਰੂਪੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣੇ ਸੋਤੁਕਾਮੋ ਆਹ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਚਾਰਣੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਗਮਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ. ਛਨ੍ਦਵਸੇਨ ਚੇਤ੍ਥ ਦੀਘਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਾਕਾਰਮਾਹ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਚਰਣੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਸਵਾ ਖੀਣਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਏਤਾਯ ਦਸ੍ਸਨਗਮਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾਯ ਆਸਵਕ੍ਖਯਸਞ੍ਞਿਤਾਯ ਪਠਮਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਦੁਤਿਯਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਪਤ੍ਤਿਸਮਤ੍ਥਤਂ, ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇਨ ਵਾ ਪਰਮਸ੍ਸਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਞਤ੍ਵਾ ਠਿਤਭਾਵਂ.

੧੬੩. ਤਤੋ ਯਾ ਏਸਾ ‘‘ਸੋ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੨) ਨਯੇਨ ਭਯਭੇਰਵਾਦੀਸੁ ਤਿਵਿਧਾ, ‘‘ਸੋ ਏਵਂ ਸਮਾਹਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ…ਪੇ… ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨੀਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੭੯) ਨਯੇਨ ਅਮ੍ਬਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਅਟ੍ਠਵਿਧਾ ਵਿਜ੍ਜਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਾਯ ਯਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਯਪਿ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਭਗਵਾ ਉਪੇਤੋ. ਯਞ੍ਚੇਤਂ ‘‘ਇਧ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ, ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਤ੍ਤਹਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਆਭਿਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਾਨਂ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਮਹਾਨਾਮ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪) ਨਯੇਨ ਸੇਖਸੁਤ੍ਤੇ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ ਪਨ੍ਨਰਸਪ੍ਪਭੇਦਂ ਚਰਣਂ. ਤਞ੍ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੂਪਕ੍ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਭਗਵਤੋ ਅਤਿਵਿਯ ਸਂਸੁਦ੍ਧਂ. ਯੇਪਿਮੇ ਕਾਮਾਸਵਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ, ਤੇਪਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬੇ ਸਪਰਿਵਾਰਾ ਸਵਾਸਨਾ ਭਗਵਤੋ ਖੀਣਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਇਮਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾਯ ਖੀਣਾਸਵੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਭਗਵਾ ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’ਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਤਾਗਿਰੋ ਭਗਵਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵੇ ਬ੍ਯਵਸਾਯੇਨ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤਹਦਯੋ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਗੁਣੇ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਚੇਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ.

੧੬੪. ਤਤੋ ਹੇਮਵਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ’’ਤਿ ਭਗਵਤਿ ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇ ਠਿਤੋਯੇਵ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤੋ ਸਾਤਾਗਿਰਞ੍ਚ ਆਰਾਧੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੁਨਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੁਨਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ, ‘‘ਮਨੋ ਚਸ੍ਸ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਪੁਣ੍ਣਂ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਂ, ‘‘ਨ ਸੋ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਕਾਯਕਮ੍ਮੁਨਾ, ‘‘ਨ ਸੋ ਰਜ੍ਜਤਿ ਕਾਮੇਸੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਮਨੋਕਮ੍ਮੁਨਾ ਚ ਪੁਣ੍ਣਂ ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਂ, ‘‘ਮੁਸਾ ਚ ਸੋ ਨ ਭਣਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਬ੍ਯਪ੍ਪਥੇਨ ਚ ਵਚੀਕਮ੍ਮੁਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾਯ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਞ੍ਚ ਇਮੇਹਿ ਗੁਣੇਹਿ ‘‘ਮਨੋ ਚਸ੍ਸ ਸੁਪਣਿਹਿਤੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਧਮ੍ਮਤੋ ਨਂ ਪਸਂਸਸਿ, ਸਭਾਵਤੋ ਤਚ੍ਛਤੋ ਭੂਤਤੋ ਏਵ ਨਂ ਪਸਂਸਸਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਦ੍ਧਾਮਤ੍ਤਕੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

੧੬੫-੧੬੬. ਤਤੋ ਸਾਤਾਗਿਰੋਪਿ ‘‘ਏਵਮੇਤਂ, ਮਾਰਿਸ, ਸੁਟ੍ਠੁ ਤਯਾ ਞਾਤਞ੍ਚ ਅਨੁਮੋਦਿਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਤਮੇਵ ਸਂਰਾਧੇਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮੁਨਿਨੋ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਨੁਮੋਦਸੀ’’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਭਗਵਤੋ ਦਸ੍ਸਨੇ ਤਂ ਅਭਿਤ੍ਥਵਯਮਾਨੋ ਆਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ…ਪੇ… ਹਨ੍ਦ ਪਸ੍ਸਾਮ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੬੭. ਅਥ ਹੇਮਵਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਰੁਚਿਤਗੁਣੇਹਿ ਪੁਰਿਮਜਾਤਿਬਾਹੁਸਚ੍ਚਬਲੇਨ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਤ੍ਥੁਨਨ੍ਤੋ ਸਾਤਾਗਿਰਂ ਆਹ – ‘‘ਏਣਿਜਙ੍ਘਂ…ਪੇ… ਏਹਿ ਪਸ੍ਸਾਮ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਏਣਿਮਿਗਸ੍ਸੇਵ ਜਙ੍ਘਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਏਣਿਜਙ੍ਘੋ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਏਣਿਮਿਗਸ੍ਸੇਵ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਟ੍ਟਾ ਜਙ੍ਘਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਪੁਰਤੋ ਨਿਮ੍ਮਂਸਾ ਪਚ੍ਛਤੋ ਸੁਸੁਮਾਰਕੁਚ੍ਛਿ ਵਿਯ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਾ. ਕਿਸਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਦੀਘਰਸ੍ਸਸਮਵਟ੍ਟਿਤਯੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਤਥਾਰੂਪਾਯ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਨ ਵਠਰਪੁਰਿਸਾ ਵਿਯ ਥੂਲਾ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਿਲਿਖਿਤਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ ਵਾ ਕਿਸਾ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਸਪਤ੍ਤਵਿਦ੍ਧਂਸਨਤੋ ਵੀਰਾ. ਏਕਾਸਨਭੋਜਿਤਾਯ ਪਰਿਮਿਤਭੋਜਿਤਾਯ ਚ ਅਪ੍ਪਾਹਾਰਾ, ਨ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਾਲੋਪਭੋਜਿਤਾਯ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਅਹਂ ਖੋ ਪਨ, ਉਦਾਯਿ, ਅਪ੍ਪੇਕਦਾ ਇਮਿਨਾ ਪਤ੍ਤੇਨ ਸਮਤਿਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ, ਭਿਯ੍ਯੋਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਮਿ. ‘ਅਪ੍ਪਾਹਾਰੋ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਅਪ੍ਪਾਹਾਰਤਾਯ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ’ਤਿ ਇਤਿ ਚੇ ਮਂ, ਉਦਾਯਿ, ਸਾਵਕਾ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਗਰੁਂ ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ, ਮਾਨੇਯ੍ਯੁਂ, ਪੂਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ, ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯੇ ਤੇ, ਉਦਾਯਿ, ਮਮ ਸਾਵਕਾ ਕੋਸਕਾਹਾਰਾਪਿ ਅਡ੍ਢਕੋਸਕਾਹਾਰਾਪਿ ਬੇਲੁਵਾਹਾਰਾਪਿ ਅਡ੍ਢਬੇਲੁਵਾਹਾਰਾਪਿ, ਨ ਮਂ ਤੇ ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯੁਂ…ਪੇ… ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪੨).

ਆਹਾਰੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਭਾਵੇਨ ਅਲੋਲੁਪਾ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਨ੍ਤਿ ਮੋਨੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮੁਨਿਨੋ. ਅਨਗਾਰਿਕਤਾਯ ਵਿਵੇਕਨਿਨ੍ਨਮਾਨਸਤਾਯ ਚ ਵਨੇ ਝਾਯਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹ ਹੇਮਵਤੋ ਯਕ੍ਖੋ ‘‘ਏਣਿਜਙ੍ਘਂ…ਪੇ… ਏਹਿ ਪਸ੍ਸਾਮ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੬੮. ਏਵਞ੍ਚ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਧਮ੍ਮਂ ਸੋਤੁਕਾਮਤਾਯ ‘‘ਸੀਹਂਵੇਕਚਰ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸੀਹਂਵਾਤਿ ਦੁਰਾਸਦਟ੍ਠੇਨ ਖਮਨਟ੍ਠੇਨ ਨਿਬ੍ਭਯਟ੍ਠੇਨ ਚ ਕੇਸਰਸੀਹਸਦਿਸਂ. ਯਾਯ ਤਣ੍ਹਾਯ ‘‘ਤਣ੍ਹਾਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਸਾ ਅਭਾਵੇਨ ਏਕਚਰਂ, ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋਪਿ ਏਕਚਰਂ. ਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨਾਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਤਂ ਤਂ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਨਾਗਨ੍ਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਨੇਵ ਗਨ੍ਤਾਰਂ ਨਾਗਨ੍ਤਾਰਂ. ਅਥ ਵਾ ਆਗੁਂ ਨ ਕਰੋਤੀਤਿਪਿ ਨਾਗੋ. ਬਲਵਾਤਿਪਿ ਨਾਗੋ. ਤਂ ਨਾਗਂ. ਕਾਮੇਸੁ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ ਕਾਮੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗਾਭਾਵੇਨ ਅਨਪੇਕ੍ਖਿਨਂ. ਉਪਸਙ੍ਕਮ੍ਮ ਪੁਚ੍ਛਾਮ, ਮਚ੍ਚੁਪਾਸਪ੍ਪਮੋਚਨਨ੍ਤਿ ਤਂ ਏਵਰੂਪਂ ਮਹੇਸਿਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤੇਭੂਮਕਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਮਚ੍ਚੁਪਾਸਸ੍ਸ ਪਮੋਚਨਂ ਵਿਵਟ੍ਟਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮ. ਯੇਨ ਵਾ ਉਪਾਯੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਸਙ੍ਖਾਤਾ ਮਚ੍ਚੁਪਾਸਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਮਚ੍ਚੁਪਾਸਪ੍ਪਮੋਚਨਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮਾਤਿ. ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਹੇਮਵਤੋ ਸਾਤਾਗਿਰਞ੍ਚ ਸਾਤਾਗਿਰਪਰਿਸਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਸਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਯ ਆਹ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਸਾਲ਼੍ਹੀਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਘੋਸਿਤਂ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਯਤ੍ਤੇ ਦੇਵਨਗਰੇ ਸਿਰਿਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੀ ਵਿਯ ਰਾਜਗਹੇ ਕਾਲ਼ੀ ਨਾਮ ਕੁਰਰਘਰਿਕਾ ਉਪਾਸਿਕਾ ਪਾਸਾਦਮਾਰੁਯ੍ਹ ਸੀਹਪਞ੍ਜਰਂ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਗਬ੍ਭਪਰਿਸ੍ਸਮਂ ਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤੀ ਸਵਾਤਪ੍ਪਦੇਸੇ ਉਤੁਗ੍ਗਹਣਤ੍ਥਂ ਠਿਤਾ ਤੇਸਂ ਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤੀਨਂ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਂ ਕਥਂ ਆਦਿਮਜ੍ਝਪਰਿਯੋਸਾਨਤੋ ਅਸ੍ਸੋਸਿ. ਸੁਤ੍ਵਾ ਚ ‘‘ਏਵਂ ਵਿਵਿਧਗੁਣਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਬੁਦ੍ਧਾ’’ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਂ ਪੀਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤਾਯ ਨੀਵਰਣਾਨਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਠਿਤਾ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਸਿ. ਤਤੋ ਏਵ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਿਕਾਨਂ ਉਪਾਸਿਕਾਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਵਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਂ, ਯਦਿਦਂ ਕਾਲ਼ੀ ਉਪਾਸਿਕਾ ਕੁਰਰਘਰਿਕਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੬੭) ਏਤਦਗ੍ਗੇ ਠਪਿਤਾ.

੧੬੯. ਤੇਪਿ ਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤਯੋ ਸਹਸ੍ਸਯਕ੍ਖਪਰਿਵਾਰਾ ਮਜ੍ਝਿਮਯਾਮਸਮਯੇ ਇਸਿਪਤਨਂ ਪਤ੍ਵਾ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨੇਵ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮ੍ਮ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ, ਇਮਾਯ ਗਾਥਾਯ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿਤ੍ਵਾ ਓਕਾਸਮਕਾਰਯਿਂਸੁ ‘‘ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ ਪਵਤ੍ਤਾਰ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਂ ਤੇਭੂਮਕੇ ਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਇਦਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੪) ਨਯੇਨ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨਕਥਾਯ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ, ‘‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤੇਸੁ ਕਿਚ੍ਚਞਾਣਕਤਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ. ਯੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮਾ ਯਥਾ ਵੋਹਰਿਤਬ੍ਬਾ, ਤੇਸੁ ਤਥਾ ਵੋਹਾਰਕਥਨੇਨ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ, ਤੇਸਂਯੇਵ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ. ਉਗ੍ਘਟਿਤਞ੍ਞੁਵਿਪਞ੍ਚਿਤਞ੍ਞੂਨਂ ਵਾ ਦੇਸਨਾਯ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ, ਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਪਟਿਪਾਦਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ. ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ ਵਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ, ਵਿਭਙ੍ਗੇਨ ਤੇਹਿ ਤੇਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਚਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ. ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਵਾ ਸਲਕ੍ਖਣਕਥਨੇਨ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਵਾ ਤੀਹਿ ਪਰਿਵਟ੍ਟੇਹਿ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਕਥਨੇਨ ਅਕ੍ਖਾਤਾਰਂ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ. ‘‘ਸਦ੍ਧਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੪੦) ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਨਯੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾਰਂ.

ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਚਤੁਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਪਾਰਗੁਨ੍ਤਿ ਛਹਾਕਾਰੇਹਿ ਪਾਰਂ ਗਤਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਪਹਾਨੇਨ, ਭਾਵਨਾਯ, ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ, ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਸੋ ਹਿ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਰਗੂ, ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਾਰਗੂ, ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਪਜਹਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਪਹਾਨਪਾਰਗੂ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਗ੍ਗੇ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਭਾਵਨਾਪਾਰਗੂ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਾਰਗੂ, ਸਬ੍ਬਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਗਤੋਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪਾਰਗੂ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਾਰਗੁਂ. ਬੁਦ੍ਧਂ ਵੇਰਭਯਾਤੀਤਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾਣਸਯਨਤੋ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਸਬ੍ਬੇਨ ਵਾ ਸਰਣਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨ ਬੁਦ੍ਧਂ, ਪਞ੍ਚਵੇਰਭਯਾਨਂ ਅਤੀਤਤ੍ਤਾ ਵੇਰਭਯਾਤੀਤਂ. ਏਵਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਤਿਤ੍ਥਵਨ੍ਤਾ ‘‘ਮਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮ ਗੋਤਮ’’ਨ੍ਤਿ ਓਕਾਸਮਕਾਰਯਿਂਸੁ.

੧੭੦. ਅਥ ਨੇਸਂ ਯਕ੍ਖਾਨਂ ਤੇਜੇਨ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਗ੍ਗੋ ਹੇਮਵਤੋ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਇਮਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਾਦਿਪਾਦੇ ਕਿਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣੇ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ, ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਲੋਕੋ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਤ੍ਤਲੋਕਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਪੁਚ੍ਛਤਿ. ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਕੁਬ੍ਬਤਿ ਸਨ੍ਥਵਨ੍ਤਿ ਅਹਨ੍ਤਿ ਵਾ ਮਮਨ੍ਤਿ ਵਾ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਸਨ੍ਥਵਂ ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਕੁਬ੍ਬਤਿ, ਅਧਿਕਰਣਤ੍ਥੇ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ. ਕਿਸ੍ਸ ਲੋਕੋਤਿ ਉਪਯੋਗਤ੍ਥੇ ਸਾਮਿਵਚਨਂ, ਕਿਂ ਉਪਾਦਾਯ ਲੋਕੋਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੋਤਿ ਭਾਵੇਨਭਾਵਲਕ੍ਖਣਕਾਰਣਤ੍ਥੇਸੁ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ. ਕਿਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ ਪੀਲ਼ੀਯਤਿ ਬਾਧੀਯਤੀਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ.

੧੭੧. ਅਥ ਭਗਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ਛਸੁ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰੇਸੁ ਆਯਤਨੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਚ ਧਨਧਞ੍ਞਾਦਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਛਸੁ ਦੁਵਿਧਮ੍ਪਿ ਸਨ੍ਥਵਂ ਕਰੋਤਿ. ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਵਾ ਹਿ ‘‘ਅਹਂ ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਅਵਸੇਸੇਸੁ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋ ਵਦੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੨). ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਏਤਾਨਿਯੇਵ ਛ ਉਪਾਦਾਯ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਲੋਕੋਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਛਸੁ ਸਤਿ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਦੁਕ੍ਖਪਾਤੁਭਾਵੇਨ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਹਤ੍ਥੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ ਆਦਾਨਨਿਕ੍ਖੇਪਨਂ ਹੋਤਿ, ਪਾਦੇਸੁ ਸਤਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਪਟਿਕ੍ਕਮੋ ਹੋਤਿ, ਪਬ੍ਬੇਸੁ ਸਤਿ ਸਮਿਞ੍ਜਨਪਸਾਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਜਿਘਚ੍ਛਾਪਿਪਾਸਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੭).

ਤਥਾ ਤੇਸੁ ਆਧਾਰਭੂਤੇਸੁ ਪਟਿਹਤੋ ਸਙ੍ਖਾਰਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਮਿਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇ ਪਟਿਹਞ੍ਞਿ ਵਾ’’ਇਤਿ (ਧ. ਸ. ੫੯੭-੮) ਚ.

‘‘ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪੇਸੁ ਰੂਪੇਸੂ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੮) ਏਵਮਾਦਿ.

ਤਥਾ ਤੇਹਿਯੇਵ ਕਾਰਣਭੂਤੇਹਿ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਚਕ੍ਖੁ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪੇਸੁ ਰੂਪੇਸੂ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੮) ਚ.

‘‘ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਰੂਪਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾ. ਕੇਨ ਆਦਿਤ੍ਤਂ? ਰਾਗਗ੍ਗਿਨਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੮; ਮਹਾਵ. ੫੪) ਏਵਮਾਦਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਛਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਯਤਨਵਸੇਨ ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਛਸੁ ਲੋਕੋ ਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ.

੧੭੨. ਅਥ ਸੋ ਯਕ੍ਖੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਟ੍ਟਵਸੇਨ ਪੁਟ੍ਠਪਞ੍ਹਂ ਭਗਵਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤਂ ਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਉਪਲਕ੍ਖੇਤ੍ਵਾ ਤਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਂ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਞ੍ਚ ਞਾਤੁਕਾਮੋ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨੇਵ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਕਤਮਂ ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਪਾਦਾਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਉਪਾਦਾਨਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਯਤ੍ਥ ਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ ‘‘ਛਸੁ ਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਯਤ੍ਥ ਛਬ੍ਬਿਧੇ ਉਪਾਦਾਨੇ ਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਤਂ ਕਤਮਂ ਉਪਾਦਾਨਨ੍ਤਿ? ਏਵਂ ਉਪਡ੍ਢਗਾਥਾਯ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋਤਿ ਇਮਾਯ ਪਨ ਉਪਡ੍ਢਗਾਥਾਯ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚੇਨ ਹਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤੋ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਨ੍ਤੋ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਨ੍ਤੋ, ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਯ੍ਯਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਥਨ੍ਤਿ ਕੇਨ ਪਕਾਰੇਨ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ‘‘ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੋਕ੍ਖਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭਾਵੇਨ ਗਹਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ.

੧੭੩. ਏਵਂ ਯਕ੍ਖੇਨ ਸਰੂਪੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਚ ਅਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਚ ਚਤੁਸਚ੍ਚਵਸੇਨ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਭਗਵਾ ਤੇਨੇਵ ਨਯੇਨ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਕਾਮਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤਗੋਚਰਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਗ੍ਗੋਚਰਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਯਤਨਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਮਨੋ ਛਟ੍ਠੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਮਨੋਛਟ੍ਠਾ. ਪਵੇਦਿਤਾਤਿ ਪਕਾਸਿਤਾ. ਏਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਛਟ੍ਠਸ੍ਸ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ ਗਹਣੇਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਸਯਭੂਤਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਗਹਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਉਪਾਦਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਪੁਨਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਂ ਵਸੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਪਕਾਸੇਸਿ. ਮਨੋਗਹਣੇਨ ਵਾ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਨਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਤਾਸੁ ਪੁਰਿਮਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਾਸਂ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਮਨੋਧਾਤੁਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁਗ੍ਗਹਣੇਨ ਤਾਸਂ ਵਤ੍ਥੁਗੋਚਰਭੇਦਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਗਹਿਤਮੇਵਾਤਿ ਏਵਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਪਕਾਸੇਸਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਨਾਯਤਨਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇਕਦੇਸੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਯਤ੍ਥ ਲੋਕੋ ਵਿਹਞ੍ਞਤਿ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨ ਸਙ੍ਗਯ੍ਹਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਂ ਵਿਰਾਜੇਤ੍ਵਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਭੇਦੇ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚੇ ਤਾਨੇਵਾਯਤਨਾਨਿ ਖਨ੍ਧਤੋ ਧਾਤੁਤੋ ਨਾਮਰੂਪਤੋਤਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ, ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਪਰਿਯੋਸਾਨਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਛਨ੍ਦਂ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਰਾਜੇਤ੍ਵਾ ਵਿਨੇਤ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਏਤਸ੍ਮਾ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਏਵਮਿਮਾਯ ਉਪਡ੍ਢਗਾਥਾਯ ‘‘ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ, ਕਥਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਹੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਞ੍ਚ ਪਕਾਸਿਤਂ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਪਕਾਸਿਤਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਉਪਡ੍ਢਗਾਥਾਯ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ, ਛਨ੍ਦੇਨ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ, ‘‘ਵਿਰਾਜੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਰਾਗੇਨ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ, ‘‘ਵਿਰਾਗਾਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਵਾ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ. ‘‘ਏਵ’’ਨ੍ਤਿ ਉਪਾਯਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਵਾ. ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਪਮੋਕ੍ਖੇਨ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਕਾਸਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

੧੭੪. ਏਵਂ ਚਤੁਸਚ੍ਚਗਬ੍ਭਾਯ ਗਾਥਾਯ ਲਕ੍ਖਣਤੋ ਨਿਯ੍ਯਾਨਂ ਪਕਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਤਦੇਵ ਸਕੇਨ ਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇਨ ਨਿਗਮੇਨ੍ਤੋ ਆਹ ‘‘ਏਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਨਿਯ੍ਯਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਏਤਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਲੋਕਸ੍ਸਾਤਿ ਤੇਧਾਤੁਕਲੋਕਸ੍ਸ. ਯਥਾਤਥਨ੍ਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਂ. ਏਤਂ ਵੋ ਅਹਮਕ੍ਖਾਮੀਤਿ ਸਚੇਪਿ ਮਂ ਸਹਸ੍ਸਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਥ, ਏਤਂ ਵੋ ਅਹਮਕ੍ਖਾਮਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਅਥ ਵਾ ਏਤੇਨ ਨਿਯ੍ਯਾਨੇਨ ਏਕਦ੍ਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਤੁਂ ਨਿਗ੍ਗਤਾਨਮ੍ਪਿ ਏਤਂ ਵੋ ਅਹਮਕ੍ਖਾਮਿ, ਉਪਰਿਵਿਸੇਸਾਧਿਗਮਾਯਪਿ ਏਤਦੇਵ ਅਹਮਕ੍ਖਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤਿ ਅਸੇਸਨਿਸ੍ਸੇਸਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਨਿਕੂਟੇਨ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਦੇਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਦ੍ਵੇਪਿ ਯਕ੍ਖਸੇਨਾਪਤਯੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਹਿਂਸੁ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯਕ੍ਖਸਹਸ੍ਸੇਨ.

੧੭੫. ਅਥ ਹੇਮਵਤੋ ਪਕਤਿਯਾਪਿ ਧਮ੍ਮਗਰੁ ਇਦਾਨਿ ਅਰਿਯਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸੁਟ੍ਠੁਤਰਂ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਪਟਿਭਾਨਾਯ ਦੇਸਨਾਯ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸੇਕ੍ਖਾਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘‘ਕੋ ਸੂਧ ਤਰਤੀ’’ਤਿ ਗਾਥਮਭਾਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਕੋ ਸੂਧ ਤਰਤਿ ਓਘਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚਤੁਰੋਘਂ ਕੋ ਤਰਤੀਤਿ ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ ਅਵਿਸੇਸੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਅਣ੍ਣਵਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਤ੍ਥਤਮਤ੍ਤਂ ਨਾਪਿ ਗਮ੍ਭੀਰਮਤ੍ਤਂ ਅਪਿਚ ਪਨ ਯਂ ਵਿਤ੍ਥਤਤਰਞ੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਤਰਞ੍ਚ, ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਾਦਿਸੋ ਚ ਸਂਸਾਰਣ੍ਣਵੋ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਪਰਿਯਨ੍ਤਾਭਾਵੇਨ ਵਿਤ੍ਥਤੋ, ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਤਿਟ੍ਠਾਭਾਵੇਨ ਉਪਰਿ ਆਲਮ੍ਬਨਾਭਾਵੇਨ ਚ ਗਮ੍ਭੀਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਕੋ ਇਧ ਤਰਤਿ ਅਣ੍ਣਵਂ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਅਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੇ ਅਨਾਲਮ੍ਬੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਅਣ੍ਣਵੇ ਕੋ ਨ ਸੀਦਤੀ’’ਤਿ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ.

੧੭੬. ਅਥ ਭਗਵਾ ਯੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਜੀਵਿਤਹੇਤੁਪਿ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਦਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਯ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਞ੍ਞਵਾ, ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਸਮਾਧਿਨਾ ਇਰਿਯਾਪਥਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਫਲੇਹਿ ਚ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ, ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤਚਿਨ੍ਤਨਸੀਲੋ, ਸਾਤਚ੍ਚਕਿਰਿਯਾਵਹਾਯ ਅਪ੍ਪਮਾਦਸਤਿਯਾ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਸੋ ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਇਮਂ ਸੁਦੁਤ੍ਤਰਂ ਓਘਂ ਅਨਵਸੇਸਂ ਤਰਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਬ੍ਬਦਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਇਮਂ ਤਿਸਿਕ੍ਖਾਗਬ੍ਭਂ ਗਾਥਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾ, ਸਤਿਸਮਾਧੀਹਿ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਚਿਨ੍ਤਿਤਾਪਞ੍ਞਾਹਿ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ ਸਉਪਕਾਰਾ ਸਾਨਿਸਂਸਾ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਉਪਕਾਰੋ ਹਿ ਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਲੋਕਿਯਪਞ੍ਞਾ ਸਤਿ ਚ, ਅਨਿਸਂਸੋ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲਾਨੀਤਿ.

੧੭੭. ਏਵਂ ਪਠਮਗਾਥਾਯ ਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਅਸੇਕ੍ਖਭੂਮਿਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਦੁਤਿਯਗਾਥਮਾਹ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਵਿਰਤੋ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਯਾ ਕਾਚਿ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾ, ਤਤੋ ਸਬ੍ਬਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਮਗ੍ਗਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਯ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਿਰਤਿਯਾ ਵਿਰਤੋ. ‘‘ਵਿਰਤ੍ਤੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਤਦਾ ‘‘ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਂ ਹੋਤਿ, ਸਗਾਥਾਵਗ੍ਗੇ ਪਨ ‘‘ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਸੂ’’ਤਿਪਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੯੬) ਪਾਠੋ. ਚਤੂਹਿਪਿ ਮਗ੍ਗੇਹਿ ਦਸਨ੍ਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਅਤੀਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਾਤਿਗੋ, ਚਤੁਤ੍ਥੇਨੇਵ ਵਾ ਉਦ੍ਧਮ੍ਭਾਗਿਯਸਬ੍ਬਸਂਯੋਜਨਾਤਿਗੋ, ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨੀਤਣ੍ਹਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਨਨ੍ਦਿਯਾ ਤਿਣ੍ਣਞ੍ਚ ਭਵਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਤ੍ਤਾ ਨਨ੍ਦੀਭਵਪਰਿਕ੍ਖੀਣੋ ਸੋ ਤਾਦਿਸੋ ਖੀਣਾਸਵੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਸਂਸਾਰਣ੍ਣਵੇ ਨ ਸੀਦਤਿ ਨਨ੍ਦੀਪਰਿਕ੍ਖਯੇਨ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਂ, ਭਵਪਰਿਕ੍ਖਯੇਨ ਚ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਥਲਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜ ਪਰਮਸ੍ਸਾਸਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ.

੧੭੮. ਅਥ ਹੇਮਵਤੋ ਸਹਾਯਞ੍ਚ ਯਕ੍ਖਪਰਿਸਞ੍ਚ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਜਾਤੋ ‘‘ਗਮ੍ਭੀਰਪਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਾਵਤਿਯਾ ਪਰਿਸਾਯ ਸਹਾਯੇਨ ਚ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ, ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਸਨਟ੍ਠਾਨਂ ਅਗਮਾਸਿ.

ਤਾਸਂ ਪਨ ਗਾਥਾਨਂ ਅਯਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ – ਗਮ੍ਭੀਰਪਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਪਞ੍ਞਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ‘‘ਗਮ੍ਭੀਰੇਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਞਾਣਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੪). ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਨ੍ਤਿ ਨਿਪੁਣੇਹਿ ਖਤ੍ਤਿਯਪਣ੍ਡਿਤਾਦੀਹਿ ਅਭਿਸਙ੍ਖਤਾਨਂ ਪਞ੍ਹਾਨਂ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਂ ਅਤ੍ਥਾਨਂ ਵਾ ਯਾਨਿ ਨਿਪੁਣਾਨਿ ਕਾਰਣਾਨਿ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਾਨਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਤੇਸਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਂ. ਰਾਗਾਦਿਕਿਞ੍ਚਨਾਭਾਵੇਨ ਅਕਿਞ੍ਚਨਂ. ਦੁਵਿਧੇ ਕਾਮੇ ਤਿਵਿਧੇ ਚੇ ਭਵੇ ਅਲਗ੍ਗਨੇਨ ਕਾਮਭਵੇ ਅਸਤ੍ਤਂ. ਖਨ੍ਧਾਦਿਭੇਦੇਸੁ ਸਬ੍ਬਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗਬਨ੍ਧਨਾਭਾਵੇਨ ਸਬ੍ਬਧਿ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਬ੍ਬੇ ਪਥੇ ਕਮਮਾਨਨ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਸਮਾਪਤ੍ਤਿਭੇਦੇ ਦਿਬ੍ਬੇ ਪਥੇ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਨ ਤਾਯ ਵੇਲਾਯ ਭਗਵਾ ਦਿਬ੍ਬੇ ਪਥੇ ਕਮਤਿ, ਅਪਿਚ ਖੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਮਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਕਮਨਸਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥ ਲਦ੍ਧਵਸੀਭਾਵਤਾਯ ਏਵਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਯੇ ਤੇ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਦੇਵਾ ਅਰਹਨ੍ਤੋ, ਤੇਸਂ ਪਥੇ ਸਨ੍ਤਵਿਹਾਰੇ ਕਮਨੇਨਾਪੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਹਨ੍ਤਾਨਂ ਗੁਣਾਨਂ ਏਸਨੇਨ ਮਹੇਸਿਂ.

੧੭੯. ਦੁਤਿਯਗਾਥਾਯ ਅਪਰੇਨ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਥੁਤਿ ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਦਸ੍ਸਿਗ੍ਗਹਣਂ ਨਿਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਨਿਪੁਣਤ੍ਥੇ ਦਸ੍ਸੇਤਾਰਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਾਦਦਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਟਿਲਾਭਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕਾਯ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਕਥਨੇਨ ਪਞ੍ਞਾਦਾਯਕਂ. ਕਾਮਾਲਯੇ ਅਸਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯ੍ਵਾਯਂਕਾਮੇਸੁ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ਦੁਵਿਧੋ ਆਲਯੋ, ਤਤ੍ਥ ਅਸਤ੍ਤਂ. ਸਬ੍ਬਵਿਦੁਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਵਿਦੁਂ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੁਮੇਧਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਭੂਤਾਯ ਪਾਰਮੀਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਮੇਧਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ. ਅਰਿਯੇ ਪਥੇਤਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੇ ਮਗ੍ਗੇ, ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਵਾ. ਕਮਮਾਨਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹਮਾਨਂ ਮਗ੍ਗਲਕ੍ਖਣਂ ਞਤ੍ਵਾ ਦੇਸਨਤੋ, ਪਵਿਸਮਾਨਂ ਵਾ ਖਣੇ ਖਣੇ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਕਮਨਸਤ੍ਤਿਯਾ ਕਮਿਤਪੁਬ੍ਬਂ ਵਾ.

੧੮੦. ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ ਵਤ ਨੋ ਅਜ੍ਜਾਤਿ. ਅਜ੍ਜ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਅਜ੍ਜ ਵਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਦਿਟ੍ਠਂ, ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਪ੍ਪਭਾਤਂ ਸੁਹੁਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿ ਅਜ੍ਜ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਭਾਤਂ ਸੋਭਨਂ ਵਾ ਪਭਾਤਂ ਅਹੋਸਿ. ਅਜ੍ਜ ਚ ਨੋ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਉਟ੍ਠਿਤਂ ਅਹੋਸਿ, ਅਨੁਪਰੋਧੇਨ ਸਯਨਤੋ ਉਟ੍ਠਿਤਂ. ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ? ਯਂ ਅਦ੍ਦਸਾਮ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਯਸ੍ਮਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਦ੍ਦਸਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਾਭਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਾਮੋਜ੍ਜਂ ਪਵੇਦੇਤਿ.

੧੮੧. ਇਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋਤਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਿਦ੍ਧਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ. ਯਸਸ੍ਸਿਨੋਤਿ ਲਾਭਗ੍ਗਪਰਿਵਾਰਗ੍ਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਸਰਣਂ ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਗਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਭਾਵਪਰਿਦੀਪਨਤ੍ਥਂ ਪਸਾਦਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਾਚਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ.

੧੮੨. ਗਾਮਾ ਗਾਮਨ੍ਤਿ ਦੇਵਗਾਮਾ ਦੇਵਗਾਮਂ. ਨਗਾ ਨਗਨ੍ਤਿ ਦੇਵਪਬ੍ਬਤਾ ਦੇਵਪਬ੍ਬਤਂ. ਨਮਸ੍ਸਮਾਨਾ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਸੁਧਮ੍ਮਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਤ ਭਗਵਾ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਵਤ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸੁਬੋਧਿਤਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਸੁਧਮ੍ਮਤਞ੍ਚ. ‘‘ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਵਤ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕਸਙ੍ਘੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਙ੍ਘ-ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿਤ੍ਵਾ ਅਭਿਤ੍ਥਵਿਤ੍ਵਾ ਨਮਸ੍ਸਮਾਨਾ ਧਮ੍ਮਘੋਸਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ.

ਪਰਮਤ੍ਥਜੋਤਿਕਾਯ ਖੁਦ੍ਦਕ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ

ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਹੇਮਵਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.