੫੬-੬੩. ਸਚ੍ਚਞਾਣਚਤੁਕ੍ਕਦ੍ਵਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੧੦੮-੯. ਸਚ੍ਚਞਾਣਚਤੁਕ੍ਕਦ੍ਵਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੋਤਿਆਦੀਨਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਨੇਵ. ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖੇਪੇਤਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦਿ ਅਨਨ੍ਤਰਚਤੁਕ੍ਕੇ ਵਿਯ ਏਕਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦੁਵਿਧਞ੍ਹਿ ਸਚ੍ਚਞਾਣਂ ਲੋਕਿਯਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਞ੍ਚ. ਲੋਕਿਕਂ ਦੁਵਿਧਂ ਅਨੁਬੋਧਞਾਣਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਞ੍ਚ. ਅਨੁਬੋਧਞਾਣਂ ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦਿਵਸੇਨ ਨਿਰੋਧੇ ਮਗ੍ਗੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਸਮੁਦਯੇ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਚਤੂਸੁਪਿ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣਕਰਣਵਸੇਨ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਨਿਰੋਧਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਮ੍ਪਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਮ੍ਪਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦) ਸਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਇਧਾਪਿ ਇਮਿਨਾ ਵਾਰੇਨ ਇਦਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਲਭਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧ ਪਨ ਲੋਕਿਕਞਾਣਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤਸ੍ਮਾਯੇਵ ਚ ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ.

ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਆਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ, ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਞ੍ਞਾਤਿਆਦੀਸੁ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਟਕਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਜਾਨਾਤੀਤਿਪਿ ਪਞ੍ਞਾ. ਇਦਮਸ੍ਸਾ ਸਭਾਵਪਦਂ. ਪਜਾਨਨਾਕਾਰੋ ਪਜਾਨਨਾ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਵਿਚਿਨਾਤੀਤਿ ਵਿਚਯੋ. ਪਵਿਚਯੋਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ, ਪਕਾਰੇਨ ਵਿਚਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਂ ਵਿਚਿਨਾਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਸਮ੍ਮਾ ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਾ. ਸਾ ਏਵ ਉਪਸਗ੍ਗਨਾਨਤ੍ਤੇਨ ਉਪਲਕ੍ਖਣਾ ਪਚ੍ਚੁਪਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਭੁਸਂ ਲਕ੍ਖਣਾ ਤੇ ਤੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪਲਕ੍ਖਣਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਣ੍ਡਿਤਭਾਵੋ ਪਣ੍ਡਿਚ੍ਚਂ. ਕੁਸਲਭਾਵੋ ਕੋਸਲ੍ਲਂ. ਨਿਪੁਣਭਾਵੋ ਨੇਪੁਞ੍ਞਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਵਿਭਾਵਨਵਸੇਨ ਵੇਭਬ੍ਯਾ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਂ ਚਿਨ੍ਤਨਕਵਸੇਨ ਚਿਨ੍ਤਾ, ਯਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪੇਤੀਤਿਪਿ ਚਿਨ੍ਤਾ. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾ. ਭੂਰੀਤਿ ਪਥਵੀ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਸਣ੍ਹਟ੍ਠੇਨ ਵਿਤ੍ਥਤਟ੍ਠੇਨ ਚ ਭੂਰੀ ਵਿਯਾਤਿ ਭੂਰੀ. ਅਥ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯੇਵ ਭੂਤੇ ਅਤ੍ਥੇ ਰਮਤੀਤਿ ਭੂਰੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਸਨਿ ਵਿਯ ਸਿਲੁਚ੍ਚਯੇ ਕਿਲੇਸੇ ਮੇਧਤਿ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਮੇਧਾ, ਖਿਪ੍ਪਂ ਗਹਣਧਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਮੇਧਾ. ਯਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਂ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਚ ਯਾਥਾਵਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧੇ ਪਰਿਨੇਤੀਤਿ ਪਰਿਣਾਯਿਕਾ. ਧਮ੍ਮੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਵਿਧਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਸਮ੍ਮਾ ਪਕਾਰੇਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦੀਨਿ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ. ਉਪ੍ਪਥਪਟਿਪਨ੍ਨੇ ਸਿਨ੍ਧਵੇ ਵੀਥਿਆਰੋਪਨਤ੍ਥਂ ਪਤੋਦੋ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਥੇ ਧਾਵਨਕਂ ਕੂਟਚਿਤ੍ਤਂ ਵੀਥਿਆਰੋਪਨਤ੍ਥਂ ਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਪਤੋਦੋ ਵਿਯ ਪਤੋਦੋ.

ਦਸ੍ਸਨਲਕ੍ਖਣੇ ਇਨ੍ਦਟ੍ਠਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਕਿਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ? ਨਯਿਦਂ ‘‘ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵਿਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਪਞ੍ਞਾ ਏਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਞਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨ ਕਮ੍ਪਤੀਤਿ ਪਞ੍ਞਾਬਲਂ. ਕਿਲੇਸਚ੍ਛੇਦਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵ ਸਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਞਾਸਤ੍ਥਂ. ਅਚ੍ਚੁਗ੍ਗਤਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵ ਪਾਸਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਪਾਸਾਦੋ. ਆਲੋਕਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵ ਆਲੋਕੋ ਪਞ੍ਞਾਆਲੋਕੋ. ਓਭਾਸਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵ ਓਭਾਸੋ ਪਞ੍ਞਾਓਭਾਸੋ. ਪਜ੍ਜੋਤਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵ ਪਜ੍ਜੋਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪਜ੍ਜੋਤੋ. ਪਞ੍ਞਵਤੋ ਹਿ ਏਕਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁ ਏਕਾਲੋਕਾ ਏਕੋਭਾਸਾ ਏਕਪਜ੍ਜੋਤਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਤੀਸੁ ਪਦੇਸੁ ਏਕਪਦੇਨਾਪਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਯਾਨਿ ਪਨੇਤਾਨਿ ਭਗਵਤਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਲੋਕਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਚਨ੍ਦਾਲੋਕੋ, ਸੂਰਿਯਾਲੋਕੋ, ਅਗ੍ਗਾਲੋਕੋ, ਪਞ੍ਞਾਲੋਕੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਲੋਕਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਆਲੋਕਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਞਾਲੋਕੋ’’. ਤਥਾ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਓਭਾਸਾ. ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜ੍ਜੋਤਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੪੪-੧੪੫) ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਵਸੇਨ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨਿ. ਤਦਨੁਰੂਪੇਨੇਵ ਇਧਾਪਿ ਥੇਰੇਨ ਦੇਸਨਾ ਕਤਾ. ਅਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਨੇਕੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਵਿਭਜ੍ਜਮਾਨੋ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਚ ਅਞ੍ਞੋ ਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਅਞ੍ਞੋਤਿ. ਰਤਿਕਰਣਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਰਤਿਦਾਯਕਟ੍ਠੇਨ ਰਤਿਜਨਕਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੀਕਤਟ੍ਠੇਨ ਦੁਲ੍ਲਭਪਾਤੁਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਤੁਲਟ੍ਠੇਨ ਅਨੋਮਸਤ੍ਤਪਰਿਭੋਗਟ੍ਠੇਨ ਚ ਪਞ੍ਞਾਵ ਰਤਨਂ ਪਞ੍ਞਾਰਤਨਂ.

ਨ ਤੇਨ ਸਤ੍ਤਾ ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਿ, ਸਯਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤੀਤਿ ਅਮੋਹੋ. ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਪਦਂ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮੇਵ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ਪੁਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਅਮੋਹਸ੍ਸ ਮੋਹਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਵਦੀਪਨਤ੍ਥਂ. ਤੇਨੇਤਂ ਦੀਪੇਤਿ ‘‘ਯ੍ਵਾਯਂ ਅਮੋਹੋ, ਸੋ ਨ ਕੇਵਲਂ ਮੋਹਤੋ ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਮੋਹਸ੍ਸ ਪਨ ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਮੋਹੋ ਨਾਮ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਯਾਥਾਵਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਕੁਸਲਦਿਟ੍ਠਿ. ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਞਾਣਂ, ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਞਾਣਂ, ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਾਵਚਨਾਨਿ ਸਙ੍ਖੇਪਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ.

ਸਚ੍ਚਞਾਣਚਤੁਕ੍ਕਦ੍ਵਯਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.