੧. ਞਾਣਕਥਾ

ਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਦੇਸੇ ਤਾਵ ਸੋਤਾਵਧਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੋਤਸਦ੍ਦੋ ਅਨੇਕਤ੍ਥਪ੍ਪਭੇਦੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ –

ਮਂਸਵਿਞ੍ਞਾਣਞਾਣੇਸੁ, ਤਣ੍ਹਾਦੀਸੁ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ;

ਧਾਰਾਯਂ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ, ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਚ.

‘‘ਸੋਤਾਯਤਨਂ ਸੋਤਧਾਤੁ ਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੧੫੭) ਹਿ ਅਯਂ ਸੋਤਸਦ੍ਦੋ ਮਂਸਸੋਤੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੫) ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣੇ. ‘‘ਦਿਬ੍ਬਾਯ ਸੋਤਧਾਤੁਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੫੬) ਞਾਣਸੋਤੇ. ‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਏਤਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਮਯਾ ਕਿਤ੍ਤਿਤਾਨਿ ਪਕਿਤ੍ਤਿਤਾਨਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਾਨਿ ਦੇਸਿਤਾਨਿ ਪਞ੍ਞਪਿਤਾਨਿ ਪਟ੍ਠਪਿਤਾਨਿ ਵਿਵਰਿਤਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਤਾਨਿ ਪਕਾਸਿਤਾਨਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਤਣ੍ਹਾਸੋਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸੋਤੋ ਕਿਲੇਸਸੋਤੋ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸੋਤੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸੋਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੪) ਤਣ੍ਹਾਦੀਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ‘‘ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਦਾਰੁਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਗਙ੍ਗਾਯ ਨਦਿਯਾ ਸੋਤੇਨ ਵੁਯ੍ਹਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੪੧) ਉਦਕਧਾਰਾਯਂ. ‘‘ਅਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਯਦਿਦਂ ਸੋਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ. ‘‘ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸੋਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਉਭਯਤੋ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਇਧ ਲੋਕੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚ ਪਰਲੋਕੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੪੯) ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਯਂ. ਇਧ ਪਨਾਯਂ ਮਂਸਸੋਤੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਨ ਸੋਤੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ, ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਵਾ ਅਵਧੀਯਤਿ ਅਵਤ੍ਥਾਪੀਯਤਿ ਅਪ੍ਪੀਯਤੀਤਿ ਸੋਤਾਵਧਾਨਂ. ਕਿਂ ਤਂ? ਸੁਤਂ. ਸੁਤਞ੍ਚ ਨਾਮ ‘‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੩੯) ਵਿਯ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਵਧਾਰਿਤਂ ਧਮ੍ਮਜਾਤਂ, ਤਂ ਇਧ ਸੋਤਾਵਧਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੋਤਾਵਧਾਨਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸੁਤੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸੋਤਾਵਧਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਚ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਟਕਰਣਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ, ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਨਾ ਪਕਾਰੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਜਾਨਾਤੀਤਿਪਿ ਪਞ੍ਞਾ.

ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਤਸਦ੍ਦੋ ਤਾਵ ਸਉਪਸਗ੍ਗੋ ਅਨੁਪਸਗ੍ਗੋ ਚ –

ਗਮਨੇ ਵਿਸ੍ਸੁਤੇ ਤਿਨ੍ਤੇਨੁਯੋਗੋਪਚਿਤੇਪਿ ਚ;

ਸਦ੍ਦੇ ਚ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰਞਾਤੇ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.

ਤਥਾ ਹਿਸ੍ਸ ‘‘ਸੇਨਾਯ ਪਸੁਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸੁਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਉਦਾ. ੧੧; ਮਹਾਵ. ੫) ਵਿਸ੍ਸੁਤਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ ਅਵਸ੍ਸੁਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਚਿ. ੬੫੭) ਤਿਨ੍ਤਾ ਤਿਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯੇ ਝਾਨਪਸੁਤਾ ਧੀਰਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੮੧) ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸੁਤਂ ਅਨਪ੍ਪਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਖੁ. ਪਾ. ੭.੧੨; ਪੇ. ਵ. ੨੫) ਉਪਚਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੧) ਸਦ੍ਦੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੩੯) ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰਵਿਞ੍ਞਾਤਧਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਧ ਪਨਸ੍ਸ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਨੁਸਾਰੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਉਪਧਾਰਿਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਯਾ ਏਸਾ ਏਤਂ ਸੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਵਧਾਰਿਤਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਆਰਬ੍ਭ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਪਠਮਞ੍ਚ ਅਪਰਾਪਰਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ‘‘ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਸੁਤਮਯਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਤਮਯੇਤਿ ਚ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਮੇਤਂ, ਯਥਾ ‘‘ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ’’ (ਕਥਾ. ੧, ੧੫-੧੮). ‘‘ਵਨਪ੍ਪਗੁਮ੍ਬੇ ਯਥਾ ਫੁਸ੍ਸਿਤਗ੍ਗੇ’’ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੧੩; ਸੁ. ਨਿ. ੨੩੬). ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਅਤ੍ਤਕਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਪਰਕਾਰੇ ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਰਿਸਕਾਰੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੮) ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਵਚਨਂ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸੁਤਮਯਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ’’ਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਸੁਤੇਨ ਪਕਤੋ ਫਸ੍ਸਾਦਿਕੋ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੋ ਸੁਤਮਯੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤਮਯੇ ਧਮ੍ਮਪੁਞ੍ਜੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸੁਤਮਯੇ ਞਾਣਂ. ਸਭਾਵਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਞਾਣਂ. ਤਂਯੇਵ ਞਾਣਂ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨੇਨ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਪਕਾਸਨਤ੍ਥਂ ਅਨਿਯਮੇਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮੇਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਨਾਮ ਸਭਾਵਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਕ੍ਖਲਿਤਪਟਿਵੇਧਲਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਕੁਸਲਿਸ੍ਸਾਸਖਿਤ੍ਤਉਸੁਪਟਿਵੇਧੋ ਵਿਯ, ਵਿਸਯੋਭਾਸਨਰਸਂ ਪਦੀਪੋ ਵਿਯ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਰਞ੍ਞਗਤਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ. ‘‘ਸਮਾਹਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੭੧) ਵਚਨਤੋ ਸਮਾਧਿਪਦਟ੍ਠਾਨਂ. ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਹਿ ਸਭਾਵੋ ਵਾ ਸਾਮਞ੍ਞਂ ਵਾ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ, ਕਿਚ੍ਚਂ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਾ ਰਸੋ ਨਾਮ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਾਕਾਰੋ ਵਾ ਫਲਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਂ ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੨. ਸੁਤ੍ਵਾਨ ਸਂਵਰੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ –

ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੋ ਸਤੀ ਚੇਵ, ਞਾਣਂ ਖਨ੍ਤਿ ਤਥੇਵ ਚ;

ਵੀਰਿਯਂ ਪਞ੍ਚਿਮੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਂਵਰਾਤਿ ਪਕਾਸਿਤਾ.

‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ ਉਪਾਗਤੋ ਸਮੁਪਾਗਤੋ ਉਪਪਨ੍ਨੋ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧) ਆਗਤੋ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੀ ਹੋਤਿ ਨਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹੀ. ਯਤ੍ਵਾਧਿਕਰਣਮੇਨਂ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੫; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੯; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੬) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਸਤਿਸਂਵਰੋ.

‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ (ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ),

ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;

ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ . (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਅਜਿਤਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੬੦; ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੧) –

ਆਗਤੋ ਞਾਣਸਂਵਰੋ. ‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਸਵਾ ਪਟਿਸੇਵਨਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਚੀਵਰਂ ਪਟਿਸੇਵਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੩; ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇਵਨਾਸਂਵਰੋ, ਸੋਪਿ ਞਾਣਸਂਵਰੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ‘‘ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਸ੍ਸ ਜਿਘਚ੍ਛਾਯ ਪਿਪਾਸਾਯ ਡਂਸਮਕਸਵਾਤਾਤਪਸਰਿਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਨਂ ਦੁਰੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਰਾਗਤਾਨਂ ਵਚਨਪਥਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਰੀਰਿਕਾਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਤਿਬ੍ਬਾਨਂ ਖਰਾਨਂ ਕਟੁਕਾਨਂ ਅਸਾਤਾਨਂ ਅਮਨਾਪਾਨਂ ਪਾਣਹਰਾਨਂ ਅਧਿਵਾਸਕਜਾਤਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਆਗਤੋ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ. ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ. ‘‘ਇਧ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਂ ਪਹਾਯ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੇਨ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੮) ਆਗਤੋ ਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸਂਵਰੋ, ਸੋਪਿ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋ. ਤੇਸੁ ਸਤ੍ਤਸੁ ਸਂਵਰੇਸੁ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਆਜੀਵਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇਵਨਸਙ੍ਖਾਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਂਵਰਾ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਾ, ਤੇਸੁ ਚ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ. ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਚਾਯਂ ਸਂਵਰੋ ਯਥਾਸਕਂ ਸਂਵਰਿਤਬ੍ਬਾਨਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਨਂ ਸਂਵਰਣਤੋ ਸਂਵਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੁਤਮਯਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਂਵਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਂਵਰੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ‘‘ਸੁਤ੍ਵਾਨ ਸਂਵਰੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਥ ਵਾ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਸੁਤ੍ਵਾਤਿ ਵਚਨਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਸੁਤਹੇਤੁਨਾ ਸਂਵਰੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਸੀਲਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਸੀਲਨਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲਂ. ਕਿਮਿਦਂ ਸੀਲਨਂ ਨਾਮ? ਸਮਾਧਾਨਂ ਵਾ, ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਸੁਸੀਲ੍ਯਵਸੇਨ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪਧਾਰਣਂ ਵਾ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਵਸੇਨ ਆਧਾਰਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤਦੇਵ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਸਦ੍ਦਲਕ੍ਖਣਵਿਦੂ ਅਨੁਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇ ਪਨ ‘‘ਅਧਿਸੇਵਨਟ੍ਠੇਨ ਆਚਾਰਟ੍ਠੇਨ ਤਸ੍ਸੀਲਟ੍ਠੇਨ ਸਿਰਟ੍ਠੇਨ ਸੀਤਲਟ੍ਠੇਨ ਸਿਵਟ੍ਠੇਨ ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

ਸੀਲਨਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਤਸ੍ਸ, ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਅਨੇਕਧਾ;

ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਰੂਪਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਨੇਕਧਾ.

ਯਥਾ ਹਿ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਰੂਪਾਯਤਨਸ੍ਸ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਤਂ ਲਕ੍ਖਣਂ ਨੀਲਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ, ਤਥਾ ਸੀਲਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਅਨੇਕਧਾ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਯਦੇਤਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਸਮਾਧਾਨਵਸੇਨ ਕੁਸਲਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਸੀਲਨਂ, ਤਦੇਵ ਲਕ੍ਖਣਂ ਚੇਤਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਸਮਾਧਾਨਪਤਿਟ੍ਠਾਨਭਾਵਾਨਤਿਕ੍ਕਮਨਤੋ. ਏਵਂਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਪਨਸ੍ਸ –

‘‘ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂਸਨਤਾ, ਅਨਵਜ੍ਜਗੁਣੋ ਤਥਾ;

ਕਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੇਨ, ਰਸੋ ਨਾਮ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ’’.

ਤਸ੍ਮਾ ਇਦਂ ਸੀਲਂ ਨਾਮ ਕਿਚ੍ਚਟ੍ਠੇਨ ਰਸੇਨ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਵਿਦ੍ਧਂਸਨਰਸਂ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਅਨਵਜ੍ਜਰਸਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਸੋਚੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਯਿਦਂ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੁਹਿ;

ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਹਿਰੀ ਚੇਵ, ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਿਤਂ. –

ਤਯਿਦਂ ਸੀਲਂ ‘‘ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੬੬) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸੋਚੇਯ੍ਯਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਸੁਚਿਭਾਵੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਤਿ ਗਹਣਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਪਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵਣ੍ਣਿਤਂ, ਆਸਨ੍ਨਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਹਿ ਸਤਿ ਸੀਲਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਚ, ਅਸਤਿ ਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਸੀਲੇਨ ਸਹਗਤਂ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਸੀਲਮਯੇ ਞਾਣਂ. ਅਥ ਵਾ ਸੀਲਮੇਵ ਪਕਤਂ ਸੀਲਮਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੀਲਮਯੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ. ਅਸਂਵਰੇ ਆਦੀਨਵਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ, ਸਂਵਰੇ ਆਨਿਸਂਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ, ਸਂਵਰਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ, ਸਂਵਰਸਂਕਿਲੇਸਵੋਦਾਨਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਚ ਸੀਲਮਯਞਾਣੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ.

੩. ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਦਹਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸੀਲਮਯਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਸੀਲਸਂਵਰੇਨ ਸਂਵਰਿਤ੍ਵਾ ਸਂਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਮਾਦਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਦਹਨੇ ਪਵਤ੍ਤਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਆਦਹਨਂ ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਚ ਸਮਾਦਹਨਂ, ਸਮਾਧਿਸ੍ਸੇਵੇਤਂ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ.

ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਮਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਮਾਧਿ. ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਾਧਿ? ਸਮਾਧਾਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਾਧਿ. ਕਿਮਿਦਂ ਸਮਾਧਾਨਂ ਨਾਮ? ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਆਧਾਨਂ, ਠਪਨਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ ਚ ਅਵਿਕ੍ਖਿਪਮਾਨਾ ਅਵਿਪ੍ਪਕਿਣ੍ਣਾ ਚ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਸਮਾਧਾਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ –

ਲਕ੍ਖਣਂ ਤੁ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਵਿਕ੍ਖੇਪਵਿਦ੍ਧਂਸਨਂ ਰਸੋ;

ਅਕਮ੍ਪਨਮੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਸੁਖਂ ਪਨ.

ਭਾਵੀਯਤਿ ਵਡ੍ਢੀਯਤੀਤਿ ਭਾਵਨਾ, ਸਮਾਧਿ ਏਵ ਭਾਵਨਾ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ, ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਡ੍ਢਨਾ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾ. ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਵਚਨੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਭਾਵਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਿਯ ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਨਾਵਸੇਨ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਮਯੇ ਞਾਣਂ.

੪. ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਚ੍ਚ ਫਲਮੇਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਨ ਵਿਨਾ ਤੇਨ, ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤੀਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪਿਚ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਥੋ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਸ੍ਸ ਬਹੁਵਿਧਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨੇ ਚ ਪਞ੍ਞਾ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ.

ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਤਾਵ ਸਭਾਵਪਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਆਪਤ੍ਤਿਪਰਿਯਤ੍ਤਿਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਤਾਵਿਕਾਰਗੁਣਪਚ੍ਚਯਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ‘‘ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੧) ਸਭਾਵੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸੇਤੇ ਚਤੁਰੋ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਘਰਮੇਸਿਨੋ;

ਸਚ੍ਚਂ ਧਮ੍ਮੋ ਧਿਤਿ ਚਾਗੋ, ਸ ਵੇ ਪੇਚ੍ਚ ਨ ਸੋਚਤੀ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੯੦) –

ਆਦੀਸੁ ਪਞ੍ਞਾਯਂ.

‘‘ਨ ਹਿ ਧਮ੍ਮੋ ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਉਭੋ ਸਮਵਿਪਾਕਿਨੋ;

ਅਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰਯਂ ਨੇਤਿ, ਧਮ੍ਮੋ ਪਾਪੇਤਿ ਸੁਗ੍ਗਤਿ’’ਨ੍ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੩੦੪) –

ਆਦੀਸੁ ਪੁਞ੍ਞੇ. ‘‘ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਧਮ੍ਮਾ ਅਧਿਵਚਨਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧੦੬-੧੦੮) ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਪਾਰਾਜਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਘਾਦਿਸੇਸਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੨੩੩-੨੩੪) ਆਪਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਾਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਗੇਯ੍ਯਂ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੭੩) ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਹੋਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੨੧). ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੫) ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਤਾਯਂ. ‘‘ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧੦੭) ਵਿਕਾਰੇ. ‘‘ਛਨ੍ਨਂ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੫੦) ਗੁਣੇ. ‘‘ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿਭ. ੭੨੦) ਪਚ੍ਚਯੇ. ‘‘ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੩੭) ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ. ਸ੍ਵਾਯਮਿਧਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਪੂਰਕਂ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਪਤਮਾਨਂ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਸਕਸਕਲਕ੍ਖਣੇ ਧਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਅਵਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਇਧ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹਿ ਧਾਰੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ, ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚ ਏਤਾਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿ, ਪਚ੍ਚਯਧਮ੍ਮਾਨਮੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਯਂ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਸਮਾਧਿਭਾਵਨਾਮਯਞਾਣੇ ਵੁਤ੍ਤਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਾਹਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਾਯ ਯੋਗਮਾਰਭਿਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਨਾਮਰੂਪਾਨਂ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਪਰਿਯਾਯਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ‘‘ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਏਵ ਕਸ੍ਮਾ ‘‘ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨੇਵ ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਪਰਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ. ਪਚ੍ਚਯਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਹਿ ਅਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਹੋਤਿ ਕਾਤੁਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਗਹਣੇਨੇਵ ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭੂਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਕਸ੍ਮਾ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਞਾਣਂ ਵਿਯ ‘‘ਸਮਾਦਹਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ? ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਯੁਗਨਦ੍ਧਤ੍ਤਾ.

‘‘ਸਮਾਦਹਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਚੇ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਤਥਾ ਚੇ ਸਮਾਦਹੇ;

ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ ਸਮਥੋ ਤਦਾ ਅਹੁ, ਸਮਾਨਭਾਗਾ ਯੁਗਨਦ੍ਧਾ ਵਤ੍ਤਰੇ’’ਤਿ. –

ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਂ ਅਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਞ੍ਚ ਞਾਣਞ੍ਚ ਯੁਗਨਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ, ਤਾਵ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਞਾਪਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਪਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਮਿਚ੍ਚੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੫. ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਭਾਵਂ, ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਕ੍ਖਣਂ ਵਾ ਪਤ੍ਵਾ ਅਤਿ ਇਤਾ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਅਤੀਤਾ, ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਨ ਆਗਤਾ ਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਤਿ ਅਨਾਗਤਾ, ਤਂ ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦਿਉਦ੍ਧਂ ਪਨ੍ਨਾ ਗਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਅਦ੍ਧਾ ਸਨ੍ਤਤਿਖਣਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਸਨ੍ਤਤਿਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤੇਸਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕੇਕਕ੍ਖਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣੇ ਸਙ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕਲਾਪਵਸੇਨ ਰਾਸਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਨਿਚ੍ਛਯਨੇ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਪਨੇ ਪਞ੍ਞਾ.

ਸਮ੍ਮਸਨੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਆਮਸਨੇ ਅਨੁਮਜ੍ਜਨੇ ਪੇਕ੍ਖਣੇ ਞਾਣਂ, ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਮਰੂਪਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹੇ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ‘‘ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ, ਏਕਂ ਸਮ੍ਮਸਨਂ, ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ, ਏਕਂ ਸਮ੍ਮਸਨਂ, ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਿ, ਏਕਂ ਸਮ੍ਮਸਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੪੮) ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸਮ੍ਮਸਨਵਸੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵਵਤ੍ਥਾਪਿਤੇ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਖਨ੍ਧੇ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

੬. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦਸ੍ਸਨੇ ਭਙ੍ਗਦਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਯਸ੍ਮਾ ‘‘ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਉਦਯਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾਪਿ ਭੇਦੇਯੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਠਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵੁਤ੍ਤੋਪਿ ਉਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਵਾ ਉਦਯਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਉਦਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਨ ਹਿ ਉਦਯਂ ਵਿਨਾ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਂ ਸਿਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਾਦਵਿਪਰਿਣਾਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਅਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮਿਤਤ੍ਤਾ ਚ ਉਦਯਦਸ੍ਸਨਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਸਨਞਾਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂਸਮ੍ਮਸਨੇਯੇਵ ਪਾਕਟੀਭੂਤੇ ਉਦਯਬ੍ਬਯੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਰਣਤ੍ਥਂ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਉਦਯਬ੍ਬਯੇ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਤੋ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੭. ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ. ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਤੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਭਙ੍ਗਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਯਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਚ ਵਿਵਿਧਾ ਪਸ੍ਸਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ. ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਜਾਨਨਾ ਪਸ੍ਸਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ‘‘ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਏਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਸਿਖਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਮੇਵ ‘‘ਵਿਪਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਠਿਤਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਸਾ ਸਿਦ੍ਧਾਯ ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਤਂ ਅਵਤ੍ਵਾਵ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਏਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਿਖਂ ਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਯ ਸੁਪਰਿਦਿਟ੍ਠਉਦਯਬ੍ਬਯਸ੍ਸ ਸੁਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਲਹੁਂ ਲਹੁਂ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੇਸੁ ਞਾਣੇ ਤਿਕ੍ਖੇ ਵਹਨ੍ਤੇ ਉਦਯਂ ਪਹਾਯ ਭਙ੍ਗੇ ਏਵ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਭਿਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

੮. ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਉਪ੍ਪਾਦਪਵਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਆਯੂਹਨਾਪਟਿਸਨ੍ਧੀਨਂ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪੀਲ਼ਾਯੋਗਤੋ ਸਪ੍ਪਟਿਭਯਵਸੇਨ ਗਹਣੂਪਗਮਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ. ਅਥ ਵਾ ਭਯਤੋ ਉਪਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਪਞ੍ਞਾ, ਤਂ ‘‘ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਭੁਮ੍ਮਵਚਨਮੇਵ. ‘‘ਯਾ ਚ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ, ਯਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵੇ ਞਾਣਂ, ਯਾ ਚ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਟ੍ਠਾ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਕਮਿਵ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਮ੍ਪਿ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਦਿ ਵਿਯ ਤਿਵਿਧਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤਾਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਭਙ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਂ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਿਭਵਚਤੁਯੋਨਿਪਞ੍ਚਗਤਿਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਨਵਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਪਭੇਦਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭੀਰੁਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਸੀਹਬ੍ਯਗ੍ਘਦੀਪਿਅਚ੍ਛਤਰਚ੍ਛਯਕ੍ਖਰਕ੍ਖਸਚਣ੍ਡਗੋਣਚਣ੍ਡਕੁਕ੍ਕੁਰਪਭਿਨ੍ਨ- ਮਦਚਣ੍ਡਹਤ੍ਥਿਘੋਰਆਸਿਵਿਸਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕਸੁਸਾਨਰਣਭੂਮਿਜਲਿਤਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਆਦਯੋ ਵਿਯ ਮਹਾਭਯਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਅਤੀਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਅਨਾਗਤਾਪਿ ਏਵਮੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਪਸ੍ਸਤੋ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸੇਸੁ ਨੇਵ ਤਾਣਂ ਨ ਲੇਣਂ ਨ ਗਤਿ ਨ ਪਟਿਸਰਣਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਠਿਤਿਨਿਵਾਸਗਤੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਏਕਸਙ੍ਖਾਰੇਪਿ ਪਤ੍ਥਨਾ ਵਾ ਪਰਾਮਾਸੋ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਯੋ ਭਵਾ ਵੀਤਚ੍ਚਿਤਙ੍ਗਾਰਪੁਣ੍ਣਾ ਅਙ੍ਗਾਰਕਾਸੁਯੋ ਵਿਯ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਭੂਤਾ ਘੋਰਵਿਸਾ ਆਸਿਵਿਸਾ ਵਿਯ, ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਸਿਕਾ ਵਧਕਾ ਵਿਯ, ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨਾਨਿ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮੋ ਵਿਯ, ਛ ਬਾਹਿਰਾਯਤਨਾਨਿ ਗਾਮਘਾਤਕਚੋਰਾ ਵਿਯ, ਸਤ੍ਤਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਯੋ ਨਵ ਚ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸਾ ਏਕਾਦਸਹਿ ਅਗ੍ਗੀਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾ ਵਿਯ ਚ, ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਗਣ੍ਡਭੂਤਾ ਰੋਗਭੂਤਾ ਸਲ੍ਲਭੂਤਾ ਅਘਭੂਤਾ ਆਬਾਧਭੂਤਾ ਵਿਯ ਚ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਾ ਨਿਰਸਾ ਮਹਾਆਦੀਨਵਰਾਸਿਭੂਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਸੁਖੇਨ ਜੀਵਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭੀਰੁਕਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਰਮਣੀਯਾਕਾਰਸਣ੍ਠਿਤਮ੍ਪਿ ਸਵਾਲ਼ਕਮਿਵ ਵਨਗਹਨਂ, ਸਸਦ੍ਦੂਲਾ ਵਿਯ ਗੁਹਾ, ਸਗਾਹਰਕ੍ਖਸਂ ਵਿਯ ਉਦਕਂ, ਸਮੁਸ੍ਸਿਤਖਗ੍ਗਾ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕਾ, ਸਵਿਸਂ ਵਿਯ ਭੋਜਨਂ, ਸਚੋਰੋ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗੋ, ਆਦਿਤ੍ਤਮਿਵ ਅਗਾਰਂ, ਉਯ੍ਯੁਤ੍ਤਸੇਨਾ ਵਿਯ ਰਣਭੂਮਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਤਾਨਿ ਸਵਾਲ਼ਕਵਨਗਹਨਾਦੀਨਿ ਆਗਮ੍ਮ ਭੀਤੋ ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਲੋਮਹਟ੍ਠਜਾਤੋ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਆਦੀਨਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਸੋ ਯੋਗਾਵਚਰੋ ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਭਯਤੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਨਿਰਸਂ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਂ ਆਦੀਨਵਮੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਸੋ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਦੀਨਵਤੋ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਤਿ ਨਾਭਿਰਮਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਕੂਟਪਬ੍ਬਤਪਾਦਾਭਿਰਤੋ ਸੁਵਣ੍ਣਰਾਜਹਂਸੋ ਅਸੁਚਿਮ੍ਹਿ ਚਣ੍ਡਾਲਗਾਮਦ੍ਵਾਰਆਵਾਟੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਸਤ੍ਤਸੁ ਮਹਾਸਰੇਸੁਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਯਂ ਯੋਗੀਰਾਜਹਂਸੋ ਸੁਪਰਿਦਿਟ੍ਠਾਦੀਨਵੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਭਾਵਨਾਰਾਮਤਾਯ ਪਨ ਭਾਵਨਾਰਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਤਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਯੇਵ ਅਭਿਰਮਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਸੁਵਣ੍ਣਪਞ੍ਜਰੇਪਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਸੀਹੋ ਮਿਗਰਾਜਾ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਤਿਯੋਜਨਸਹਸ੍ਸਵਿਤ੍ਥਤੇ ਪਨ ਹਿਮਵਨ੍ਤੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਏਵਮਯਮ੍ਪਿ ਯੋਗੀਸੀਹੋ ਤਿਵਿਧੇ ਸੁਗਤਿਭਵੇਪਿ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਤੀਸੁ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਸੁਯੇਵ ਰਮਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸੇਤੋ ਸਤ੍ਤਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠੋ ਇਦ੍ਧਿਮਾ ਵੇਹਾਸਙ੍ਗਮੋ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ ਨਗਰਮਜ੍ਝੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ਹਿਮਵਤਿ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਰਹਦੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਏਵਮਯਂ ਯੋਗੀਵਰਵਾਰਣੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਾਭਿਰਮਤਿ, ‘‘ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਖੇਮ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੩) ਨਯੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੇ ਸਨ੍ਤਿਪਦੇਯੇਵ ਰਮਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਤਪ੍ਪੋਣਤਪ੍ਪਬ੍ਭਾਰਮਾਨਸੋ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤੀਤਿ.

੯. ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੁ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਂ ਚਜਿਤੁਂ ਕਾਮੇਤਿ ਇਚ੍ਛਤੀਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ, ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਂ ਵਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ. ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ, ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਂ ਵਾ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਚ ਸਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਚ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ ਚਾਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਇਤਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦੀਨਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤੁਕਾਮਤਾ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ. ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਕਰਣਤ੍ਥਂ ਮਜ੍ਝੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ. ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਵਸਾਨੇ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨਂ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾ. ਏਵਂ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਤਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਜ੍ਝੁਪੇਕ੍ਖਨਾਸੁ ਞਾਣਂ, ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਪਟਿਸਙ੍ਖਾਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਨਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਤਿਸ੍ਸਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਾਨਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਤਂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੇਨ ਪਨ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੂ’’ਤਿ ਚ ਬਹੁਵਚਨਂ ਕਤਂ, ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਪਿ ਏਕਤ੍ਤਾ ‘‘ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕਵਚਨਂ ਕਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ – ‘‘ਯਾ ਚ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ ਯਾ ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਯਾ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਟ੍ਠਾ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੨੨੭). ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੂਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਨਂ ਬਹੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਸੂਤਿ ਚ ਕਿਰਿਯਾਪੇਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਤ੍ਥਾਭੇਦੇਨ ਪਨ ਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਞਾਣੇਨ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇਸੁ ਸਭੇਦਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸਜ੍ਜਤਿ ਨ ਲਗ੍ਗਤਿ ਨ ਬਜ੍ਝਤਿ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਂ ਛਡ੍ਡੇਤੁਕਾਮਂ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਵਾ ਯਥਾ ਜਾਲਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋ ਮਚ੍ਛੋ, ਸਪ੍ਪਮੁਖਗਤੋ ਮਣ੍ਡੂਕੋ, ਪਞ੍ਜਰਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਵਨਕੁਕ੍ਕੁਟੋ, ਦਲ਼੍ਹਪਾਸਵਸਂਗਤੋ ਮਿਗੋ, ਅਹਿਤੁਣ੍ਡਿਕਹਤ੍ਥਗਤੋ ਸਪ੍ਪੋ, ਮਹਾਪਙ੍ਕਪਕ੍ਖਨ੍ਦੋ ਕੁਞ੍ਜਰੋ, ਸੁਪਣ੍ਣਮੁਖਗਤੋ ਨਾਗਰਾਜਾ, ਰਾਹੁਮੁਖਪਵਿਟ੍ਠੋ ਚਨ੍ਦੋ, ਸਪਤ੍ਤਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸੋਤਿਏਵਮਾਦਯੋ ਤਤੋ ਤਤੋ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਾ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਂ ਨਿਸ੍ਸਰਿਤੁਕਾਮਂ ਹੋਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ ‘‘ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿ ਪਾਠੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਸਤਿ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਮੁਚ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾ’’ਤਿਆਦਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮੋ ਏਵ ਅਤ੍ਥੋ ਸੁਨ੍ਦਰਤਰੋ. ਅਥਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਵਿਗਤਾਲਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਭਵਯੋਨਿਗਤਿਵਿਞ੍ਞਾਣਟ੍ਠਿਤਿਸਤ੍ਤਾਵਾਸਗਤੇ ਸਭੇਦਕੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਸਮ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਪੁਨ ਤੇ ਏਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਤੋ ਚਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਸੁਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਭਯਞ੍ਚ ਨਨ੍ਦਿਞ੍ਚ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ ਭਰਿਯਾਯ ਦੋਸਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠਭਰਿਯੋ ਵਿਯ ਪੁਰਿਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਭਰਿਯਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਉਦਾਸੀਨੋ ਹੋਤਿ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ, ‘‘ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਮਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਜਾਨਤੋ ਏਵਂ ਪਸ੍ਸਤੋ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਟਿਕੁਟਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਪਦੁਮਪਲਾਸੇ ਈਸਕਂ ਪੋਣੇ ਉਦਕਫੁਸਿਤਾਨਿ ਪਤਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਪਟਿਕੁਟਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਵਾ ਪਨ ਕੁਕ੍ਕੁਟਪਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨ੍ਹਾਰੁਦਦ੍ਦੁਲਂ ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਮ੍ਹਿ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਟਿਕੁਟਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ, ਏਵਂ ਤਸ੍ਸ ਤੀਸੁ ਭਵੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਤਿਲੀਯਤਿ ਪਟਿਕੁਟਤਿ ਪਟਿਵਤ੍ਤਤਿ ਨ ਸਮ੍ਪਸਾਰਿਯਤਿ, ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਸਣ੍ਠਾਤਿ. ਏਵਮਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਉਪਰਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਸ੍ਸ ਸਾਧਕਂ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਞਾਣੇਹਿ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਸੋ ਵਤ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਨੁਲੋਮਿਕਾਯ ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਨੁਲੋਮਿਕਾਯ ਖਨ੍ਤਿਯਾ ਅਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਅਨੋਕ੍ਕਮਮਾਨੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਵਾ ਸਕਦਾਗਾਮਿਫਲਂ ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਂ ਵਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੯੮; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੬).

ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨਾ –

‘‘ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ ਖਨ੍ਤਿਂ ਪਟਿਲਭਤਿ? ਕਤਿਹਾਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ? ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰੇਹਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ ਖਨ੍ਤਿਂ ਪਟਿਲਭਤਿ, ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਆਕਾਰੇਹਿ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੭).

ਪਟ੍ਠਾਨੇ ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਅਨੁਲੋਮਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ. ਅਨੁਲੋਮਂ ਵੋਦਾਨਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.੧.੪੧੭).

ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਆਸੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਸਦ੍ਧਾ ਬਲਵਤਰਾ ਹੋਤਿ, ਵੀਰਿਯਂ ਸੁਪਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਸਤਿ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ, ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਞਾਣਂ ਤਿਕ੍ਖਤਰਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਇਦਾਨਿ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਮਸਿਤ੍ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ. ਭਵਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਯ ਕਤਨਯੇਨੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਥੇਵ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਾ ਜਵਨਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪੁਰਿਮਾਨਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਂ ਤਥਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਉਪਰਿ ਚ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਰਾਜਾ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵੋਹਾਰਿਕਮਹਾਮਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਅਗਤਿਗਮਨਂ ਪਹਾਯ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਵਂ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਮਾਨੋ ਤੇਸਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਪੋਰਾਣਸ੍ਸ ਚ ਰਾਜਧਮ੍ਮਸ੍ਸ. ਤਤ੍ਥ ਰਾਜਾ ਵਿਯ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਂ, ਅਟ੍ਠ ਵੋਹਾਰਿਕਮਹਾਮਤ੍ਤਾ ਵਿਯ ਅਟ੍ਠ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਿ, ਪੋਰਾਣਰਾਜਧਮ੍ਮੋ ਵਿਯ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾ, ਯਥਾ ਰਾਜਾ ‘‘ਏਵਂ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਅਨੁਮੋਦਮਾਨੋ ਵੋਹਾਰਿਕਾਨਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਸ੍ਸ ਰਾਜਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਏਵਮਿਦਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਵਸੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਰਬ੍ਭ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਞ੍ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਾਨਂ ਤਥਕਿਚ੍ਚਤਾਯ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਉਪਰਿ ਚ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਾਨਂ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਾਯ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੧੦. ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਅਕੁਸਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਉਪਾਦਾਯ ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਹਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ ਵਿਗਤਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਂ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ, ਵਿਵਟ੍ਟਤਿ ਪਰਾਵਟ੍ਟਤਿ ਪਰਮ੍ਮੁਖਂ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਨਂ, ਵੁਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਤਂ ਵਿਵਟ੍ਟਨਞ੍ਚਾਤਿ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਅਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਨ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਾਤੀਤਿ ਏਕਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੮੨੭).

ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗੋਤ੍ਤਾਭਿਭਵਨਤੋ ਅਰਿਯਗੋਤ੍ਤਭਾਵਨਤੋ ਗੋਤ੍ਰਭੁ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣੇਹਿ ਪਦੁਮਪਲਾਸਤੋ ਉਦਕਮਿਵ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਤੋ ਪਤਿਲੀਯਮਾਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਞਾਣਸ੍ਸ ਆਸੇਵਨਨ੍ਤੇ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਗੋਤ੍ਤਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸਙ੍ਖਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭੂਮਿਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਮਾਨਂ ਅਰਿਯਗੋਤ੍ਤਂ ਅਰਿਯਸਙ੍ਖਂ ਅਰਿਯਭੂਮਿਂ ਓਕ੍ਕਮਮਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣੇ ਪਠਮਾਵਤ੍ਤਨਪਠਮਾਭੋਗਪਠਮਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰਭੂਤਂ ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਸਮਨਨ੍ਤਰਾਸੇਵਨਉਪਨਿਸ੍ਸਯਨਤ੍ਥਿਵਿਗਤਵਸੇਨ ਛਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾਵਂ ਸਾਧਯਮਾਨਂ ਸਿਖਾਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਮੁਦ੍ਧਭੂਤਂ ਅਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤਕਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

੧੧. ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਭਤੋਤਿ ਉਭਤੋ, ਦ੍ਵਯਤੋਤਿ ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਚ ਤਦਨੁਵਤ੍ਤਕਕ੍ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਕਰਣਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਨਿਮਿਤ੍ਤੇਹਿ ਚ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ ਵਿਵਟ੍ਟਤੀਤਿ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਤੇਨੇਵਾਹ –

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਾਨਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਸਮੁਦਯਸ੍ਸ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ ਪਵਤ੍ਤਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤੀਤਿ ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੮੨੭).

ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਮਗ੍ਗਤਿ ਪੇਕ੍ਖਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਵਾ ਮਗ੍ਗੀਯਤਿ ਅਨ੍ਵੇਸੀਯਤਿ, ਕਿਲੇਸੇ ਵਾ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਮਗ੍ਗੇ ਞਾਣਂ. ਜਾਤਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਏਕਵਚਨਂ ਕਤਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਸਯਂਵਜ੍ਝੇ ਕਿਲੇਸੇ ਨਿਰਵਸੇਸਂ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਮਾਨਂ ਅਨਮਤਗ੍ਗਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦ੍ਦਂ ਸੋਸਯਮਾਨਂ ਸਬ੍ਬਾਪਾਯਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਪਿਦਹਮਾਨਂ ਸਤ੍ਤਅਰਿਯਧਨਸਮ੍ਮੁਖੀਭਾਵਂ ਕੁਰੁਮਾਨਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਂ ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਂ ਪਜਹਮਾਨਂ ਸਬ੍ਬਵੇਰਭਯਾਨਿ ਵੂਪਸਮਯਮਾਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਓਰਸਪੁਤ੍ਤਭਾਵਮੁਪਨਯਮਾਨਂ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਅਨੇਕਾਨਿ ਆਨਿਸਂਸਸਤਾਨਿ ਪਟਿਲਾਭਯਮਾਨਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਠਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਂ ਪੁਰਿਸੋ, ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾ ਮਾਤਿਕਾਯ ਪਰਤੀਰੇ;

ਵੇਗੇਨਾਗਮ੍ਮ ਯਥਾ, ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਓਰਿਮਤਿਰਤਰੁਬਦ੍ਧਂ.

ਰਜ੍ਜੁਂ ਵਾ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ, ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਿਤ੍ਵਾਨ ਪਾਰਨਿਨ੍ਨਤਨੁ;

ਪਾਰਾਪਨ੍ਨੋ ਪਨ ਤਂ, ਮੁਞ੍ਚਿਯ ਵੇਧਂ ਪਤਿਟ੍ਠਹਤਿ ਪਾਰੇ.

ਏਵਂ ਯੋਗਾਵਚਰੋ, ਸਕ੍ਕਾਯਮਯਮ੍ਹਿ ਓਰਿਮੇ ਤੀਰੇ;

ਦਿਟ੍ਠਭਯੋ ਅਭਯੇ ਪਨ, ਠਾਤੁਂ ਇਚ੍ਛਂ ਅਮਤਪਾਰੇ.

ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸ, ਪਭੁਤਿਕਵੇਗੇਨ ਆਗਤੋ ਰਜ੍ਜੁਂ;

ਰੂਪਾਵ੍ਹਂ ਦਣ੍ਡਂ ਵਾ, ਤਦਿਤਰਖਨ੍ਧਾਵ੍ਹਯਂ ਸਮ੍ਮਾ.

ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਨ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਵੁਤ੍ਤਨਯਤੋਵ;

ਅਨੁਲੋਮੇਹੁਲ੍ਲਙ੍ਘਿਯ, ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਨਿਨ੍ਨੋ ਤਦਾਸਨੋਪਗਤੋ.

ਤਂ ਮੁਞ੍ਚਿਯ ਗੋਤ੍ਰਭੁਨਾ, ਅਲਦ੍ਧਆਸੇਵਨੇਨ ਤੁ ਪਵੇਧਂ;

ਪਤਿਤੋ ਸਙ੍ਖਤਪਾਰੇ, ਤਤੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ.

ਪਸ੍ਸਿਤੁਕਾਮੋ ਚਨ੍ਦਂ, ਚਨ੍ਦੇ ਛਨ੍ਨਮ੍ਹਿ ਅਬ੍ਭਪਟਲੇਹਿ;

ਥੁਲਕਸੁਖੁਮਸੁਖੁਮੇਸੁ, ਅਬ੍ਭੇਸੁ ਹਟੇਸੁ ਵਾਯੁਨਾ ਕਮਤੋ.

ਚਨ੍ਦਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਨਰੋ, ਯਥਾ ਤਥੇਵਾਨੁਲੋਮਞਾਣੇਹਿ ਕਮਾ;

ਸਚ੍ਚਚ੍ਛਾਦਕਮੋਹੇ, ਵਿਨਾਸਿਤੇ ਪੇਕ੍ਖਤੇ ਹਿ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਅਮਤਂ.

ਵਾਤਾ ਵਿਯ ਤੇ ਚਨ੍ਦਂ, ਅਮਤਂ ਨ ਹਿ ਪੇਕ੍ਖਰੇਨੁਲੋਮਾਨਿ;

ਪੁਰਿਸੋ ਅਬ੍ਭਾਨਿ ਯਥਾ, ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਨ ਤਮਂ ਵਿਨੋਦੇਤਿ.

ਭਮਿਤਮ੍ਹਿ ਚਕ੍ਕਯਨ੍ਤੇ, ਠਿਤੋ ਨਰੋ ਅਞ੍ਞਦਿਨ੍ਨਸਞ੍ਞਾਯ;

ਉਸੁਪਾਤੇ ਫਲਕਸਤਂ, ਅਪੇਕ੍ਖਮਾਨੋ ਯਥਾ ਵਿਜ੍ਝੇ.

ਏਵਮਿਧ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ, ਗੋਤ੍ਰਭੁਨਾ ਦਿਨ੍ਨਸਞ੍ਞਮਵਿਹਾਯ;

ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਂ, ਲੋਭਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਪਦਾਲੇਤਿ.

ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਜਲਧਿਂ, ਸੋਸਯਤਿ ਪਿਦਹਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਦ੍ਵਾਰਂ;

ਕੁਰੁਤੇ ਚ ਅਰਿਯਧਨਿਨਂ, ਮਿਚ੍ਛਾਮਗ੍ਗਞ੍ਚ ਪਜਹਾਤਿ.

ਵੇਰਭਯਾਨਿ ਸਮਯਤੇ, ਕਰੋਤਿ ਨਾਥਸ੍ਸ ਓਰਸਸੁਤਤ੍ਤਂ;

ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਅਨੇਕਸਤੇ, ਆਨੀਸਂਸੇ ਦਦਾਤਿ ਞਾਣਮਿਦਨ੍ਤਿ.

੧੨. ਪਯੋਗਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪਞ੍ਞਾ ਫਲੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਯੋਗੋਤਿ ਭੁਸੋ ਯੋਗੋ, ਫਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਮਗ੍ਗਭਾਵਨਾਯ ਉਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਪਯੋਗੋ, ਤਸ੍ਸ ਪਯੋਗਸ੍ਸ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਪਯੋਗਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ. ਕਿਂ ਤਂ? ਚਤੁਮਗ੍ਗਕਿਚ੍ਚਪਰਿਯੋਸਾਨਂ. ਤਸ੍ਸਾ ਪਯੋਗਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਹੇਤੁਭੂਤਾਯ ਪਵਤ੍ਤਾ ਫਲੇ ਪਞ੍ਞਾ ਪਯੋਗਪ੍ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪਞ੍ਞਾ. ਫਲਤਿ ਵਿਪਚ੍ਚਤੀਤਿ ਫਲਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਫਲੇ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ. ਏਕੇਕਸ੍ਸ ਹਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵਿਪਾਕਭੂਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਤੀਣਿ ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਏਕਂ ਵਾ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾਯੇਵ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਕੁਸਲਾਨਂ ‘‘ਸਮਾਧਿਮਾਨਨ੍ਤਰਿਕਞ੍ਞਮਾਹੂ’’ਤਿ (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੫; ਸੁ. ਨਿ. ੨੨੮) ਚ, ‘‘ਦਨ੍ਧਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੬੨) ਚ ਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵੇ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਤਿਯਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ, ਤੀਣਿ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਤੀਣਿ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ, ਪਞ੍ਚਮਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ, ਦ੍ਵੇ ਫਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਨੁਲੋਮਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਮਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ, ਛਟ੍ਠਂ ਮਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ, ਏਕਂ ਫਲਚਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ ਫਲਂ. ਕਾਲਨ੍ਤਰਫਲਂ ਪਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਨਿਰੋਧਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਞ੍ਚ ਏਤੇਨੇਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ.

੧੩. ਛਿਨ੍ਨਵਟੁਮਾਨੁਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇਨ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਤਂ ਤਂ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਪਚ੍ਛਾ ਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾ. ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣਂ. ਵਿਮੁਤ੍ਤੀਤਿ ਚ ਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਭਾਵੋ ਵਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਜਾਨਨਂ ਞਾਣਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਂ. ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ਪਿ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਭਾਵਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤੋ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਨ ਵਿਨਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਞਾਣਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੨੩; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੮) ਹਿ ਇਦਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਪਨ ਅਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ –

‘‘ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਹਿ ਏਕਧਮ੍ਮੇ, ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਤੇਨ;

ਵੁਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ, ਇਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਲਕ੍ਖਣੋ ਹਾਰੋ’’ਤਿ. (ਨੇਤ੍ਤਿ. ੪.੫ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰ);

ਅਥ ਵਾ ਅਰਹਤੋ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਭਾਵਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਾਨਂ ਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਮੇਵ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

੧੪. ਤਦਾ ਸਮੁਦਾਗਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਸ੍ਸਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਤਦਾ ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਚ ਸਮੁਦਾਗਤੇ ਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ ਚ ਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਚ ਸਮਾਗਤੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਸਮਙ੍ਗਿਭੂਤੇ ਮਗ੍ਗਫਲਧਮ੍ਮੇ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਚ ਪਸ੍ਸਨਾ ਪੇਕ੍ਖਣਾ ਪਜਾਨਨਾ ਪਞ੍ਞਾ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਭੁਸਂ ਪਸ੍ਸਨਂ ਜਾਨਨਂ ਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾ ਚ ਞਾਣਦ੍ਵਯੇਨ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਿ ਮਗ੍ਗਵੀਥਿਯਂ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ, ਤਤੋ ਭਵਙ੍ਗਂ ਉਪਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤ੍ਥਾਯ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਾਵਜ੍ਜਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਸਤ੍ਤ ਮਗ੍ਗਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਜਵਨਾਨੀਤਿ. ਪੁਨ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਨਯੇਨ ਫਲਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਤ੍ਥਾਯ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯੇਸਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਏਸ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਫਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਪਹੀਨਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਵਤਾਹਂ ਮਗ੍ਗੇਨ ਆਗਤੋ’’ਤਿ ਮਗ੍ਗਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਆਨਿਸਂਸੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਫਲਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਪਹੀਨਾ’’ਤਿ ਪਹੀਨਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਤਤੋ ‘‘ਇਮੇ ਨਾਮ ਮੇ ਕਿਲੇਸਾ ਅਵਸਿਟ੍ਠਾ’’ਤਿ ਉਪਰਿਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝੇ ਕਿਲੇਸੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਅਵਸਾਨੇ ‘‘ਅਯਂ ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਪਟਿਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ. ਇਤਿ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾ ਚ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ, ਏਵਂ ਸਕਦਾਗਾਮਿਅਨਾਗਾਮੀਨਮ੍ਪਿ. ਅਰਹਤੋ ਪਨ ਅਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿਯੇਵ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨਿ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋਯੇਵ ਚੇਸੋ. ਪਹੀਨਾਵਸਿਟ੍ਠਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਸੇਕ੍ਖਾਨਂ ਹੋਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ. ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਅਭਾਵਤੋਯੇਵ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿ ‘‘ਕੋਸੁ ਨਾਮ ਮੇ ਧਮ੍ਮੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ, ਯੇਨ ਮੇ ਏਕਦਾ ਲੋਭਧਮ੍ਮਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੭੫).

ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਾਦੀਨਂ ਏਕਾਦਸਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਵਿਭਾਵਨਤ੍ਥਾਯ ਅਯਂ ਉਪਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ – ਯਥਾ ਪੁਰਿਸੋ ‘‘ਮਚ੍ਛੇ ਗਹੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਮਚ੍ਛਖਿਪ੍ਪਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਦਨੁਰੂਪੇ ਉਦਕੇ ਓਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਖਿਪ੍ਪਮੁਖੇਨ ਹਤ੍ਥਂ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਉਦਕੇ ਕਣ੍ਹਸਪ੍ਪਂ ਮਚ੍ਛਸਞ੍ਞਾਯ ਗੀਵਾਯ ਦਲ਼੍ਹਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਮਹਾ ਵਤ ਮਯਾ ਮਚ੍ਛੋ ਲਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਤੁਟ੍ਠੋ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੋਵਤ੍ਥਿਕਤ੍ਤਯਦਸ੍ਸਨੇਨ ‘‘ਸਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਭੀਤੋ ਆਦੀਨਵਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਗਹਣੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਨੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਅਗ੍ਗਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਤ੍ਥਂ ਨਿਬ੍ਬੇਠੇਤ੍ਵਾ ਬਾਹਂ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿਸੀਸੇ ਦ੍ਵੇ ਤਯੋ ਵਾਰੇ ਪਰਿਬ੍ਭਮੇਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਪਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਚ੍ਛ ਰੇ ਦੁਟ੍ਠਸਪ੍ਪਾ’’ਤਿ ਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨ ਥਲਂ ਆਰੁਯ੍ਹ ਠਿਤੋਵ ‘‘ਮਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਵਤ ਭੋ ਸਪ੍ਪਸ੍ਸ ਮੁਖਤੋ ਮੁਤ੍ਤੋਮ੍ਹੀ’’ਤਿ ਹਟ੍ਠੋ ਆਗਤਮਗ੍ਗਂ ਓਲੋਕੇਯ੍ਯ.

ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਮਚ੍ਛਸਞ੍ਞਾਯ ਕਣ੍ਹਸਪ੍ਪਂ ਦਲ਼੍ਹਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੁਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਆਦਿਤੋ ਬਾਲਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਵਸੇਨ ਭਯਾਨਕਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਞ੍ਞਾਯ ‘‘ਅਹਂ ਮਮਾ’’ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਤਣ੍ਹਾਹਿ ਦਲ਼੍ਹਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤੁਸ੍ਸਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਮੁਖਤੋ ਸਪ੍ਪਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸੋਵਤ੍ਥਿਕਤ੍ਤਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਸਪ੍ਪੋ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨਂ ਵਿਯ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਪਰਿਗ੍ਗਹੇਨ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਾਦੀਹਿ ਞਾਣੇਹਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਸ੍ਸ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਦਿਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਤਸ੍ਸ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਯਨਂ ਵਿਯ ਇਮਸ੍ਸ ਭਯਤੁਪਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ, ਸਪ੍ਪੇ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਨਂ ਵਿਯ ਆਦੀਨਵਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਸਪ੍ਪਗਹਣੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਂ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਸਪ੍ਪਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਾਮਤਾ ਵਿਯ ਮੁਞ੍ਚਿਤੁਕਮ੍ਯਤਾਞਾਣਂ, ਮੁਞ੍ਚਨਸ੍ਸ ਉਪਾਯਕਰਣਂ ਵਿਯ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਸਪ੍ਪਂ ਪਰਿਬ੍ਭਮੇਤ੍ਵਾ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਡਂਸਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਭਾਵਪਾਪਨਂ ਵਿਯ ਤਿਲਕ੍ਖਣਾਰੋਪਨੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰੁਪੇਕ੍ਖਾਨੁਲੋਮਞਾਣੇਹਿ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਪਰਿਬ੍ਭਮੇਤ੍ਵਾ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਨਿਚ੍ਚਸੁਖਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਤਾਪਾਪਨਂ, ਸਪ੍ਪਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵਿਯ ਗੋਤ੍ਰਭੁਞਾਣਂ, ਸਪ੍ਪਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਥਲਂ ਆਰੁਯ੍ਹ ਠਾਨਂ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਥਲਂ ਆਰੁਯ੍ਹ ਠਿਤਂ ਮਗ੍ਗਫਲਞਾਣਂ, ਹਟ੍ਠਸ੍ਸ ਆਗਤਮਗ੍ਗੋਲੋਕਨਂ ਵਿਯ ਮਗ੍ਗਾਦਿਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਨ੍ਤਿ.

ਇਮੇਸਞ੍ਚ ਸੁਤਮਯਞਾਣਾਦੀਨਂ ਚੁਦ੍ਦਸਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਚ ਦੇਸਨਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਕਤਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣੇਸੁ ਪਠਮਂ ਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਂ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਂ ਅਪਚਯਗਾਮਿਂ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ, ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਨਂ ਤਨੁਭਾਵਾਯ, ਕਾਮਰਾਗਬ੍ਯਾਪਾਦਾਨਂ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਾਯ, ਰੂਪਰਾਗਅਰੂਪਰਾਗਮਾਨਉਦ੍ਧਚ੍ਚਅਵਿਜ੍ਜਾਨਂ ਅਨਵਸੇਸਪ੍ਪਹਾਨਾਯਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੨੭੭, ੩੬੧-੩੬੩) ਚ ਕਿਲੇਸਪ੍ਪਹਾਨਂਯੇਵ ਅਧਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਗ੍ਗਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਟਿਪਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪੇਨੇਵ ਕਿਲੇਸਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਆਦਿਭਾਵੋ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਕ੍ਕਮੋ ਪਨ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯੇਵ. ਸੋ ਪਨ ਕਮੋ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਭੂਮਿਕ੍ਕਮੋ ਦੇਸਨਕ੍ਕਮੋਤਿ.

‘‘ਪਠਮਂ ਕਲਲਂ ਹੋਤਿ, ਕਲਲਾ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਬੁਦਂ;

ਅਬ੍ਬੁਦਾ ਜਾਯਤੇ ਪੇਸਿ, ਪੇਸਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀ ਘਨੋ’’ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੩੫) –

ਏਵਮਾਦਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ. ‘‘ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਭਾਵਨਾਯ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੮) ਏਵਮਾਦਿ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੋ. ‘‘ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਚਿਤ੍ਤਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਕਙ੍ਖਾਵਿਤਰਣਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਮਗ੍ਗਾਮਗ੍ਗਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਪਟਿਪਦਾਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ. ‘‘ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੯੩-੯੫) ਏਵਮਾਦਿ ਭੂਮਿਕ੍ਕਮੋ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩; ਮਹਾਨਿ. ੧੯੧; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੇਤ੍ਤਗੂਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੨੨) ਵਾ, ‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਿਕਥਂ ਕਥੇਸਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਦਾਨਕਥਂ ਸੀਲਕਥਂ ਸਗ੍ਗਕਥਂ ਕਾਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵਂ ਓਕਾਰਂ ਸਂਕਿਲੇਸਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਆਨਿਸਂਸਂ ਪਕਾਸੇਸੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੩੧; ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੯੮; ੨.੮੩) ਵਾ ਏਵਮਾਦਿ ਦੇਸਨਕ੍ਕਮੋ. ਇਧ ਪਨ ਚੁਦ੍ਦਸਨ੍ਨਂ ਞਾਣਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮੋ ਚ ਤਦੁਭਯਵਸੇਨ ਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਦੇਸਨਕ੍ਕਮੋ ਚਾਤਿ ਤਯੋ ਕਮਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੧੫. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸਰੂਪੇਨ ਨਾਮਰੂਪਵਵਤ੍ਥਾਨਞਾਣਂ ਨ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਚਧਾ ਨਾਮਰੂਪਪ੍ਪਭੇਦਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾ ਵਤ੍ਥੁਨਾਨਤ੍ਤੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਞਾਣਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਸਕਲੇ ਹਿ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵੁਤ੍ਤੇ ਯਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ, ਯਞ੍ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਸ੍ਸਤਿ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨਾਮਞ੍ਹਿ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤੁਞ੍ਚ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ, ਨ ਚ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਅਵਿਪਸ੍ਸਨੂਪਗਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਵਤ੍ਥਾਨੇਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾ ਮਯਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਹਣਂ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਿਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਧਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਦ੍ਦੋ ਪਨਾਯਂ ਗੋਚਰਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਵਿਸਯਜ੍ਝਤ੍ਤੇਤਿ ਚਤੂਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਤੇਨ, ਆਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪੁਰਿਮਸ੍ਮਿਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਮੇਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਣ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਰਤੋ ਸਮਾਹਿਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੩੬੨) ਹਿ ਅਯਂ ਗੋਚਰਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੨੮; ਧ. ਸ. ੧੬੧), ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੭੩) ਨਿਯਕਜ੍ਝਤ੍ਤੇ. ‘‘ਛ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਤਿਕਮਾਤਿਕਾ ੨੦) ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤੇ. ‘‘ਅਯਂ ਖੋ, ਪਨਾਨਨ੍ਦ, ਵਿਹਾਰੋ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਯਦਿਦਂ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਞ੍ਞਤਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੮੭) ਵਿਸਯਜ੍ਝਤ੍ਤੇ, ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਟ੍ਠਾਨਂ ਨਾਮ. ਇਧ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਤੇਸਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਵਵਤ੍ਥਾਨੇ. ਵਤ੍ਥੁਨਾਨਤ੍ਤੇਤਿ ਵਤ੍ਥੂਨਂ ਨਾਨਾਭਾਵੇ, ਨਾਨਾਵਤ੍ਥੂਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਜਵਨਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭੂਤੋ ਭਵਙ੍ਗਮਨੋਪਿ ਚਕ੍ਖਾਦਿਪਞ੍ਚਕਂ ਵਿਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਵਤ੍ਥੂਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਆਵਜ੍ਜਨਮ੍ਪਿ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਕਾਤਬ੍ਬਂ.

੧੬. ਬਹਿਦ੍ਧਾਤਿ ਛਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤੇਹਿ ਬਹਿਭੂਤੇਸੁ ਤੇਸਂ ਵਿਸਯੇਸੁ. ਗੋਚਰਨਾਨਤ੍ਤੇਤਿ ਵਿਸਯਨਾਨਤ੍ਤੇ.

੧੭. ਚਰਿਯਾਵਵਤ੍ਥਾਨੇਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਚਰਿਯਾਅਞ੍ਞਾਣਚਰਿਯਾਞਾਣਚਰਿਯਾਵਸੇਨ ਚਰਿਯਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ. ‘‘ਚਰਿਯਵਵਤ੍ਥਾਨੇ’’ਤਿ ਰਸ੍ਸਂ ਕਤ੍ਵਾਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ.

੧੮. ਚਤੁਧਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨੇਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਭੂਮਿਆਦੀਨਂ ਚੁਦ੍ਦਸਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ. ਭੂਮੀਤਿ ਚ ‘‘ਭੂਮਿਗਤਞ੍ਚ ਵੇਹਾਸਟ੍ਠਞ੍ਚਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੩੬) ਪਥਵਿਯਂ ਵਤ੍ਤਤਿ. ‘‘ਅਭੂਮਿਂ ਤਾਤ, ਮਾ ਸੇਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਜਾ. ੧.੬.੩੪) ਵਿਸਯੇ. ‘‘ਸੁਖਭੂਮਿਯਂ ਕਾਮਾਵਚਰੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੯੮੮) ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ. ਇਧ ਪਨ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਵਤ੍ਤਤਿ. ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ.

੧੯. ਨਵਧਮ੍ਮਵਵਤ੍ਥਾਨੇਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਦਿਵਸੇਨ ਪਾਮੋਜ੍ਜਮੂਲਕਵਸੇਨ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਮੂਲਕਵਸੇਨ ਚ ਨਵਨ੍ਨਂ ਨਵਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਨੇ. ਇਮੇਸੁ ਚ ਪਞ੍ਚਸੁ ਞਾਣੇਸੁ ਪਠਮਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਧਮ੍ਮਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਵਤ੍ਥੁਨਾਨਤ੍ਤੇ ਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਤੇਸਂ ਵਿਸਯਾ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਤਬ੍ਬਾਤਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਗੋਚਰਨਾਨਤ੍ਤੇ ਞਾਣਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਪਰਾਨਿ ਤੀਣਿ ਞਾਣਾਨਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਨਵਨ੍ਨਂ ਵਸੇਨ ਗਣਨਾਨੁਲੋਮੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.

੨੦. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਨਾਮਰੂਪਸ੍ਸੇਵ ਪਭੇਦਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਪਨਞਾਣਂ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਰਿਞ੍ਞਾ. ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਚ ਭਾਵਨਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਨਾਨਤ੍ਤਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਞਾਤਟ੍ਠੇ ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਞਾਣਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਰੁਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣਂ ਰੂਪਂ, ਵੇਦਯਿਤਲਕ੍ਖਣਾ ਵੇਦਨਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਵੇਦਨਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਤੇਸੁਯੇਵ ਪਨ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਦਿਪਜਹਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾ ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮ.

ਤਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਚ੍ਚਯਪਰਿਗ੍ਗਹਾ ਞਾਤਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਭੂਮਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਨ੍ਤਰੇ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸੇਵ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਕਲਾਪਸਮ੍ਮਸਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾ ਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਭੂਮਿ. ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸੇਵ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਭਙ੍ਗਾਨੁਪਸ੍ਸਨਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਯ ਭੂਮਿ. ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹਿ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੁਖਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਸਞ੍ਞਂ ਪਜਹਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਿਂ ਪਜਹਤਿ, ਵਿਰਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਰਾਗਂ ਪਜਹਤਿ, ਨਿਰੋਧੇਨ੍ਤੋ ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਤਿ, ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਆਦਾਨਂ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੫੨) ਏਵਂ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਦਿਪਹਾਨਸਾਧਿਕਾਨਂ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਅਨੁਪਸ੍ਸਨਾਨਂ ਆਧਿਪਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਾਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਰੁਪ੍ਪਨਾਦਿਸਭਾਵੇਨ ਜਾਨਨਪਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਹਿ ਸੋਭਨਟ੍ਠੇਨ ਅਭਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਭਾਵਜਾਨਨਵਸੇਨ ਸੋਭਨਂ ਜਾਨਨ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਞਾਤਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਜਾਨਨਸਭਾਵਂ ਞਾਣਂ.

੨੧. ਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਾਤਿ ਜਾਨਨਪਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਹਿ ਬ੍ਯਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਪਰਿਸਦ੍ਦੇਨ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਵਸੇਨ ਸਕਿਚ੍ਚਸਮਾਪਨਵਸੇਨ ਵਾ ਬ੍ਯਾਪਿਤਂ ਜਾਨਨ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੀਰਣਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਣਸਭਾਵਂ, ਸਮ੍ਮਸਨਸਭਾਵਂ ਵਾ ਞਾਣਂ.

੨੨. ਪਹਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾਦੀਨਂ ਪਜਹਨਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਪਜਹਤੀਤਿ ਵਾ, ਪਜਹਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਾ ਪਹਾਨਂ. ਪਰਿਚ੍ਚਾਗਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨਸਭਾਵਂ ਞਾਣਂ.

੨੩. ਭਾਵਨਾਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵਡ੍ਢਨਪਞ੍ਞਾ. ਏਕਰਸਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਕਕਿਚ੍ਚਸਭਾਵਂ ਞਾਣਂ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਰਸੇਨ ਵਾ ਏਕਰਸਸਭਾਵਂ ਞਾਣਂ.

੨੪. ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਪਞ੍ਞਾਤਿ ਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਪਟਿਲਾਭਵਸੇਨ ਵਾ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਕਰਣਪਞ੍ਞਾ. ਫਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਤਦੁਭਯਵਸੇਨੇਵ ਵਿਨ੍ਦਨਸਭਾਵਂ ਞਾਣਂ.

੨੫-੨੮. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪਹਾਨਭਾਵਨਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਞਾਣਾਨਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਫਲਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂਯੇਵ ਲਬ੍ਭਮਾਨਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਪਚ੍ਚਯੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਤ੍ਥੋ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਵਿਯ ਪਾਕਟੋ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ ਚਾਤਿ ਪਠਮਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਹੇਤੁਧਮ੍ਮਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ, ਤਦੁਭਯਸ੍ਸ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ, ਤੇਸੁ ਤੀਸੁਪਿ ਞਾਣੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ. ਪ-ਕਾਰਂ ਦੀਘਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ.

੨੯-੩੧. ਇਤੋ ਪਰਾਨਿ ਵਿਹਾਰਟ੍ਠੇ ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ ਞਾਣਾਨਿ ਅਰਿਯਾਨਂਯੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਪਭੇਦਤੋ ਚ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਵਿਹਾਰਟ੍ਠੇ ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਪਤ੍ਤਟ੍ਠੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਧਮ੍ਮਸਭਾਵੇ ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਕਥਾਯਂ (ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਞਾਣਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਏਵ. ਤਤ੍ਥ ਵਿਹਾਰਨਾਨਤ੍ਤੇਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਵਸੇਨ ਨਾਨਾਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਹਾਰੇ. ਵਿਹਾਰਟ੍ਠੇਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਿਹਾਰਸਭਾਵੇ. ਵਿਹਾਰੋਤਿ ਚ ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਏਵ. ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਾਨਤ੍ਤੇਤਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਨਾਨਾਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ. ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਫਲਭੂਤਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਧਮ੍ਮਾ. ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਾਨਤ੍ਤੇਤਿ ਉਭਯਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੩੨. ਤਤੋ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿਞਾਣਸਾਧਕਸ੍ਸ ‘‘ਦੁਭਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਨਵਿਵਟ੍ਟਨੇ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਆਸਵਸਮੁਚ੍ਛੇਦਸਮਤ੍ਥਤਂ ਅਨਨ੍ਤਰਫਲਦਾਯਕਤ੍ਤਞ੍ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਅਪਰੇਨਾਕਾਰੇਨ ਵਤ੍ਤੁਕਾਮੇਨ ਤਦੇਵ ‘‘ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾਤਿ ਵਿਕ੍ਖਿਪਤਿ ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਨ ਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਪਟਿਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸੇਤਂ ਨਾਮਂ. ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਂ, ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਸ੍ਸ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਂ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਪਰਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਆਸਵਸਮੁਚ੍ਛੇਦਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਫਲਦਾਯਕਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਕਾਰਣਵਚਨਂ. ਆਸਵਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸਵਾ, ਚਕ੍ਖੁਤੋਪਿ…ਪੇ… ਮਨਤੋਪਿ ਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਤੋ ਯਾਵ ਗੋਤ੍ਰਭੁਂ, ਓਕਾਸਤੋ ਯਾਵ ਭਵਗ੍ਗਂ ਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਆਸਵਾ, ਏਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਏਤਞ੍ਚ ਓਕਾਸਂ ਅਨ੍ਤੋਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨ੍ਤੋਕਰਣਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਆ-ਕਾਰੋ. ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਕਟ੍ਠੇਨ ਮਦਿਰਾਦਯੋ ਆਸਵਾ ਵਿਯਾਤਿਪਿ ਆਸਵਾ. ਲੋਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਕਾ ਮਦਿਰਾਦਯੋ ਆਸਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਚ ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਕਟ੍ਠੇਨ ਆਸਵਾ, ਏਤੇਯੇਵ ਭਵਿਤੁਮਰਹਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਪੁਰਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ, ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਾਹੋਸਿ, ਅਥ ਪਚ੍ਛਾ ਸਮਭਵੀ’’ਤਿਆਦਿ.

ਆਯਤਂ ਵਾ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਸਵਨ੍ਤਿ ਪਸਵਨ੍ਤੀਤਿਪਿ ਆਸਵਾ, ਸਮੁਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੋ. ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਕਾਮਾਸਵਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਪਞ੍ਞਾ.

ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਯਮੇਨੇਵ ਫਲਪ੍ਪਦਾਨਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮੋ ਮਗ੍ਗਸਮਾਧਿ. ਨ ਹਿ ਮਗ੍ਗਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਸ੍ਸ ਫਲੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਸੇਧਕੋ ਕੋਚਿ ਅਨ੍ਤਰਾਯੋ ਅਤ੍ਥਿ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਅਯਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਸ੍ਸ, ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਚ ਉਡ੍ਡਯ੍ਹਨਵੇਲਾ ਅਸ੍ਸ, ਨੇਵ ਤਾਵ ਕਪ੍ਪੋ ਉਡ੍ਡਯ੍ਹੇਯ੍ਯ, ਯਾਵਾਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਠਿਤਕਪ੍ਪੀ. ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਠਿਤਕਪ੍ਪਿਨੋ’’ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੧੭).

ਇਦਂ ਤੇਨ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ.

੩੩. ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਫਲਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਅਰਿਯਾਨਂਯੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਅਰਣਵਿਹਾਰਞਾਣਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਞਾਣਾਨਿ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਅਰਹਤੋਯੇਵ ਸਤਤਮੇਵ ਚ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਅਰਣਵਿਹਾਰੇ ਞਾਣਂ ਪਠਮਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਨ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਭਵੇਪਿ ਬਹੁਸਮ੍ਭਾਰਤ੍ਤਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਚ ਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਮਤਤ੍ਤਾ ਚ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਕਾਲਂ ਆਹਚ੍ਚ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਦੀਘਕਾਲਿਕਨ੍ਤਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਸੀਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਖਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਕਾਲਂ ਆਹਚ੍ਚ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਰਸ੍ਸਕਾਲਿਕਨ੍ਤਿ ਸਮਸੀਸਟ੍ਠੇ ਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਤੋ ਚਾਤਿ ਚ-ਕਾਰੋ ਦਸ੍ਸਨਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਞ੍ਚ ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਹਾਰਾਧਿਗਮੋ ਚ ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ ਚਾਤਿ ਤੀਹਿਪਿ ਪਦੇਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬੋ. ਦਸ੍ਸਨਨ੍ਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ, ਅਧਿਪਤਿਯੇਵ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਅਧਿਪਤਿਤੋ ਵਾ ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ ਤਂ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਞ੍ਚਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ. ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਵਿਹਾਰੋ, ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਵਾਤਿ ਵਿਹਾਰੋ, ਅਧਿਗਮ੍ਮਤਿ ਪਾਪੁਣੀਯਤੀਤਿ ਅਧਿਗਮੋ, ਵਿਹਾਰੋ ਏਵ ਅਧਿਗਮੋ ਵਿਹਾਰਾਧਿਗਮੋ. ਸੋ ਚ ਕਿਲੇਸਪਰਿਲ਼ਾਹਵਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ ਨਿਬ੍ਬੁਤੋਤਿ ਸਨ੍ਤੋ. ਸੋ ਚ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪਞ੍ਞਾ. ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠੇਨ ਅਤਪ੍ਪਕਟ੍ਠੇਨ ਚ ਪਣੀਤੋ, ਪਧਾਨਭਾਵਂ ਨੀਤੋਤਿ ਵਾ ਪਣੀਤੋ, ਪਣੀਤੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਵਿਸਟ੍ਠਚਿਤ੍ਤੋ ਤਪ੍ਪਰਮੋ ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਭਾਵੋ ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾ. ਸਾ ਚ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਾ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਪਞ੍ਞਾ ਏਵ.

ਅਰਣਵਿਹਾਰੇਤਿ ਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸਵਿਹਾਰੇ. ਰਾਗਾਦਯੋ ਹਿ ਰਣਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤੇ ਚੁਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ ਪੀਲ਼ੇਨ੍ਤੀਤਿ ਰਣਾ, ਰਣਨ੍ਤਿ ਏਤੇਹਿ ਸਤ੍ਤਾ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਪਰਿਦੇਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਰਣਾ. ਵੁਤ੍ਤੋ ਤਿਵਿਧੋਪਿ ਵਿਹਾਰੋ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਰਣਾਤਿ ਅਰਣੋ. ਵਿਵਿਧੇ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇ ਹਰਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਵਿਹਾਰੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਰਣੇ ਵਿਹਾਰੇ. ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੮੨) ਵੁਤ੍ਤਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਿ ਚ ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਯ ਏਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਨਿ. ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤੁਕਾਮਤਾਯ ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਦਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਝਾਨਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਧਮ੍ਮੇ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ, ਯਾ ਚ ਅਰਣਵਿਭਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ (ਮ. ਨਿ. ੩.੩੨੩ ਆਦਯੋ) ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤਾ ਅਰਣਪਟਿਪਦਾ, ਸਾਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਅਰਣਵਿਭਙ੍ਗਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ…ਪੇ… ਨ ਕਾਮਸੁਖਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਹੀਨਂ ਗਮ੍ਮਂ ਪੋਥੁਜ੍ਜਨਿਕਂ ਅਨਰਿਯਂ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ, ਨ ਚ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਰਿਯਂ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ. ਏਤੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਭੋ ਅਨ੍ਤੇ ਅਨੁਪਗਮ੍ਮ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਚਕ੍ਖੁਕਰਣੀ ਞਾਣਕਰਣੀ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਉਸ੍ਸਾਦਨਞ੍ਚ ਜਞ੍ਞਾ, ਅਪਸਾਦਨਞ੍ਚ ਜਞ੍ਞਾ, ਉਸ੍ਸਾਦਨਞ੍ਚ ਞਤ੍ਵਾ ਅਪਸਾਦਨਞ੍ਚ ਞਤ੍ਵਾ ਨੇਵੁਸ੍ਸਾਦੇਯ੍ਯ ਨ ਅਪਸਾਦੇਯ੍ਯ, ਧਮ੍ਮਮੇਵ ਦੇਸੇਯ੍ਯ. ਸੁਖਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਜਞ੍ਞਾ, ਸੁਖਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਖਮਨੁਯੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਰਹੋਵਾਦਂ ਨ ਭਾਸੇਯ੍ਯ, ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਨ ਖੀਣਂ ਭਣੇ, ਅਤਰਮਾਨੋਵ ਭਾਸੇਯ੍ਯ ਨੋ ਤਰਮਾਨੋ, ਜਨਪਦਨਿਰੁਤ੍ਤਿਂ ਨਾਭਿਨਿਵੇਸੇਯ੍ਯ, ਸਮਞ੍ਞਂ ਨਾਤਿਧਾਵੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਅਯਮੁਦ੍ਦੇਸੋ ਅਰਣਵਿਭਙ੍ਗਸ੍ਸ …ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਕਾਮਪਟਿਸਨ੍ਧਿਸੁਖਿਨੋ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨਨੁਯੋਗੋ ਹੀਨਂ…ਪੇ… ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਵਿਘਾਤੋ ਅਨੁਪਾਯਾਸੋ ਅਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਦਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨਨੁਯੋਗੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਰਿਯਂ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ. ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ …ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ. ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾਯਂ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ…ਪੇ… ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਾਯਂ ਨੇਵੁਸ੍ਸਾਦਨਾ ਨ ਅਪਸਾਦਨਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਚ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਿਦਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਂ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਂ ਉਪਸਮਸੁਖਂ ਸਮ੍ਬੋਧਿਸੁਖਂ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਰਹੋਵਾਦੋ ਭੂਤੋ ਤਚ੍ਛੋ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤੋ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ …ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਖੀਣਵਾਦੋ ਭੂਤੋ ਤਚ੍ਛੋ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤੋ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦਿਦਂ ਅਤਰਮਾਨਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋ…ਪੇ… ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਜਨਪਦਨਿਰੁਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਅਨਭਿਨਿਵੇਸੋ ਸਮਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਨਤਿਸਾਰੋ, ਅਦੁਕ੍ਖੋ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਾ ਏਸੋ ਧਮ੍ਮੋ ਅਰਣੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਰਣਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮ, ਅਰਣਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮ. ਸਰਣਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਰਣਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਰਣਂ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੁਭੂਤਿ ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਅਰਣਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਦਸ੍ਸਨਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤੇਨ ਵਿਹਾਰਾਧਿਗਮੇਨ ਚ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ਕਾਮਸੁਖਂ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਂ ਅਨਨੁਯੋਗੋ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਏਵ. ਅਰਹਤੋ ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪੁਬ੍ਬਭਾਗਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਹੋਤਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਮਗ੍ਗਵਸੇਨ ਮਜ੍ਝਿਮਾ ਪਟਿਪਦਾ ਚ. ਸੇਸਾ ਪਨ ਪਣੀਤਾਧਿਮੁਤ੍ਤਤਾਯ ਏਵ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਅਰਣਵਿਹਾਰਿਨੋ, ਅਞ੍ਞੇ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਾ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੇ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨੇ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲਵਸੇਨਾਪਿ ਉਸ੍ਸਾਦਨਾਪਸਾਦਨਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਿ. ਸੁਭੂਤਿਤ੍ਥੇਰੋ ਪਨ ‘‘ਅਯਂ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਦਾ, ਅਯਂ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਦਾ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮਵਸੇਨੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਤੇਨੇਵ ਭਗਵਾ ਤਂਯੇਵ ਅਰਣਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿ ਚ ਵਣ੍ਣੇਸਿ, ‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਮ ਸਾਵਕਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਰਣਵਿਹਾਰੀਨਂ ਯਦਿਦਂ ਸੁਭੂਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੯੮, ੨੦੧) ਚ ਅਰਣਵਿਹਾਰੀਨਂ ਅਗ੍ਗਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਸੀਤਿ.

੩੪. ਦ੍ਵੀਹਿ ਬਲੇਹੀਤਿ ਸਮਥਬਲਵਿਪਸ੍ਸਨਾਬਲੇਹਿ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾਤਿ ਯੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਵਾ. ਤਯੋ ਚਾਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਪਲ੍ਲਾਸੋ, ਤਿਣ੍ਣਞ੍ਚਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਨ੍ਤਿ ਵਚੀਸਙ੍ਖਾਰਕਾਯਸਙ੍ਖਾਰਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ. ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾਤਿ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਤ੍ਥਂ ਨਿਰੋਧਤ੍ਥਂ, ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸੋਲ਼ਸਹੀਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦੀਨਿ ਅਟ੍ਠ, ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਅਟ੍ਠਾਤਿ ਸੋਲ਼ਸਹਿ. ਞਾਣਚਰਿਯਾਹੀਤਿ ਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤੀਹਿ. ਨਵਹੀਤਿ ਰੂਪਾਰੂਪਾਵਚਰਸਮਾਧਿ ਤਦੁਪਚਾਰੋ ਚਾਤਿ ਨਵਹਿ. ਵਸਿਭਾਵਤਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਲਹੁਤਾ, ਯਥਾਸੁਖਵਤ੍ਤਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਂ ਵਸੋ, ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਸੀ, ਵਸਿਨੋ ਭਾਵੋ ਵਸਿਭਾਵੋ, ਵਸਿਭਾਵੋ ਏਵ ਵਸਿਭਾਵਤਾ, ਯਥਾ ਪਾਟਿਕੁਲ੍ਯਮੇਵ ਪਾਟਿਕੁਲ੍ਯਤਾ. ਏਵਂਵਿਧਾ ਪਞ੍ਞਾ ਵਸਿਭਾਵਤਾਯ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਿ-ਕਾਰਂ ਦੀਘਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਚ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਚ ਞਾਣਚਰਿਯਾਹਿ ਚ ਸਮਾਧਿਚਰਿਯਾਹਿ ਚਾਤਿ ਚ-ਕਾਰੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬੋ.

ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਾਮਿਅਰਹਨ੍ਤਾਨਂ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ, ਯਥਾ ਅਜਿਨਮ੍ਹਿ ਹਞ੍ਞਤੇ ਦੀਪੀਤਿ. ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਂ, ਨ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੋ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਅਭਾਵਮਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਚ. ਸਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਨ ਸਮਾਪਜ੍ਜੀਯਤਿ ਨਾਮਾਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

੩੫. ਸਮ੍ਪਜਾਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਪਕਾਰੇਹਿ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਜਾਨਸ੍ਸ. ਪਵਤ੍ਤਪਰਿਯਾਦਾਨੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨਂ ਪਵਤ੍ਤਂ, ਸਮੁਦਾਚਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਿਲੇਸਪਵਤ੍ਤਂ ਖਨ੍ਧਪਵਤ੍ਤਞ੍ਚ. ਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਪਰਿਕ੍ਖਯੋ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਪਰਿਯਾਦਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਵਤ੍ਤਪਰਿਯਾਦਾਨੇ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਅਰਹਤੋ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਿਲੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਖਨ੍ਧਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ.

੩੬. ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਸਮ੍ਮਾ ਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਸਮੁਚ੍ਛੇਦਵਸੇਨ ਸੁਟ੍ਠੁ ਨਿਰੋਧੇ. ਨਿਰੋਧੇ ਚ ਅਨੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾਤਿ ਨਿਰੋਧੇ ਗਤੇ ਪੁਨ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਨਤਾਯ, ਪੁਨ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮ੍ਮਾਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਚ ਨਿਰੋਧੇ ਚ ਅਨੁਪਟ੍ਠਾਨਤਾ ਚਾਤਿ ਚ-ਕਾਰੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸਮਸੀਸਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਸਮਾਨਿ, ਤਣ੍ਹਾਦੀਨਿ ਤੇਰਸ ਸੀਸਾਨਿ. ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਿਤਤ੍ਤਾ ਸਮਾਨਿ, ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਚ ਕੋਟਿਤ੍ਤਾ ਚ ਸੀਸਾਨਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਇਰਿਯਾਪਥੇ ਵਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਰੋਗੇ ਵਾ ਸਭਾਗਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਵਾ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਸਮਾਨਿ ਚ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਿ ਸੀਸਾਨਿ ਚ ਅਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮਸੀਸੀ, ਸਮਸੀਸਿਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮਸੀਸਟ੍ਠੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਸੀਸਟ੍ਠੇ, ਸਮਸੀਸਿਭਾਵੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਇਰਿਯਾਪਥੇ ਰੋਗੇ ਵਾ ਸਭਾਗਸਨ੍ਤਤਿਵਸੇਨ ਜੀਵਿਤੇ ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਇਰਿਯਾਪਥੇ ਰੋਗੇ ਸਭਾਗਜੀਵਿਤੇ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ, ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਹਤੋਯੇਵ ਸਮਸੀਸਿਭਾਵੋ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਸੀਸਿਭਾਵੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ (ਪੁ. ਪ. ੧੬), ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਪੁ. ਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧੬) –

‘‘ਕਤਮੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਮਸੀਸੀ? ਯਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਆਸਵਪਰਿਯਾਦਾਨਞ੍ਚ ਹੋਤਿ ਜੀਵਿਤਪਰਿਯਾਦਾਨਞ੍ਚ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਮਸੀਸੀ’’ਤਿ (ਪੁ. ਪ. ੧੬).

‘‘ਸਮਸੀਸਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਨ੍ਤਿ ਅਪੁਰੇ ਅਪਚ੍ਛਾ, ਸਨ੍ਤਤਿਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਸੇਨ ਏਕਵਾਰਂਯੇਵ, ਏਕਕਾਲਂਯੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਰਿਯਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਯੋ. ਅਯਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਮਸੀਸੀ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੋ ਪਨੇਸ ਤਿਵਿਧੋ ਹੋਤਿ ਇਰਿਯਾਪਥਸਮਸੀਸੀ ਰੋਗਸਮਸੀਸੀ ਜੀਵਿਤਸਮਸੀਸੀਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ, ਯੋ ਠਿਤਕੋਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਠਿਤਕੋਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ, ਯੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ, ਯੋ ਨਿਪਨ੍ਨੋਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਨਿਪਨ੍ਨੋਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ, ਅਯਂ ਇਰਿਯਾਪਥਸਮਸੀਸੀ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਏਕਂ ਰੋਗਂ ਪਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਰੋਗੇਯੇਵ ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਰੋਗੇਨ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ, ਅਯਂ ਰੋਗਸਮਸੀਸੀ ਨਾਮ. ਕਤਰੋ ਜੀਵਿਤਸਮਸੀਸੀ? ਤੇਰਸ ਸੀਸਾਨਿ. ਤਤ੍ਥ ਕਿਲੇਸਸੀਸਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਪਵਤ੍ਤਸੀਸਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚੁਤਿਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯਾਦਾਯਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਯਾਦਾਯਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਂ ਪਰਿਯਾਦਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਯਾਦਾਯਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਂ, ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰਿਯਾਦਾਯਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਂ. ਯਸ੍ਸ ਚੇਤਂ ਸੀਸਦ੍ਵਯਂ ਸਮਂ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸੋ ਜੀਵਿਤਸਮਸੀਸੀ ਨਾਮ. ਕਥਮਿਦਂ ਸਮਂ ਹੋਤੀਤਿ? ਵਾਰਸਮਤਾਯ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵਾਰੇ ਮਗ੍ਗਵੁਟ੍ਠਾਨਂ ਹੋਤਿ. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਚ, ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਚ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੇ ਚਤ੍ਤਾਰੀਤਿ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿਮੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ਇਮਾਯ ਵਾਰਸਮਤਾਯ ਏਵ ਉਭਯਸੀਸਪਰਿਯਾਦਾਨਮ੍ਪਿ ਸਮਂ ਹੋਤਿ ਨਾਮ. ਤੇਨਾਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ‘ਜੀਵਿਤਸਮਸੀਸੀ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਯਮੇਵ ਚ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ’’ਤਿ.

੩੭. ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸੁਤਮਯਸੀਲਮਯਭਾਵਨਾਮਯਞਾਣਾਨਿ ਵਟ੍ਟਪਾਦਕਾਨਿ ਸਲ੍ਲੇਖਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਪਾਦਕਾਨੇਵ ਏਤਾਨਿ ਚ ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਞਾਣਾਨਿ ਸਲ੍ਲੇਖਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚਨੀਕਸਲ੍ਲੇਖਨਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਞਾਣਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਮਸੀਸਟ੍ਠੇ ਞਾਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਲ੍ਲੇਖਟ੍ਠੇ ਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਥੁਨਾਨਤ੍ਤਤੇਜਪਰਿਯਾਦਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰੇਹਿ ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਟ੍ਠੇਨ ਪੁਥੂਨਂ ਰਾਗਾਦੀਨਞ੍ਚ ਨਾਨਤ੍ਤਾਨਂ ਨਾਨਾਸਭਾਵਾਨਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਨ੍ਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਤੇਜਾ’’ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਾਨਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਾਦੀਨਞ੍ਚ ਪਰਿਯਾਦਾਨੇ ਖੇਪਨੇ ਪਞ੍ਞਾ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਦਿਮ੍ਹਿ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਭੇਦੇ ਧਮ੍ਮੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਪੁਥੁਭੂਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤਭੂਤਾ ਚ ਤੇਜਾ ਏਵ ਤੇਸਂ ਪੁਥੁਭੂਤਾਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਭੂਤਾਨਂ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਤੇਜਾਨਂ ਪਰਿਯਾਦਾਨੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਜੇਹਿਯੇਵ ਪੁਥੂਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਹਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਪਕਾਸਯਿਸ੍ਸਾਮ.

ਸਲ੍ਲੇਖਟ੍ਠੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇ ਸਲ੍ਲੇਖਤਿ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਤੀਤਿ ਸਲ੍ਲੇਖੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਦਿਕੇ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸਪ੍ਪਭੇਦੇ ਸਲ੍ਲੇਖਸਭਾਵੇ ਞਾਣਂ. ‘‘ਪਰੇ ਵਿਹਿਂਸਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਯਮੇਤ੍ਥ ਅਵਿਹਿਂਸਕਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ ਸਲ੍ਲੇਖੋ ਕਰਣੀਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੮੩) ਨਯੇਨ ਭਗਵਤਾ ਸਲ੍ਲੇਖਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤੋ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਲੀਸਭੇਦੋਪਿ ਸਲ੍ਲੇਖੋ ਇਮਿਨਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤੋਯੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੩੮. ਇਦਾਨਿ ਸਲ੍ਲੇਖੇ ਠਿਤੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵੀਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੇ ਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਪਹਿਤਤ੍ਤਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੇਤਿ ਕੋਸਜ੍ਜਵਸੇਨ ਅਸਲ੍ਲੀਨੋ ਅਸਙ੍ਕੁਚਿਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਉਦਕਞ੍ਹਿ ਨਯਨ੍ਤਿ ਨੇਤ੍ਤਿਕਾ, ਉਸੁਕਾਰਾ ਨਮਯਨ੍ਤਿ ਤੇਜਨਂ;

ਦਾਰੁਂ ਨਮਯਨ੍ਤਿ ਤਚ੍ਛਕਾ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਦਮਯਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾ’’ਤਿ. ਆਦਿ (ਧ. ਪ. ੮੦-੮੨) –

ਕਾਯੇ ਚ ਜੀਵਿਤੇ ਚ ਅਨਪੇਕ੍ਖਤਾਯ ਪਹਿਤੋ ਪੇਸਿਤੋ ਵਿਸ੍ਸਟ੍ਠੋ ਅਤ੍ਤਾ ਏਤੇਨਾਤਿ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ. ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਯਾ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਰੋਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦਿ (ਪਾਚਿ. ੮੮੦). ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤੋ ਚ ਸੋ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਚਾਤਿ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਪਹਿਤਤ੍ਤੋ. ਸਹਜਾਤਧਮ੍ਮੇ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤੀਤਿ ਪਗ੍ਗਹੋ, ਪਗ੍ਗਹੋ ਏਵ ਅਤ੍ਥੋ ਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੋ, ਪਗ੍ਗਹਸਭਾਵੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਪਹਿਤਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੋ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਪਹਿਤਤ੍ਤਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਪਹਿਤਤ੍ਤਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੇ. ‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੁਮ੍ਹੇਪਿ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਂ ਪਦਹੇਯ੍ਯਾਥ. ਕਾਮਂ ਤਚੋ ਚ ਨ੍ਹਾਰੁ ਚ ਅਟ੍ਠਿ ਚ ਅਵਸਿਸ੍ਸਤੁ, ਉਪਸੁਸ੍ਸਤੁ ਸਰੀਰੇ ਮਂਸਲੋਹਿਤਂ. ਯਂ ਤਂ ਪੁਰਿਸਥਾਮੇਨ ਪੁਰਿਸਵੀਰਿਯੇਨ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਨ ਤਂ ਅਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੨.੫) ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਪਹਿਤਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਪਧਾਨਸ੍ਮਿਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਿਤਾ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨਤਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠਵਚਨੇਨ ਪਨ ਕੋਸਜ੍ਜੁਦ੍ਧਚ੍ਚਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਸਮਪ੍ਪਵਤ੍ਤਂ ਵੀਰਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੀਰਭਾਵੋ ਵੀਰਿਯਂ, ਵੀਰਾਨਂ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ, ਵਿਧਿਨਾ ਵਾ ਨਯੇਨ ਉਪਾਯੇਨ ਈਰਯਿਤਬ੍ਬਂ ਪਵਤ੍ਤਯਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵੀਰਿਯਂ. ਤਦੇਤਂ ਉਸ੍ਸਾਹਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਹਜਾਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਨਰਸਂ, ਅਸਂਸੀਦਨਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ‘‘ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਯੋਨਿਸੋ ਪਦਹਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੩) ਵਚਨਤੋ ਸਂਵੇਗਪਦਟ੍ਠਾਨਂ, ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਵਤ੍ਥੁਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ. ਸਮ੍ਮਾ ਆਰਦ੍ਧਂ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀਨਂ ਮੂਲਂ ਹੋਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਵੀਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਰਮ੍ਭੋ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ. ਇਮਿਨਾ ਸੇਸਾਰਮ੍ਭੇ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਭਸਦ੍ਦੋ ਕਮ੍ਮੇ ਆਪਤ੍ਤਿਯਂ ਕਿਰਿਯਾਯਂ ਵੀਰਿਯੇ ਹਿਂਸਾਯਂ ਵਿਕੋਪਨੇਤਿ ਅਨੇਕੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਆਗਤੋ.

‘‘ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਆਰਮ੍ਭਪਚ੍ਚਯਾ;

ਆਰਮ੍ਭਾਨਂ ਨਿਰੋਧੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੭੪੯) –

ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਕਮ੍ਮਂ ਆਰਮ੍ਭੋਤਿ ਆਗਤਂ. ‘‘ਆਰਮ੍ਭਤਿ ਚ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੀ ਚ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੪੨; ਪੁ. ਪ. ੧੯੧) ਏਤ੍ਥ ਆਪਤ੍ਤਿ. ‘‘ਮਹਾਯਞ੍ਞਾ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾ, ਨ ਤੇ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਪ੍ਫਲਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੯; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੦) ਏਤ੍ਥ ਯੂਪੁਸ੍ਸਾਪਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾ. ‘‘ਆਰਮ੍ਭਥ ਨਿਕ੍ਕਮਥ, ਯੁਞ੍ਜਥ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨੇ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੮੫) ਏਤ੍ਥ ਵੀਰਿਯਂ. ‘‘ਸਮਣਂ ਗੋਤਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਾਣਂ ਆਰਮ੍ਭਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੫੧-੫੨) ਏਤ੍ਥ ਹਿਂਸਾ. ‘‘ਬੀਜਗਾਮਭੂਤਗਾਮਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੦; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੩) ਏਤ੍ਥ ਛੇਦਨਭਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਵਿਕੋਪਨਂ. ਇਧ ਪਨ ਵੀਰਿਯਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੀਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਰਮ੍ਭੋ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ’’ਤਿ. ਵੀਰਿਯਞ੍ਹਿ ਆਰਭਨਕਵਸੇਨ ਆਰਮ੍ਭੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੇ ਞਾਣਂ. ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਾ ਪਹਿਤਤ੍ਤਾਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਸਲ੍ਲੀਨਭਾਵੇਨ ਪਹਿਤਭਾਵੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਰਿਮਪਾਠੋਯੇਵ ਸੁਨ੍ਦਰੋ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਤਿਧਮ੍ਮਵਿਚਯਵੀਰਿਯਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਸਮਤਾ ਅਸਲ੍ਲੀਨਤ੍ਤਤਾ, ਸਤਿਸਮਾਧਿਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਸਮਤਾ ਪਹਿਤਤ੍ਤਤਾ, ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਨਂ ਸਮਤਾ ਪਗ੍ਗਹਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵਣ੍ਣਯਨ੍ਤਿ.

੩੯. ਇਦਾਨਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸਿਦ੍ਧਂ ਮਗ੍ਗਫਲਂ ਪਤ੍ਤੇਨ ਲੋਕਹਿਤਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਤ੍ਥਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੇ ਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ਨਾਨਾਧਮ੍ਮਪ੍ਪਕਾਸਨਤਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਵਸੇਨ ਨਾਨਾਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਕਾਸਨਤਾ ਦੀਪਨਤਾ ਦੇਸਨਤਾ. ਪਕਾਸਨਤਾਤਿ ਚ ਪਕਾਸਨਾ ਏਵ. ਅਤ੍ਥਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੇਤਿ ਨਾਨਾਅਤ੍ਥਾਨਂ ਪਰੇਸਂ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੇ. ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਅਤ੍ਥਾ ਚ ਤੇ ਏਵ.

੪੦. ਇਦਾਨਿ ਪਰੇਸਂ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਯਥਾਸਭਾਵਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਞਾਣਂ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਸਙ੍ਗਹਤਾ ਨਾਨਤ੍ਤੇਕਤ੍ਤਪਟਿਵੇਧੇਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਙ੍ਖਤਾਸਙ੍ਖਤਧਮ੍ਮਾਨਂ ਏਕਸਙ੍ਗਹਤਾਯ ਚ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦੀਨਂ ਨਾਨਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਏਕਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਟਿਵੇਧੋ, ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਪਨ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਫਲਪਞ੍ਞਾ ਚ. ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਕ੍ਖਣੇ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯਵਸੇਨ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਪਟਿਵੇਧੋ, ਫਲਪਞ੍ਞਾ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪਟਿਵੇਧੋ. ਏਕਸਙ੍ਗਹਤਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ, ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ, ਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਗਹੋ, ਗਣਨਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਸਙ੍ਗਹੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਵੇਸ੍ਸਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਸੁਦ੍ਦਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ’’, ‘‘ਯਾ, ਚਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਅਯਂ ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ‘‘ਏਕਜਾਤਿਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਿਯ ਹਿ ਇਧ ਸਬ੍ਬੇ ਜਾਤਿਯਾ ਏਕਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਕੋਸਲਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਮਾਗਧਿਕਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਭਾਰੁਕਚ੍ਛਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ’’, ‘‘ਯੋ, ਚਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ, ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਅਯਂ ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ‘‘ਏਕਟ੍ਠਾਨੇ ਜਾਤਾ ਸਂਵਡ੍ਢਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨੇ ਵਿਯ ਹਿ ਇਧ ਸਬ੍ਬੇ ਜਾਤਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਨਿਵੁਤ੍ਥੋਕਾਸੇਨ ਏਕਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਹਤ੍ਥਾਰੋਹਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਅਸ੍ਸਾਰੋਹਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ, ਸਬ੍ਬੇ ਰਥਿਕਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ’’, ‘‘ਯਾ, ਚਾਵੁਸੋ ਵਿਸਾਖ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਯੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੬੨) ਅਯਂ ਕਿਰਿਯਾਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ਸਬ੍ਬੇਵ ਹਿ ਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇਨ ਏਕਸਙ੍ਗਹਿਤਾ. ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਕਤਮਂ ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਹਞ੍ਚਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਕਥਾ. ੪੭੧) ਅਯਂ ਗਣਨਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ. ਅਯਮਿਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਤਥਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸਸੁ ਆਕਾਰੇਸੁ ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਏਕੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਕਸਙ੍ਗਹਾ, ਏਕਸਙ੍ਗਹਾਨਂ ਭਾਵੋ ਏਕਸਙ੍ਗਹਤਾ.

ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਫਲਞਾਣਂ ਦਸ੍ਸਨਂ. ਦਸ੍ਸਨਮੇਵ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਏਵ ਞਾਣਂ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਞਾਣਂ. ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ, ਫਲਞਾਣਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿ.