੫੨. ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ
੧੦੪. ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੋ ਏਵਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਇਦਾਨਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਵਿਧਾਨਂ ਉਪਦਿਸਤਿ. ਇਦਂ ਰੂਪਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਿਤਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਦਿਕਮ੍ਮਿਕੇਨ ਝਾਯਿਨਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ ਵਿਧਾਨਂ. ਕਥਂ? ਏਤਞ੍ਹਿ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਕਾਮੇਨ ਝਾਯਿਨਾ ਪਠਮਂ ਤਾਵ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਤਞ੍ਹਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਵਸੇਨ ਇਜ੍ਝਤਿ, ਤਂ ਏਤਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਆਲੋਕਂ ਵਡ੍ਢੇਤ੍ਵਾ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਰਸ੍ਸ ਹਦਯਰੂਪਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਸ ਲੋਹਿਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਲੋਹਿਤਂ ਕੁਸਲਸੋਮਨਸ੍ਸੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਰਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਨਿਗ੍ਰੋਧਪਕ੍ਕਵਣ੍ਣਂ, ਅਕੁਸਲਸੋਮਨਸ੍ਸੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਤਦੇਵ ਲੁਲ਼ਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਦੋਮਨਸ੍ਸੇ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਕਾਲ਼ਕਂ ਹੋਤਿ ਜਮ੍ਬੁਪਕ੍ਕਵਣ੍ਣਂ ਲੁਲ਼ਿਤਂ. ਕੁਸਲੂਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਪਸਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਤਿਲਤੇਲਵਣ੍ਣਂ. ਅਕੁਸਲੂਪੇਕ੍ਖਾਯ ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਯ ਤਦੇਵ ਲੁਲ਼ਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ‘‘ਇਦਂ ਰੂਪਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ, ਇਦਂ ਰੂਪਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਿਤਂ, ਇਦਂ ਰੂਪਂ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੁਟ੍ਠਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਸ ਹਦਯਲੋਹਿਤਵਣ੍ਣਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤੇਨ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਂ ਥਾਮਗਤਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਥਾਮਗਤੇ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾਦਿਭੇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਵਿਨਾ ਹਦਯਰੂਪਦਸ੍ਸਨੇਨ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ –
‘‘ਆਰੁਪ੍ਪੇ ਪਰਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਾਨਿਤੁਕਾਮੋ ਕਸ੍ਸ ਹਦਯਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਕਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਕਾਰਂ ਓਲੋਕੇਤੀਤਿ? ਨ ਕਸ੍ਸਚਿ. ਇਦ੍ਧਿਮਤੋ ਵਿਸਯੋ ਏਸ, ਯਦਿਦਂ ਯਤ੍ਥ ਕਤ੍ਥਚਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਆਵਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਸੋਲ਼ਸਪ੍ਪਭੇਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ. ਅਕਤਾਭਿਨਿਵੇਸਸ੍ਸ ਪਨ ਵਸੇਨ ਅਯਂ ਕਥਾ’’ਤਿ (ਵਿਸੁਦ੍ਧਿ. ੨.੪੦੧).
ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਨ੍ਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਇਮਿਨਾ ਏਕਤ੍ਥਮੇਵ, ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਪਨ ਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸੇਨ ਚ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਕਤਂ. ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਸਰਾਗਾਦਿਵਸੇਨ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਾਤਿ. ਸਰਾਗਂ ਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਵਾ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮੁਚ੍ਚਯਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਵਿਧਂ ਲੋਭਸਹਗਤਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ, ਅਵਸੇਸਂ ਚਤੁਭੂਮਕਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਚਿਤ੍ਤਂ ਵੀਤਰਾਗਂ ਨਾਮ. ਦ੍ਵੇ ਦੋਮਨਸ੍ਸਚਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਉਦ੍ਧਚ੍ਚਚਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਥੇਰਾ ਤਾਨਿਪਿ ਵੀਤਰਾਗਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਦੁਵਿਧਂ ਪਨ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ, ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਚਤੁਭੂਮਕਂ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵੀਤਦੋਸਂ ਨਾਮ. ਸੇਸਾਨਿ ਦਸ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਦੁਕੇ ਸਙ੍ਗਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਥੇਰਾ ਤਾਨਿਪਿ ਵੀਤਦੋਸਪਦੇਨ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਿ. ਸਮੋਹਂ ਵੀਤਮੋਹਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਮੋਹੇਕਹੇਤੁਕਵਸੇਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸਹਗਤਦ੍ਵਯਮੇਵ ਸਮੋਹਂ. ਮੋਹਸ੍ਸ ਪਨ ਸਬ੍ਬਾਕੁਸਲੇਸੁ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮੋਹ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਵਸੇਸਂ ਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤਂ ਵੀਤਮੋਹਂ. ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਾਨੁਗਤਂ ਪਨ ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਾਨੁਗਤਂ ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਂ ਮਹਗ੍ਗਤਂ, ਅਵਸੇਸਂ ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਤੇਭੂਮਕਂ ਸਉਤ੍ਤਰਂ, ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ. ਉਪਚਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਂ, ਤਦੁਭਯਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਸਮਾਹਿਤਂ. ਤਦਙ੍ਗਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਨਿਸ੍ਸਰਣਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਮ੍ਪਿ ਏਤਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਮਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਇਤਿ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਲਾਭੀ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਲ਼ਸਪ੍ਪਭੇਦਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਪਨ ਅਰਿਯਾਨਂ ਮਗ੍ਗਫਲਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਅਰਿਯਾਪਿ ਚ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾ ਉਪਰਿਮਾਨਂ ਉਪਰਿਮਾਨਂ ਮਗ੍ਗਫਲਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਉਪਰਿਮਾ ਉਪਰਿਮਾ ਪਨ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾਨਂ ਹੇਟ੍ਠਿਮਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਾਨਨ੍ਤੀਤਿ.
ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.