੧. ਸਰਣਤ੍ਤਯਵਣ੍ਣਨਾ

ਬੁਦ੍ਧਵਿਭਾਵਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਗਮਨਂ, ਗਮਕਞ੍ਚ ਵਿਭਾਵਯੇ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਤ੍ਤਰਵਿਮੋਕ੍ਖਾਧਿਗਮਪਰਿਭਾਵਿਤਂ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਮੁਪਾਦਾਯ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਸਤ੍ਤਵਿਸੇਸੋ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਯਮ੍ਭੂ ਅਨਾਚਰਿਯਕੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਬਲੇਸੁ ਚ ਵਸੀਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੧).

ਅਯਂ ਤਾਵ ਅਤ੍ਥਤੋ ਬੁਦ੍ਧਵਿਭਾਵਨਾ.

ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਪਨ ‘‘ਬੁਜ੍ਝਿਤਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ? ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਨਞ੍ਞਨੇਯ੍ਯਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਵਿਕਸਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਖੀਣਾਸਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਵੀਤਰਾਗੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਵੀਤਦੋਸੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਵੀਤਮੋਹੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਬੁਦ੍ਧਿਵਿਹਤਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪਟਿਲਾਭਾ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਂ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ ਕਤਂ, ਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਮੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲੇ ਸਹ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੨).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਅਵਗਨ੍ਤਾ ਅਵਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਯਥਾ ਪਣ੍ਣਸੋਸਾ ਵਾਤਾ ਪਣ੍ਣਸੁਸਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਬੁਜ੍ਝਨਸਮਤ੍ਥਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਨਞ੍ਞਨੇਯ੍ਯਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਅਬੋਧਿਤੋ ਸਯਮੇਵ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਕਸਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨਾਨਾਗੁਣਵਿਕਸਨਤੋ ਪਦੁਮਮਿਵ ਵਿਕਸਨਟ੍ਠੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਖੀਣਾਸਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕੋਚਕਰਧਮ੍ਮਪਹਾਨਤੋ ਨਿਦ੍ਦਾਕ੍ਖਯਵਿਬੁਦ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਨਿਦ੍ਦਾਕ੍ਖਯਵਿਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯਤ੍ਥਾਨਂ ਗਮਨਤ੍ਥਪਰਿਯਾਯਤੋ ਯਥਾ ਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਪਿ ਪੁਰਿਸੋ ਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤਤ੍ਤਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨ ਪਰੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਯਮੇਵ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਬੁਦ੍ਧਿਵਿਹਤਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪਟਿਲਾਭਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਬੋਧੋਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਮੇਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਨੀਲਰਤ੍ਤਗੁਣਯੋਗਤੋ ‘‘ਨੀਲੋ ਪਟੋ, ਰਤ੍ਤੋ ਪਟੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਿਗੁਣਯੋਗਤੋ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਞਾਪੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਅਤ੍ਥਮਨੁਗਤਾ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਰੂਪੇਨ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਾਧਨਸਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਯਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਿਭਾਵਨਾ.

ਸਰਣਗਮਨਗਮਕਵਿਭਾਵਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਸਰਣਗਮਨਾਦੀਸੁ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਸਰਣਂ, ਸਰਣਗਤਾਨਂ ਤੇਨੇਵ ਸਰਣਗਮਨੇਨ ਭਯਂ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਪਰਿਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਹਿਂਸਤਿ ਵਿਧਮਤਿ ਨੀਹਰਤਿ ਨਿਰੋਧੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਹਿਤੇ ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਅਹਿਤਾ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਭਯਂ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਭਵਕਨ੍ਤਾਰਾ ਉਤ੍ਤਰਣੇਨ ਅਸ੍ਸਾਸਦਾਨੇਨ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਪ੍ਪਕਾਨਮ੍ਪਿ ਕਾਰਾਨਂ ਵਿਪੁਲਫਲਪਟਿਲਾਭਕਰਣੇਨ ਸਙ੍ਘੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਤਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਸਰਣਂ. ਤਪ੍ਪਸਾਦਤਗ੍ਗਰੁਤਾਹਿ ਵਿਹਤਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਕਿਲੇਸੋ ਤਪ੍ਪਰਾਯਣਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸਰਣਗਮਨਂ. ਤਂਸਮਙ੍ਗੀ ਸਤ੍ਤੋ ਤਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨ ‘‘ਏਸ ਮੇ ਸਰਣਂ, ਏਸ ਮੇ ਪਰਾਯਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਉਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪੇਨ੍ਤੋ ਚ ‘‘ਏਤੇ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਉਪਾਸਕੇ ਨੋ ਭਗਵਾ ਧਾਰੇਤੂ’’ਤਿ ਤਪੁਸ੍ਸਭਲ੍ਲਿਕਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸਮਾਦਾਨੇਨ ਵਾ, ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ, ਸਾਵਕੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੪) ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸਿਸ੍ਸਭਾਵੂਪਗਮਨੇਨ ਵਾ, ‘‘ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ ‘ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾ’’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੮੮) ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯੁਆਦਯੋ ਵਿਯ ਤਪ੍ਪੋਣਤ੍ਤੇਨ ਵਾ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੁਯੋਗਿਨੋ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਯ੍ਯਾਤਨੇਨ ਵਾ, ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਯ ਸਰਣਗਮਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਵਾਤਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਸਯਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਉਪੇਤਿ.

ਅਯਂ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਗਮਕਸ੍ਸ ਚ ਵਿਭਾਵਨਾ.

ਭੇਦਾਭੇਦਫਲਦੀਪਨਾ

ਇਦਾਨਿ ‘‘ਭੇਦਾਭੇਦਂ ਫਲਞ੍ਚਾਪਿ, ਗਮਨੀਯਞ੍ਚ ਦੀਪਯੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਭੇਦਾਦੀਨਂ ਅਯਂ ਦੀਪਨਾ, ਏਵਂ ਸਰਣਗਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧੋ ਸਰਣਗਮਨਭੇਦੋ – ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਚ. ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾਯ, ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਅਞ੍ਞਸਤ੍ਥਰਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਵਿਪਰੀਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਸੋ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮੇਵ. ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਸਂਸਯਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਾਦਰਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਤੇਸਂ ਸਰਣਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਹੋਤਿ. ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਪਨ ਅਭਿਨ੍ਨਸਰਣਾ ਚੇਵ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਰਣਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੭੬; ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੮; ਵਿਭ. ੮੦੯). ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਤੁ ਯਾਵਦੇਵ ਸਰਣਭੇਦਂ ਨ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਤਾਵਦੇਵ ਅਭਿਨ੍ਨਸਰਣਾ. ਸਾਵਜ੍ਜੋਵ ਨੇਸਂ ਸਰਣਭੇਦੋ, ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲਦੋ ਹੋਤਿ. ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਅਫਲੋ, ਅਭੇਦੋ ਪਨ ਫਲਤੋ ਇਟ੍ਠਮੇਵ ਫਲਂ ਦੇਤਿ.

ਯਥਾਹ –

‘‘ਯੇਕੇਚਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤਾਸੇ, ਨ ਤੇ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਪਾਯਭੂਮਿਂ;

ਪਹਾਯ ਮਾਨੁਸਂ ਦੇਹਂ, ਦੇਵਕਾਯਂ ਪਰਿਪੂਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੨; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੩੭);

ਤਤ੍ਰ ਚ ਯੇ ਸਰਣਗਮਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਰਣਂ ਗਤਾ, ਤੇ ਅਪਾਯਂ ਨ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਇਤਰੇ ਪਨ ਸਰਣਗਮਨੇਨ ਨ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਗਾਥਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਯਂ ਤਾਵ ਭੇਦਾਭੇਦਫਲਦੀਪਨਾ.

ਗਮਨੀਯਦੀਪਨਾ

ਗਮਨੀਯਦੀਪਨਾਯਂ ਚੋਦਕੋ ਆਹ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯੋ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਸ ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸਰਣਂ ਵਾ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਚ ਏਕਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਾਭਾਵਤੋ. ਨ ਹੇਤ੍ਥ ‘‘ਅਜਂ ਗਾਮਂ ਨੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਂ ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਗਚ੍ਛਤੇਵ ਪੁਬ੍ਬਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਦਿਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੯; ੩.੮੭) ਵਿਯ ਸਾਤ੍ਥਕਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਬੁਦ੍ਧਸਰਣਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵਸ੍ਸਾਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤੋ. ਏਤੇਸਞ੍ਹਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਪਟਿਹਤਚਿਤ੍ਤੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ ਸਿਯਾ. ਯਞ੍ਹਿ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਸਰਣਂ, ਤਮੇਵੇਸ ਗਤੋਤਿ. ‘‘ਏਤਂ ਖੋ ਸਰਣਂ ਖੇਮਂ, ਏਤਂ ਸਰਣਮੁਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੯੨) ਵਚਨਤੋ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਤਤ੍ਥੇਵ ਹਿ ਗਾਥਾਪਦੇ ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਸਰਣਗਤਾਨਂ ਭਯਹਰਣਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਰਣਭਾਵੇ ਅਬ੍ਯਭਿਚਰਣਤੋ ‘‘ਖੇਮਮੁਤ੍ਤਮਞ੍ਚ ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਤੁ ਗਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਅਸਾਧਕਮੇਤਂ. ‘‘ਏਤਂ ਸਰਣਮਾਗਮ੍ਮ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਗਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਪਿ ਸਰਣਗਮਨਪਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇ ਸਤਿ ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਸਰਣਂ ਪਟਿਹਤਚਿਤ੍ਤੋਪਿ ਆਗਮ੍ਮ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਏਵ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਨੋ ਦੋਸੇਨ ਅਤ੍ਥਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਸਾਧਕਮੇਤਂ. ਯਥਾ ‘‘ਮਮਞ੍ਹਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੯) ਏਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਰਣਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨ ਮੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ‘‘ਏਤਂ ਸਰਣਮਾਗਮ੍ਮ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਗਮਨੀਯਤ੍ਤਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਸਰਣਸ੍ਸ, ਨ ਉਭਯੇਸਂ, ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਗਮਕਸ੍ਸ ਗਮਨੀਯਂ, ਤਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਏਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ –

ਬੁਦ੍ਧੋਯੇਵੇਤ੍ਥ ਗਮਨੀਯੋ, ਗਮਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤੁ ਤਂ ਸਰਣਵਚਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਾਮਿ. ਏਸ ਮੇ ਸਰਣਂ, ਏਸ ਮੇ ਪਰਾਯਣਂ, ਅਘਸ੍ਸ, ਤਾਤਾ, ਹਿਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਧਾਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਏਤਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਭਜਾਮਿ ਸੇਵਾਮਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਾਮਿ, ਏਵਂ ਵਾ ਜਾਨਾਮਿ ਬੁਜ੍ਝਾਮੀਤਿ. ਯੇਸਞ੍ਹਿ ਧਾਤੂਨਂ ਗਤਿਅਤ੍ਥੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪਿ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੋਤਿ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਯੋਗਾ ਅਯੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਚੇ? ਤਂ ਨ. ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ਯਦਿ ਚੇਤ੍ਥ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਤੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੫, ੮੫) ਵਿਯ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯੁਤ੍ਤਮੇਤਨ੍ਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਨ, ਕਸ੍ਮਾ? ਤਦਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਾ. ‘‘ਯੋ ਚ ਬੁਦ੍ਧਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਸਰਣਂ ਗਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੯੦) ਵਿਯ ਇਧਾਪਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਾ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਥ ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚ ਏਵਂਜਾਤਿਕੇਸੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਦੋਸੋ ਏਵ ਸੋਤਿ. ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਸਰਣਗਮਨੇਹਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਵ. ੩੪) ਸਰਣਸ੍ਸੇਵ ਗਮਨੀਯਤੋ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗਮਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤੁ ਸਰਣਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਚੇ. ਤਂ ਨਾਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤਦਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਾ ਏਵ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬਸਦਿਸਮੇਵ ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਪਿ ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਏਵ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਮੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

ਅਯਂ ਗਮਨੀਯਦੀਪਨਾ.

ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਸਰਣਵਿਭਾਵਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਦ੍ਵਯੇਪੇਸ ਨਯੋ ਮਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਯ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇ ਏਸੋਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਾਨਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਸਦਿਸਂ, ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਮੇਵ. ਯਤੋ ਯਦੇਵੇਤ੍ਥ ਅਸਦਿਸਂ, ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਕੇ. ਭਾਵਿਤਮਗ੍ਗਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਞ੍ਚ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਪਤਨਭਾਵੇਨ ਧਾਰਣਤੋ ਪਰਮਸ੍ਸਾਸਵਿਧਾਨਤੋ ਚ ਮਗ੍ਗਵਿਰਾਗਾ ਏਵ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਖਨ੍ਤਿ, ਅਗ੍ਗਪ੍ਪਸਾਦਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਵ ਸਾਧਕਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਤਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪; ਇਤਿਵੁ. ੯੦).

ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਚਤੁਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸਮਧਿਵਾਸਿਤਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਾਨਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਙ੍ਘਾਤੇਨ ਸਂਹਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਘੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਯੇ ਵੋ ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਦੇਸਿਤਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ, ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਪਸ੍ਸਸਿ ਨੋ ਤ੍ਵਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਇਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਦ੍ਵੇਪਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਾਨਾਵਾਦੇ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩).

ਅਯਞ੍ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਘੋ ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਗਮਨੀਯੋ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਚ ‘‘ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਪਾਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋ ਅਞ੍ਜਲਿਕਰਣੀਯੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੯੦; ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪, ੧੮੧) ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਤਂ ਪਨ ਸਰਣਂ ਗਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਮੁਖੇ ਵਾ ਸਙ੍ਘੇ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਙ੍ਘੇ ਵਾ ਚਤੁਵਗ੍ਗਾਦਿਭੇਦੇ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੇਪਿ ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਵਨ੍ਦਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਸਰਣਗਮਨਂ ਨੇਵ ਭਿਜ੍ਜਤਿ ਨ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਨ੍ਤੁ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਚ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਭੇਦਾਭੇਦਾਦਿਵਿਧਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਤਾਵ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਦ੍ਵਯੇਪੇਸ ਨਯੋ ਮਤੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਾ.

ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨਕਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

ਇਦਾਨਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨੇ, ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਤੇਸੁ ਚ ਤੀਸੁ ਸਰਣਵਚਨੇਸੁ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਗ੍ਗੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਤੋ ਤਦੁਪਦੇਸਿਤਤੋ ਚ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਧਾਰਕਤੋ ਤਦਾਸੇਵਨਤੋ ਚ ਅਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਘੋ. ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਹਿਤੇ ਨਿਯੋਜਕੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਤੋ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਹਿਤਾਧਿਗਮਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਧਿਗਤਹਿਤੋ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਘੋ ਸਰਣਭਾਵੇਨ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇ.

ਉਪਮਾਪਕਾਸਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਰਣਤ੍ਤਯਮੇਤਞ੍ਚ, ਉਪਮਾਹਿ ਪਕਾਸਯੇ’’ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਚਨ੍ਦਕਿਰਣਨਿਕਰੋ ਵਿਯ ਤੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦਕਿਰਣਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਤਪੀਣਿਤੋ ਲੋਕੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਬਾਲਸੂਰਿਯੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਸ ਰਸ੍ਮਿਜਾਲਮਿਵ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਤੇਨ ਵਿਹਤਨ੍ਧਕਾਰੋ ਲੋਕੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਵਨਦਾਹਕਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਵਨਦਹਨਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਕਿਲੇਸਵਨਦਹਨੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਦਡ੍ਢਵਨਤ੍ਤਾ ਖੇਤ੍ਤਭੂਤੋ ਵਿਯ ਭੂਮਿਭਾਗੋ ਦਡ੍ਢਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਭੂਤੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਮਹਾਮੇਘੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਲਿਲਵੁਟ੍ਠਿ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਵੁਟ੍ਠਿਨਿਪਾਤੂਪਸਮਿਤਰੇਣੁ ਵਿਯ ਜਨਪਦੋ ਉਪਸਮਿਤਕਿਲੇਸਰੇਣੁ ਸਙ੍ਘੋ. ਸੁਸਾਰਥਿ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯਵਿਨਯੂਪਾਯੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਵਿਨੀਤਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯਸਮੂਹੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਸਬ੍ਬਦਿਟ੍ਠਿਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਰਣਤੋ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਰਣੂਪਾਯੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਮੁਦ੍ਧਟਸਲ੍ਲੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਮੁਦ੍ਧਟਦਿਟ੍ਠਿਸਲ੍ਲੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਮੋਹਪਟਲਸਮੁਪ੍ਪਾਟਨਤੋ ਵਾ ਸਾਲਾਕਿਯੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਪਟਲਸਮੁਪ੍ਪਾਟਨੁਪਾਯੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਮੁਪ੍ਪਾਟਿਤਪਟਲੋ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਲੋਚਨੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਮੁਪ੍ਪਾਟਿਤਮੋਹਪਟਲੋ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਞਾਣਲੋਚਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਸਾਨੁਸਯਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਿਹਰਣਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਵਾ ਕੁਸਲੋ ਵੇਜ੍ਜੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਯੁਤ੍ਤਭੇਸਜ੍ਜਮਿਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਭੇਸਜ੍ਜਪਯੋਗੇਨ ਸਮੁਪਸਨ੍ਤਬ੍ਯਾਧਿ ਵਿਯ ਜਨਸਮੁਦਾਯੋ ਸਮੁਪਸਨ੍ਤਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਾਨੁਸਯੋ ਸਙ੍ਘੋ.

ਅਥ ਵਾ ਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੁਮਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਖੇਮਨ੍ਤਭੂਮਿ ਵਿਯ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਖੇਮਨ੍ਤਭੂਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਸੁਨਾਵਿਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਾਵਾ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਪਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਹਿਮਵਾ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵੋਸਧਮਿਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਓਸਧੂਪਭੋਗੇਨ ਨਿਰਾਮਯੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਧਨਦੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਧਨਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਯਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਲਦ੍ਧਧਨੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਮ੍ਮਾਲਦ੍ਧਅਰਿਯਧਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਨਿਧਿਦਸ੍ਸਨਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਿਧਿ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਿਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ.

ਅਪਿਚ ਅਭਯਦੋ ਵਿਯ ਵੀਰਪੁਰਿਸੋ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਭਯਮਿਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਭਯੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਬ੍ਬਭਯੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਅਸ੍ਸਾਸਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਸ੍ਸਾਸੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਸ੍ਸਤ੍ਥਜਨੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਸੁਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਹਿਤੂਪਦੇਸੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਹਿਤੂਪਯੋਗੇਨ ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਧਨਾਕਰੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਧਨਸਾਰੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਧਨਸਾਰੂਪਭੋਗੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਰਾਜਕੁਮਾਰਨ੍ਹਾਪਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੀਸਨ੍ਹਾਨਸਲਿਲਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਨ੍ਹਾਤਰਾਜਕੁਮਾਰਵਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਲਿਲਸੁਨ੍ਹਾਤੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਅਲਙ੍ਕਾਰਕਾਰਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਲਙ੍ਕਾਰੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਲਙ੍ਕਤਰਾਜਪੁਤ੍ਤਗਣੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾਲਙ੍ਕਤੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਚਨ੍ਦਨਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਗਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਚਨ੍ਦਨੁਪਭੋਗੇਨ ਸਨ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੂਪਭੋਗੇਨ ਸਨ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਦਾਯਜ੍ਜਸਮ੍ਪਦਾਨਕੋ ਵਿਯ ਪਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਦਾਯਜ੍ਜਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਦਾਯਜ੍ਜਹਰੋ ਪੁਤ੍ਤਵਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਦਾਯਜ੍ਜਹਰੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਵਿਕਸਿਤਪਦੁਮਂ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਮਧੁ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਦੁਪਭੋਗੀਭਮਰਗਣੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਏਵਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਮੇਤਞ੍ਚ, ਉਪਮਾਹਿ ਪਕਾਸਯੇ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਯਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਕੇਨ ਕਤ੍ਥ ਕਦਾ ਕਸ੍ਮਾ, ਭਾਸਿਤਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਹਿ ਚਤੂਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯ ਮਾਤਿਕਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ.

ਪਰਮਤ੍ਥਜੋਤਿਕਾਯ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ

ਸਰਣਤ੍ਤਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.