ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ

ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੇ

ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ

ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ

ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ;

ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ;

ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ.

ਅਯਂ ਸਰਣਗਮਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਆਦਿ.

ਇਮਸ੍ਸ ਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਮਤ੍ਥਜੋਤਿਕਾਯ ਖੁਦ੍ਦਕਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਾਤੁਂ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

ਉਤ੍ਤਮਂ ਵਨ੍ਦਨੇਯ੍ਯਾਨਂ, ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ;

ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ.

ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ, ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਾ;

ਵਣ੍ਣਨਾ ਮਾਦਿਸੇਨੇਸਾ, ਅਬੋਧਨ੍ਤੇਨ ਸਾਸਨਂ.

ਅਜ੍ਜਾਪਿ ਤੁ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ, ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਨਿਚ੍ਛਯੋ;

ਤਥੇਵ ਚ ਠਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾ, ਨਵਙ੍ਗਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ.

ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਕਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ, ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਇਮਂ;

ਸਾਸਨਞ੍ਚੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਪੋਰਾਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ.

ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਬਹੁਮਾਨੇਨ, ਨਾਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਕਮ੍ਯਤਾ;

ਨਾਞ੍ਞੇਸਂ ਵਮ੍ਭਨਤ੍ਥਾਯ, ਤਂ ਸੁਣਾਥ ਸਮਾਹਿਤਾਤਿ.

ਖੁਦ੍ਦਕਵਵਤ੍ਥਾਨਂ

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਿ ਤਾਵ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਿ ਨਾਮ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ, ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਨਿਕਾਯਾਨਂ ਏਕਦੇਸੋ. ਪਞ੍ਚ ਨਿਕਾਯਾ ਨਾਮ –

ਦੀਘਮਜ੍ਝਿਮਸਂਯੁਤ੍ਤ, ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਿਕਖੁਦ੍ਦਕਾ;

ਨਿਕਾਯਾ ਪਞ੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਾ, ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਿਮੇ.

ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਚਤੁਤ੍ਤਿਂਸ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਦੀਘਨਿਕਾਯੋ. ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਦਿਯਡ੍ਢਸਤਂ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੋ. ਓਘਤਰਣਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਸਤ੍ਤ ਸੁਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨਿ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ. ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਦਾਨਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਨਵ ਸੁਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯੋ. ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੋ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ, ਉਦਾਨਂ, ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ, ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤੋ, ਵਿਮਾਨਵਤ੍ਥੁ, ਪੇਤਵਤ੍ਥੁ, ਥੇਰਗਾਥਾ, ਥੇਰੀਗਾਥਾ, ਜਾਤਕਂ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਅਪਦਾਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਵਂਸੋ, ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਂ, ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਾਨਿ, ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਿਕਾਯੇ ਅਵਸੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਸ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਬਹੂਨਂ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੂਹਤੋ ਨਿਵਾਸਤੋ ਚ. ਸਮੂਹਨਿਵਾਸਾ ਹਿ ‘‘ਨਿਕਾਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ ਪਾਣਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦). ਪੋਣਿਕਨਿਕਾਯੋ, ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਿਕਨਿਕਾਯੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਧਕਾਨਿ ਸਾਸਨਤੋ ਲੋਕਤੋ ਚ. ਅਯਮਸ੍ਸ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ. ਇਮਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਾਤੁਞ੍ਚ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਸਰਣਸਿਕ੍ਖਾਪਦਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਕੁਮਾਰਪਞ੍ਹਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤ- ਰਤਨਸੁਤ੍ਤਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਨਿਧਿਕਣ੍ਡਮੇਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਨਵਪ੍ਪਭੇਦੋ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੋ ਆਦਿ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪਿਤਵਸੇਨ ਨ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਭਗਵਤਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ –

‘‘ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਂਸਾਰਂ, ਸਨ੍ਧਾਵਿਸ੍ਸਂ ਅਨਿਬ੍ਬਿਸਂ;

ਗਹਕਾਰਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਜਾਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ.

‘‘ਗਹਕਾਰਕ ਦਿਟ੍ਠੋਸਿ, ਪੁਨ ਗੇਹਂ ਨ ਕਾਹਸਿ;

ਸਬ੍ਬਾ ਤੇ ਫਾਸੁਕਾ ਭਗ੍ਗਾ, ਗਹਕੂਟਂ ਵਿਸਙ੍ਖਤਂ;

ਵਿਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਂ ਖਯਮਜ੍ਝਗਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੫੩-੧੫੪) –

ਇਦਂ ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਆਦਿ. ਤਞ੍ਚ ਮਨਸਾਵ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ, ਨ ਵਚੀਭੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਵਚੀਭੇਦਂ ਪਨ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ –

‘‘ਯਦਾ ਹਵੇ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਾ,

ਆਤਾਪਿਨੋ ਝਾਯਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ;

ਅਥਸ੍ਸ ਕਙ੍ਖਾ ਵਪਯਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਾ,

ਯਤੋ ਪਜਾਨਾਤਿ ਸਹੇਤੁਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ. (ਉਦਾ. ੧; ਮਹਾਵ. ੧) –

ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਆਦਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਨਵਪ੍ਪਭੇਦੋ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੋ ਇਮੇਸਂ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਆਦਿ, ਤਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਪਭੁਤਿ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਆਰਭਿਸ੍ਸਾਮਿ.

ਨਿਦਾਨਸੋਧਨਂ

ਤਸ੍ਸ ਚਾਯਮਾਦਿ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯ ਮਾਤਿਕਾ –

‘‘ਕੇਨ ਕਤ੍ਥ ਕਦਾ ਕਸ੍ਮਾ, ਭਾਸਿਤਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਂ;

ਕਸ੍ਮਾ ਚਿਧਾਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤ, ਮਵੁਤ੍ਤਮਪਿ ਆਦਿਤੋ.

‘‘ਨਿਦਾਨਸੋਧਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਤਤੋ ਪਰਂ;

ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਗਮਨਂ, ਗਮਕਞ੍ਚ ਵਿਭਾਵਯੇ.

‘‘ਭੇਦਾਭੇਦਂ ਫਲਞ੍ਚਾਪਿ, ਗਮਨੀਯਞ੍ਚ ਦੀਪਯੇ;

ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਦ੍ਵਯੇਪੇਸ ਨਯੋ ਮਤੋ.

‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨੇ, ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇ;

ਸਰਣਤ੍ਤਯਮੇਤਞ੍ਚ, ਉਪਮਾਹਿ ਪਕਾਸਯੇ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਗਾਥਾਯ ਤਾਵ ਇਦਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਂ ਕੇਨ ਭਾਸਿਤਂ, ਕਤ੍ਥ ਭਾਸਿਤਂ, ਕਦਾ ਭਾਸਿਤਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਭਾਸਿਤਂ ਅਵੁਤ੍ਤਮਪਿਚਾਦਿਤੋ ਤਥਾਗਤੇਨ ਕਸ੍ਮਾ ਇਧਾਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਹਾ.

ਤੇਸਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ ਕੇਨ ਭਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਂ, ਨ ਸਾਵਕੇਹਿ, ਨ ਇਸੀਹਿ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ. ਕਤ੍ਥਾਤਿ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ. ਕਦਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੇ ਯਸੇ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਹਾਯਕੇਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤੇ ਏਕਸਟ੍ਠਿਯਾ ਅਰਹਨ੍ਤੇਸੁ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਲੋਕੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਤ੍ਥਞ੍ਚ ਉਪਸਮ੍ਪਦਤ੍ਥਞ੍ਚ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਬ੍ਬੋ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਠਮਂ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਾਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਦੇ ਵਨ੍ਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਂ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘ਏਵਂ ਵਦੇਹੀ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੩੪).

ਕਸ੍ਮਾ ਚਿਧਾਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਦਞ੍ਚ ਨਵਙ੍ਗਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ ਤੀਹਿ ਪਿਟਕੇਹਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯੇਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਉਪਾਸਕਭਾਵੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵੇਨ ਵਾ ਸਾਸਨਂ ਓਤਰਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਸਨੋਤਾਰਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਭੂਤਤ੍ਤਾ ਇਧ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੇ ਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ.

ਕਤਂ ਨਿਦਾਨਸੋਧਨਂ.

੧. ਸਰਣਤ੍ਤਯਵਣ੍ਣਨਾ

ਬੁਦ੍ਧਵਿਭਾਵਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਗਮਨਂ, ਗਮਕਞ੍ਚ ਵਿਭਾਵਯੇ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਪ੍ਪਟਿਹਤਞਾਣਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੁਤ੍ਤਰਵਿਮੋਕ੍ਖਾਧਿਗਮਪਰਿਭਾਵਿਤਂ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਮੁਪਾਦਾਯ, ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਮੁਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਤੋ ਸਤ੍ਤਵਿਸੇਸੋ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗਵਾ ਸਯਮ੍ਭੂ ਅਨਾਚਰਿਯਕੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਬਲੇਸੁ ਚ ਵਸੀਭਾਵ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੧).

ਅਯਂ ਤਾਵ ਅਤ੍ਥਤੋ ਬੁਦ੍ਧਵਿਭਾਵਨਾ.

ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਪਨ ‘‘ਬੁਜ੍ਝਿਤਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ –

‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ? ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਨਞ੍ਞਨੇਯ੍ਯਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਵਿਕਸਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਖੀਣਾਸਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਿਰੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਵੀਤਰਾਗੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਵੀਤਦੋਸੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਵੀਤਮੋਹੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਬੁਦ੍ਧਿਵਿਹਤਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪਟਿਲਾਭਾ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਂ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ ਕਤਂ, ਵਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਮੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲੇ ਸਹ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੧੯੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੯੭; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੬੨).

ਏਤ੍ਥ ਚ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਅਵਗਨ੍ਤਾ ਅਵਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਯਥਾ ਪਣ੍ਣਸੋਸਾ ਵਾਤਾ ਪਣ੍ਣਸੁਸਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਬੁਜ੍ਝਨਸਮਤ੍ਥਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਬੋਧਨਸਮਤ੍ਥਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਨਞ੍ਞਨੇਯ੍ਯਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਅਬੋਧਿਤੋ ਸਯਮੇਵ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵਿਕਸਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨਾਨਾਗੁਣਵਿਕਸਨਤੋ ਪਦੁਮਮਿਵ ਵਿਕਸਨਟ੍ਠੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਖੀਣਾਸਵਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਏਵਮਾਦੀਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸਙ੍ਕੋਚਕਰਧਮ੍ਮਪਹਾਨਤੋ ਨਿਦ੍ਦਾਕ੍ਖਯਵਿਬੁਦ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਨਿਦ੍ਦਾਕ੍ਖਯਵਿਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਯਤ੍ਥਾਨਂ ਗਮਨਤ੍ਥਪਰਿਯਾਯਤੋ ਯਥਾ ਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਪਿ ਪੁਰਿਸੋ ਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤਤ੍ਤਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨ ਪਰੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਯਮੇਵ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਬੁਦ੍ਧਿਵਿਹਤਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪਟਿਲਾਭਾ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਬੋਧੋਤਿ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਮੇਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਨੀਲਰਤ੍ਤਗੁਣਯੋਗਤੋ ‘‘ਨੀਲੋ ਪਟੋ, ਰਤ੍ਤੋ ਪਟੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਿਗੁਣਯੋਗਤੋ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਞਾਪੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਅਤ੍ਥਮਨੁਗਤਾ ਅਯਂ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੀਤਿ ਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਵਰੂਪੇਨ ਨਯੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਾਧਨਸਮਤ੍ਥੋ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਯਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਿਭਾਵਨਾ.

ਸਰਣਗਮਨਗਮਕਵਿਭਾਵਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਸਰਣਗਮਨਾਦੀਸੁ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਸਰਣਂ, ਸਰਣਗਤਾਨਂ ਤੇਨੇਵ ਸਰਣਗਮਨੇਨ ਭਯਂ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਪਰਿਕ੍ਕਿਲੇਸਂ ਹਿਂਸਤਿ ਵਿਧਮਤਿ ਨੀਹਰਤਿ ਨਿਰੋਧੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਹਿਤੇ ਪਵਤ੍ਤਨੇਨ ਅਹਿਤਾ ਚ ਨਿਵਤ੍ਤਨੇਨ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਭਯਂ ਹਿਂਸਤੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਭਵਕਨ੍ਤਾਰਾ ਉਤ੍ਤਰਣੇਨ ਅਸ੍ਸਾਸਦਾਨੇਨ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਪ੍ਪਕਾਨਮ੍ਪਿ ਕਾਰਾਨਂ ਵਿਪੁਲਫਲਪਟਿਲਾਭਕਰਣੇਨ ਸਙ੍ਘੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਤਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਸਰਣਂ. ਤਪ੍ਪਸਾਦਤਗ੍ਗਰੁਤਾਹਿ ਵਿਹਤਵਿਦ੍ਧਂਸਿਤਕਿਲੇਸੋ ਤਪ੍ਪਰਾਯਣਤਾਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਸਰਣਗਮਨਂ. ਤਂਸਮਙ੍ਗੀ ਸਤ੍ਤੋ ਤਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਨ ਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੇਨ ‘‘ਏਸ ਮੇ ਸਰਣਂ, ਏਸ ਮੇ ਪਰਾਯਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਉਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਉਪੇਨ੍ਤੋ ਚ ‘‘ਏਤੇ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮ, ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਉਪਾਸਕੇ ਨੋ ਭਗਵਾ ਧਾਰੇਤੂ’’ਤਿ ਤਪੁਸ੍ਸਭਲ੍ਲਿਕਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸਮਾਦਾਨੇਨ ਵਾ, ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ, ਸਾਵਕੋਹਮਸ੍ਮੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫੪) ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ ਵਿਯ ਸਿਸ੍ਸਭਾਵੂਪਗਮਨੇਨ ਵਾ, ‘‘ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ ‘ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾ’’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੮੮) ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯੁਆਦਯੋ ਵਿਯ ਤਪ੍ਪੋਣਤ੍ਤੇਨ ਵਾ, ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਾਨੁਯੋਗਿਨੋ ਵਿਯ ਅਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਯ੍ਯਾਤਨੇਨ ਵਾ, ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਵਿਯ ਸਰਣਗਮਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਵਾਤਿ ਅਨੇਕਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਿਸਯਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਉਪੇਤਿ.

ਅਯਂ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਗਮਕਸ੍ਸ ਚ ਵਿਭਾਵਨਾ.

ਭੇਦਾਭੇਦਫਲਦੀਪਨਾ

ਇਦਾਨਿ ‘‘ਭੇਦਾਭੇਦਂ ਫਲਞ੍ਚਾਪਿ, ਗਮਨੀਯਞ੍ਚ ਦੀਪਯੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਭੇਦਾਦੀਨਂ ਅਯਂ ਦੀਪਨਾ, ਏਵਂ ਸਰਣਗਤਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਦੁਵਿਧੋ ਸਰਣਗਮਨਭੇਦੋ – ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਚ. ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾਯ, ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਅਞ੍ਞਸਤ੍ਥਰਿ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਵਿਪਰੀਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ. ਸੋ ਦੁਵਿਧੋਪਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਮੇਵ. ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਸਂਸਯਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਾਦਰਾਦਿਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਤੇਸਂ ਸਰਣਂ ਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਹੋਤਿ. ਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾ ਪਨ ਅਭਿਨ੍ਨਸਰਣਾ ਚੇਵ ਅਸਂਕਿਲਿਟ੍ਠਸਰਣਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਕਾਸੋ, ਯਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਦ੍ਦਿਸੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੭੬; ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੮; ਵਿਭ. ੮੦੯). ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਤੁ ਯਾਵਦੇਵ ਸਰਣਭੇਦਂ ਨ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਤਾਵਦੇਵ ਅਭਿਨ੍ਨਸਰਣਾ. ਸਾਵਜ੍ਜੋਵ ਨੇਸਂ ਸਰਣਭੇਦੋ, ਸਂਕਿਲੇਸੋ ਚ ਅਨਿਟ੍ਠਫਲਦੋ ਹੋਤਿ. ਅਨਵਜ੍ਜੋ ਅਵਿਪਾਕਤ੍ਤਾ ਅਫਲੋ, ਅਭੇਦੋ ਪਨ ਫਲਤੋ ਇਟ੍ਠਮੇਵ ਫਲਂ ਦੇਤਿ.

ਯਥਾਹ –

‘‘ਯੇਕੇਚਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤਾਸੇ, ਨ ਤੇ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਪਾਯਭੂਮਿਂ;

ਪਹਾਯ ਮਾਨੁਸਂ ਦੇਹਂ, ਦੇਵਕਾਯਂ ਪਰਿਪੂਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੩੨; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੩੭);

ਤਤ੍ਰ ਚ ਯੇ ਸਰਣਗਮਨੁਪਕ੍ਕਿਲੇਸਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਰਣਂ ਗਤਾ, ਤੇ ਅਪਾਯਂ ਨ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਇਤਰੇ ਪਨ ਸਰਣਗਮਨੇਨ ਨ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਗਾਥਾਯ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਅਯਂ ਤਾਵ ਭੇਦਾਭੇਦਫਲਦੀਪਨਾ.

ਗਮਨੀਯਦੀਪਨਾ

ਗਮਨੀਯਦੀਪਨਾਯਂ ਚੋਦਕੋ ਆਹ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਯੋ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਏਸ ਬੁਦ੍ਧਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਸਰਣਂ ਵਾ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਚ ਏਕਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਨਿਰਤ੍ਥਕਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਗਮਨਕਿਰਿਯਾਯ ਕਮ੍ਮਦ੍ਵਯਾਭਾਵਤੋ. ਨ ਹੇਤ੍ਥ ‘‘ਅਜਂ ਗਾਮਂ ਨੇਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਯ ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਂ ਅਕ੍ਖਰਚਿਨ੍ਤਕਾ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਗਚ੍ਛਤੇਵ ਪੁਬ੍ਬਂ ਦਿਸਂ, ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਦਿਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੫੯; ੩.੮੭) ਵਿਯ ਸਾਤ੍ਥਕਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਬੁਦ੍ਧਸਰਣਾਨਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵਸ੍ਸਾਨਧਿਪ੍ਪੇਤਤੋ. ਏਤੇਸਞ੍ਹਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੇ ਪਟਿਹਤਚਿਤ੍ਤੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤੋ ਸਿਯਾ. ਯਞ੍ਹਿ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਂ ਸਰਣਂ, ਤਮੇਵੇਸ ਗਤੋਤਿ. ‘‘ਏਤਂ ਖੋ ਸਰਣਂ ਖੇਮਂ, ਏਤਂ ਸਰਣਮੁਤ੍ਤਮ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧੯੨) ਵਚਨਤੋ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ, ਤਤ੍ਥੇਵ ਤਬ੍ਭਾਵਤੋ. ਤਤ੍ਥੇਵ ਹਿ ਗਾਥਾਪਦੇ ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿਰਤਨਤ੍ਤਯਂ ਸਰਣਗਤਾਨਂ ਭਯਹਰਣਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਰਣਭਾਵੇ ਅਬ੍ਯਭਿਚਰਣਤੋ ‘‘ਖੇਮਮੁਤ੍ਤਮਞ੍ਚ ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੋ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ, ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਤੁ ਗਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਅਨਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਅਸਾਧਕਮੇਤਂ. ‘‘ਏਤਂ ਸਰਣਮਾਗਮ੍ਮ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਗਮਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਪਿ ਸਰਣਗਮਨਪਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਤ੍ਤਮੇਵਾਤਿ ਚੇ? ਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗਤੋ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਭਾਵੇ ਸਤਿ ਏਤਂ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਸਰਣਂ ਪਟਿਹਤਚਿਤ੍ਤੋਪਿ ਆਗਮ੍ਮ ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯਾਤਿ ਏਵਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਏਵ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਨੋ ਦੋਸੇਨ ਅਤ੍ਥਿ ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਸਾਧਕਮੇਤਂ. ਯਥਾ ‘‘ਮਮਞ੍ਹਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੨੯) ਏਤ੍ਥ ਭਗਵਤੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਸਰਣਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵੇਨ ਮੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ‘‘ਏਤਂ ਸਰਣਮਾਗਮ੍ਮ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਾ ਪਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਗਮਨੀਯਤ੍ਤਂ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਸਰਣਸ੍ਸ, ਨ ਉਭਯੇਸਂ, ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਗਮਕਸ੍ਸ ਗਮਨੀਯਂ, ਤਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ ਏਤ੍ਥ ਯੁਤ੍ਤੀਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ –

ਬੁਦ੍ਧੋਯੇਵੇਤ੍ਥ ਗਮਨੀਯੋ, ਗਮਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤੁ ਤਂ ਸਰਣਵਚਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਾਮਿ. ਏਸ ਮੇ ਸਰਣਂ, ਏਸ ਮੇ ਪਰਾਯਣਂ, ਅਘਸ੍ਸ, ਤਾਤਾ, ਹਿਤਸ੍ਸ ਚ ਵਿਧਾਤਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਏਤਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਭਜਾਮਿ ਸੇਵਾਮਿ ਪਯਿਰੁਪਾਸਾਮਿ, ਏਵਂ ਵਾ ਜਾਨਾਮਿ ਬੁਜ੍ਝਾਮੀਤਿ. ਯੇਸਞ੍ਹਿ ਧਾਤੂਨਂ ਗਤਿਅਤ੍ਥੋ ਬੁਦ੍ਧਿਪਿ ਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੋਤਿ. ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਯੋਗਾ ਅਯੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਚੇ? ਤਂ ਨ. ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ਯਦਿ ਚੇਤ੍ਥ ਏਵਮਤ੍ਥੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਤਤੋ ‘‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੫, ੮੫) ਵਿਯ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਸਿਯਾ, ਨ ਚ ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਯੁਤ੍ਤਮੇਤਨ੍ਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਨ, ਕਸ੍ਮਾ? ਤਦਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਾ. ‘‘ਯੋ ਚ ਬੁਦ੍ਧਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਸਰਣਂ ਗਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ (ਧ. ਪ. ੧੯੦) ਵਿਯ ਇਧਾਪਿ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਚ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਾ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਪਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪੇਤ੍ਥ ਪਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਇਤਿ-ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚ ਏਵਂਜਾਤਿਕੇਸੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਦੋਸੋ ਏਵ ਸੋਤਿ. ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਸਰਣਗਮਨੇਹਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਵ. ੩੪) ਸਰਣਸ੍ਸੇਵ ਗਮਨੀਯਤੋ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਗਮਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਤੁ ਸਰਣਵਚਨ’’ਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਮਿਤਿ ਚੇ. ਤਂ ਨਾਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤਦਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਾ ਏਵ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਤੋ ਪੁਬ੍ਬਸਦਿਸਮੇਵ ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਪਿ ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਤਰਥਾ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਦੋਸਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਏਵ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਮੇਵ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ.

ਅਯਂ ਗਮਨੀਯਦੀਪਨਾ.

ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਸਰਣਵਿਭਾਵਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਦ੍ਵਯੇਪੇਸ ਨਯੋ ਮਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਯ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਨਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਪਦਦ੍ਵਯੇ ਏਸੋਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਘਾਨਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਸਦਿਸਂ, ਸੇਸਂ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਮੇਵ. ਯਤੋ ਯਦੇਵੇਤ੍ਥ ਅਸਦਿਸਂ, ਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਕੇ. ਭਾਵਿਤਮਗ੍ਗਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਞ੍ਚ ਅਪਾਯੇਸੁ ਅਪਤਨਭਾਵੇਨ ਧਾਰਣਤੋ ਪਰਮਸ੍ਸਾਸਵਿਧਾਨਤੋ ਚ ਮਗ੍ਗਵਿਰਾਗਾ ਏਵ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਖਨ੍ਤਿ, ਅਗ੍ਗਪ੍ਪਸਾਦਸੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਵ ਸਾਧਕਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਯਾਵਤਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਤਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਤੇਸਂ ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪; ਇਤਿਵੁ. ੯੦).

ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗੀਨਂ ਚਤੁਸਾਮਞ੍ਞਫਲਸਮਧਿਵਾਸਿਤਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਾਨਾਨਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਸਮੂਹੋ ਦਿਟ੍ਠਿਸੀਲਸਙ੍ਘਾਤੇਨ ਸਂਹਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਘੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਆਨਨ੍ਦ, ਯੇ ਵੋ ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਦੇਸਿਤਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ, ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ, ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਪਸ੍ਸਸਿ ਨੋ ਤ੍ਵਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਇਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਦ੍ਵੇਪਿ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਾਨਾਵਾਦੇ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩).

ਅਯਞ੍ਹਿ ਪਰਮਤ੍ਥਸਙ੍ਘੋ ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਗਮਨੀਯੋ. ਸੁਤ੍ਤੇ ਚ ‘‘ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਪਾਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋ ਅਞ੍ਜਲਿਕਰਣੀਯੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੯੦; ਅ. ਨਿ. ੪.੩੪, ੧੮੧) ਵੁਤ੍ਤੋ. ਏਤਂ ਪਨ ਸਰਣਂ ਗਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਸਙ੍ਘੇ ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਮੁਖੇ ਵਾ ਸਙ੍ਘੇ ਸਮ੍ਮੁਤਿਸਙ੍ਘੇ ਵਾ ਚਤੁਵਗ੍ਗਾਦਿਭੇਦੇ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੇਪਿ ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ ਵਨ੍ਦਨਾਦਿਕਿਰਿਯਾਯ ਸਰਣਗਮਨਂ ਨੇਵ ਭਿਜ੍ਜਤਿ ਨ ਸਂਕਿਲਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ਵੁਤ੍ਤਾਵਸੇਸਨ੍ਤੁ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਚ ਸਰਣਗਮਨਸ੍ਸ ਭੇਦਾਭੇਦਾਦਿਵਿਧਾਨਂ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਤਾਵ ‘‘ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਦ੍ਵਯੇਪੇਸ ਨਯੋ ਮਤੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਾ.

ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨਕਾਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

ਇਦਾਨਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨੇ, ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਤੇਸੁ ਚ ਤੀਸੁ ਸਰਣਵਚਨੇਸੁ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਅਗ੍ਗੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਤੋ ਤਦੁਪਦੇਸਿਤਤੋ ਚ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਆਧਾਰਕਤੋ ਤਦਾਸੇਵਨਤੋ ਚ ਅਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਘੋ. ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾ ਹਿਤੇ ਨਿਯੋਜਕੋਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਮਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਤੋ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਹਿਤਾਧਿਗਮਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਧਿਗਤਹਿਤੋ ਚਾਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਘੋ ਸਰਣਭਾਵੇਨ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪਕਾਸਿਤੋਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨੇ ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇ.

ਉਪਮਾਪਕਾਸਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਰਣਤ੍ਤਯਮੇਤਞ੍ਚ, ਉਪਮਾਹਿ ਪਕਾਸਯੇ’’ਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਚਨ੍ਦਕਿਰਣਨਿਕਰੋ ਵਿਯ ਤੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਪੁਣ੍ਣਚਨ੍ਦਕਿਰਣਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਤਪੀਣਿਤੋ ਲੋਕੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਬਾਲਸੂਰਿਯੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਸ ਰਸ੍ਮਿਜਾਲਮਿਵ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਤੇਨ ਵਿਹਤਨ੍ਧਕਾਰੋ ਲੋਕੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਵਨਦਾਹਕਪੁਰਿਸੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਵਨਦਹਨਗ੍ਗਿ ਵਿਯ ਕਿਲੇਸਵਨਦਹਨੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਦਡ੍ਢਵਨਤ੍ਤਾ ਖੇਤ੍ਤਭੂਤੋ ਵਿਯ ਭੂਮਿਭਾਗੋ ਦਡ੍ਢਕਿਲੇਸਤ੍ਤਾ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਭੂਤੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਮਹਾਮੇਘੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਲਿਲਵੁਟ੍ਠਿ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਵੁਟ੍ਠਿਨਿਪਾਤੂਪਸਮਿਤਰੇਣੁ ਵਿਯ ਜਨਪਦੋ ਉਪਸਮਿਤਕਿਲੇਸਰੇਣੁ ਸਙ੍ਘੋ. ਸੁਸਾਰਥਿ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯਵਿਨਯੂਪਾਯੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਵਿਨੀਤਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯਸਮੂਹੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਸਬ੍ਬਦਿਟ੍ਠਿਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਰਣਤੋ ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਲ੍ਲੁਦ੍ਧਰਣੂਪਾਯੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਮੁਦ੍ਧਟਸਲ੍ਲੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਮੁਦ੍ਧਟਦਿਟ੍ਠਿਸਲ੍ਲੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਮੋਹਪਟਲਸਮੁਪ੍ਪਾਟਨਤੋ ਵਾ ਸਾਲਾਕਿਯੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਪਟਲਸਮੁਪ੍ਪਾਟਨੁਪਾਯੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਮੁਪ੍ਪਾਟਿਤਪਟਲੋ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਲੋਚਨੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਮੁਪ੍ਪਾਟਿਤਮੋਹਪਟਲੋ ਵਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਞਾਣਲੋਚਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਸਾਨੁਸਯਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਿਹਰਣਸਮਤ੍ਥਤਾਯ ਵਾ ਕੁਸਲੋ ਵੇਜ੍ਜੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਯੁਤ੍ਤਭੇਸਜ੍ਜਮਿਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਭੇਸਜ੍ਜਪਯੋਗੇਨ ਸਮੁਪਸਨ੍ਤਬ੍ਯਾਧਿ ਵਿਯ ਜਨਸਮੁਦਾਯੋ ਸਮੁਪਸਨ੍ਤਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਾਨੁਸਯੋ ਸਙ੍ਘੋ.

ਅਥ ਵਾ ਸੁਦੇਸਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੁਮਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਖੇਮਨ੍ਤਭੂਮਿ ਵਿਯ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਖੇਮਨ੍ਤਭੂਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਸੁਨਾਵਿਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਾਵਾ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਪਾਰਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਹਿਮਵਾ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵੋਸਧਮਿਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਓਸਧੂਪਭੋਗੇਨ ਨਿਰਾਮਯੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਧਨਦੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਧਨਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਯਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਲਦ੍ਧਧਨੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਮ੍ਮਾਲਦ੍ਧਅਰਿਯਧਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਨਿਧਿਦਸ੍ਸਨਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਿਧਿ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਨਿਧਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ.

ਅਪਿਚ ਅਭਯਦੋ ਵਿਯ ਵੀਰਪੁਰਿਸੋ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਭਯਮਿਵ ਧਮ੍ਮੋ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਭਯੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਬ੍ਬਭਯੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਅਸ੍ਸਾਸਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਸ੍ਸਾਸੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਸ੍ਸਤ੍ਥਜਨੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਸੁਮਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਹਿਤੂਪਦੇਸੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਹਿਤੂਪਯੋਗੇਨ ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਧਨਾਕਰੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਧਨਸਾਰੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਧਨਸਾਰੂਪਭੋਗੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਰਾਜਕੁਮਾਰਨ੍ਹਾਪਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੀਸਨ੍ਹਾਨਸਲਿਲਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਨ੍ਹਾਤਰਾਜਕੁਮਾਰਵਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਲਿਲਸੁਨ੍ਹਾਤੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਅਲਙ੍ਕਾਰਕਾਰਕੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਲਙ੍ਕਾਰੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਲਙ੍ਕਤਰਾਜਪੁਤ੍ਤਗਣੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾਲਙ੍ਕਤੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਚਨ੍ਦਨਰੁਕ੍ਖੋ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਗਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਚਨ੍ਦਨੁਪਭੋਗੇਨ ਸਨ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵਿਯ ਜਨੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੂਪਭੋਗੇਨ ਸਨ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਦਾਯਜ੍ਜਸਮ੍ਪਦਾਨਕੋ ਵਿਯ ਪਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਦਾਯਜ੍ਜਂ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਦਾਯਜ੍ਜਹਰੋ ਪੁਤ੍ਤਵਗ੍ਗੋ ਵਿਯ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਦਾਯਜ੍ਜਹਰੋ ਸਙ੍ਘੋ. ਵਿਕਸਿਤਪਦੁਮਂ ਵਿਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਪ੍ਪਭਵਮਧੁ ਵਿਯ ਧਮ੍ਮੋ, ਤਦੁਪਭੋਗੀਭਮਰਗਣੋ ਵਿਯ ਸਙ੍ਘੋ. ਏਵਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਮੇਤਞ੍ਚ, ਉਪਮਾਹਿ ਪਕਾਸਯੇ.

ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਚ ਯਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ‘‘ਕੇਨ ਕਤ੍ਥ ਕਦਾ ਕਸ੍ਮਾ, ਭਾਸਿਤਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਹਿ ਚਤੂਹਿ ਗਾਥਾਹਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯ ਮਾਤਿਕਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਕਾਸਿਤਾ ਹੋਤੀਤਿ.

ਪਰਮਤ੍ਥਜੋਤਿਕਾਯ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ

ਸਰਣਤ੍ਤਯਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

੨. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਾਠਮਾਤਿਕਾ

ਏਵਂ ਸਰਣਗਮਨੇਹਿ ਸਾਸਨੋਤਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਸਾਸਨਂ ਓਤਿਣ੍ਣੇਨ ਉਪਾਸਕੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ ਯੇਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ ਪਠਮਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਪਾਠਸ੍ਸ ਇਦਾਨਿ ਵਣ੍ਣਨਤ੍ਥਂ ਅਯਂ ਮਾਤਿਕਾ –

‘‘ਯੇਨ ਯਤ੍ਥ ਯਦਾ ਯਸ੍ਮਾ, ਵੁਤ੍ਤਾਨੇਤਾਨਿ ਤਂ ਨਯਂ;

ਵਤ੍ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ, ਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸਤੋ.

‘‘ਪਕਤਿਯਾ ਚ ਯਂ ਵਜ੍ਜਂ, ਵਜ੍ਜਂ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਯਂ;

ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਦਾਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਥਤੋ.

‘‘ਸਾਧਾਰਣਾਨਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ, ਸਾਧਾਰਣਵਿਭਾਵਨਂ;

ਅਥ ਪਞ੍ਚਸੁ ਪੁਬ੍ਬੇਸੁ, ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਤੋ.

‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਪਭੁਤਿ-ਹੇਕਤਾਨਾਨਤਾਦਿਤੋ;

ਆਰਮ੍ਮਣਾਦਾਨਭੇਦਾ, ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤੋ ਤਥਾ.

‘‘ਪਯੋਗਙ੍ਗਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ, ਵੇਦਨਾਮੂਲਕਮ੍ਮਤੋ;

ਵਿਰਮਤੋ ਚ ਫਲਤੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘‘ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ ਤਤੋ ਯੁਤ੍ਤਂ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਸ੍ਵਪਿ ਪਞ੍ਚਸੁ;

ਆਵੇਣਿਕਞ੍ਚ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਞੇਯ੍ਯਾ ਹੀਨਾਦਿਤਾਪਿ ਚਾ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਏਤਾਨਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਵੇਰਮਣੀਤਿਆਦੀਨਿ ਦਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਭਗਵਤਾ ਏਵ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਨ ਸਾਵਕਾਦੀਹਿ. ਤਾਨਿ ਚ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਰਾਹੁਲਂ ਪਬ੍ਬਾਜੇਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ ਸਾਮਣੇਰਾਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਵਤ੍ਥਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ –

‘‘ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਯਥਾਭਿਰਨ੍ਤਂ ਵਿਹਰਿਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿ ਤੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿ ਤਦਵਸਰਿ. ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ …ਪੇ… ਅਥ ਖੋ ਸਾਮਣੇਰਾਨਂ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ, ਕਤ੍ਥ ਚ ਅਮ੍ਹੇਹਿ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’’ਨ੍ਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ – ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਾਮਣੇਰਾਨਂ ਦਸ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਚ ਸਾਮਣੇਰੇਹਿ ਸਿਕ੍ਖਿਤੁਂ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਵੇਰਮਣੀ…ਪੇ… ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਪਟਿਗ੍ਗਹਣਾ ਵੇਰਮਣੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੦੫).

ਤਾਨੇਤਾਨਿ ‘‘ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੂ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੯੩; ਮ. ਨਿ. ੨.੨੪; ਵਿਭ. ੫੦੮) ਸੁਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰੇਨ ਸਰਣਗਮਨੇਸੁ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਪਾਠਾਨੁਸਾਰੇਨ ‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਸਮਾਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪਿਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ‘‘ਯੇਨ ਯਤ੍ਥ ਯਦਾ ਯਸ੍ਮਾ, ਵੁਤ੍ਤਾਨੇਤਾਨਿ ਤਂ ਨਯਂ ਵਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਸੋ ਨਯੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸਵਵਤ੍ਥਾਨਂ

ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਦਿਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਾਨਿ ਉਪਾਸਕਾਨਂ ਸਾਮਣੇਰਾਨਞ੍ਚ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਨਿਚ੍ਚਸੀਲਵਸੇਨ. ਉਪੋਸਥਸੀਲਵਸੇਨ ਪਨ ਉਪਾਸਕਾਨਂ ਸਤ੍ਤਮਟ੍ਠਮਂ ਚੇਕਂ ਅਙ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਪਚ੍ਛਿਮਵਜ੍ਜਾਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਸਾਮਣੇਰੇਹਿ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਪਨ ਸਾਮਣੇਰਾਨਮੇਵ ਵਿਸੇਸਭੂਤਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਸਾਧਾਰਣਵਿਸੇਸਤੋ ਵਵਤ੍ਥਾਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ. ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚ ਏਕਨ੍ਤਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤ੍ਤਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਪਕਤਿਵਜ੍ਜਤੋ ਵੇਰਮਣਿਯਾ, ਸੇਸਾਨਿ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਵਜ੍ਜਤੋਤਿ ਏਵਂ ਪਕਤਿਯਾ ਚ ਯਂ ਵਜ੍ਜਂ, ਵਜ੍ਜਂ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਯਂ, ਤਂ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤਬ੍ਬਂ.

ਸਾਧਾਰਣਵਿਭਾਵਨਾ

ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਵੇਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਸਮਾਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਏਤਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਪਦਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਏਤੇਸਂ ਪਦਾਨਂ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਅਯਂ ਸਾਧਾਰਣਵਿਭਾਵਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ –

ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਤਾਵ ਵੇਰਂ ਮਣਤੀਤਿ ਵੇਰਮਣੀ, ਵੇਰਂ ਪਜਹਤਿ, ਵਿਨੋਦੇਤਿ, ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ, ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵਿਰਮਤਿ ਵਾ ਏਤਾਯ ਕਰਣਭੂਤਾਯ ਵੇਰਮ੍ਹਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ, ਵਿਕਾਰਸ੍ਸ ਵੇਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੇਰਮਣੀ. ਤੇਨੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ‘‘ਵੇਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵਿਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦ’’ਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਜ੍ਝਾਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾ, ਪਜ੍ਜਤੇ ਅਨੇਨਾਤਿ ਪਦਂ. ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਪਦਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ, ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਮੂਲਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੇਰਮਣੀ ਏਵ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵੇਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ, ਵਿਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ ਵਾ ਦੁਤਿਯੇਨ ਨਯੇਨ. ਸਮ੍ਮਾ ਆਦਿਯਾਮਿ ਸਮਾਦਿਯਾਮਿ, ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਅਖਣ੍ਡਕਾਰਿਤਾਯ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦਕਾਰਿਤਾਯ ਅਸਬਲਕਾਰਿਤਾਯ ਚ ਆਦਿਯਾਮੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.

ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਵੇਰਮਣੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਰਤਿ, ਸਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ‘‘ਯਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਆਰਤਿ ਵਿਰਤਿ ਪਟਿਵਿਰਤਿ ਵੇਰਮਣੀ ਅਕਿਰਿਯਾ ਅਕਰਣਂ ਅਨਜ੍ਝਾਪਤ੍ਤਿ ਵੇਲਾਅਨਤਿਕ੍ਕਮੋ ਸੇਤੁਘਾਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿਨਾ (ਵਿਭ. ੭੦੪) ਨਯੇਨ ਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਕਾਮਞ੍ਚੇਸਾ ਵੇਰਮਣੀ ਨਾਮ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਪਿ ਅਤ੍ਥਿ, ਇਧ ਪਨ ਸਮਾਦਿਯਾਮੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਮਾਦਾਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਾਰਹਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਰਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

ਸਿਕ੍ਖਾਤਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨਤ੍ਥੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਿਰਤਿਸੀਲਂ ਲੋਕਿਕਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਰੂਪਾਰੂਪਝਾਨਾਨਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਂ ਕੁਸਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਸਹਗਤਂ ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਸ੍ਸੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਰੂਪੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਪਞ੍ਚਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਅਰੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ…ਪੇ… ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਹਗਤਂ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ? ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਝਾਨਂ ਭਾਵੇਤਿ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਂ…ਪੇ… ਅਵਿਕ੍ਖੇਪੋ ਹੋਤਿ, ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੨-੭੧੩).

ਏਤਾਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਯਾਯ ਕਾਯਚਿ ਸਿਕ੍ਖਾਯ ਪਦਂ ਅਧਿਗਮੂਪਾਯੋ, ਅਥ ਵਾ ਮੂਲਂ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਸੀਲਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸੀਲੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੇ ਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੮੨). ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਾਧਾਰਣਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚ ਵਿਭਾਵਨਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ.

ਪੁਰਿਮਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦਵਣ੍ਣਨਾ

ਇਦਾਨਿ ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਥ ਪਞ੍ਚਸੁ ਪੁਬ੍ਬੇਸੁ, ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਤੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ’’ਤਿ, ਤਤ੍ਥੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ – ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਾਵ ਪਾਣੋਤਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਖਨ੍ਧਸਨ੍ਤਤਿ, ਤਂ ਵਾ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਪਾਣੇ ਪਾਣਸਞ੍ਞਿਨੋ ਤਸ੍ਸ ਪਾਣਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਵਧਕਚੇਤਨਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਂ, ਯਤ੍ਥ ਪਰੋ ਯਥਾਕਾਮਕਾਰਿਤਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਅਦਣ੍ਡਾਰਹੋ ਅਨੁਪਵਜ੍ਜੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤੇ ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਤਦਾਦਾਯਕਉਪਕ੍ਕਮਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਏਵ ਥੇਯ੍ਯਚੇਤਨਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ. ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਨ੍ਤਿ ਅਸੇਟ੍ਠਚਰਿਯਂ, ਦ੍ਵਯਂਦ੍ਵਯਸਮਾਪਤ੍ਤਿਮੇਥੁਨਪ੍ਪਟਿਸੇਵਨਾ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਸੇਵਨਟ੍ਠਾਨਵੀਤਿਕ੍ਕਮਚੇਤਨਾ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਮੁਸਾਵਾਦੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮੁਸਾਤਿ ਵਿਸਂਵਾਦਨਪੁਰੇਕ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਨਕੋ ਵਚੀਪਯੋਗੋ ਕਾਯਪਯੋਗੋ ਵਾ, ਵਿਸਂਵਾਦਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਪਰਵਿਸਂਵਾਦਕਕਾਯਵਚੀਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾ ਕਾਯਵਚੀਦ੍ਵਾਰਾਨਮੇਵ ਅਞ੍ਞਤਰਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਮਿਚ੍ਛਾਚੇਤਨਾ ਮੁਸਾਵਾਦੋ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਸੁਰਾਤਿ ਪਞ੍ਚ ਸੁਰਾ – ਪਿਟ੍ਠਸੁਰਾ, ਪੂਵਸੁਰਾ, ਓਦਨਸੁਰਾ, ਕਿਣ੍ਣਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਸਮ੍ਭਾਰਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ. ਮੇਰਯਮ੍ਪਿ ਪੁਪ੍ਫਾਸਵੋ, ਫਲਾਸਵੋ, ਗੁਲ਼ਾਸਵੋ, ਮਧ੍ਵਾਸਵੋ, ਸਮ੍ਭਾਰਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਚਾਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ. ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਦੁਭਯਮੇਵ ਮਦਨਿਯਟ੍ਠੇਨ ਮਜ੍ਜਂ, ਯਂ ਵਾ ਪਨਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਮਦਨਿਯਂ, ਯੇਨ ਪੀਤੇਨ ਮਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਪਮਤ੍ਤੋ, ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਮਜ੍ਜਂ. ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਯਾਯ ਚੇਤਨਾਯ ਤਂ ਪਿਵਤਿ ਅਜ੍ਝੋਹਰਤਿ, ਸਾ ਚੇਤਨਾ ਮਦਪ੍ਪਮਾਦਹੇਤੁਤੋ ਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਯਤੋ ਅਜ੍ਝੋਹਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਾਨਂ ਅਜ੍ਝੋਹਰਣਚੇਤਨਾ ‘‘ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਪ੍ਪਭੁਤੀਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਏਕਤਾਨਾਨਤਾਦਿਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ

ਏਕਤਾਨਾਨਤਾਦਿਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਹ – ਕਿਂ ਪਨ ਵਜ੍ਝਵਧਕਪ੍ਪਯੋਗਚੇਤਨਾਦੀਨਂ ਏਕਤਾਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾਦਿਨੋ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਨਾਨਤਾਯ ਨਾਨਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਨੋਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਯਦਿ ਤਾਵ ਏਕਤਾਯ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਯਦਾ ਏਕਂ ਵਜ੍ਝਂ ਬਹੂ ਵਧਕਾ ਵਧੇਨ੍ਤਿ, ਏਕੋ ਵਾ ਵਧਕੋ ਬਹੁਕੇ ਵਜ੍ਝੇ ਵਧੇਤਿ, ਏਕੇਨ ਵਾ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕਾਦਿਨਾ ਪਯੋਗੇਨ ਬਹੂ ਵਜ੍ਝਾ ਵਧੀਯਨ੍ਤਿ, ਏਕਾ ਵਾ ਚੇਤਨਾ ਬਹੂਨਂ ਵਜ੍ਝਾਨਂ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਪਯੋਗਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਤਦਾ ਏਕੇਨ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਦਿ ਪਨ ਨਾਨਤਾਯ ਨਾਨਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਯਦਾ ਏਕੋ ਵਧਕੋ ਏਕਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਏਕਂ ਪਯੋਗਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਬਹੂ ਵਜ੍ਝੇ ਵਧੇਤਿ, ਬਹੂ ਵਾ ਵਧਕਾ ਦੇਵਦਤ੍ਤਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤਸੋਮਦਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਬਹੂਨਮਤ੍ਥਾਯ ਬਹੂ ਪਯੋਗੇ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਏਕਮੇਵ ਦੇਵਦਤ੍ਤਂ ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤਂ ਸੋਮਦਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵਧੇਨ੍ਤਿ, ਬਹੂਹਿ ਵਾ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕਾਦੀਹਿ ਪਯੋਗੇਹਿ ਏਕੋ ਵਜ੍ਝੋ ਵਧੀਯਤਿ. ਬਹੂ ਵਾ ਚੇਤਨਾ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਵਜ੍ਝਸ੍ਸ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਕਪਯੋਗਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਬਹੂਹਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੇਹਿ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਚੇਤਮਯੁਤ੍ਤਂ. ਅਥ ਨੇਵ ਏਤੇਸਂ ਵਜ੍ਝਾਦੀਨਂ ਏਕਤਾਯ ਏਕਤ੍ਤਂ, ਨਾਨਤਾਯ ਨਾਨਤ੍ਤਂ, ਅਞ੍ਞਥੇਵ ਤੁ ਏਕਤ੍ਤਂ ਨਾਨਤ੍ਤਞ੍ਚ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ, ਏਵਂ ਸੇਸਾਨਮ੍ਪੀਤਿ.

ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਤਤ੍ਥ ਤਾਵ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ ਨ ਵਜ੍ਝਵਧਕਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਮੇਕਤਾਯ ਏਕਤਾ, ਨਾਨਤਾਯ ਨਾਨਤਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਵਜ੍ਝਵਧਕਾਦੀਨਂ ਯੁਗਨਨ੍ਧਮੇਕਤਾਯ ਏਕਤਾ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਤੁ ਤੇਸਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਸ ਵਾ ਨਾਨਤਾਯ ਨਾਨਤਾ. ਤਥਾ ਹਿ ਬਹੂਸੁ ਵਧਕੇਸੁ ਬਹੂਹਿ ਸਰਕ੍ਖੇਪਾਦੀਹਿ ਏਕੇਨ ਵਾ ਓਪਾਤਖਣਨਾਦਿਨਾ ਪਯੋਗੇਨ ਬਹੂ ਵਜ੍ਝੇ ਵਧੇਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਬਹੂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਵਧਕੇ ਏਕੇਨ, ਬਹੂਹਿ ਵਾ ਪਯੋਗੇਹਿ ਤਪ੍ਪਯੋਗਸਮੁਟ੍ਠਾਪਿਕਾਯ ਚ ਏਕਾਯ, ਬਹੂਹਿ ਵਾ ਚੇਤਨਾਹਿ ਬਹੂ ਵਜ੍ਝੇ ਵਧੇਨ੍ਤੇਪਿ ਬਹੂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਬਹੂਸੁ ਚ ਵਧਕੇਸੁ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਬਹੂਹਿ, ਏਕੇਨ ਵਾ ਪਯੋਗੇਨ ਏਕਂ ਵਜ੍ਝਂ ਵਧੇਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਬਹੂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾਦੀਸੁਪੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਏਕਤਾਨਾਨਤਾਦਿਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਆਰਮ੍ਮਣਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਚੇਤ੍ਥ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਮਣੋ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਰੂਪਧਮ੍ਮੇਸੁ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦਿਅਞ੍ਞਤਰਸਙ੍ਖਾਰਾਰਮ੍ਮਣਾਨਿ. ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਯਸ੍ਸ ਮੁਸਾ ਭਣਤਿ, ਤਮਾਰਭਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣੋ. ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮ੍ਪਿ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਞ੍ਚ ਯਦਾ ਸਤ੍ਤੋ ਹਰਿਤਬ੍ਬੋ ਹੋਤਿ, ਤਦਾ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ. ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਰਵਸੇਨੇਵ ਸਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਂ, ਨ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਵਸੇਨਾਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਆਦਾਨਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਵੇਰਮਣਿਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਦੀਨਿ ਚੇਤਾਨਿ ਸਾਮਣੇਰੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨੇਵ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਉਪਾਸਕੇਨ ਪਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤੇਨਾਪਿ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਮਾਦਿਯਨ੍ਤੇਨਾਪਿ. ਏਕਜ੍ਝਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਿਪਿ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਿਪਿ. ਕਿਨ੍ਤੁ ਨਾਨਂ ਏਕਜ੍ਝਂ ਸਮਾਦਿਯਤੋ ਏਕਾਯੇਵ ਵਿਰਤਿ, ਏਕਾਵ ਚੇਤਨਾ ਹੋਤਿ, ਕਿਚ੍ਚਵਸੇਨ ਪਨੇਤਾਸਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਤ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਸਮਾਦਿਯਤੋ ਪਨ ਪਞ੍ਚੇਵ ਵਿਰਤਿਯੋ, ਪਞ੍ਚ ਚ ਚੇਤਨਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਆਦਾਨਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਭੇਦਤੋਤਿ ਸਾਮਣੇਰਾਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਪਾਰਾਜਿਕਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਿ ਹਿ ਤਾਨਿ ਤੇਸਂ, ਯਂ ਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਤੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਗਹਟ੍ਠਾਨਂ ਪਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਏਕਮੇਵ ਭਿਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਯਤੋ ਤੇਸਂ ਤਂਸਮਾਦਾਨੇਨੇਵ ਪੁਨ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਤ੍ਤਂ ਸੀਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਪਰੇ ਪਨਾਹੁ – ‘‘ਵਿਸੁਂ ਵਿਸੁਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨੇਸੁ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਏਕਮੇਵ ਭਿਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ‘ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਸੀਲਂ ਸਮਾਦਿਯਾਮੀ’ਤਿ ਏਵਂ ਪਨ ਏਕਤੋ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨੇਸੁ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਭਿਨ੍ਨੇ ਸੇਸਾਨਿਪਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸ ਅਭਿਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਯਂ ਤਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਤੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ’’ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਭੇਦਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤੋਤਿ ਗੁਣਵਿਰਹਿਤੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਦੀਸੁ ਪਾਣੇਸੁ ਖੁਦ੍ਦਕੇ ਪਾਣੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਮਹਾਸਰੀਰੇ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਪਯੋਗਮਹਨ੍ਤਤਾਯ. ਪਯੋਗਸਮਤ੍ਤੇਪਿ ਵਤ੍ਥੁਮਹਨ੍ਤਤਾਯ. ਗੁਣਵਨ੍ਤੇਸੁ ਪਨ ਮਨੁਸ੍ਸਾਦੀਸੁ ਅਪ੍ਪਗੁਣੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜੋ, ਮਹਾਗੁਣੇ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜੋ. ਸਰੀਰਗੁਣਾਨਨ੍ਤੁ ਸਮਭਾਵੇ ਸਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਉਪਕ੍ਕਮਾਨਞ੍ਚ ਮੁਦੁਤਾਯ ਅਪ੍ਪਸਾਵਜ੍ਜਤਾ, ਤਿਬ੍ਬਤਾਯ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਮੇਵ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਂ, ਨ ਤਥਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਯੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਭਾਵਸਂਵਤ੍ਤਨੇਨ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਨ੍ਤਰਾਯਕਰਣਤੋਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਪਯੋਗਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ, ਆਣਤ੍ਤਿਕੋ, ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੋ, ਥਾਵਰੋ, ਵਿਜ੍ਜਾਮਯੋ, ਇਦ੍ਧਿਮਯੋਤਿ ਛਪ੍ਪਯੋਗਾ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਪਹਰਣਂ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ ਪਯੋਗੋ, ਸੋ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾਨੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧੋ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਕੇ ਯਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਹਰਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਮਰਣੇਨ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਜ੍ਝਤਿ. ‘‘ਯੋ ਕੋਚਿ ਮਰਤੂ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸਕੇ ਪਹਾਰਪਚ੍ਚਯਾ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਮਰਣੇਨ. ਉਭਯਥਾਪਿ ਚ ਪਹਰਿਤਮਤ੍ਤੇ ਵਾ ਮਰਤੁ, ਪਚ੍ਛਾ ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਰੋਗੇਨ, ਪਹਰਿਤਕ੍ਖਣੇ ਏਵ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਜ੍ਝਤਿ. ਮਰਣਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ਚ ਪਹਾਰਂ ਦਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਅਮਤਸ੍ਸ ਪੁਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਹਾਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਪਚ੍ਛਾਪਿ ਯਦਿ ਪਠਮਪਹਾਰੇਨੇਵ ਮਰਤਿ, ਤਦਾ ਏਵ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਦੁਤਿਯਪਹਾਰੇਨ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਉਭਯੇਹਿ ਮਤੇਪਿ ਪਠਮਪਹਾਰੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਬਦ੍ਧੋ, ਉਭਯੇਹਿਪਿ ਅਮਤੇ ਨੇਵਤ੍ਥਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਬਹੁਕੇਹਿਪਿ ਏਕਸ੍ਸ ਪਹਾਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ. ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਹਿ ਯਸ੍ਸ ਪਹਾਰੇਨ ਮਰਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ.

ਅਧਿਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਪਨ ਆਣਾਪਨਂ ਆਣਤ੍ਤਿਕੋ ਪਯੋਗੋ. ਤਤ੍ਥਪਿ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੇ ਪਯੋਗੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤਬ੍ਬੋ. ਛਬ੍ਬਿਧੋ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਯਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ –

‘‘ਵਤ੍ਥੁ ਕਾਲੋ ਚ ਓਕਾਸੋ, ਆਵੁਧਂ ਇਰਿਯਾਪਥੋ;

ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਇਮੇ, ਛ ਆਣਤ੍ਤਿਨਿਯਾਮਕਾ’’ਤਿ. (ਪਾਚਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੧੭੪);

ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੂਤਿ ਮਾਰੇਤਬ੍ਬੋ ਪਾਣੋ. ਕਾਲੋਤਿ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਾਯਨ੍ਹਾਦਿਕਾਲੋ ਚ, ਯੋਬ੍ਬਨਥਾਵਰਿਯਾਦਿਕਾਲੋ ਚ. ਓਕਾਸੋਤਿ ਗਾਮੋ ਵਾ ਨਿਗਮੋ ਵਾ ਵਨਂ ਵਾ ਰਚ੍ਛਾ ਵਾ ਸਿਙ੍ਘਾਟਕਂ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਆਵੁਧਨ੍ਤਿ ਅਸਿ ਵਾ ਉਸੁ ਵਾ ਸਤ੍ਤਿ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਇਰਿਯਾਪਥੋਤਿ ਮਾਰੇਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਮਾਰਕਸ੍ਸ ਚ ਠਾਨਂ ਵਾ ਨਿਸਜ੍ਜਾ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ.

ਕਿਰਿਯਾਵਿਸੇਸੋਤਿ ਵਿਜ੍ਝਨਂ ਵਾ ਛੇਦਨਂ ਵਾ ਭੇਦਨਂ ਵਾ ਸਙ੍ਖਮੁਣ੍ਡਿਕਂ ਵਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਯਦਿ ਹਿ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਸਂਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਯਂ ਮਾਰੇਹੀ’’ਤਿ ਆਣਤ੍ਤੋ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਮਾਰੇਤਿ, ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਨਤ੍ਥਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਅਥ ਵਤ੍ਥੁਂ ਅਵਿਸਂਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਮਾਰੇਤਿ, ਆਣਾਪਕਸ੍ਸ ਆਣਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਆਣਤ੍ਤਸ੍ਸ ਮਾਰਣਕ੍ਖਣੇਤਿ ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਕਾਲਾਦੀਸੁਪਿ.

ਮਾਰਣਤ੍ਥਨ੍ਤੁ ਕਾਯੇਨ ਵਾ ਕਾਯਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਪਹਰਣਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਿਯੋ ਪਯੋਗੋ. ਸੋਪਿ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾਨੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧੋ ਏਵ, ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਚੇਤ੍ਥ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਮਾਰਣਤ੍ਥਮੇਵ ਓਪਾਤਖਣਨਂ, ਅਪਸ੍ਸੇਨਉਪਨਿਕ੍ਖਿਪਨਂ, ਭੇਸਜ੍ਜਵਿਸਯਨ੍ਤਾਦਿਪ੍ਪਯੋਜਨਂ ਵਾ ਥਾਵਰੋ ਪਯੋਗੋ. ਸੋਪਿ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸਾਨੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸਭੇਦਤੋ ਦੁਵਿਧੋ, ਯਤੋ ਤਤ੍ਥਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਨ੍ਤੁ ਵਿਸੇਸੋ – ਮੂਲਟ੍ਠੇਨ ਓਪਾਤਾਦੀਸੁ ਪਰੇਸਂ ਮੂਲੇਨ ਵਾ ਮੁਧਾ ਵਾ ਦਿਨ੍ਨੇਸੁਪਿ ਯਦਿ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਕੋਚਿ ਮਰਤਿ, ਮੂਲਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਦਿਪਿ ਚ ਤੇਨ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਓਪਾਤੇ ਵਿਨਾਸੇਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਸਮੇ ਕਤੇਪਿ ਪਂਸੁਧੋਵਕਾ ਵਾ ਪਂਸੁਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਾ, ਮੂਲਖਣਕਾ ਵਾ ਮੂਲਾਨਿ ਖਣਨ੍ਤਾ ਆਵਾਟਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਦੇਵੇ ਵਾ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਕਦ੍ਦਮੋ ਜਾਯਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਕੋਚਿ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਲਗ੍ਗਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਮਰਤਿ, ਮੂਲਟ੍ਠਸ੍ਸੇਵ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਦਿ ਪਨ ਯੇਨ ਲਦ੍ਧਂ, ਸੋ ਅਞ੍ਞੋ ਵਾ ਤਂ ਵਿਤ੍ਥਟਤਰਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤਰਂ ਵਾ ਕਰੋਤਿ, ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਵ ਕੋਚਿ ਮਰਤਿ, ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ. ਯਥਾ ਤੁ ਮੂਲਾਨਿ ਮੂਲੇਹਿ ਸਂਸਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਥਲੇ ਕਤੇ ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਅਪਸ੍ਸੇਨਾਦੀਸੁਪਿ ਯਾਵ ਤੇਸਂ ਪਵਤ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਕਮ੍ਮਬਦ੍ਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਮਾਰਣਤ੍ਥਂ ਪਨ ਵਿਜ੍ਜਾਪਰਿਜਪ੍ਪਨਂ ਵਿਜ੍ਜਾਮਯੋ ਪਯੋਗੋ. ਦਾਠਾਵੁਧਾਦੀਨਂ ਦਾਠਾਕੋਟਨਾਦਿਮਿਵ ਮਾਰਣਤ੍ਥਂ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਜਿਦ੍ਧਿਵਿਕਾਰਕਰਣਂ ਇਦ੍ਧਿਮਯੋ ਪਯੋਗੋਤਿ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਸ੍ਸ ਤੁ ਥੇਯ੍ਯਪਸਯ੍ਹਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਰਿਕਪ੍ਪਕੁਸਾਵਹਾਰਵਸਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕਾਣਤ੍ਤਿਕਾਦਯੋ ਪਯੋਗਾ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਪਭੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਸਾਹਤ੍ਥਿਕੋ ਏਵ ਪਯੋਗੋ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਯੋਗਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਅਙ੍ਗਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ – ਪਾਣੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਪਾਣਸਞ੍ਞੀ ਚ, ਵਧਕਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਾਯਮਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਮਰਤੀਤਿ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਸ੍ਸਾਪਿ ਪਞ੍ਚੇਵ – ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਞ੍ਚ ਹੋਤਿ, ਪਰਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਸਞ੍ਞੀ ਚ, ਥੇਯ੍ਯਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਾਯਮਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਆਦਾਤਬ੍ਬਂ ਆਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ. ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ – ਅਜ੍ਝਾਚਰਿਯਵਤ੍ਥੁ ਚ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸੇਵਨਚਿਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸੇਵਨਪਚ੍ਚਯਾ ਪਯੋਗਞ੍ਚ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਸਾਦਿਯਤਿ ਚਾਤਿ, ਤਥਾ ਪਰੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ. ਤਤ੍ਥ ਮੁਸਾਵਾਦਸ੍ਸ ਤਾਵ ਮੁਸਾ ਚ ਹੋਤਿ ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਵਿਸਂਵਾਦਨਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਜ੍ਜੋ ਚ ਵਾਯਾਮੋ, ਪਰਵਿਸਂਵਾਦਨਞ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞਾਪਯਮਾਨਾ ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਪਨ ਸੁਰਾਦੀਨਞ੍ਚ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਹੋਤਿ ਮਦਨੀਯਪਾਤੁਕਮ੍ਯਤਾਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਤਜ੍ਜਞ੍ਚ ਵਾਯਾਮਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਪੀਤੇ ਚ ਪਵਿਸਤੀਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਙ੍ਗਾਨੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਙ੍ਗਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਮੁਸਾਵਾਦਾ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਤੋ, ਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ, ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ ਚਾਤਿ ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਵਸੇਨ ਏਕਸਮੁਟ੍ਠਾਨਮੇਵ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਤੋ ਚ, ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਤੋ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਵੇਦਨਾਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਵ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ ਤੀਸੁ ਵੇਦਨਾਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਮੁਸਾਵਾਦੋ. ਇਤਰਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸੁਖਾਯ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵਾ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਵੇਦਨਾਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਮੂਲਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਚੇਤ੍ਥ ਦੋਸਮੋਹਮੂਲੋ. ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਮੁਸਾਵਾਦਾ ਲੋਭਮੋਹਮੂਲਾ ਵਾ ਦੋਸਮੋਹਮੂਲਾ ਵਾ. ਇਤਰਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਲੋਭਮੋਹਮੂਲਾਨੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਮੂਲਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਕਮ੍ਮਤੋਤਿ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨੇਵ ਚ, ਮੁਸਾਵਾਦੋ ਵਚੀਕਮ੍ਮਮੇਵ. ਯੋ ਪਨ ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਕੋ, ਸੋ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਇਤਰੋ ਕਮ੍ਮਮੇਵ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮੇਵਾਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਵਿਰਮਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਹ ‘‘ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਹਿ ਵਿਰਮਨ੍ਤੋ ਕੁਤੋ ਵਿਰਮਤੀ’’ਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਸਮਾਦਾਨਵਸੇਨ ਤਾਵ ਵਿਰਮਨ੍ਤੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਪਰੇਸਂ ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਅਕੁਸਲਤੋ ਵਿਰਮਤਿ. ਕਿਮਾਰਭਿਤ੍ਵਾ? ਯਤੋ ਵਿਰਮਤਿ, ਤਦੇਵ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਵਸੇਨਾਪਿ ਵਿਰਮਨ੍ਤੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਕੁਸਲਤੋਵ. ਕਿਮਾਰਭਿਤ੍ਵਾ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਵੁਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਨੇਵ. ਕੇਚਿ ਪਨ ਭਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਸਙ੍ਖਾਤੇ ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਮੇਰਯਮਜ੍ਜਪਮਾਦਟ੍ਠਾਨਾ ਵਿਰਮਤਿ, ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਯਂ ਪਨ ਅਵਹਰਿਤਬ੍ਬਂ ਭਞ੍ਜਿਤਬ੍ਬਞ੍ਚ, ਤਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਚ, ਸਤ੍ਤੇਯੇਵਾਰਭਿਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਚਾ’’ਤਿ. ਤਦਞ੍ਞੇ ‘‘ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ‘ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਯਞ੍ਚ ਪਜਹਤਿ, ਤਂ ਨ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਨਿਚ੍ਛਮਾਨਾ ਯਦੇਵ ਪਜਹਤਿ, ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਅਕੁਸਲਮੇਵਾਰਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰਮਤੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਦਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਭਾਵਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾਭਾਵਤੋ ਚ. ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਞ੍ਹਿ ਵਿਭਙ੍ਗਪਾਠੇ ‘‘ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਂ ਕਤਿ ਕੁਸਲਾ…ਪੇ… ਕਤਿ ਅਰਣਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਕੁਸਲਾਯੇਵ, ਸਿਯਾ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੭੧੬) ਏਵਂ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ‘‘ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਚ ‘‘ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਚ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਅਕੁਸਲਂ ਆਰਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਯਞ੍ਚ ਪਜਹਤਿ, ਤਂ ਨ ਜਾਨੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਨ ਕਿਚ੍ਚਸਾਧਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਵਾ, ਯਞ੍ਚ ਪਜਹਤਿ, ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਆਰਭਿਤ੍ਵਾਨ ਅਮਤਂ, ਜਹਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਪਾਪਕੇ;

ਨਿਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਭਵੇ, ਮਗ੍ਗਟ੍ਠੋਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ.

ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਵਿਰਮਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਫਲਤੋਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਏਵ ਚੇਤੇ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਯੋ ਦੁਗ੍ਗਤਿਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸੁਗਤਿਯਞ੍ਚ ਅਨਿਟ੍ਠਾਕਨ੍ਤਾਮਨਾਪਵਿਪਾਕਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੇ ਏਵ ਚ ਅਵੇਸਾਰਜ੍ਜਾਦਿਫਲਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਾ. ਅਪਿਚ ‘‘ਯੋ ਸਬ੍ਬਲਹੁਸੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਾਯੁਕਸਂਵਤ੍ਤਨਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੮.੪੦) ਏਵਮਾਦਿਨਾ ਨਯੇਨੇਤ੍ਥ ਫਲਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਅਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵੇਰਮਣੀਨਮ੍ਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਵੇਦਨਾਮੂਲਕਮ੍ਮਫਲਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਵਿਞ੍ਞਾਪਨਾ – ਸਬ੍ਬਾ ਏਵ ਚੇਤਾ ਵੇਰਮਣਿਯੋ ਚਤੂਹਿ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਕਾਯਤੋ, ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਤੋ, ਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ, ਕਾਯਵਾਚਾਚਿਤ੍ਤਤੋ ਚਾਤਿ. ਸਬ੍ਬਾ ਏਵ ਚ ਸੁਖਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਾ, ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਵੇਦਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਵਾ, ਅਲੋਭਾਦੋਸਮੂਲਾ ਵਾ ਅਲੋਭਾਦੋਸਾਮੋਹਮੂਲਾ ਵਾ. ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਮੁਸਾਵਾਦਾਵੇਰਮਣੀ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਚ ਚਿਤ੍ਤਤੋਵ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ.

ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਵੇਰਮਣਿਯਾ ਚੇਤ੍ਥ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਆਰੋਹਪਰਿਣਾਹਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤਾ ਜਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਤਾ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਪਾਦਤਾ ਚਾਰੁਤਾ ਮੁਦੁਤਾ ਸੁਚਿਤਾ ਸੂਰਤਾ ਮਹਬ੍ਬਲਤਾ ਵਿਸ੍ਸਤ੍ਥਵਚਨਤਾ ਲੋਕਪਿਯਤਾ ਨੇਲਤਾ ਅਭੇਜ੍ਜਪਰਿਸਤਾ ਅਚ੍ਛਮ੍ਭਿਤਾ ਦੁਪ੍ਪਧਂਸਿਤਾ ਪਰੂਪਕ੍ਕਮੇਨ ਅਮਰਣਤਾ ਅਨਨ੍ਤਪਰਿਵਾਰਤਾ ਸੁਰੂਪਤਾ ਸੁਸਣ੍ਠਾਨਤਾ ਅਪ੍ਪਾਬਾਧਤਾ ਅਸੋਕਿਤਾ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਵਿਪ੍ਪਯੋਗਤਾ ਦੀਘਾਯੁਕਤਾਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਫਲਾਨਿ.