ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ

ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ;

ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ;

ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀਤਿ.

ਅਯਂ ਸਰਣਗਮਨਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਆਦਿ.

ਇਮਸ੍ਸ ਦਾਨਿ ਅਤ੍ਥਂ ਪਰਮਤ੍ਥਜੋਤਿਕਾਯ ਖੁਦ੍ਦਕਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਾਤੁਂ ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

ਉਤ੍ਤਮਂ ਵਨ੍ਦਨੇਯ੍ਯਾਨਂ, ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਰਤਨਤ੍ਤਯਂ;

ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ.

ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਤਾ, ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਤਿਦੁਕ੍ਕਰਾ;

ਵਣ੍ਣਨਾ ਮਾਦਿਸੇਨੇਸਾ, ਅਬੋਧਨ੍ਤੇਨ ਸਾਸਨਂ.

ਅਜ੍ਜਾਪਿ ਤੁ ਅਬ੍ਬੋਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ, ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਨਿਚ੍ਛਯੋ;

ਤਥੇਵ ਚ ਠਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾ, ਨਵਙ੍ਗਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ.

ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਕਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ, ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਇਮਂ;

ਸਾਸਨਞ੍ਚੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਪੋਰਾਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ.

ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਬਹੁਮਾਨੇਨ, ਨਾਤ੍ਤੁਕ੍ਕਂਸਨਕਮ੍ਯਤਾ;

ਨਾਞ੍ਞੇਸਂ ਵਮ੍ਭਨਤ੍ਥਾਯ, ਤਂ ਸੁਣਾਥ ਸਮਾਹਿਤਾਤਿ.

ਖੁਦ੍ਦਕਵਵਤ੍ਥਾਨਂ

ਤਤ੍ਥ ‘‘ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਿ ਤਾਵ ਵਵਤ੍ਥਪੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਿ ਨਾਮ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ, ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਨਿਕਾਯਾਨਂ ਏਕਦੇਸੋ. ਪਞ੍ਚ ਨਿਕਾਯਾ ਨਾਮ –

ਦੀਘਮਜ੍ਝਿਮਸਂਯੁਤ੍ਤ, ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਿਕਖੁਦ੍ਦਕਾ;

ਨਿਕਾਯਾ ਪਞ੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਾ, ਧਮ੍ਮਤੋ ਅਤ੍ਥਤੋ ਚਿਮੇ.

ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਚਤੁਤ੍ਤਿਂਸ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਦੀਘਨਿਕਾਯੋ. ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਦਿਯਡ੍ਢਸਤਂ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੋ. ਓਘਤਰਣਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਸਤ੍ਤ ਸੁਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨਿ ਦ੍ਵਾਸਟ੍ਠਿ ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ. ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਯਾਦਾਨਸੁਤ੍ਤਾਦੀਨਿ ਨਵ ਸੁਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਸਞ੍ਚ ਸੁਤ੍ਤਾਨਿ ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯੋ. ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੋ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ, ਉਦਾਨਂ, ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ, ਸੁਤ੍ਤਨਿਪਾਤੋ, ਵਿਮਾਨਵਤ੍ਥੁ, ਪੇਤਵਤ੍ਥੁ, ਥੇਰਗਾਥਾ, ਥੇਰੀਗਾਥਾ, ਜਾਤਕਂ, ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਅਪਦਾਨਂ, ਬੁਦ੍ਧਵਂਸੋ, ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਂ, ਵਿਨਯਾਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਾਨਿ, ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਨਿਕਾਯੇ ਅਵਸੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਂ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਸ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਬਹੂਨਂ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਸਮੂਹਤੋ ਨਿਵਾਸਤੋ ਚ. ਸਮੂਹਨਿਵਾਸਾ ਹਿ ‘‘ਨਿਕਾਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਨਿਕਾਯਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ ਪਾਣਾ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੦੦). ਪੋਣਿਕਨਿਕਾਯੋ, ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਿਕਨਿਕਾਯੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਸਾਧਕਾਨਿ ਸਾਸਨਤੋ ਲੋਕਤੋ ਚ. ਅਯਮਸ੍ਸ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯਸ੍ਸ ਏਕਦੇਸੋ. ਇਮਾਨਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾਨਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵਿਵਰਿਤੁਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਾਤੁਞ੍ਚ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਿ, ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਸਰਣਸਿਕ੍ਖਾਪਦਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਾਕਾਰਕੁਮਾਰਪਞ੍ਹਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤ- ਰਤਨਸੁਤ੍ਤਤਿਰੋਕੁਟ੍ਟਨਿਧਿਕਣ੍ਡਮੇਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਸੇਨ ਨਵਪ੍ਪਭੇਦੋ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੋ ਆਦਿ ਆਚਰਿਯਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪਿਤਵਸੇਨ ਨ ਭਗਵਤਾ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਭਗਵਤਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ –

‘‘ਅਨੇਕਜਾਤਿਸਂਸਾਰਂ, ਸਨ੍ਧਾਵਿਸ੍ਸਂ ਅਨਿਬ੍ਬਿਸਂ;

ਗਹਕਾਰਂ ਗਵੇਸਨ੍ਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਾ ਜਾਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ.

‘‘ਗਹਕਾਰਕ ਦਿਟ੍ਠੋਸਿ, ਪੁਨ ਗੇਹਂ ਨ ਕਾਹਸਿ;

ਸਬ੍ਬਾ ਤੇ ਫਾਸੁਕਾ ਭਗ੍ਗਾ, ਗਹਕੂਟਂ ਵਿਸਙ੍ਖਤਂ;

ਵਿਸਙ੍ਖਾਰਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਣ੍ਹਾਨਂ ਖਯਮਜ੍ਝਗਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੧੫੩-੧੫੪) –

ਇਦਂ ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਂ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਆਦਿ. ਤਞ੍ਚ ਮਨਸਾਵ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ, ਨ ਵਚੀਭੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ. ਵਚੀਭੇਦਂ ਪਨ ਕਤ੍ਵਾ ਵੁਤ੍ਤਵਸੇਨ –

‘‘ਯਦਾ ਹਵੇ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਾ,

ਆਤਾਪਿਨੋ ਝਾਯਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ;

ਅਥਸ੍ਸ ਕਙ੍ਖਾ ਵਪਯਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਾ,

ਯਤੋ ਪਜਾਨਾਤਿ ਸਹੇਤੁਧਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ. (ਉਦਾ. ੧; ਮਹਾਵ. ੧) –

ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਆਦਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯ੍ਵਾਯਂ ਨਵਪ੍ਪਭੇਦੋ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੋ ਇਮੇਸਂ ਖੁਦ੍ਦਕਾਨਂ ਆਦਿ, ਤਸ੍ਸ ਆਦਿਤੋ ਪਭੁਤਿ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਆਰਭਿਸ੍ਸਾਮਿ.

ਨਿਦਾਨਸੋਧਨਂ

ਤਸ੍ਸ ਚਾਯਮਾਦਿ ‘‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾਯਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯ ਮਾਤਿਕਾ –

‘‘ਕੇਨ ਕਤ੍ਥ ਕਦਾ ਕਸ੍ਮਾ, ਭਾਸਿਤਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਂ;

ਕਸ੍ਮਾ ਚਿਧਾਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤ, ਮਵੁਤ੍ਤਮਪਿ ਆਦਿਤੋ.

‘‘ਨਿਦਾਨਸੋਧਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਤਤੋ ਪਰਂ;

ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਗਮਨਂ, ਗਮਕਞ੍ਚ ਵਿਭਾਵਯੇ.

‘‘ਭੇਦਾਭੇਦਂ ਫਲਞ੍ਚਾਪਿ, ਗਮਨੀਯਞ੍ਚ ਦੀਪਯੇ;

ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਮਿਚ੍ਚਾਦਿ, ਦ੍ਵਯੇਪੇਸ ਨਯੋ ਮਤੋ.

‘‘ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਵਤ੍ਥਾਨੇ, ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਵਿਨਿਦ੍ਦਿਸੇ;

ਸਰਣਤ੍ਤਯਮੇਤਞ੍ਚ, ਉਪਮਾਹਿ ਪਕਾਸਯੇ’’ਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਗਾਥਾਯ ਤਾਵ ਇਦਂ ਸਰਣਤ੍ਤਯਂ ਕੇਨ ਭਾਸਿਤਂ, ਕਤ੍ਥ ਭਾਸਿਤਂ, ਕਦਾ ਭਾਸਿਤਂ, ਕਸ੍ਮਾ ਭਾਸਿਤਂ ਅਵੁਤ੍ਤਮਪਿਚਾਦਿਤੋ ਤਥਾਗਤੇਨ ਕਸ੍ਮਾ ਇਧਾਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਹਾ.

ਤੇਸਂ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਾ ਕੇਨ ਭਾਸਿਤਨ੍ਤਿ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਂ, ਨ ਸਾਵਕੇਹਿ, ਨ ਇਸੀਹਿ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ. ਕਤ੍ਥਾਤਿ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ. ਕਦਾਤਿ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੇ ਯਸੇ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਹਾਯਕੇਹਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤੇ ਏਕਸਟ੍ਠਿਯਾ ਅਰਹਨ੍ਤੇਸੁ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਲੋਕੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਸੁ. ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਤ੍ਥਞ੍ਚ ਉਪਸਮ੍ਪਦਤ੍ਥਞ੍ਚ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਏਵਞ੍ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਬ੍ਬਾਜੇਤਬ੍ਬੋ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਠਮਂ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਾਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਦੇ ਵਨ੍ਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਟਿਕਂ ਨਿਸੀਦਾਪੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਜਲਿਂ ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘ਏਵਂ ਵਦੇਹੀ’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ‘ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ, ਸਙ੍ਘਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੩੪).

ਕਸ੍ਮਾ ਚਿਧਾਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਇਦਞ੍ਚ ਨਵਙ੍ਗਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ ਤੀਹਿ ਪਿਟਕੇਹਿ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯੇਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਉਪਾਸਕਭਾਵੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵੇਨ ਵਾ ਸਾਸਨਂ ਓਤਰਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾਸਨੋਤਾਰਸ੍ਸ ਮਗ੍ਗਭੂਤਤ੍ਤਾ ਇਧ ਖੁਦ੍ਦਕਪਾਠੇ ਆਦਿਤੋ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਞਾਤਬ੍ਬਂ.

ਕਤਂ ਨਿਦਾਨਸੋਧਨਂ.