੧. ਮੂਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੫੦. ਤਿਕਨਿਪਾਤਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਤੀਣੀਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਇਮਾਨੀਤਿ ਅਭਿਮੁਖੀਕਰਣਂ. ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਕੁਸਲਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚਾਤਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ. ਅਥ ਵਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਪਭਵਜਨਕਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਟ੍ਠੇਨ ਮੂਲਾਨਿ ਚਾਤਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ, ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਰਣਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਰਣਞ੍ਹਿ ਯਥਾ ਹਿਨੋਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾ ਫਲਂ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਹੇਤੁ, ਪਟਿਚ੍ਚ ਏਤਸ੍ਮਾ ਏਤੀਤਿ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਪਭਵਤਿ ਏਤਸ੍ਮਾਤਿ ਪਭਵੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਜਨਕਂ, ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤੀਤਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕਂ, ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਪਤਿਟ੍ਠਟ੍ਠੇਨ ਮੂਲਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨੀਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨਾਨਿ, ਕਾਰਣਾਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ.
ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਸਾਲਿਆਦੀਨਂ ਸਾਲਿਬੀਜਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਮਣਿਪ੍ਪਭਾਦੀਨਂ ਮਣਿਵਣ੍ਣਾਦਯੋ ਵਿਯ ਚ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਅਕੁਸਲਭਾਵਸਾਧਕੋ ਲੋਭਾਦੀਨਂ ਮੂਲਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪੇਸੁ ਤੇਸਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਭਾਵੋ ਨ ਸਿਯਾ. ਨ ਹਿ ਤਾਨਿ ਤੇਸਂ ਅਕੁਸਲਭਾਵਂ ਸਾਧੇਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਪਚ੍ਚਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਹੇਤੂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਤਂਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਞ੍ਚ ਰੂਪਾਨਂ ਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ’’ਤਿ (ਪਟ੍ਠਾ. ੧.ਪਚ੍ਚਯਨਿਦ੍ਦੇਸ.੧).
ਅਹੇਤੁਕਸ੍ਸ ਚ ਮੋਹਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਭਾਵੋ ਨ ਸਿਯਾ ਅਕੁਸਲਭਾਵਸਾਧਕਸ੍ਸ ਮੂਲਨ੍ਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਅਥਾਪਿ ਸਿਯਾ ਲੋਭਾਦੀਨਂ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧੋ ਅਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ, ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਲੋਭਾਦਿਪਟਿਬਦ੍ਧੋਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿ ਯਥਾ ਲੋਭਾਦੀਨਂ, ਏਵਂ ਅਲੋਭਾਦੀਨਮ੍ਪਿ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧੋ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋਤਿ ਅਲੋਭਾਦਯੋ ਕੁਸਲਾ ਏਵ ਸਿਯੁਂ, ਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ, ਨ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਸੁ, ਏਵਂ ਮੂਲੇਸੁਪਿ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬੋ. ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਕੋ ਵਿਯ ਹਿ ਕੁਸਲਭਾਵਸ੍ਸ, ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਾਦਿਕੋ ਅਕੁਸਲਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਏਵਂ ਅਕੁਸਲਭਾਵਸਾਧਨਵਸੇਨ ਲੋਭਾਦੀਨਂ ਮੂਲਟ੍ਠਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਭਾਵਸਾਧਨਵਸੇਨ ਗਯ੍ਹਮਾਨੇ ਨ ਕੋਚਿ ਦੋਸੋ. ਲਦ੍ਧਹੇਤੁਪਚ੍ਚਯਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਮੂਲਾ ਵਿਯ ਪਾਦਪਾ ਥਿਰਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ, ਹੇਤੁਰਹਿਤਾ ਪਨ ਤਿਲਬੀਜਕਾਦਿਸੇਵਾਲਾ ਵਿਯ ਨ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਹੇਤੁਆਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਉਪਕਾਰਕਤ੍ਤਾ ਮੂਲਾਨੀਤਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਮੂਲੇਨ ਮੁਤ੍ਤੋ ਅਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤੁਪ੍ਪਾਦੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੀਹਿ ਮੂਲੇਹਿ ਸਬ੍ਬੋ ਅਕੁਸਲਰਾਸਿ ਪਰਿਯਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਤਾਨਿ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਸਰੂਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਲੋਭੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਲੋਭਾਦੀਸੁ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਤ੍ਥ ਪਨ ਤਤਿਯਮਗ੍ਗਵਜ੍ਝਾ ਲੋਭਾਦਯੋ ਆਗਤਾ, ਇਧ ਪਨ ਅਨਵਸੇਸਾਤਿ ਅਯਮੇਵ ਵਿਸੇਸੋ.
ਗਾਥਾਯਂ ਪਾਪਚੇਤਸਨ੍ਤਿ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਸਮਾਯੋਗਤੋ ਲਾਮਕਚਿਤ੍ਤਂ. ਹਿਂਸਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਕ੍ਖਣੇ ਚ ਵਿਬਾਧੇਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾਤਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਜਾਤਾ. ਤਚਸਾਰਨ੍ਤਿ ਗਣ੍ਠਿਤਂ, ਵੇਲ਼ੁਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਮ੍ਫਲਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਖਦਿਰਸੀਸਪਾਦਯੋ ਵਿਯ ਅਨ੍ਤੋਸਾਰੋ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਬਹਿਸਾਰਤਾਯ ਤਚਸਾਰਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਵੇਲ਼ੁਆਦਿਂ ਯਥਾ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਮੇਵ ਫਲਂ ਹਿਂਸਤਿ ਵਿਨਾਸੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਨ੍ਤੋ ਸੀਲਾਦਿਸਾਰਰਹਿਤਂ ਲਾਮਕਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਅਤ੍ਤਸਮ੍ਭੂਤਾਯੇਵ ਲੋਭਾਦਯੋ ਵਿਨਾਸੇਨ੍ਤੀਤਿ.
ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.