੧੨. ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪੯. ਦ੍ਵਾਦਸਮੇ ਦ੍ਵੀਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਹੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋਵ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ ‘‘ਗੂਥਗਤਂ ਮੁਤ੍ਤਗਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੯.੧੧) ਵਿਯ. ਗਹਿਤਾਕਾਰਸੁਞ੍ਞਤਾਯ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੀਨਂ ਗਤਮਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਾਨਿ, ਤੇਹਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤੇਹਿ. ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਾਤਿ ਅਭਿਭੂਤਾ ਪਲਿਬੁਦ੍ਧਾ ਵਾ. ਪਲਿਬੋਧਤ੍ਥੋ ਵਾਪਿ ਹਿ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਚੋਰਾ ਮਗ੍ਗੇ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਂਸੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਵ. ੪੩੦) ਵਿਯ. ਦੇਵਾਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿਦੇਵਾ. ਤੇ ਹਿ ਦਿਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਉਲ਼ਾਰਤਮੇਹਿ ਕਾਮਗੁਣੇਹਿ ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਚ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਿ, ਇਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਵਾ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਮਤ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਅਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਚ ਦੇਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਮਨਸ੍ਸ ਉਸ੍ਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਨਿਦ੍ਦੇਸਵਸੇਨ ਚੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਓਲੀਯਨ੍ਤਿ ਏਕੇਤਿ ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚਾ’’ਤਿ ਭਵੇਸੁ ਓਲੀਯਨਾਭਿਨਿਵੇਸਭੂਤੇਨ ਸਸ੍ਸਤਭਾਵੇਨ ਏਕਚ੍ਚੇ ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਚ ਅਵਲੀਯਨ੍ਤਿ ਅਲ੍ਲੀਯਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ. ਅਤਿਧਾਵਨ੍ਤੀਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਾਨਮ੍ਪਿ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਯ੍ਵਾਯਂ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਤਂ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਾਨਤ੍ਤਨਯਸ੍ਸਪਿ ਗਹਣੇਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥੇਵ ਧਾਵਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ ਅਤ੍ਤਾ ਚ ਲੋਕੋ ਚ, ਨ ਹੋਤਿ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦੇ ਵਾ ਭਵਨਿਰੋਧਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਟਿਕ੍ਖੇਪਧਮ੍ਮਤਂ ਅਤਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਚ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਚਸਦ੍ਦੋ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕੇ. ਪੁਬ੍ਬਯੋਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਞਾਣਪਰਿਪਾਕੇਨ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਪਨ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾ ਤੇਨੇਵ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਸ੍ਸਤਂ ਉਚ੍ਛੇਦਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਦ੍ਵਯਂ ਅਨੁਪਗਮ੍ਮ ਮਜ੍ਝਿਮਪਟਿਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਹਿ ‘‘ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਮਿਦਂ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਸਸ੍ਸਤਂ, ਨਾਪਿ ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ.

ਏਵਂ ਓਲੀਯਨਾਦਿਕੇ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤੁਂ ‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਭਵਾਤਿ ਕਾਮਭਵੋ, ਰੂਪਭਵੋ, ਅਰੂਪਭਵੋ. ਅਪਰੇਪਿ ਤਯੋ ਭਵਾ ਸਞ੍ਞੀਭਵੋ, ਅਸਞ੍ਞੀਭਵੋ, ਨੇਵਸਞ੍ਞੀਨਾਸਞ੍ਞੀਭਵੋ. ਅਪਰੇਪਿ ਤਯੋ ਭਵਾ ਏਕਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਚਤੁਵੋਕਾਰਭਵੋ, ਪਞ੍ਚਵੋਕਾਰਭਵੋਤਿ. ਏਤੇਹਿ ਭਵੇਹਿ ਆਰਮਨ੍ਤਿ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਭਵਾਰਾਮਾ. ਭਵੇਸੁ ਰਤਾ ਅਭਿਰਤਾਤਿ ਭਵਰਤਾ. ਭਵੇਸੁ ਸੁਟ੍ਠੁ ਮੁਦਿਤਾਤਿ ਭਵਸਮ੍ਮੁਦਿਤਾ. ਭਵਨਿਰੋਧਾਯਾਤਿ ਤੇਸਂ ਭਵਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਨਿਰੋਧਾਯ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਾਯ. ਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸਿਯਮਾਨੇਤਿ ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤੇ ਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਧਮ੍ਮੇ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੇ. ਨ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀਤਿ ਸਸ੍ਸਤਾਭਿਨਿਵਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਨ ਪਵਿਸਤਿ ਨ ਓਗਾਹਤਿ. ਨ ਪਸੀਦਤੀਤਿ ਪਸਾਦਂ ਨਾਪਜ੍ਜਤਿ ਨ ਤਂ ਸਦ੍ਦਹਤਿ. ਨ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਤਸ੍ਸਂ ਦੇਸਨਾਯਂ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਨਾਧਿਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਸਸ੍ਸਤਤੋ ਅਭਿਨਿਵਿਸਨੇਨ ਭਵੇਸੁ ਓਲੀਯਨ੍ਤਿ.

ਅਟ੍ਟੀਯਮਾਨਾਤਿ ਭਵੇ ਜਰਾਰੋਗਮਰਣਾਦੀਨਿ ਵਧਬਨ੍ਧਨਚ੍ਛੇਦਨਾਦੀਨਿ ਚ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨੇਨ ਤੇਹਿ ਸਮਙ੍ਗਿਭਾਵੇਨ ਭਵੇਨ ਪੀਲ਼ਿਯਮਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਾਪਿਯਮਾਨਾ. ਹਰਾਯਮਾਨਾਤਿ ਲਜ੍ਜਮਾਨਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਮਾਨਾਤਿ ਪਟਿਕੂਲਤੋ ਦਹਨ੍ਤਾ. ਵਿਭਵਨ੍ਤਿ ਉਚ੍ਛੇਦਂ. ਅਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਹਿ ਅਜ੍ਝੋਸਾਯ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਯਤੋਕਿਰਭੋਤਿਆਦਿ ਤੇਸਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਤੋਤਿ ਯਦਾ. ਭੋਤਿ ਆਲਪਨਂ. ਅਯਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਕਾਰਕਾਦਿਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵਦਤਿ. ਉਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਉਪਚ੍ਛਿਜ੍ਜਤਿ. ਵਿਨਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਨਾਸਂ ਅਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਨ ਹੋਤਿ ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿ ਮਰਣੇਨ ਉਦ੍ਧਂ ਨ ਭਵਤਿ. ਏਤਂ ਸਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਯਦੇਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਚ੍ਛੇਦਾਦਿ, ਏਤਂ ਸਬ੍ਬਭਵਵੂਪਸਮਤੋ ਸਬ੍ਬਸਨ੍ਤਾਪਵੂਪਸਮਤੋ ਚ ਸਨ੍ਤਂ, ਸਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਏਵ ਪਣੀਤਂ, ਤਚ੍ਛਾਵਿਪਰੀਤਭਾਵਤੋ ਯਾਥਾਵਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਨ੍ਤਂ ਪਣੀਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਦ੍ਵਯਂ ਤਣ੍ਹਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ ਵਦਨ੍ਤਿ, ‘‘ਯਾਥਾਵ’’ਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਾਭਿਨਨ੍ਦਨਾਯ. ਏਵਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਉਚ੍ਛੇਦਾਭਿਨਿਵੇਸਨੇਨ.

ਭੂਤਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਸਮ੍ਭੂਤਤ੍ਤਾ ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਤ੍ਤਾ ਚ ਭੂਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਭੂਤਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੦੧). ਭੂਤਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਤੋ ਸਲਕ੍ਖਣਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਤੋ ਚ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਮੇ ਪਥਵੀਆਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਰੂਪਂ, ਇਮੇ ਫਸ੍ਸਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮਂ, ਇਮਾਨਿ ਨੇਸਂ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਨਿ, ਇਮੇ ਨੇਸਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਦਯੋ ਪਚ੍ਚਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਸਪਚ੍ਚਯਨਾਮਰੂਪਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਚੇਵ, ‘‘ਸਬ੍ਬੇਪਿਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਹੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭੋਨ੍ਤਿ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਵੇਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਦੁਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਤਰੁਣਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭੂਮਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯਾਤਿ ਭੂਤਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਜਾਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਤ੍ਥਾਯ, ਏਤੇਨ ਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਵਿਰਾਗਾਯਾਤਿ ਵਿਰਾਗਤ੍ਥਂ ਵਿਰਜ੍ਜਨਤ੍ਥਂ, ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਿਰੋਧਾਯਾਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਤ੍ਥਂ, ਇਮਿਨਾਪਿ ਮਗ੍ਗਮੇਵ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਨਿਰੋਧਾਯਾਤਿ ਵਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਨਿਰੋਧੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਏਵਂ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਸਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇਨ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ.

ਗਾਥਾਸੁ ਯੇ ਭੂਤਂ ਭੂਤਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾਤਿ ਯੇ ਅਰਿਯਸਾਵਕਾ ਭੂਤਂ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਭੂਤਤੋ ਅਵਿਪਰੀਤਸਭਾਵਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾਸਹਿਤਾਯ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ. ਏਤੇਨ ਪਰਿਞ੍ਞਾਭਿਸਮਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਭੂਤਸ੍ਸ ਚ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ ਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯਂ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਭੂਤਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ‘‘ਭੂਤਸ੍ਸ ਅਤਿਕ੍ਕਮੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯਥਾਭੂਤੇਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਸਚ੍ਚਸਭਾਵੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ. ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਏਤੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਿਸਮਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਭਵਤਣ੍ਹਾਪਰਿਕ੍ਖਯਾਤਿ ਭਵਤਣ੍ਹਾਯ ਸਬ੍ਬਸੋ ਖੇਪਨਾ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦਨਤੋ, ਏਤੇਨ ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਸਵੇ ਭੂਤਪਰਿਞ੍ਞੋ ਸੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਸਵੇਤਿ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਸੋ ਭੂਤਪਰਿਞ੍ਞੋ ਭੂਤਸ੍ਸ ਅਤਿਕ੍ਕਮਨੂਪਾਯੇਨ ਮਗ੍ਗੇਨ ਭਵਤਣ੍ਹਾਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਤਤੋ ਏਵ ਯਥਾਭੂਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੋ. ਭਵਾਭਵੇਤਿ ਖੁਦ੍ਦਕੇ ਚੇਵ ਮਹਨ੍ਤੇ ਚ, ਉਚ੍ਛੇਦਾਦਿਦਸ੍ਸਨੇ ਵਾ ਵੀਤਤਣ੍ਹੋ ਭਿਨ੍ਨਕਿਲੇਸੋ. ਭਿਕ੍ਖੁ ਭੂਤਸ੍ਸ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਸ ਵਿਭਵਾ, ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਪੁਨਬ੍ਭਵਂ ਨਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਭਾਵਮੇਵ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਦੇਸਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ.

ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਗ੍ਗੇ ਏਕਾਦਸਮੇ ਵਟ੍ਟਂ ਕਥਿਤਂ, ਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮੇਸੁ ਪਰਿਯੋਸਾਨਸੁਤ੍ਤੇ ਚ ਵਟ੍ਟਵਿਵਟ੍ਟਂ ਕਥਿਤਂ, ਸੇਸੇਸੁ ਵਿਵਟ੍ਟਮੇਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਦ੍ਵਾਦਸਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.

ਪਰਮਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਾ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ

ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਸ੍ਸ ਦੁਕਨਿਪਾਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.