੨. ਦੁਕਨਿਪਾਤੋ
੧. ਪਠਮਵਗ੍ਗੋ
੧. ਦੁਕ੍ਖਵਿਹਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੮. ਦੁਕਨਿਪਾਤਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਦ੍ਵੀਹੀਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਮ੍ਮਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਹਿ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਚਤੂਸੁਪਿ ਇਰਿਯਾਪਥੇਸੁ ਕਿਲੇਸਦੁਕ੍ਖੇਨ ਚੇਵ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖੇਨ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਵਿਘਾਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤੂਪਘਾਤੇਨ ਚੇਵ ਕਾਯੂਪਘਾਤੇਨ ਚ ਸਵਿਘਾਤਂ. ਸਉਪਾਯਾਸਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸੂਪਾਯਾਸੇਨ ਚੇਵ ਸਰੀਰਖੇਦੇਨ ਚ ਬਲਵਆਯਾਸਵਸੇਨ ਸਉਪਾਯਾਸਂ. ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਚੇਵ ਕਾਯਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਚ ਸਪਰਿਲ਼ਾਹਂ. ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾਤਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾ. ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕ੍ਖਨ੍ਧਗ੍ਗਹਣੇ. ਅਥ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾਤਿ ਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੁਪਚ੍ਛੇਦਾ. ਪਰਂ ਮਰਣਾਤਿ ਚੁਤਿਤੋ ਉਦ੍ਧਂ. ਦੁਗ੍ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾਤਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਪਾਯਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਗਤਿ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਾ, ਅਵਸ੍ਸਂਭਾਵਿਨੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋਤਿ ਅਪਿਹਿਤਦ੍ਵਾਰੋ. ਕਤ੍ਥ ਪਨ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੂ’’ਤਿ. ਤੇਨ ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠਾਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਅਸਂਵਰਮਾਹ. ਪਟਿਗ੍ਗਹਣਪਰਿਭੋਗਵਸੇਨ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ. ‘‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾਯ ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾਯਾ’’ਤਿਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ.
ਕਥਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ, ਕਥਂ ਵਾ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾਤਿ? ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰੋ ਵਾ ਅਸਂਵਰੋ ਵਾ ਨਤ੍ਥਿ. ਨ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸਤਿ ਵਾ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਪਿਚ ਯਦਾ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਆਪਾਥਂ ਆਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਦਾ ਭਵਙ੍ਗੇ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਕਿਰਿਯਾਮਨੋਧਾਤੁ ਆਵਜ੍ਜਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧਯਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਤੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਦਸ੍ਸਨਕਿਚ੍ਚਂ, ਤਤੋ ਵਿਪਾਕਮਨੋਧਾਤੁ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਕਿਚ੍ਚਂ, ਤਤੋ ਵਿਪਾਕਾਹੇਤੁਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਸਨ੍ਤੀਰਣਕਿਚ੍ਚਂ, ਤਤੋ ਕਿਰਿਯਾਹੇਤੁਕਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਵੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਕਿਚ੍ਚਂ ਸਾਧਯਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਜਵਨਂ ਜਵਤਿ. ਤਥਾਪਿ ਨੇਵ ਭਵਙ੍ਗਸਮਯੇ, ਨ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸਮਯੇ ਸਂਵਰੋ ਵਾ ਅਸਂਵਰੋ ਵਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਪਨ ਸਚੇ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਂ ਵਾ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਵਾ ਅਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਾ ਕੋਸਜ੍ਜਂ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਸਂਵਰੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਹੋਨ੍ਤੋਪਿ ਸੋ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਅਸਂਵਰੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਤਿ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਅਗੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਭਵਙ੍ਗਮ੍ਪਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਨਗਰੇ ਚਤੂਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਅਸਂਵੁਤੇਸੁ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨ੍ਤੋਘਰਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਕਗਬ੍ਭਾਦਯੋ ਸੁਸਂਵੁਤਾ ਤਥਾਪਿ ਅਨ੍ਤੋਨਗਰੇ ਸਬ੍ਬਂ ਭਣ੍ਡਂ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਅਗੋਪਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਨਗਰਦ੍ਵਾਰੇਹਿ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਚੋਰਾ ਯਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਹਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਏਵਮੇਵ ਜਵਨੇ ਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਸਂਵਰੇ ਸਤਿਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਅਗੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਭਵਙ੍ਗਮ੍ਪਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਅਸਤਿ ਜਵਨੇ ਸੀਲਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਗੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ ਭਵਙ੍ਗਮ੍ਪਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ. ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਨਗਰਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਸਂਵੁਤੇਸੁ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਨ੍ਤੋਘਰਦ੍ਵਾਰਾਦਯੋ ਅਸਂਵੁਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਅਨ੍ਤੋਨਗਰੇ ਸਬ੍ਬਂ ਭਣ੍ਡਂ ਸੁਰਕ੍ਖਿਤਂ ਸੁਗੋਪਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਨਗਰਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਹਿ ਪਿਹਿਤੇਸੁ ਚੋਰਾਨਂ ਪਵੇਸੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਏਵਮੇਵ ਜਵਨੇ ਸੀਲਾਦੀਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਗੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ, ਭਵਙ੍ਗਮ੍ਪਿ, ਆਵਜ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਿਪਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਜਵਨਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋਪਿ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਸਂਵਰੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸਦ੍ਵਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਵਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ, ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਤਾ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਕਥਂ ਪਨ ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ, ਕਥਂ ਵਾ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂਤਿ? ਯੋ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਮਹਿਚ੍ਛੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇ ਮਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ. ਮਹਿਚ੍ਛਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹਿ ਯਥਾ ਨਾਮ ਕਚ੍ਛਪੁਟਵਾਣਿਜੋ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਭਣ੍ਡਕਂ ਹਤ੍ਥੇਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਚ੍ਛਙ੍ਗੇਪਿ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਕਂ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ‘‘ਅਸੁਕਂ ਗਣ੍ਹਥ, ਅਸੁਕਂ ਗਣ੍ਹਥਾ’’ਤਿ ਮੁਖੇਨ ਉਗ੍ਘੋਸੇਤਿ, ਏਵਮੇਵ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲਂ ਵਾ ਗਨ੍ਥਂ ਵਾ ਧੁਤਙ੍ਗਗੁਣਂ ਵਾ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਅਰਞ੍ਞਵਾਸਮਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤਿ, ਸਮ੍ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ ਚ ਪਨ ਸਕਟੇਹਿਪਿ ਉਪਨੀਤੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ‘‘ਅਲ’’ਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਤਯੋ ਹਿ ਪੂਰੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਅਗ੍ਗਿ ਉਪਾਦਾਨੇਨ, ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਉਦਕੇਨ, ਮਹਿਚ੍ਛੋ ਪਚ੍ਚਯੇਹੀਤਿ –
‘‘ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਚ, ਮਹਿਚ੍ਛੋ ਚਾਪਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ;
ਬਹੁਕੇ ਪਚ੍ਚਯੇ ਦਿਨ੍ਨੇ, ਤਯੋਪੇਤੇ ਨ ਪੂਰਯੇਤਿ’’.
ਮਹਿਚ੍ਛਪੁਗ੍ਗਲੋ ਹਿ ਵਿਜਾਤਮਾਤੁਯਾਪਿ ਮਨਂ ਗਣ੍ਹਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ. ਏਵਰੂਪੋ ਹਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਲਾਭਤੋ ਚ ਪਰਿਹਾਯਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮੇਨ ਸਮੇਨ ਲਦ੍ਧਮ੍ਪਿ ਆਹਾਰਂ ਗਧਿਤੋ ਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨੋ ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਆਹਰਹਤ੍ਥਕਅਲਂਸਾਟਕਤਤ੍ਥਵਟ੍ਟਕਕਾਕਮਾਸਕਭੁਤ੍ਤਵਮਿਤਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਵਿਯ ਅਯੋਨਿਸੋ ਅਨੁਪਾਯੇਨ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਾਵਦੇਹਕਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੇਯ੍ਯਸੁਖਂ ਪਸ੍ਸਸੁਖਂ ਮਿਦ੍ਧਸੁਖਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਂ ਪਰਿਭੋਗੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ.
ਯੋ ਪਨ ‘‘ਯਦਿਪਿ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੋ ਬਹੁ ਹੋਤਿ, ਦਾਯਕੋ ਅਪ੍ਪਂ ਦਾਤੁਕਾਮੋ, ਦਾਯਕਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੋ ਅਪ੍ਪੋ, ਦਾਯਕੋ ਬਹੁਂ ਦਾਤੁਕਾਮੋ, ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਸੇਨ ਅਪ੍ਪਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮੋ ਬਹੁ, ਦਾਯਕੋਪਿ ਬਹੁਂ ਦਾਤੁਕਾਮੋ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਥਾਮਂ ਞਤ੍ਵਾ ਪਮਾਣਯੁਤ੍ਤਮੇਵ ਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਗ੍ਗਹਣੇ ਪਮਾਣਜਾਨਨਸ੍ਸ ਚੇਵ, ‘‘ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਤਿ, ਨੇਵ ਦਵਾਯ, ਨ ਮਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੧੩੫੫) ‘‘ਲਦ੍ਧਞ੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਅਗਧਿਤੋ ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨੋ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤੀ’’ਤਿ ਚ ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਪਞ੍ਞਾਯ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਆਹਾਰਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਰਿਭੋਗੇ ਪਮਾਣਜਾਨਨਸ੍ਸ ਚ ਵਸੇਨ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ, ਅਯਂ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਨਾਮ. ਏਵਂ ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾ ਚ ਹੋਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਗਾਥਾਸੁ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁ, ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ, ਸਮਵਿਸਮਂ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਣਾਤੀਤਿ ਸੋਤਂ. ਘਾਯਤੀਤਿ ਘਾਨਂ. ਜੀਵਿਤਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਆਹਾਰਰਸੋ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਂ ਅਵ੍ਹਾਯਤੀਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਆਯੋਤਿ ਕਾਯੋ. ਮਨਤੇ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਮਨੋ. ਪੋਰਾਣਾ ਪਨਾਹੁ ਮੁਨਾਤੀਤਿ ਮਨੋ, ਨਾਲ਼ਿਯਾ ਮਿਨਮਾਨੋ ਵਿਯ ਮਹਾਤੁਲਾਯ ਧਾਰਯਮਾਨੋ ਵਿਯ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ਪਦਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਭਾਵਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਚਕ੍ਖੁ – ਮਂਸਚਕ੍ਖੁ ਚ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ ਚ. ਤੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁ, ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ, ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੂਤਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਅਦ੍ਦਸਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਨਾ ਲੋਕਂ ਵੋਲੋਕੇਨ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੩) ਇਦਂ ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ. ‘‘ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ਧੋਤਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੩੨) ਇਦਂ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ. ‘‘ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੫) ਇਦਂ ਞਾਣਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ. ‘‘ਅਦ੍ਦਸਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੪) ਇਦਂ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ. ‘‘ਵਿਰਜਂ ਵੀਤਮਲਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੯੫; ਮਹਾਵ. ੧੬) ਇਦਂ ਹੇਟ੍ਠਿਮਮਗ੍ਗਤ੍ਤਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ.
ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਪਿ ਦੁਵਿਧਂ – ਸਸਮ੍ਭਾਰਚਕ੍ਖੁ, ਪਸਾਦਚਕ੍ਖੂਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯ੍ਵਾਯਂ ਅਕ੍ਖਿਕੂਪਕੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਕ੍ਖਿਕੂਪਕਟ੍ਠਿਕੇਨ, ਉਪਰਿ ਭਮੁਕਟ੍ਠਿਕੇਨ, ਉਭਤੋ ਅਕ੍ਖਿਕੂਟੇਹਿ, ਅਨ੍ਤੋ ਮਤ੍ਥਲੁਙ੍ਗੇਨ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਅਕ੍ਖਿਲੋਮੇਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਮਂਸਪਿਣ੍ਡੋ, ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ – ਵਣ੍ਣੋ, ਗਨ੍ਧੋ, ਰਸੋ, ਓਜਾਸਮ੍ਭਵੋ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਜੀਵਿਤਂ ਭਾਵੋ ਕਾਯਪਸਾਦੋ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੋਤਿ ਚੁਦ੍ਦਸ ਸਮ੍ਭਾਰਾ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਤਂਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਵਣ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸਓਜਾਸਣ੍ਠਾਨਸਮ੍ਭਵਾਤਿ ਇਮਾਨਿ ਦਸ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਤ੍ਤਾ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਂ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਜੀਵਿਤਂ ਭਾਵੋ ਕਾਯਪਸਾਦੋ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਏਕਨ੍ਤਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨੇਵਾਤਿ ਇਮੇਸਂ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਲੀਸਾਯ ਰੂਪਾਨਂ ਵਸੇਨ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਸਮ੍ਭਾਰਾ. ਯਂ ਲੋਕੇ ‘‘ਸੇਤਂ ਵਟ੍ਟਂ ਪੁਥੁਲਂ ਵਿਸਟਂ ਵਿਪੁਲਂ ਚਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਨਨ੍ਤੋ ਨ ਚਕ੍ਖੁਂ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਵਤ੍ਥੁਂ ਚਕ੍ਖੁਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤਿ, ਯੋ ਮਂਸਪਿਣ੍ਡੋ ਅਕ੍ਖਿਕੂਪਕੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਨ੍ਹਾਰੁਸੁਤ੍ਤਕੇਨ ਮਤ੍ਥਲੁਙ੍ਗੇਨ ਆਬਦ੍ਧੋ, ਯਤ੍ਥ ਸੇਤਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਕਣ੍ਹਮ੍ਪਿ ਲੋਹਿਤਕਮ੍ਪਿ ਪਥਵੀਪਿ ਆਪੋਪਿ ਤੇਜੋਪਿ ਵਾਯੋਪਿ. ਯਂ ਸੇਮ੍ਹੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਸੇਤਂ, ਪਿਤ੍ਤੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਕਣ੍ਹਂ, ਰੁਹਿਰੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਲੋਹਿਤਕਂ, ਪਥਵੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਪਤ੍ਥਦ੍ਧਂ, ਆਪੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਪਗ੍ਘਰਤਿ, ਤੇਜੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਪਰਿਡਯ੍ਹਤਿ, ਵਾਯੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਭਮਤਿ, ਇਦਂ ਸਸਮ੍ਭਾਰਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ. ਯੋ ਪਨ ਏਤ੍ਥ ਸਿਤੋ ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ, ਇਦਂ ਪਸਾਦਚਕ੍ਖੁ ਨਾਮ. ਇਦਞ੍ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਵਤ੍ਥੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.
ਸੋਤਾਦੀਸੁਪਿ ਸੋਤਂ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਂ, ਮਂਸਸੋਤਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਏਤ੍ਥ ‘‘ਦਿਬ੍ਬਾਯ ਸੋਤਧਾਤੁਯਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਯ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਿਕਾਯ ਉਭੋ ਸਦ੍ਦੇ ਸੁਣਾਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਂ ਨਾਮ. ਮਂਸਸੋਤਂ ਪਨ ਸਸਮ੍ਭਾਰਸੋਤਂ ਪਸਾਦਸੋਤਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਨ੍ਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਥਾ ਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾ. ਕਾਯੋ ਪਨ ਚੋਪਨਕਾਯੋ, ਕਰਜਕਾਯੋ, ਸਮੂਹਕਾਯੋ, ਪਸਾਦਕਾਯੋਤਿਆਦਿਨਾ ਬਹੁਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ –
‘‘ਕਾਯੇਨ ਸਂਵੁਤਾ ਧੀਰਾ, ਅਥੋ ਵਾਚਾਯ ਸਂਵੁਤਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੩੪) –
ਅਯਂ ਚੋਪਨਕਾਯੋ ਨਾਮ. ‘‘ਇਮਮ੍ਹਾ ਕਾਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਯਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਾਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੩੬; ਪਟਿ. ਮ. ੩.੧੪) ਅਯਂ ਕਰਜਕਾਯੋ ਨਾਮ. ਸਮੂਹਕਾਯੋ ਪਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦਿਸਮੂਹਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧੋ ਆਗਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਛ ਇਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੦੧) ਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮੂਹੋ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਛ ਫਸ੍ਸਕਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੨੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੯੮) ਫਸ੍ਸਾਦਿਸਮੂਹੋ. ਤਥਾ ‘‘ਕਾਯਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ ਕਾਯਲਹੁਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੧੪) ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਯੋ. ‘‘ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪਥਵਿਕਾਯਂ ਅਨਿਚ੍ਚਤੋ ਅਨੁਪਸ੍ਸਤਿ, ਆਪੋਕਾਯਂ ਤੇਜੋਕਾਯਂ ਵਾਯੋਕਾਯਂ ਕੇਸਕਾਯਂ ਲੋਮਕਾਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੩੫) ਪਥਵਾਦਿਸਮੂਹੋ. ‘‘ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੧੬) ਅਯਂ ਪਸਾਦਕਾਯੋ. ਇਧਾਪਿ ਪਸਾਦਕਾਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੋ ਹਿ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਯਥਾਰਹਂ ਵਤ੍ਥੁਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਮਨੋਤਿ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵਸ੍ਸ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਭੂਤਂ ਸਾਵਜ੍ਜਨਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਏਤਾਨਿ ਯਸ੍ਸ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਅਗੁਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਤਿ ਯਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਏਤਾਨਿ ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠਾਨਿ ਦ੍ਵਾਰਾਨਿ ਸਤਿਵੋਸ੍ਸਗ੍ਗੇਨ ਪਮਾਦਂ ਆਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਸਤਿਕਵਾਟੇਨ ਅਪਿਹਿਤਾਨਿ. ਭੋਜਨਮ੍ਹਿ…ਪੇ… ਅਧਿਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਚ ਸਂਵਰਰਹਿਤੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਰੋਗਾਦਿਵਸੇਨ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਞ੍ਚ ਦੁਗ੍ਗਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਕਾਯਦੁਕ੍ਖਂ ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਸਨ੍ਤਾਪਵਸੇਨ, ਇਚ੍ਛਾਵਿਘਾਤਵਸੇਨ ਚ ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚੇਤਦੇਵਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਵਿਧੇਨਪਿ ਦੁਕ੍ਖਗ੍ਗਿਨਾ ਇਧਲੋਕੇ ਚ ਪਰਲੋਕੇ ਚ ਡਯ੍ਹਮਾਨੇਨ ਕਾਯੇਨ ਡਯ੍ਹਮਾਨੇਨ ਚੇਤਸਾ ਦਿਵਾ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਰਤ੍ਤਿਂ ਨਿਚ੍ਚਕਾਲਮੇਵ ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਵਿਹਰਤਿ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਵਿਹਾਰਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ, ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਾਨਤਿਕ੍ਕਮੇ ਪਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਨਤ੍ਥੀਤਿ.
ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਸੁਖਵਿਹਾਰਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੨੯. ਦੁਤਿਯੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਦੁਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੩. ਤਪਨੀਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੦. ਤਤਿਯੇ ਤਪਨੀਯਾਤਿ ਇਧ ਚੇਵ ਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਚ ਤਪਨ੍ਤਿ ਵਿਬਾਧੇਨ੍ਤਿ ਵਿਹੇਠੇਨ੍ਤੀਤਿ ਤਪਨੀਯਾ. ਤਪਨਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯੇ ਚ ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨੇਨ ਚੇਵ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਨੇਨ ਚ ਹਿਤਾਤਿ ਤਪਨੀਯਾ. ਅਥ ਵਾ ਤਪਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਤਿ ਤਪਨਂ, ਪਚ੍ਛਾਨੁਤਾਪੋ, ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸ ਹੇਤੁਭਾਵਤੋ ਹਿਤਾਤਿ ਤਪਨੀਯਾ. ਅਕਤਕਲ੍ਯਾਣੋਤਿ ਅਕਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਭਦ੍ਦਕਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਕਤਕਲ੍ਯਾਣੋ. ਸੇਸਪਦਦ੍ਵਯਂ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਪੁਞ੍ਞਞ੍ਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਹਿਤਤਾਯ ਆਯਤਿਂਸੁਖਤਾਯ ਚ ਭਦ੍ਦਕਟ੍ਠੇਨ ਕਲ੍ਯਾਣਨ੍ਤਿ ਚ ਕੁਚ੍ਛਿਤਸਲਨਾਦਿਅਤ੍ਥੇਨ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਚ ਦੁਕ੍ਖਭੀਰੂਨਂ ਸਂਸਾਰਭੀਰੂਨਞ੍ਚ ਰਕ੍ਖਨਟ੍ਠੇਨ ਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਤਪਾਪੋਤਿ ਕਤਂ ਉਪਚਿਤਂ ਪਾਪਂ ਏਤੇਨਾਤਿ ਕਤਪਾਪੋ. ਸੇਸਪਦਦ੍ਵਯਂ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਅਕੁਸਲਕਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਲਾਮਕਟ੍ਠੇਨ ਪਾਪਨ੍ਤਿ ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਵਤ੍ਤਿਕ੍ਖਣੇ ਵਿਪਾਕਕ੍ਖਣੇ ਚ ਘੋਰਸਭਾਵਤਾਯ ਲੁਦ੍ਦਨ੍ਤਿ ਚ ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਦੂਸਿਤਭਾਵੇਨ ਕਿਬ੍ਬਿਸਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ‘‘ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਤਪਨੀਯਾ’’ਤਿ ਧਮ੍ਮਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਕਤਂ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕਤਞ੍ਚ ਅਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪੁਗ੍ਗਲਾਧਿਟ੍ਠਾਨੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਸਿ. ਇਦਾਨਿ ਤੇਸਂ ਤਪਨੀਯਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸੋ ਅਕਤਂ ਮੇ ਕਲ੍ਯਾਣਨ੍ਤਿਪਿ ਤਪ੍ਪਤਿ, ਕਤਂ ਮੇ ਪਾਪਨ੍ਤਿਪਿ ਤਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਸੇਨ ਤਪ੍ਪਤਿ ਅਨੁਤਪ੍ਪਤਿ ਅਨੁਸੋਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਗਾਥਾਸੁ ਦੁਟ੍ਠੁ ਚਰਿਤਂ, ਕਿਲੇਸਪੂਤਿਕਤ੍ਤਾ ਵਾ ਦੁਟ੍ਠਂ ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਕਾਯਤੋ ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਂ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਏਵਂ ਵਚੀਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿਪਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਇਮਾਨਿ ਚ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦੀਨਿ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨੀਤਿ ਯਂ ਨ ਕਮ੍ਮਪਥਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਅਕੁਸਲਜਾਤਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਯਞ੍ਚਞ੍ਞਂ ਦੋਸਸਞ੍ਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਮ੍ਪਿ ਚ ਅਞ੍ਞਂ ਕਮ੍ਮਪਥਭਾਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦਿਸਙ੍ਖਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਸਂਸਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਦੋਸਸਹਿਤਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਮ੍ਪਿ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਨਿਰਯਨ੍ਤਿ ਨਿਰਤਿਅਤ੍ਥੇਨ ਨਿਰਸ੍ਸਾਦਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਨਿਰਯਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ, ਅਯਸਙ੍ਖਾਤਸੁਖਪ੍ਪਟਿਕ੍ਖੇਪੇਨ ਵਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸੁਗਤਿਦੁਗ੍ਗਤੀਸੁ ਨਿਰਯਦੁਕ੍ਖਂ. ਸੋ ਤਾਦਿਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਤਪਨੀਯਭਾਵੇ ਨਨ੍ਦੋ ਯਕ੍ਖੋ ਨਨ੍ਦੋ ਮਾਣਵਕੋ ਨਨ੍ਦੋ ਗੋਘਾਤਕੋ ਦ੍ਵੇ ਭਾਤਿਕਾਤਿ ਏਤੇਸਂ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਕਥੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਤੇ ਕਿਰ ਗਾਵਿਂ ਵਧਿਤ੍ਵਾ ਮਂਸਂ ਦ੍ਵੇ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਅਕਂਸੁ. ਤਤੋ ਕਨਿਟ੍ਠੋ ਜੇਟ੍ਠਂ ਆਹ – ‘‘ਮਯ੍ਹਂ ਦਾਰਕਾ ਬਹੂ, ਇਮਾਨਿ ਮੇ ਅਨ੍ਤਾਨਿ ਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਨਂ ਜੇਟ੍ਠੋ – ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਮਂਸਂ ਦ੍ਵੇਧਾ ਵਿਭਤ੍ਤਂ, ਪੁਨ ਕਿਮਗ੍ਗਹੇਸੀ’’ਤਿ ਪਹਰਿਤ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤਕ੍ਖਯਂ ਪਾਪੇਸਿ. ਨਿਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਚ ਨਂ ਓਲੋਕੇਨ੍ਤੋ ਮਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਭਾਰਿਯਂ ਵਤ ਮਯਾ ਕਤਂ, ਸ੍ਵਾਹਂ ਅਕਾਰਣੇਨੇਵ ਨਂ ਮਾਰੇਸਿ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਬਲਵਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਸੋ ਠਿਤਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨਟ੍ਠਾਨੇਪਿ ਤਦੇਵ ਕਮ੍ਮਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਦਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਅਸਿਤਪੀਤਖਾਯਿਤਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਸਰੀਰੇ ਓਜਂ ਨ ਫਰਤਿ, ਅਟ੍ਠਿਚਮ੍ਮਮਤ੍ਤਮੇਵ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਨਂ ਏਕੋ ਥੇਰੋ ਪੁਚ੍ਛਿ ‘‘ਉਪਾਸਕ, ਤ੍ਵਂ ਅਤਿਵਿਯ ਕਿਸੋ ਅਟ੍ਠਿਚਮ੍ਮਮਤ੍ਤੋ ਜਾਤੋ, ਕੀਦਿਸੋ ਤੇ ਰੋਗੋ, ਉਦਾਹੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚਿ ਤਪਨੀਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ’’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਸੋ ‘‘ਭਾਰਿਯਂ ਤੇ, ਉਪਾਸਕ, ਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ, ਅਨਪਰਾਧਟ੍ਠਾਨੇ ਅਪਰਦ੍ਧ’’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਤੇਨੇਵ ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਕਾਲਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਰਯੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ. ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਨ ਸੁਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧਸਕ੍ਕਕੋਕਾਲਿਕਚਿਞ੍ਚਮਾਣਵਿਕਾਦੀਨਂ ਵਤ੍ਥੂਨਿ ਕਥੇਤਬ੍ਬਾਨਿ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਉਕ੍ਕਲਜਯਭਞ੍ਞਾਦੀਨਂ.
ਤਤਿਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੪. ਅਤਪਨੀਯਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੧. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯੇ ਵੁਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੫. ਪਠਮਸੀਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੨. ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਾਪਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨਾਤਿ ਪਾਪਕਂ ਨਾਮ ਸੀਲਂ ਸੀਲਭੇਦਕਰੋ ਅਸਂਵਰੋਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿ ਅਸਂਵਰੋ ਅਸੀਲਮੇਵ ਤਂਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਭਾਵਤੋ, ਕਥਂ ਸੀਲਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ? ਤਤ੍ਥਾਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ ਸਿਯਾ – ਯਥਾ ਨਾਮ ਲੋਕੇ ਅਦਿਟ੍ਠਂ ‘‘ਦਿਟ੍ਠ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਸੀਲਵਾ ‘‘ਸੀਲਵਾ’’ਤਿ, ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਅਸੀਲਮ੍ਪਿ ਅਸਂਵਰੋਪਿ ‘‘ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੋਹਰੀਯਤਿ. ਅਥ ਵਾ ‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਥਪਤਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਸੀਲਾ? ਅਕੁਸਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ, ਅਕੁਸਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਪਾਪਕੋ ਆਜੀਵੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੬੪) ਵਚਨਤੋ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੀਲਸਮਞ੍ਞਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਰਿਚਯਵਸੇਨ ਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿ ਵਿਯ ਪਕਤਿਭੂਤੋ ਸਬ੍ਬੋ ਸਮਾਚਾਰੋ ‘‘ਸੀਲ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਅਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਟ੍ਠੇਨ ਅਕੁਸਲਂ ਲਾਮਕਂ, ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਪਾਪਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨਾ’’ਤਿ. ਪਾਪਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਾਪਿਕਾਵ. ਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਅਹੇਤੁਕਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਕਿਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿ, ਨਤ੍ਥਿਕਦਿਟ੍ਠੀਤਿ ਇਮਾ ਤਿਵਿਧਾ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ ਪਾਪਿਕਤਰਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਾਪਕੇਨ ਸੀਲੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਯੋਗਵਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਾਪਿਕਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਆਸਯਵਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਪਯੋਗਾਸਯਵਿਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਰਯੂਪਗੋ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਨਿਰਯੇ’’ਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ‘‘ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਲਕ੍ਖਣਵਚਨਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਨ ਤਨ੍ਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਯਥਾ ਤਂ ਲੋਕੇ ‘‘ਯਦਿਮੇ ਬ੍ਯਾਧਿਤਾ ਸਿਯੁਂ, ਇਮੇਸਂ ਇਦਂ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਦਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਞ੍ਞੇਸੁਪਿ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੋਤਿ ਨਿਪ੍ਪਞ੍ਞੋ.
ਪਞ੍ਚਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੬. ਦੁਤਿਯਸੀਲਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੩. ਛਟ੍ਠੇ ਭਦ੍ਦਕੇਨ ਚ ਸੀਲੇਨਾਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦਿਚਤੁਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੀਲੇਨ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਖਣ੍ਡਾਦਿਸੀਲਭਾਵੇਨ ਸਯਞ੍ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਦਿਕਲ੍ਯਾਣਗੁਣਾਵਹਂ ਚਾਤਿ ‘‘ਭਦ੍ਦਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਭਦ੍ਦਿਕਾਯ ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਤਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਾਞਾਣੇਨ ਚੇਵ ਕਮ੍ਮਪਥਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਭਦ੍ਦਕੇਨ ਸੀਲੇਨ ਪਯੋਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾਯ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਆਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਇਤਿ ਪਯੋਗਾਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਗ੍ਗੂਪਗੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਇਮੇਹਿ, ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਯਥਾਭਤਂ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਸਗ੍ਗੇ’’ਤਿ. ਸਪ੍ਪਞ੍ਞੋਤਿ ਪਞ੍ਞਵਾ. ਸੇਸਂ ਸੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵ.
ਛਟ੍ਠਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੭. ਆਤਾਪੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੪. ਸਤ੍ਤਮੇ ਅਨਾਤਾਪੀਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਆਤਾਪਨਟ੍ਠੇਨ ਆਤਾਪੋ, ਵੀਰਿਯਂ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਆਤਾਪੀ, ਨ ਆਤਾਪੀ ਅਨਾਤਾਪੀ, ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵਿਰਹਿਤੋ ਕੁਸੀਤੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਓਤ੍ਤਾਪੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਾਪੁਤ੍ਰਾਸੋ, ਸੋ ਏਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਓਤ੍ਤਾਪੀ, ਨ ਓਤ੍ਤਾਪੀ ਅਨੋਤ੍ਤਾਪੀ, ਓਤ੍ਤਾਪਰਹਿਤੋ. ਅਥ ਵਾ ਆਤਾਪਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਅਨਾਤਾਪੋ, ਕੋਸਜ੍ਜਂ ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨਾਤਾਪੀ. ਯਂ ‘‘ਨ ਓਤ੍ਤਪਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਿਤਬ੍ਬੇਨ, ਨ ਓਤ੍ਤਪਤਿ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਅਨੋਤ੍ਤਾਪੋ. ਸੋ ਅਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਨੋਤ੍ਤਾਪੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਅਭਬ੍ਬੋਤਿ ਅਨਰਹੋ. ਸਮ੍ਬੋਧਾਯਾਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯਾਤਿ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਵੂਪਸਮਾਯ ਅਮਤਮਹਾਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ. ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸਾਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸ੍ਸ. ਤਞ੍ਹਿ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ, ਚਤੂਹਿ ਯੋਗੇਹਿ ਅਨੁਪਦ੍ਦੁਤਤ੍ਤਾ ਖੇਮਂ ਨਿਬ੍ਭਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਨ੍ਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਧਿਗਮਾਯਾਤਿ ਪਤ੍ਤਿਯਾ. ਆਤਾਪੀਤਿ ਵੀਰਿਯਵਾ. ਸੋ ਹਿ ‘‘ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਵਿਹਰਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਥਾਮਵਾ ਦਲ਼੍ਹਪਰਕ੍ਕਮੋ ਅਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰੋ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੪੫) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਆਤਾਪਨਸੀਲੋਤਿ ਆਤਾਪੀ. ਓਤ੍ਤਾਪੀਤਿ ‘‘ਯਂ ਓਤ੍ਤਪਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਿਤਬ੍ਬੇਨ, ਓਤ੍ਤਪਤਿ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੩੧) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਨ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਓਤ੍ਤਪਨਸੀਲੋਤਿ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪੀ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਓਤ੍ਤਾਪੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਹਿਰਿਯਾ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਏਵ ਹੋਤੀਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਪਿ ਵਜ੍ਜੇ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸੀਲੇਸੁ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ ਹੋਤਿ. ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਆਤਾਪੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਪਰਿਤਾਪਿਤਾਦੀਪਨੇਨ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਭਾਵਨਾਨੁਯੁਤ੍ਤਤਾ ਦਸ੍ਸਿਤਾ. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵੀਰਿਯਂ ਸਦ੍ਧਾਸਤਿਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਹਿ ਵਿਨਾ ਨ ਹੋਤੀਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਕਾਨਿ ਸਦ੍ਧਾਪਞ੍ਚਮਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਵੁਤ੍ਤਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤੇਸੁ ਚ ਸਿਦ੍ਧੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਪਹਾਨਸਞ੍ਞਾ, ਵਿਰਾਗਸਞ੍ਞਾ, ਨਿਰੋਧਸਞ੍ਞਾਤਿ ਛ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਾ ਸਞ੍ਞਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਏਵਾਤਿ. ਏਵਂ ਇਮੇਹਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਲੋਕਿਯਾਨਂ ਸੀਲਸਮਾਧਿਪਞ੍ਞਾਨਂ ਸਿਜ੍ਝਨਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲਨਿਬ੍ਬਾਨਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਭਬ੍ਬਤਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਆਤਾਪੀ ਚ ਖੋ…ਪੇ… ਅਧਿਗਮਾਯਾ’’ਤਿ ਆਹ.
ਗਾਥਾਸੁ ਕੁਸੀਤੋਤਿ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਤਕ੍ਕਬਹੁਲਤਾਯ ਕਾਮਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ ਕੁਚ੍ਛਿਤੇਹਿ ਪਾਪਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਿਤੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯੁਤ੍ਤੋਤਿ ਕੁਸੀਤੋ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਂ ਵਾ ਸੀਦਤਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਤੋ ਅਵਸੀਦਤੀਤਿ ਕੁਸੀਤੋ, ਦ-ਕਾਰਸ੍ਸ ਤ-ਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ. ਹੀਨਵੀਰਿਯੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬੀਰਿਯੋ, ਚਤੂਸੁਪਿ ਇਰਿਯਾਪਥੇਸੁ ਵੀਰਿਯਕਰਣਰਹਿਤੋ. ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਸਂਹਨਨਸਭਾਵਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਾਲਸਿਯਸ੍ਸ ਥਿਨਸ੍ਸ, ਅਸਤ੍ਤਿਵਿਘਾਤਸਭਾਵਸ੍ਸ ਕਾਯਾਲਸਿਯਸ੍ਸ ਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਚ ਅਭਿਣ੍ਹਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਬਹੁਲੋ. ਪਾਪਜਿਗੁਚ੍ਛਨਲਕ੍ਖਣਾਯ ਹਿਰਿਯਾ ਅਭਾਵੇਨ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਅਹਿਰਿਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਹਿਰਿਕੋ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਵੀਰਿਯਾਨਂ ਅਭਾਵੇਨੇਵ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤਸ੍ਸ ਆਦਰੋਤਿ ਅਨਾਦਰੋ. ਉਭਯਥਾਪਿ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਪੁਗ੍ਗਲੇਨ ਦੁਵਿਧਕਿਰਿਯਾਕਰਣੇਨ ਅਨਾਦਰੋ. ਫੁਟ੍ਠੁਨ੍ਤਿ ਫੁਸਿਤੁਂ. ਸਮ੍ਬੋਧਿਮੁਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬੋਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ ਅਭਬ੍ਬੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਤਿਮਾਤਿ ਚਿਰਕਤਚਿਰਭਾਸਿਤਾਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣੇ ਸਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਤਿਨੇਪਕ੍ਕਸ੍ਸ ਭਾਵੇਨ ਚਤੁਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਯੋਗੇਨ ਸਤਿਮਾ. ਨਿਪਕੋਤਿ ਸਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਿਯਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਚੇਵ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਪਰਿਹਰਣਪਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਚ ਨੇਪਕ੍ਕੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਤ੍ਤਾ ਨਿਪਕੋ. ਝਾਯੀਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਲਕ੍ਖਣੂਪਨਿਜ੍ਝਾਨੇਨ ਚਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿਪਿ ਝਾਨੇਹਿ ਝਾਯੀ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋਤਿ ‘‘ਦਿਵਸਂ ਚਙ੍ਕਮੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਆਵਰਣਿਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਭਾਵਨਾਯ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ. ਸਂਯੋਜਨਂ ਜਾਤਿਜਰਾਯ ਛੇਤ੍ਵਾਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਚੇਵ ਜਰਾਯ ਚ ਸਤ੍ਤੇ ਸਂਯੋਜੇਤੀਤਿ ਸਂਯੋਜਨਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਕਾਮਰਾਗਾਦਿਕਂ ਦਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਕਿਲੇਸਜਾਤਂ ਅਨੁਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤਵਸੇਨ ਮੂਲਤੋ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ. ਅਥ ਵਾ ਸਂਯੋਜਨਂ ਜਾਤਿਜਰਾਯ ਛੇਤ੍ਵਾਤਿ ਜਾਤਿਜਰਾਯ ਸਂਯੋਜਨਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਜਰਾਯ ਅਚ੍ਛੇਦੋ ਅਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋਵ. ਯਸ੍ਸ ਪਨ ਤਾਨਿ ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ, ਤਸ੍ਸ ਜਾਤਿਜਰਾਪਿ ਛਿਨ੍ਨਾਵ ਕਾਰਣਸ੍ਸ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਂਯੋਜਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਏਵ ਜਾਤਿਜਰਾਪਿ ਛਿਨ੍ਦਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਂਯੋਜਨਂ ਜਾਤਿਜਰਾਯ ਛੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿ. ਇਧੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਿਮਨੁਤ੍ਤਰਂ ਫੁਸੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਵਾ ਫੁਸੇ ਪਾਪੁਣੇਯ੍ਯ.
ਸਤ੍ਤਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੮. ਪਠਮਨਕੁਹਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੫. ਅਟ੍ਠਮੇ ਨਯਿਦਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਨਇਤਿ ਪਟਿਸੇਧੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਤਸ੍ਸ ‘‘ਵੁਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ, ਯਕਾਰੋ ਪਦਸਨ੍ਧਿਕਰੋ. ਇਦਂ-ਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਏਕਮਿਦਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾਯਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਸੁਭਗਵਨੇ ਸਾਲਰਾਜਮੂਲੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੫੦੧) ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ‘‘ਇਦਂ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਂ ਓਰਮਤ੍ਤਕਂ ਸੀਲਮਤ੍ਤਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੭) ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ ਆਗਤੋ.
‘‘ਇਦਞ੍ਹਿ ਤਂ ਜੇਤਵਨਂ, ਇਸਿਸਙ੍ਘਨਿਸੇਵਿਤਂ;
ਆਵੁਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਰਾਜੇਨ, ਪੀਤਿਸਞ੍ਜਨਨਂ ਮਮਾ’’ਤਿ. –
ਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੪੮) ਵਕ੍ਖਮਾਨੇ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ. ਇਧਾਪਿ ਵਕ੍ਖਮਾਨੇਯੇਵ ਆਸਨ੍ਨਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯ-ਸਦ੍ਦੋ –
‘‘ਕਿਂ ਤੇ ਵਤਂ ਕਿਂ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ,
ਕਿਸ੍ਸ ਸੁਚਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਅਯਂ ਵਿਪਾਕੋ;
ਇਦ੍ਧੀ ਜੁਤੀ ਬਲਵੀਰਿਯੂਪਪਤ੍ਤਿ,
ਇਦਞ੍ਚ ਤੇ ਨਾਗ ਮਹਾਵਿਮਾਨਂ.
‘‘ਅਹਞ੍ਚ ਭਰਿਯਾ ਚ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ,
ਸਦ੍ਧਾ ਉਭੋ ਦਾਨਪਤੀ ਅਹੁਮ੍ਹਾ;
ਓਪਾਨਭੂਤਂ ਮੇ ਘਰਂ ਤਦਾਸਿ,
ਸਨ੍ਤਪ੍ਪਿਤਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਚ.
‘‘ਤਂ ਮੇ ਵਤਂ ਤਂ ਪਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ,
ਤਸ੍ਸ ਸੁਚਿਣ੍ਣਸ੍ਸ ਅਯਂ ਵਿਪਾਕੋ;
ਇਦ੍ਧੀ ਜੁਤੀ ਬਲਵੀਰਿਯੂਪਪਤ੍ਤਿ,
ਇਦਞ੍ਚ ਮੇ ਧੀਰ ਮਹਾਵਿਮਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. (ਜਾ. ੨.੨੨.੧੫੯੨-੧੫੯੩, ੧੫੯੫) –
ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪੁਣ੍ਣਕਜਾਤਕੇ ਦਾਨੇ ਆਗਤੋ.
‘‘ਕੇਨ ਪਾਣਿ ਕਾਮਦਦੋ, ਕੇਨ ਪਾਣਿ ਮਧੁਸ੍ਸਵੋ;
ਕੇਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ, ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਾਣਿਮ੍ਹਿ ਇਜ੍ਝਤਿ.
‘‘ਤੇਨ ਪਾਣਿ ਕਾਮਦਦੋ, ਤੇਨ ਪਾਣਿ ਮਧੁਸ੍ਸਵੋ;
ਤੇਨ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ, ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਾਣਿਮ੍ਹਿ ਇਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ. (ਪੇ. ਵ. ੨੭੫, ੨੭੭) –
ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਙ੍ਕੁਰਪੇਤਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚੇ. ‘‘ਇਦਂ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਯਂ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੧੧) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਿਤ੍ਤਿਰਜਾਤਕੇ ਪਞ੍ਚਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸੀਲੇ. ‘‘ਤਂ ਖੋ ਪਨ, ਪਞ੍ਚਸਿਖ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਨੇਵ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ…ਪੇ… ਯਾਵਦੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੨੯) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਗੋਵਿਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਹਾਰੇ. ‘‘ਪਰੇ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਯਮੇਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੮੩) ਸਲ੍ਲੇਖਸੁਤ੍ਤੇ ਮੇਥੁਨਵਿਰਤਿਯਂ.
‘‘ਮਯਞ੍ਚ ਭਰਿਯਾ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਾਮ,
ਅਮ੍ਹੇ ਚ ਭਰਿਯਾ ਨਾਤਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ;
ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਤਾਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮ,
ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਅਮ੍ਹਂ ਦਹਰਾ ਨ ਮੀਯਰੇ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੧੦.੯੭) –
ਮਹਾਧਮ੍ਮਪਾਲਜਾਤਕੇ ਸਦਾਰਸਨ੍ਤੋਸੇ. ‘‘ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਚਤੁਰਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਤਾ – ਤਪਸ੍ਸੀ ਸੁਦਂ ਹੋਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੫) ਲੋਮਹਂਸਸੁਤ੍ਤੇ ਵੀਰਿਯੇ.
‘‘ਹੀਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ, ਖਤ੍ਤਿਯੇ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ;
ਮਜ੍ਝਿਮੇਨ ਚ ਦੇਵਤ੍ਤਂ, ਉਤ੍ਤਮੇਨ ਵਿਸੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ. (ਜਾ. ੧.੮.੭੫) –
ਨਿਮਿਜਾਤਕੇ ਅਤ੍ਤਦਮਨਵਸੇਨ ਕਤੇ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਉਪੋਸਥੇ. ‘‘ਇਦਂ ਖੋ ਪਨ, ਪਞ੍ਚਸਿਖ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ…ਪੇ… ਅਯਮੇਵ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੨੯) ਮਹਾਗੋਵਿਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤੇਯੇਵ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ. ‘‘ਤਯਿਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਇਦ੍ਧਞ੍ਚੇਵ ਫੀਤਞ੍ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਕਂ ਬਾਹੁਜਞ੍ਞਂ ਪੁਥੁਭੂਤਂ ਯਾਵ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਸੁਪ੍ਪਕਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੭੪) ਪਾਸਾਦਿਕਸੁਤ੍ਤੇ ਸਿਕ੍ਖਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹੇ ਸਕਲਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ. ਇਧਾਪਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇ ਸਾਸਨੇ ਚ ਵਤ੍ਤਤਿ.
ਵੁਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਸੀਯਤਿ, ਚਰੀਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜਨਕੁਹਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ‘‘ਅਹੋ ਅਯ੍ਯੋ ਸੀਲਵਾ ਵਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛੋ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਮਹਿਦ੍ਧਿਕੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਜਨਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਲੋਕਸ੍ਸ ਵਿਮ੍ਹਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਜਨਲਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਵਰੂਪਸ੍ਸ ਨਾਮ ਅਯ੍ਯਸ੍ਸ ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ‘‘ਕੇਨਤ੍ਥੋ, ਕਿਂ ਆਹਰੀਯਤੂ’’ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਵਦਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਾਨਿਸਂਸਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਯ੍ਵਾਯਂ ‘‘ਆਕਙ੍ਖੇਯ੍ਯ ਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ‘ਲਾਭੀ ਅਸ੍ਸਂ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨ’ਨ੍ਤਿ, ਸੀਲੇ-ਸ੍ਵੇਵਸ੍ਸ ਪਰਿਪੂਰਕਾਰੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬੫) ਸੀਲਾਨਿਸਂਸਭਾਵੇਨ ਵੁਤ੍ਤੋ ਚਤੁਪਚ੍ਚਯਲਾਭੋ, ਯੋ ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਦਾਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਦਰਬਹੁਮਾਨਗਰੁਕਰਣਸਙ੍ਖਾਤੋ ਚ ਸਕ੍ਕਾਰੋ, ਯੋ ਚ ‘‘ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਸੁਤਧਰੋ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਉਗ੍ਗਤਥੁਤਿਘੋਸਸਙ੍ਖਾਤੋ ਸਿਲੋਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਨ੍ਤਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕੋ ਆਨਿਸਂਸੋ, ਤਦਤ੍ਥਂ. ਇਤਿ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੂਤਿ ‘‘ਏਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਵਾਸੇ ਸਤਿ ‘ਅਯਂ ਸੀਲਵਾ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮੋ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੁ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤੂ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਗੁਣਵਸੇਨ ਸਮ੍ਭਾਵਨਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਨ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ.
ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਜਨਕੁਹਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿਚ੍ਛਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਾਪਕਤਸ੍ਸ ਸਤੋ ਸਾਮਨ੍ਤਜਪ੍ਪਨਇਰਿਯਾਪਥਨਿਸ੍ਸਿਤਪਚ੍ਚਯਪਟਿਸੇਵਨਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਤਿਵਿਧੇਨ ਕੁਹਨਵਤ੍ਥੁਨਾ ਕੁਹਨਭਾਵੇਨ ਜਨਸ੍ਸ ਵਿਮ੍ਹਾਪਨਤ੍ਥਂ. ਜਨਲਪਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿਚ੍ਛਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਥਂ ਪਰਿਕਥੋਭਾਸਾਦਿਵਸੇਨ ਲਪਨਭਾਵੇਨ ਉਪਲਾਪਨਭਾਵੇਨ ਵਾ ਜਨਸ੍ਸ ਲਪਨਤ੍ਥਂ. ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਾਨਿਸਂਸਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿਚ੍ਛਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਲਾਭਾਦਿਗਰੁਤਾਯ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਆਨਿਸਂਸਉਦਯਸ੍ਸ ਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਂ. ਇਤਿ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੂਤਿ ਪਾਪਿਚ੍ਛਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਅਸਨ੍ਤਗੁਣਸਮ੍ਭਾਵਨਾਧਿਪ੍ਪਾਯੇਨ ‘ਇਤਿ ਏਵਂ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੂ’ਤਿ ਨ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਪੁਰਿਮੋਯੇਵ ਪਨ ਅਤ੍ਥੋ ਸਾਰਤਰੋ.
ਅਥ ਖੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਥਾਤਿ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ, ਖੋਤਿ ਅਵਧਾਰਣੇ. ਤੇਨ ਕੁਹਨਾਦਿਤੋ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥਾਯੇਵ ਪਨ ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਪਯੋਜਨਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਸਂਵਰਤ੍ਥਞ੍ਚੇਵ ਪਹਾਨਤ੍ਥਞ੍ਚਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਚਵਿਧੋ ਸਂਵਰੋ – ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ, ਸਤਿਸਂਵਰੋ, ਞਾਣਸਂਵਰੋ, ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ, ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ‘‘ਇਮਿਨਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੇਨ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ ਸਮੁਪੇਤੋ’’ਤਿ (ਵਿਭ. ੫੧੧) ਹਿ ਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ ਨਾਮ, ਯੋ ਸੀਲਸਂਵਰੋਤਿ ਚ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੧੩; ਮ. ਨਿ. ੧.੨੯੫; ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩੯; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੬) ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਸਤਿਸਂਵਰੋ.
‘‘ਯਾਨਿ ਸੋਤਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ (ਅਜਿਤਾਤਿ ਭਗਵਾ),
ਸਤਿ ਤੇਸਂ ਨਿਵਾਰਣਂ;
ਸੋਤਾਨਂ ਸਂਵਰਂ ਬ੍ਰੂਮਿ,
ਪਞ੍ਞਾਯੇਤੇ ਪਿਧੀਯਰੇ’’ਤਿ. (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੪੧) –
ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਞਾਣਸਂਵਰੋ. ‘‘ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਸ੍ਸਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ. ‘‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬; ਅ. ਨਿ. ੪.੧੧੪; ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਆਗਤੋ ਅਯਂ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਂ ਪਜਹਨਵਸੇਨ, ਵਤ੍ਤਪਟਿਵਤ੍ਤਾਨਂ ਕਰਣਵਸੇਨ ਚ ਪਵਤ੍ਤਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿਰਤਿਯੋ ਚ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਸਬ੍ਬੋ ਕਾਯਵਚੀਸਂਯਮੋ, ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਆਪਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਵੀਤਿਕ੍ਕਮੋ ਸੀਲਸਂਵਰੋ. ਸਤਿ ਏਵ ਸਤਿਸਂਵਰੋ, ਸਤਿਪ੍ਪਧਾਨਾ ਵਾ ਕੁਸਲਾ ਖਨ੍ਧਾ. ਞਾਣਮੇਵ ਞਾਣਸਂਵਰੋ. ਅਧਿਵਾਸਨਵਸੇਨ ਅਦੋਸੋ, ਅਦੋਸਪ੍ਪਧਾਨਾ ਵਾ ਤਥਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਕੁਸਲਾ ਖਨ੍ਧਾ ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰੋ, ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਏਕੇ. ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਾਦੀਨਂ ਅਨਧਿਵਾਸਨਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਂ ਵੀਰਿਯਮੇਵ ਵੀਰਿਯਸਂਵਰੋ. ਤੇਸੁ ਪਠਮੋ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਦਿਦੁਸ੍ਸੀਲ੍ਯਸ੍ਸ ਸਂਵਰਣਤੋ ਸਂਵਰੋ, ਦੁਤਿਯੋ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਚ੍ਚਸ੍ਸ, ਤਤਿਯੋ ਅਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਕ੍ਖਨ੍ਤਿਯਾ, ਪਞ੍ਚਮੋ ਕੋਸਜ੍ਜਸ੍ਸ ਸਂਵਰਣਤੋ ਪਿਦਹਨਤੋ ਸਂਵਰੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਏਵਮੇਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਰਤ੍ਥਂ, ਸਂਵਰਨਿਪ੍ਫਾਦਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਪਹਾਨਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ – ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਸਮੁਚ੍ਛੇਦਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਏਕਕਨਿਪਾਤੇ ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਸਪਿ ਤਥਾ ਤਥਾ ਰਾਗਾਦਿਕਿਲੇਸਾਨਂ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਟ੍ਠੇਨ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਹਾਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ, ਪਹਾਨਸਾਧਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਂਵਰੇਨ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਵੇਸਨਨਿਵਾਰਣਂ ਪਹਾਨੇਨ ਪਵੇਸਨਨਿਵਾਰਣਞ੍ਚੇਵ ਸਮੁਗ੍ਘਾਤੋ ਚਾਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਉਭਯੇਨਾਪਿ ਪਨ ਯਥਾਰਹਂ ਉਭਯਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਸੀਲਾਦਿਧਮ੍ਮਾ ਏਵ ਹਿ ਸਂਵਰਣਤੋ ਸਂਵਰੋ, ਪਜਹਨਤੋ ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ.
ਗਾਥਾਸੁ ਅਨੀਤਿਹਨ੍ਤਿ ਈਤਿਯੋ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਉਪਦ੍ਦਵਾ – ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾ ਚ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾ ਚ. ਈਤਿਯੋ ਹਨਤਿ ਵਿਨਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤੀਤਿ ਈਤਿਹਂ, ਅਨੁ ਈਤਿਹਨ੍ਤਿ ਅਨੀਤਿਹਂ, ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਞ੍ਚ. ਅਥ ਵਾ ਈਤੀਹਿ ਅਨਤ੍ਥੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਹਨਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਈਤਿਹਾ, ਤਣ੍ਹਾਦਿਉਪਕ੍ਕਿਲੇਸਾ. ਨਤ੍ਥਿ ਏਤ੍ਥ ਈਤਿਹਾਤਿ ਅਨੀਤਿਹਂ. ਈਤਿਹਾ ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਟ੍ਠੇਨ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਮਯਾ, ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਇਦਂ ਅਨੀਤਿਹਂ. ‘‘ਅਨਿਤਿਹ’’ਨ੍ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ. ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ‘‘ਇਤਿਹਾਯ’’ਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਨੇਕਂਸਗ੍ਗਾਹਭਾਵਤੋ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਇਤਿਹਂ ਨਾਮ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪ੍ਪਵੇਦਿਤਤ੍ਤਾ ਯਥਾਨੁਸਿਟ੍ਠਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਾਨਂ ਨਿਕ੍ਕਙ੍ਖਭਾਵਸਾਧਨਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿਹਨ੍ਤਿ ਅਨਿਤਿਹਂ, ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ ‘‘ਅਤਕ੍ਕਾਵਚਰੋ’’ਤਿ ਚ. ਗਾਥਾਸੁਖਤ੍ਥਂ ਪਨ ‘‘ਅਨੀਤਿਹ’’ਨ੍ਤਿ ਦੀਘਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਠਨ੍ਤਿ.
ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਓਗਧਂ ਪਤਿਟ੍ਠਂ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮੀ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਰਸਤ੍ਤਾ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਮ੍ਪਾਪਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮਿਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ. ਸੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਸਮਤਿਂਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸੇ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਦੇਸਯਿ ਦੇਸੇਸਿ. ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧੋਤਿ ਵਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਾਹਨਸ੍ਸ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਤਸ੍ਸ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਨਾਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਤਞ੍ਚ ਤਂ ਏਕਨ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮੀ. ਅਥ ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮਿਨਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਗਾਮਿਨਂ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋ ਏਵ ਵਤ੍ਤਤਿ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ. ਮਹਤ੍ਤੇਹੀਤਿ ਮਹਾਆਤੁਮੇਹਿ ਉਲ਼ਾਰਜ੍ਝਾਸਯੇਹਿ. ਮਹਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਮਹਨ੍ਤੇ ਵਾ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਾਦਿਕੇ ਏਸਨ੍ਤਿ ਗਵੇਸਨ੍ਤੀਤਿ ਮਹੇਸਿਨੋ ਬੁਦ੍ਧਾਦਯੋ ਅਰਿਯਾ. ਤੇਹਿ ਅਨੁਯਾਤੋ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ. ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਦਿਭਾਵੇਨੇਵ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਮਯਾ ਦੇਸਿਤਂ, ਏਵਂ ਯੇ ਏਤਂ ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਤਦਤ੍ਥਂ ਸਾਸਨਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਞ੍ਚ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਤ੍ਥੇਹਿ ਯਥਾਰਹਂ ਅਨੁਸਾਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁ ਮਯ੍ਹਂ ਸਾਸਨਕਾਰਿਨੋ ਓਵਾਦਪ੍ਪਟਿਕਰਾ ਸਕਲਸ੍ਸ ਵਟ੍ਟਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਂ ਅਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਾ ਅਨ੍ਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ.
ਅਟ੍ਠਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੯. ਦੁਤਿਯਨਕੁਹਨਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੬. ਨਵਮੇ ਅਭਿਞ੍ਞਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਕੁਸਲਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਖਨ੍ਧਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਵਿਸਿਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣੇਨ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਜਾਨਨਤ੍ਥਂ. ਪਰਿਞ੍ਞਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਰਿਜਾਨਨਤ੍ਥਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਨਤ੍ਥਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਅਭਿਜਾਨਨਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਵਿਸਯਾ. ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਪਰਿਜਾਨਨਾ ਪਨ ਯਦਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਵਿਸਯਾ, ਪਹਾਨਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਭਾਵਨਾਭਿਸਮਯੇਹਿ ਪਨ ਵਿਨਾ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਪਹਾਨਾਦਯੋਪਿ ਇਧ ਗਹਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੇਸਂ ਅਨਨ੍ਤਰਸੁਤ੍ਤੇ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਮੇਵ.
ਨਵਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧੦. ਸੋਮਨਸ੍ਸਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੭. ਦਸਮੇ ਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਬਹੁਲੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸੁਖਨ੍ਤਿ ਕਾਯਿਕਂ ਸੁਖਂ, ਸੋਮਨਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚੇਤਸਿਕਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਸ ਕਾਯਿਕਂ ਚੇਤਸਿਕਞ੍ਚ ਸੁਖਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਸੋ ਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਬਹੁਲੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਯੋਨੀਤਿ ‘‘ਚਤਸ੍ਸੋ ਖੋ ਇਮਾ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਯੋਨਿਯੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫੨) ਖਨ੍ਧਕੋਟ੍ਠਾਸੋ ਯੋਨੀਤਿ ਆਗਤੋ. ‘‘ਯੋਨਿ ਹੇਸਾ, ਭੂਮਿਜ, ਫਲਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੨੬) ਕਾਰਣਂ.
‘‘ਨ ਚਾਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਬ੍ਰੂਮਿ, ਯੋਨਿਜਂ ਮਤ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵ’’ਨ੍ਤਿ ਚ. (ਮ. ਨਿ. ੨.੪੫੭; ਧ. ਪ. ੩੯੬; ਸੁ. ਨਿ. ੬੨੫);
‘‘ਤਮੇਨਂ ਕਮ੍ਮਜਾ ਵਾਤਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਧਂਪਾਦਂ ਅਧੋਸਿਰਂ ਸਮ੍ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਮਾਤੁ ਯੋਨਿਮੁਖੇ ਸਮ੍ਪਟਿਪਾਦੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਚ ਆਦੀਸੁ ਪਸ੍ਸਾਵਮਗ੍ਗੋ. ਇਧ ਪਨ ਕਾਰਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਅਸ੍ਸਾਤਿ ਅਨੇਨ. ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ ਪਟ੍ਠਪਿਤਾ ਪਗ੍ਗਹਿਤਾ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਾ ਵਾ.
ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਆਸਵਾ, ਚਕ੍ਖੁਤੋਪਿ…ਪੇ… ਮਨਤੋਪਿ ਸਵਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਧਮ੍ਮਤੋ ਯਾਵ ਗੋਤ੍ਰਭੂ, ਓਕਾਸਤੋ ਯਾਵ ਭਵਗ੍ਗਾ ਸਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਆਸਵਾ. ਏਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਏਤਞ੍ਚ ਓਕਾਸਂ ਅਨ੍ਤੋ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਨ੍ਤੋਕਰਣਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਆਕਾਰੋ. ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਯਟ੍ਠੇਨ ਮਦਿਰਾਦਯੋ ਆਸਵਾ ਵਿਯਾਤਿਪਿ ਆਸਵਾ. ਲੋਕੇ ਹਿ ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਕਾ ਮਦਿਰਾਦਯੋ ਆਸਵਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ ਚ ਚਿਰਪਾਰਿਵਾਸਿਯਟ੍ਠੇਨ ਆਸਵਾ, ਏਤੇ ਏਵ ਭਵਿਤੁਂ ਅਰਹਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ – ‘‘ਪੁਰਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋਟਿ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ, ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਨਾਹੋਸੀ’’ਤਿਆਦਿ (ਅ. ਨਿ. ੧੦.੬੧). ਆਯਤਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਸਵਨ੍ਤਿ ਪਸਵਨ੍ਤੀਤਿਪਿ ਆਸਵਾ. ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਚਨਾਨਿ ਯਤ੍ਥ ਕਿਲੇਸਾ ਆਸਵਾਤਿ ਆਗਤਾ, ਤਤ੍ਥ ਯੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਕਮ੍ਮੇਪਿ. ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਕਮ੍ਮਕਿਲੇਸਾ ਏਵ ਆਸਵਾ, ਅਪਿਚ ਖੋ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾ ਉਪਦ੍ਦਵਾਪਿ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਹਿ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ – ਕਾਮਾਸਵੋ, ਭਵਾਸਵੋ, ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ’’ਤਿ (ਧ. ਸ. ੧੧੦੨) ਕਾਮਰਾਗਾਦਯੋ ਕਿਲੇਸਾ ਆਸਵਾਤਿ ਆਗਤਾ. ਸੁਤ੍ਤੇਪਿ ‘‘ਨਾਹਂ, ਚੁਨ੍ਦ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਨਂਯੇਵ ਆਸਵਾਨਂ ਸਂਵਰਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੧੮੨) ਏਤ੍ਥ ਵਿਵਾਦਮੂਲਭੂਤਾ ਕਿਲੇਸਾ ਆਸਵਾਤਿ ਆਗਤਾ.
‘‘ਯੇਨ ਦੇਵੂਪਪਤ੍ਯਸ੍ਸ, ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ ਵਾ ਵਿਹਙ੍ਗਮੋ;
ਯਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਞ੍ਚ ਅਬ੍ਬਜੇ;
ਤੇ ਮਯ੍ਹਂ, ਆਸਵਾ ਖੀਣਾ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਾ ਵਿਨਲ਼ੀਕਤਾ’’ਤਿ. (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੬) –
ਏਤ੍ਥ ਤੇਭੂਮਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ. ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਸਂਵਰਾਯ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯਾ’’ਤਿ (ਪਾਰਾ. ੩੯) ਏਤ੍ਥ ਪਰੂਪਘਾਤਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਵਧਬਨ੍ਧਾਦਯੋ ਚੇਵ ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖਭੂਤਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾ ਉਪਦ੍ਦਵਾ ਚ.
ਤੇ ਪਨੇਤੇ ਆਸਵਾ ਵਿਨਯੇ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਸਂਵਰਾਯ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਾਨਂ ਆਸਵਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯਾ’’ਤਿ ਦ੍ਵੇਧਾ ਆਗਤਾ. ਸਲ਼ਾਯਤਨੇ ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਆਵੁਸੋ, ਆਸਵਾ – ਕਾਮਾਸਵੋ, ਭਵਾਸਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੨੧) ਤਿਧਾ ਆਗਤਾ. ਤਥਾ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ. ਅਭਿਧਮ੍ਮੇ ਤੇਯੇਵ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਤੁਧਾ ਆਗਤਾ. ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਰਿਯਾਯੇ ਪਨ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਸਵਾ ਨਿਰਯਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕਗਮਨੀਯਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਆਸਵਾ ਦੇਵਲੋਕਗਮਨੀਯਾ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੬.੬੩) ਪਞ੍ਚਧਾ ਆਗਤਾ. ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਆਸਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਛਕ੍ਕਨਿਪਾਤੇ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਸਵਾ ਸਂਵਰਾ ਪਹਾਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਅ. ਨਿ. ੬.੫੮) ਨਯੇਨ ਛਧਾ ਆਗਤਾ. ਸਬ੍ਬਾਸਵਪਰਿਯਾਯੇ ਤੇਯੇਵ ਦਸ੍ਸਨਪਹਾਤਬ੍ਬੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤਧਾ ਆਗਤਾ. ਇਧ ਪਨ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਖਯਾਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ‘‘ਯੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ ਵਯੋ ਭੇਦੋ ਪਰਿਭੇਦੋ ਅਨਿਚ੍ਚਤਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਸਰਸਭੇਦੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਜਾਨਤੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਸ੍ਸਤੋ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਂ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੫) ਏਤ੍ਥ ਆਸਵਾਨਂ ਖੀਣਾਕਾਰੋ ਨਤ੍ਥਿਭਾਵੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਅਸਮੁਪ੍ਪਾਦੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ.
‘‘ਸੇਖਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ, ਉਜੁਮਗ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋ;
ਖਯਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਂ ਞਾਣਂ, ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਾ ਅਨਨ੍ਤਰਾ’’ਤਿ. (ਇਤਿਵੁ. ੬੨) –
ਏਤ੍ਥ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਸਮਣੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੪੩੮) ਏਤ੍ਥ ਫਲਂ.
‘‘ਪਰਵਜ੍ਜਾਨੁਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ, ਨਿਚ੍ਚਂ ਉਜ੍ਝਾਨਸਞ੍ਞਿਨੋ;
ਆਸਵਾ ਤਸ੍ਸ ਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਆਰਾ ਸੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯਾ’’ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੨੫੩) –
ਏਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਇਧ ਪਨ ਫਲਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਸਂਵੇਜਨੀਯੇਸੁ ਠਾਨੇਸੂਤਿ ਸਂਵੇਗਜਨਕੇਸੁ ਜਾਤਿਆਦੀਸੁ ਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੂਸੁ. ਜਾਤਿ, ਜਰਾ, ਬ੍ਯਾਧਿ, ਮਰਣਂ, ਅਪਾਯਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਤੀਤੇ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਨਾਗਤੇ ਵਟ੍ਟਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਆਹਾਰਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਹਿ ਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਂਵੇਜਨੀਯਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਨਾਮ. ਅਪਿਚ ‘‘ਆਦਿਤ੍ਤੋ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੋ ਉਯ੍ਯੁਤ੍ਤੋ ਪਯਾਤੋ ਕੁਮ੍ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ, ਉਪਨੀਯਤਿ ਲੋਕੋ ਅਦ੍ਧੁਵੋ, ਅਤਾਣੋ ਲੋਕੋ ਅਨਭਿਸ੍ਸਰੋ, ਅਸ੍ਸਕੋ ਲੋਕੋ, ਸਬ੍ਬਂ ਪਹਾਯ ਗਮਨੀਯਂ, ਊਨੋ ਲੋਕੋ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਤਣ੍ਹਾਦਾਸੋ’’ਤਿਏਵਮਾਦੀਨਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੧੭) ਚੇਤ੍ਥ ਸਂਵੇਜਨੀਯਟ੍ਠਾਨਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਸਂਵੇਜਨੇਨਾਤਿ ਜਾਤਿਆਦਿਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੂਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਭਯਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਸਂਵੇਜਨੇਨ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਹੋਤ੍ਤਪ੍ਪਞਾਣਂ ਸਂਵੇਗੋ ਨਾਮ.
ਸਂਵਿਗ੍ਗਸ੍ਸਾਤਿ ਗਬ੍ਭੋਕ੍ਕਨ੍ਤਿਕਾਦਿਵਸੇਨ ਅਨੇਕਵਿਧੇਹਿ ਜਾਤਿਆਦਿਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਸਂਵੇਗਜਾਤਸ੍ਸ. ‘‘ਸਂਵੇਜਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਯੋਨਿਸੋ ਪਧਾਨੇਨਾਤਿ ਉਪਾਯਪਧਾਨੇਨ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਹਿ ਯਥਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਪਦਹਨਤੋ ਉਤ੍ਤਮਭਾਵਸਾਧਨਤੋ ਚ ‘‘ਪਧਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਂਵੇਗੇਨ ਭਵਾਦੀਸੁ ਕਿਞ੍ਚਿ ਤਾਣਂ ਲੇਣਂ ਪਟਿਸਰਣਂ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਤਤ੍ਥ ਅਨੋਲੀਯਨ੍ਤੋ ਅਲਗ੍ਗਮਾਨਸੋ ਤਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਚ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਿਤਵਿਸਞ੍ਞਿਤੋ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪੋਣੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਬ੍ਭਾਰੋ. ਸੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਬਹੁਲੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਸਯਪ੍ਪਯੋਗੋ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯਦਿਦਂ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਬਹੁਲੋ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾਸਯਪ੍ਪਯੋਗੋ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸੁ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸੁਖਸੋਮਨਸ੍ਸਬਹੁਲਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਂ ਪਨਾਯਂ ਸਮਥੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਰਗਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ਯੋਨਿ ਆਰਦ੍ਧਾ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
ਗਾਥਾਸੁ ਸਂਵਿਜ੍ਜੇਥੇਵਾਤਿ ਸਂਵਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਏਵ ਸਂਵੇਗਂ ਕਰੇਯ੍ਯ ਏਵ. ‘‘ਸਂਵਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਨਾ’’ਤਿ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਹੁਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਣ੍ਡਿਤੋਤਿ ਸਪ੍ਪਞ੍ਞੋ, ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਵੇਕ੍ਖਿਯਾਤਿ ਸਂਵੇਗਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨਵਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਮਾ ਅਵੇਕ੍ਖਿਯ. ਅਥ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਮਾ ਅਵੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾਤਿ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ.
ਦਸਮਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਇਤਿ ਪਰਮਤ੍ਥਦੀਪਨਿਯਾ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕ-ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ
ਦੁਕਨਿਪਾਤੇ ਪਠਮਵਗ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗੋ
੧. ਵਿਤਕ੍ਕਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ
੩੮. ਦੁਤਿਯਵਗ੍ਗਸ੍ਸ ਪਠਮੇ ਤਥਾਗਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਥਾਗਤ-ਸਦ੍ਦੋ ਤਾਵ ਸਤ੍ਤਵੋਹਾਰਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੬੫) ਸਤ੍ਤਵੋਹਾਰੇ.
‘‘ਤਥਾਗਤਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਪੂਜਿਤਂ,
ਬੁਦ੍ਧਂ ਨਮਸ੍ਸਾਮ ਸੁਵਤ੍ਥਿ ਹੋਤੂ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੧੬) –
ਆਦੀਸੁ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ.
‘‘ਤਥਾਗਤਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਪੂਜਿਤਂ,
ਧਮ੍ਮਂ ਨਮਸ੍ਸਾਮ ਸੁਵਤ੍ਥਿ ਹੋਤੂ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੧੭) –
ਆਦੀਸੁ ਧਮ੍ਮੇ.
‘‘ਤਥਾਗਤਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਪੂਜਿਤਂ,
ਸਙ੍ਘਂ ਨਮਸ੍ਸਾਮ ਸੁਵਤ੍ਥਿ ਹੋਤੂ’’ਤਿ. (ਖੁ. ਪਾ. ੬.੧੮) –
ਆਦੀਸੁ ਸਙ੍ਘੇ. ਇਧ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗਵਾ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਤਥਾਕਾਰਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ, ਅਭਿਭਵਨਟ੍ਠੇਨ ਤਥਾਗਤੋਤਿ.
ਕਥਂ ਭਗਵਾ ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਥਾ ਯੇਨ ਅਭਿਨੀਹਾਰੇਨ ਦਾਨਪਾਰਮਿਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਸੀਲਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਪਞ੍ਞਾਵੀਰਿਯਖਨ੍ਤਿਸਚ੍ਚਅਧਿਟ੍ਠਾਨਮੇਤ੍ਤਾਉਪੇਕ੍ਖਾਪਾਰਮਿਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਇਮਾ ਦਸ ਪਾਰਮਿਯੋ, ਦਸ ਉਪਪਾਰਮਿਯੋ, ਦਸ ਪਰਮਤ੍ਥਪਾਰਮਿਯੋਤਿ ਸਮਤਿਂਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ, ਅਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ, ਧਨਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ, ਦਾਰਪਰਿਚ੍ਚਾਗਂ, ਰਜ੍ਜਪਰਿਚ੍ਚਾਗਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਪਰਿਚ੍ਚਾਗਾਨਿ ਪਰਿਚ੍ਚਜਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਆਗਤਾ, ਤਥਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਗਵਾਪਿ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. ਯਥਾਹ –
‘‘ਯਥੇਵ ਲੋਕਮ੍ਹਿ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ,
ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਵਂ ਮੁਨਯੋ ਇਧਾਗਤਾ;
ਤਥਾ ਅਯਂ ਸਕ੍ਯਮੁਨੀਪਿ ਆਗਤੋ,
ਤਥਾਗਤੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਤੇਨ ਚਕ੍ਖੁਮਾ’’ਤਿ. –
ਏਵਂ ਤਥਾ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ.
ਕਥਂ ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਥਾ ਸਮ੍ਪਤਿਜਾਤਾਵ ਵਿਪਸ੍ਸਿਆਦਯੋ ਸਮੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਪਥਵਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਯ ਉਤ੍ਤਰਾਭਿਮੁਖਾ ਸਤ੍ਤਪਦਵੀਤਿਹਾਰੇਨ ਗਤਾ, ਤਥਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਗਵਾਪਿ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. ਯਥਾਹੁ –
‘‘ਮੁਹੁਤ੍ਤਜਾਤੋਵ ਗਵਂਪਤੀ ਯਥਾ,
ਸਮੇਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਫੁਸੀ ਵਸੁਨ੍ਧਰਂ;
ਸੋ ਵਿਕ੍ਕਮੀ ਸਤ੍ਤ ਪਦਾਨਿ ਗੋਤਮੋ,
ਸੇਤਞ੍ਚ ਛਤ੍ਤਂ ਅਨੁਧਾਰਯੁਂ ਮਰੂ.
‘‘ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਨ ਸੋ ਸਤ੍ਤ ਪਦਾਨਿ ਗੋਤਮੋ,
ਦਿਸਾ ਵਿਲੋਕੇਸਿ ਸਮਾ ਸਮਨ੍ਤਤੋ;
ਅਟ੍ਠਙ੍ਗੁਪੇਤਂ ਗਿਰਮਬ੍ਭੁਦੀਰਯਿ,
ਸੀਹੋ ਯਥਾ ਪਬ੍ਬਤਮੁਦ੍ਧਨਿਟ੍ਠਿਤੋ’’ਤਿ. –
ਏਵਂ ਤਥਾ ਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ.
ਕਥਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ, ਤਥਂ, ਅਵਿਤਥਂ, ਞਾਣਗਤਿਯਾ ਆਗਤੋ, ਅਵਿਰਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤੋ, ਅਨੁਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ. ਯਥਾਹ –
‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਸਕਸਾਮਞ੍ਞਲਕ੍ਖਣਂ;
ਤਥਮੇਵਾਗਤੋ ਯਸ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਾਥੋ ਤਥਾਗਤੋ’’ਤਿ. –
ਏਵਂ ਤਥਲਕ੍ਖਣਂ ਆਗਤੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ.
ਕਥਂ ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ? ਤਥਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ. ਯਥਾਹ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਨਿ ਅਵਿਤਥਾਨਿ ਅਨਞ੍ਞਥਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਮੇਤਂ ਅਵਿਤਥਮੇਤਂ ਅਨਞ੍ਞਥਮੇਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੯੦) ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਤਾਨਿ ਚ ਭਗਵਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਤਥਾਨਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਤਥਾਗਤੋ. ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਥੋ ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਗਤ-ਸਦ੍ਦੋ. ਏਵਂ ਤਥਧਮ੍ਮੇ ਯਾਥਾਵਤੋ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ.
ਕਥਂ ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਂ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ…ਪੇ… ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਪਜਾਯ ਅਪਰਿਮਾਣਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਪਰਿਮਾਣਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥਿ, ਤਂ ਭਗਵਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਚਾਨੇਨ ਤਂ ਇਟ੍ਠਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤੇਸੁ ਲਬ੍ਭਮਾਨਪਦਵਸੇਨ ਵਾ ‘‘ਕਤਮਂ ਤਂ ਰੂਪਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ, ਯਂ ਰੂਪਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਨੀਲਂ ਪੀਤਕ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (ਧ. ਸ. ੬੧੬) ਨਯੇਨ ਅਨੇਕੇਹਿ ਨਾਮੇਹਿ ਤੇਰਸਹਿ ਵਾਰੇਹਿ ਦ੍ਵੇਪਞ੍ਞਾਸਾਯ ਨਯੇਹਿ ਵਿਭਜ੍ਜਮਾਨਂ ਤਥਮੇਵ ਹੋਤਿ, ਵਿਤਥਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਾਦੀਸੁ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇਸੁ ਸਦ੍ਦਾਦੀਸੁ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ…ਪੇ… ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ਜਾਨਾਮਿ…ਪੇ… ਤਮਹਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਤਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਵਿਦਿਤਂ, ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਸੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੨੪).
ਏਵਂ ਤਥਦਸ੍ਸਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ. ਏਤ੍ਥ ਤਥਦਸ੍ਸਿਅਤ੍ਥੇ ਤਥਾਗਤੋਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਕਥਂ ਤਥਵਾਦਿਤਾਯ ਤਥਾਗਤੋ? ਯਂ ਰਤ੍ਤਿਂ ਭਗਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਯਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿ, ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਤਾਲੀਸਵਸ੍ਸਪਰਿਮਾਣਕਾਲੇ ਯਂ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸਿਤਂ ਸੁਤ੍ਤਗੇਯ੍ਯਾਦਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਰਾਗਮਦਾਦਿਨਿਮ੍ਮਦਨਂ ਏਕਸਦਿਸਂ ਤਥਂ ਅਵਿਤਥਂ. ਤੇਨਾਹ –